৮. অধিকৰণকথা
২১৫. ৱিপচ্চতাযাতি এত্থ ৱিকাৰভাৱেন পততি পৱত্ততীতি ৱিপচ্চং, চিত্তদুক্খং, তদেৱ ৱিপচ্চতা, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তদুক্খত্থ’’ন্তি. ‘‘ফৰুসৱচন’’ন্তি ইমিনা ৱোহাৰ সদ্দো ৱচনপৰিযাযোতি দস্সেতি. যো তত্থাতি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসু অনুৱদন্তেসূ’’তি. যো উপৱাদোতি যোজনা. ‘‘অনুৱদনা’’তি এতং পদন্তি যোজনা. আকাৰদস্সনন্তি অনুৱদনস্স আকাৰদস্সনং, দস্সনহেতু ৱা. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুসম্পৱঙ্কতাতি এত্থ অনুসদ্দস্স ন উপচ্ছিন্নত্থং দস্সেতি. তত্থেৱাতি অনুৱদনে এৱ. সম্পৱঙ্কতাতি সম্মা পকাৰেন নিন্নপোনপব্ভাৰতা. অব্ভুস্সহনতাতি এত্থ অতিৰেকং উস্সাহনতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. অনুবলপ্পদানন্তি এত্থ পুনপ্পুনং বলস্স পদানন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পুৰিমৱচনস্সা’’তিআদি.
কিচ্চযতাতি এত্থ ‘‘মা পণ্ডিচ্চয’’ন্তিআদীসু (জা. ২.২২.১) ৱিয ব্যঞ্জনৱড্ঢনৱসেন যকাৰাগমোতি আহ ‘‘কিচ্চমেৱ কিচ্চয’’ন্তি. ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘস্সেৱ অধিৱচন’’ন্তি ইমিনা কিচ্চকৰণীযসদ্দো কত্তুৱাচকোতি দস্সেতি, সঙ্ঘো হি কৰোতীতি ৱচনত্থেন কিচ্চোতি চ কৰণীযোতি চ ৱুচ্চতি. তস্স ভাৱো, কিচ্চযতা কৰণীযতাতি ৱুত্তে সঙ্ঘকম্মংযেৱ লব্ভতি. তেন ৱুত্তং ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘকম্মস্সেৱ অধিৱচন’’ন্তি. যদি কম্মৱাচকো ভৱেয্য, ‘‘কত্তব্বন্তি কিচ্চং, কৰণীয’’ন্তি ৱুত্তেযেৱ সঙ্ঘকম্মস্স লভনতো তাপচ্চযো স্ৱত্থো ভৱেয্য. এৱঞ্হি সতি কিচ্চযস্স ভাৱো কিচ্চযতা কৰণীযস্স ভাৱো কৰণীযতাতি ৱচনত্থো ন কত্তব্বো ভৱেয্য, কতো চ, তস্মা ন কম্মৱাচকোতি দট্ঠব্বং. তস্সেৱাতি সঙ্ঘকম্মস্সেৱ. তত্থাতি অপলোকনাদীসু চতূসু কম্মেসু. সীমট্ঠকসঙ্ঘন্তি ‘‘উপচাৰসীমাদীসু ঠিতং সঙ্ঘং. সোধেত্ৱাতি এত্থ সোধনং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স হত্থপাসনযনং, ছন্দাৰহানং ছন্দস্স আহৰণং, সীমতো বহিকৰণং. তমেৱত্থং একদেসতো দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ছন্দাৰহানং ছন্দং আহৰিত্ৱা’’তি. অপলোকেতি আপুচ্ছতি অনেনাতি অপলোকনং, তংযেৱ কম্মং অপলোকনকম্মং. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেনেৱ. ‘‘সুণাতু মে’’তিআদিনা সঙ্ঘগণপুগ্গলে ঞাপেতি এতাযাতি ঞত্তি, সাযেৱ কম্মং ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিযেৱ দুতিযং ঞত্তিদুতিযং, তমেৱ কম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং. এত্থ কিঞ্চাপি ঞত্তি পঠমং ঠপিতা, কম্মৱাচাযেৱ দুতিযা হোতি, ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তিআদীসু (ধাতু. ৩১৬) ৱিয পন পটিলোমৱসেন ৱোহাৰং কত্ৱা ‘‘ঞত্তিদুতিযা’’তি ৱুত্তং. ফস্সপঞ্চমাতি এত্থ কিঞ্চাপি ধম্মসঙ্গণিযং (ধ. স. ১ আদযো) ‘‘ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতী’’তি ফস্সং পঠমং ৱুত্তং, পটিলোমৱসেন পন ৱোহাৰং কত্ৱা ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তি ধাতুকথাযং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এসেৱ নযো ঞত্তি চতুত্থকম্মেপি. একায চ অনুসাৱনাযাতি ঞত্তিতো অনুপচ্ছা সাৱেতব্বাতি অনুসাৱনা, তায, তীহি চ অনুসাৱনাহীতি ঞত্তিতোঅনু পচ্ছা, পুনপ্পুনং ৱা তিক্খত্তুং সাৱেতব্বাতি অনুসাৱনা, তাহি. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু.
অপলোকেত্ৱাৱাতি এত্থ এৱফলং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মাদিৱসেন ন কাতব্ব’’ন্তি. ঞত্তিকম্মম্পীতি পিসদ্দেন ন কেৱলং অপলোকনকম্মমেৱ, অথ খো ঞত্তিকম্মম্পীতি দস্সেতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং পনাতি এত্থ পনসদ্দো ৱিসেসত্থজোতকো, পক্খন্তৰজোতকো ৱা. তত্থাতি দ্ৱীসু কম্মেসু. গৰুকানীতি অলহুকানি. অৱসেসানীতি ছহি কম্মেহি অৱসেসানি, এৱৰূপানি লহুককম্মানীতি সম্বন্ধো. ‘‘অৱসেসা’’তিপি পাঠো, সম্মুতিযোতি সম্বন্ধো. অপলোকেত্ৱাপীতি পিসদ্দো ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচং সাৱেত্ৱাপীতি সম্পিণ্ডেতি. অঞ্ঞত্থাপোহনং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৱসেন পন ন কাতব্বমেৱা’’তি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.
ৱিত্থাৰতো পন আগতোযেৱাতি সম্বন্ধো. এতেসন্তি চতুন্নং কম্মানং. যং পন অত্থজাতং অনুত্তানন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু. তন্তি অত্থজাতং. এৱন্তি এৱং কম্মৱগ্গেযেৱ ৱণ্ণযমানে. হীতি লদ্ধগুণজোতকো. সুৱিঞ্ঞেয্যাতি সুখেন ৱিঞ্ঞাতব্বা.
২১৬. পাড়িৱসেনেৱাতি ন অট্ঠকথাৱসেনাতি অধিপ্পাযো.
২২০. যেনাতি চিত্তুপ্পাদেন. ইমিনা ৱিৱদন্তি অনেনাতি ৱিৱাদোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সমথেহি চাতি চসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ন কেৱলং ৱিৱাদোযেৱ, অথ খো অধিকৰণঞ্চাতি সম্পিণ্ডেতি, অথ ৱা সমথেহি চাতি সমথেহি এৱ. ইমিনা সমথেহি অধিকৰীযতি ৱূপসমীযতীতি অধিকৰণন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৱিৱাদোযেৱ অধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং. এৱমাদিনা নযেনাতি আদিসদ্দেন অনুদ্ধংসনেন ৱদন্তি অনেন চিত্তুপ্পাদেনাতি অনুৱাদোতিআদযো ৱচনত্থে সঙ্গণ্হাতি.
২২২. সন্ধাযভাসিতৱসেনাতি লোকৱজ্জং সন্ধায ভাসিতস্স ৱচনস্স ৱসেন. সন্ধাযভাসিতত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘যস্মিং হী’’তিআদি. তত্থ পথৱিখণনাদিকে যস্মিং আপত্তাধিকৰণেতি যোজনা. তস্মিন্তি কুসলচিত্তঙ্গে আপত্তাধিকৰণে. তস্মাতি যস্মা ন সক্কা ৱত্তুং, তস্মা. ইদন্তি ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱচনং, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. সন্ধায অৱুত্তং দস্সেত্ৱা সন্ধায ৱুত্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং পন সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. তত্থ ইদং পনাতি কাৰণং পন সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. যং আপত্তাধিকৰণন্তি যোজনা. ‘‘লোকৱজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকৰণং. লোকস্মিং, লোকেহি ৱা ৱজ্জেতব্বন্তি লোকৱজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকৰণং. তত্থাতি আপত্তাধিকৰণে. ৱিকপ্পোতি ৱিৱিধা কপ্পনং, ৱিৱিধতক্কো ৱা. যং পনাতি আপত্তাধিকৰণং পন. ‘‘পণ্ণত্তিৱজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকৰণং. ভগৱতো পঞ্ঞত্তিযা হেতুভূতায ৱজ্জেতব্বন্তি পণ্ণত্তিৱজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকৰণং, অকুসলং হোতীতি সম্বন্ধো. কিঞ্চীতি অপ্পমত্তকং, আপত্তানাপত্তিং অজানন্তস্স আপজ্জনতোতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অব্যাকতং হোতি, তস্মা. তত্থাতি পণ্ণত্তিৱজ্জভূতে আপত্তাধিকৰণে. ‘‘আপত্তাধিকৰণং…পে… কুসল’’ন্তি ইদং ৱচনং ৱুত্তন্তি যোজনা.
যদি কুসলচিত্তো আপজ্জতি, অথ ননু আপত্তাধিকৰণং কুললন্তি ৱত্তব্বো ভৱেয্যাতি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যন্তি আপত্তাধিকৰণং. ‘‘ইদং ৱুচ্চতি…পে… কুসল’’ন্তি ৱদেয্য সচেতি যোজনা. এড়কলোমঞ্চ পদসোধম্মঞ্চ এড়কলোমপদসোধম্মানি, তানি আদীনি যেসং তানীতি এড়কলোমপদসোধম্মাদীনি, তানি সমুট্ঠানানি যাসন্তি এড়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানা, তাসং আপত্তীনম্পীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি এড়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানাসু আপত্তীসু. আপত্তিযা অঙ্গন্তি আপত্তিযা কাৰণং. এৱং আপত্তিযা অনঙ্গং দস্সেত্ৱা তস্সাযেৱ অঙ্গং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পনা’’তিআদি. তত্থ চলিতপ্পৱত্তানন্তি চলিতেন হেতুভূতেন পৱত্তানং. অথ ৱা চলিতো চ কাযো, পৱত্তা চ ৱাচাতি চলিতপ্পৱত্তা, তাসং চলিতপ্পৱত্তানং কাযৱাচানং. তঞ্চাতি কাযৱাচানং অঞ্ঞতৰঞ্চ. অব্যাকতন্তি এত্থ ইতিসদ্দো পৰিসমাপনত্থো.
অযমত্থো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তেনাতি চিত্তেন. ‘‘ইদং…পে… সদ্ধি’’ন্তি ইমিনা সঞ্জানন্তোতি এত্থ সংসদ্দস্স সুন্দৰত্থং সহ আকাৰেন দস্সেতি. ‘‘ৱীতিক্কম…পে… কপ্পেত্ৱা’’তি ইমিনা চেচ্চাতি পদস্স অত্থং সহ ৱিসেসনেন দস্সেতি. ‘‘উপক্কমৱসেন…পে… পেসেত্ৱা’’তি ইমিনা অভিৱিতৰিত্ৱাতি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পাড়িযং যংসদ্দোৱীতিক্কমৱিসযোতি আহ ‘‘যং আপত্তাধিকৰণং ৱীতিক্কম’’ন্তি. ‘‘আপজ্জতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. এৱং ৱীতিক্কমতো তস্স ভিক্খুনোতি যোজনা.
অব্যাকতৱাৰেপীতি পিসদ্দো অকুসলৱাৰং অপেক্খতি. তস্সাতি চিত্তস্স. অজানন্তোতিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৱাৰে ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বো. যং আপত্তাধিকৰণন্তিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৱাৰেন সদিসোযেৱ.
২২৪. অযং ৱিৱাদো নো অধিকৰণন্তিআদীসু এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো.