৪. সমথক্খন্ধকং

১. সম্মুখাৱিনযকথা

১৮৬-৭. সমথক্খন্ধকে এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ছ মাতিকাপদানীতি ৱাক্যম্পি সমাসোপি যুত্তোযেৱ. তত্থ সমাসো পন অসমাহাৰদিগুযেৱ. ‘‘নিক্খিপিত্ৱা’’তি পদং ‘‘ৱুত্তো’’তি পদে পুব্বকালকিৰিযাৱিসেসনং, তুল্যত্থো ৱা. ৱিত্থাৰোতি ৱিভঙ্গো. তত্থাতি ৱিভঙ্গে. সঞ্ঞাপেতীতি এত্থ সঞ্ঞং কত্ৱা জানাপেতীতি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘পৰিতোসেত্ৱা জানাপেতী’’তি. ইমিনা সংপুব্বো ঞাধাতু পৰিতোসনত্থং অন্তোকত্ৱা অৱবোধনত্থো হোতীতি দস্সেতি. কাৰণপতিৰূপকানীতি কাৰণস্স পটিভাগানি. নিজ্ঝাপেতীতি এত্থ ঝেধাতু ওলোকনত্থোতি আহ ‘‘ওলোকেতী’’তি. যথাতি যেনাকাৰেন, কৰিযমানেতি সম্বন্ধো. সোতি ধম্মৱাদী. পৰতোপি এসেৱ নযো. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুপেক্খতীতি এত্থ অনুসদ্দো ন উপচ্ছিন্নত্থোতি দস্সেতি. পেক্খতি অনুপেক্খতীতি এত্থ ইক্খধাতু ‘‘দস্সেতি অনুদস্সেতী’’তি এত্থ দিসধাতুযা সদিসত্থোতি আহ ‘‘দস্সেতি…পে… পৰিযাযৱচনানী’’তি. তেসঞ্ঞেৱাতি ‘‘পেক্খতি অনুপেক্খতী’’তি পদানঞ্ঞেৱ. পৰিযাযৱচনানীতি ৱেৱচনসদ্দা অত্থে পৰিব্যত্তিং অযন্তি গচ্ছন্তি ইমেহীতি পৰিযাযানি, তানিযেৱ ৱচনানি পৰিযাযৱচনানি. সোতি অধম্মৱাদী. মোহেত্ৱাতি ধম্মৱাদীপুগ্গলাদিং মোহাপেত্ৱা.

১৮৮. ধম্মৱাদী পুগ্গলো দস্সেতীতি সম্বন্ধো. অমোহেত্ৱাতি অধম্মৱাদীপুগ্গলাদিং অমোহাপেত্ৱা, অৱিপৰীতং জানাপেত্ৱাতি অত্থো.

২. সতিৱিনযকথা

১৯৫. পৰম্মুখং ৱিনেতি ৱিনাসেতীতি ৱিনযো, পৰম্মুখং ৱিনেতি ৱিনাসেতি অনেনাতি ৱা ৱিনযো, ৱিনযকম্মং. সঙ্ঘধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখানং দাতব্বো ৱিনযো সম্মুখাৱিনযো. পঞ্চিমানীতি এত্থ পঞ্চন্নং সৰূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুদ্ধস্সা’’তিআদি. অনুৱদিতস্স দানন্তি সম্বন্ধো. এতানীতি পঞ্চ অঙ্গানি. ‘‘একেকঅঙ্গৱসেন ন লব্ভন্তী’’তি ইমিনা সমুদাযৱাক্যনিব্বত্তিভাৱতো পঞ্চঙ্গৱসেনেৱ লব্ভন্তীতি দস্সেতি. দেসনামত্তমেৱেতন্তি ‘‘পঞ্চিমানী’’তি এতং ৱচনং দেসনামত্তমেৱ, ন অৱযৱৱাক্যনিব্বত্তিৱচনন্তি অধিপ্পাযো. ধম্মন্তি ভূতং. এত্থাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনে. তত্থ চাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনে চ. অনুৱদন্তীতি এত্থ অনুদ্ধংসনেন ৱদন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চোদেন্তী’’তি. অযং পন সতিৱিনযো দাতব্বোতি সম্বন্ধো. অনাগামিনোপীতি পিসদ্দো সম্ভাৱনে, সকদাগামিআদিকে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. সো চ খোতি সতিৱিনযো চ. চোদিযমানেযেৱাতি চোদিযমানস্সেৱ, অযমেৱ ৱা পাঠো. তস্মিন্তি সতিৱিনযস্মিং দিন্নেতি সম্বন্ধো. অচোদিতত্তা কথা ন ৰূহতীতি আহ ‘‘চোদেন্তোপী’’তিআদি. আপজ্জতীতি চোদকো আপজ্জতি. চোদনাদিঅসাৰুপ্পে ৱিনেতি ৱিনাসেতীতি ৱিনযো, ৱিনেতি ৱিনাসেতি অনেনাতি ৱা ৱিনযো, ৱিনযকম্মং. সতিৱেপুল্লপত্তস্স দাতব্বো ৱিনযো সতিৱিনযো.

৩. অমূড়্হৱিনযকথা

১৯৬. ভাসিতপৰিকন্তন্তি এত্থ ভাসিতপৰিকন্তসদ্দানং কৰণাপেক্খত্তা ৱিসুং কৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱাচায ভাসিতং, কাযেন পৰিকন্ত’’ন্তি. ‘‘পৰিক্কমেত্ৱা কত’’ন্তি ইমিনা পৰিকমতীতি পৰিকন্তং, পৰিকন্তং হুত্ৱা কতং পৰিকন্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. পৰিক্কমেত্ৱাতি অতিক্কমিত্ৱা. সৰতাযস্মাতি এত্থ উকাৰলোপসন্ধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘সৰতু আযস্মা’’তি. ‘‘এৱৰূপিযা আপত্তিযা’’তি ইমিনা আপজ্জিতাতি এত্থ তুপচ্চযযোগভাৱতো কম্মত্থছট্ঠিযাপি সম্ভৱভাৱং দস্সেতি. তুপচ্চযযোগে কম্মত্থছট্ঠী অনিচ্চং হোতি, তস্মা পাড়িযং ‘‘এৱৰূপিযা আপত্তিযা’’তি কম্মত্থছট্ঠীভাৱেন অৱত্ৱা ‘‘এৱৰূপিং আপত্তি’’ন্তি কম্মত্থদুতিযাভাৱেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তস্সাতি ‘‘আপজ্জিত্ৱা’’তি পাঠস্স. ‘‘পঠমং পচ্ছা’’তি পদেহি অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. চোদকস্স কথং ৱিনেতি ৱিনাসেতীতি ৱিনযো, চোদকস্স কথং ৱিনেতি ৱিনাসেতি অনেনাতি ৱা ৱিনযো. পঠমং মূড়্হভাৱং উপগন্ত্ৱা পচ্ছা অমূড়্হস্স দাতব্বো ৱিনযো অমূড়্হৱিনযো.

৪. পটিঞ্ঞাতকৰণকথা

২০০. পটিজানিযতে, পটিজাননং ৱা পটিঞ্ঞা, তায কাৰেতব্বং.

৫. যেভুয্যসিকাকথা

২০২. যেভুয্যসিকাতি এত্থ যেভুয্যেন পৱত্তা যেভুয্যসিকা, ধম্মৱাদীনং যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিৰিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্সা কিৰিযাযা’’তিআদি. তত্থ যস্সা কিৰিযাযাতি যস্সা যেভুয্যতাসম্পাদিকায কিৰিযায. এসাতি যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিৰিযা.

২০৪. ওৰমত্তকন্তি এত্থ ওৰসদ্দো চ মত্তসদ্দো চ সমূহং কত্ৱা পৰিত্তৱাচকো অপ্পমত্তৱাচকোতি আহ ‘‘পৰিত্তং অপ্পমত্তক’’ন্তি. ‘‘ভণ্ডনমত্তমেৱা’’তি ইমিনা ন মহন্তং ৱিৱাদাধিকৰণং হোতীতি দস্সেতি. ন চ গতিগতন্তি এত্থ চিৰকালভাৱং ন চ গতন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘দ্ৱে তযো…পে… অৱিনিচ্ছিত’’ন্তি. তত্থ তত্থেৱাতি তস্মিং তস্মিং ৱিৱাদাধিকৰণজাতআৱাসে এৱ, ন চ সৰিতসাৰিতপদানং সুদ্ধকাৰিতকিৰিযভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘সযং সৰিতং ৱা অঞ্ঞেহি সাৰিতং ৱা ন হোতী’’তি. তেহি ভিক্খূহীতি ৱিৱাদকাৰকেহি ভিক্খূহি. ‘‘সলাকং গাহেন্তো’’তি ইমিনা ‘‘জানাতী’’তি পদস্স কত্তাৰং দস্সেতি. ইমিনা নীহাৰেনাতি ইমিনা কাৰণেন. অপি নামাতি ইমিনা অপ্পেৱনামসদ্দো অপিনামপৰিযাযোতি দস্সেতি. অস্সূতি ভৱেয্যুং. ইমিনা ‘‘পাড়িযং অধম্মৱাদী বহুতৰা ভৱেয্যুং, অপ্পেৱ নাম সাধূ’’তি যোজনানযং দস্সেতি. ‘‘অযমস্স অজ্ঝাসযো হোতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. অস্সাতি সলাকগাহস্স. দ্ৱীসুপীতি ‘‘জানাতি সঙ্ঘো ভিজ্জিস্সতী’’তি চ ‘‘অপ্পেৱ নাম সঙ্ঘো ভিজ্জেয্যা’’তি চ দ্ৱীসুপি পদেসু.

‘‘অধম্মেন গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিৰিযাপদস্স অধম্মৱাদিনো এৱ কত্তা নামাতি আহ ‘‘অধম্মৱাদিনো’’তি. ‘‘দ্ৱে ধম্মৱাদিনো’’তি ইমিনা ‘‘ৱগ্গা গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিৰিযাপদস্স ধম্মৱাদিনো এৱ কত্তা নামাতি দস্সেতি. ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তীতি এত্থ ধম্মৱাদিনো হুত্ৱা ধম্মৱাদিসলাকং অগ্গহেত্ৱা অধম্মৱাদিসলাকস্স গহণং ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তি নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ধম্মৱাদিনো হুত্ৱা’’তিআদি. পটিৱত্তেত্ৱাতি ইমমেৱত্থং পটিসেধেত্ৱা. ‘‘পৰিৱত্তেত্ৱা’’তিপি পাঠো, হেট্ঠুপৰিযাযং কত্ৱাতি অত্থো. তেতি ধম্মৱাদিনো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.

৬. তস্সপাপিযসিকাকথা

২০৭. অসুচীতি এত্থ নত্থি সুচীনি কাযৱচীকম্মানি এতস্সাতি অসুচীতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অসুচীহি কাযৱচীকম্মেহি সমন্নাগতো’’তি. এসেৱ নযো অলজ্জীতি এত্থাপি. সানুৱাদোতি এত্থ অনুৱাদউপৱাদসদ্দানং পৰিযাযত্তা ৱুত্তং ‘‘সউপৱাদো’’তি. ইতি পঞ্চাতি ইমানি পঞ্চ অঙ্গানি. এত্থাতি তস্সপাপিযসিককম্মে. ইদন্তি কম্মং ৱুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি ৱিত্থাৰো. যো পুগ্গলো পাপিযোতি যোজনা. পাপুস্সন্নতাযাতি লামকুস্সন্নতায. ইমিনা অযঞ্চ পাপো অযঞ্চ পাপো, অযমিমেসং ৱিসেসেন পাপোতি পাপিযোতি চ পাপানং অতিসযেন পাপোতি পাপিযোতি চ ৱচনত্থো দস্সিতো. তস্সাতি পুগ্গলস্স. ইমিনা তস্স পাপিযস্স কত্তব্বং তস্সপাপিযসিকং, তমেৱ কম্মং তস্সপাপিযসিককম্মন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. কেসুচি পোত্থকেসু যকাৰে দ্ৱেভাৱো অত্থি, সো অযুত্তোযেৱ. ‘‘যেভুয্যসিকা’’তি এত্থ যকাৰে দ্ৱেভাৱস্স দস্সনতো এত্থাপি দ্ৱেভাৱো যুত্তো ভৱেয্যাতি লিখন্তীতি দট্ঠব্বং.

৭. তিণৱত্থাৰকাদিকথা

২১২. কক্খড়তায ৱাড়তাযাতি এত্থ কক্খড়স্স ভাৱো কক্খড়তা, ৱাড়স্স ভাৱো ৱাড়তাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কক্খড়ভাৱায চেৱ ৱাড়ভাৱায চা’’তি. ইমিনা তাপচ্চযস্স সমূহত্থঞ্চ স্ৱত্থঞ্চ পটিক্খিপতি. ‘‘কক্খড়তায ৱাড়তাযা’’তি ব্যঞ্জনতোযেৱ নানং, ন অত্থতো. ভেদাযাতি এত্থ অঞ্ঞস্স ভেদং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘভেদাযা’’তি. গিলানেপীতি পিসদ্দো অঞ্ঞে পন কা কথাতি দস্সেতি. তত্থেৱাতি অধিকৰণৱূপসমট্ঠানেযেৱ. ‘‘একতো’’তি ইমিনা একজ্ঝন্তি পদস্স ‘‘একতো’’তি পদেন সমানতং দস্সেতি, একসদ্দতো জ্ঝপচ্চযো চ তোপচ্চযো চ ৱিসেসো, ‘‘তিণৱত্থাৰকসদিসত্তা’’তি ইমিনা সদিসূপচাৰং দস্সেতি. তিণেহি অৱত্থৰিতব্বন্তি তিণৱত্থাৰং, গূথমুত্তং, তিণৱত্থাৰমিৱ তিণৱত্থাৰকং. এত্থ অধিকৰণমেৱ মুখ্যতো লব্ভতি, সমথো পন ফলূপচাৰতো, সদিসত্থে কপচ্চযো. তমেৱত্থং পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. ঘট্টিযমানং গূথং ৱা মুত্তং ৱাতি যোজনা. ‘‘ঘট্টিযমান’’ন্তি পদং হেতুঅন্তোগধৱিসেসনং, ‘‘বাধতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. সুপ্পটিচ্ছাদিতস্স পন অস্স গূথমুত্তস্সাতি যোজনা. ‘‘সুপ্পটিচ্ছাদিতস্সা’’তি পদম্পি হেতুঅন্তোগধৱিসেসনমেৱ, ‘‘ন বাধতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. যং অধিকৰণং সংৱত্ততীতি সম্বন্ধো. মূলানুমূলন্তি মূলঞ্চ অনুমূলঞ্চ মূলানুমূলং. তন্তি অধিকৰণং. ইমিনা কম্মেনাতি তিণৱত্থাৰককম্মেন. গূথং তিণেহি পটিচ্ছন্নং সুৱূপসন্তং হোতি ৱিয তিণৱত্থাৰকেন পটিচ্ছন্নং সুৱূপসন্তং হোতীতি যোজনা. ইতীতি তস্মা.

২১৩. থুল্লৱজ্জন্তি এত্থ থুল্লচ্চযস্সাপি থুল্লৱজ্জত্তা ইধ পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসমেৱাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘পাৰাজিকঞ্চেৱ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চা’’তি. গিহিপটিসংযুত্তন্তি এত্থ গিহীনং পটিসংযুত্তং গিহিপটিসংযুত্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘গিহীন’’ন্তিআদি. ‘‘হীনেনা’’তি পদং ‘‘খুংসনৱম্ভন’’ ইতি পদেনেৱ সম্বন্ধিতব্বং. ধম্মিকপটিস্সৱেসূতি নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং.

২১৪. কম্মৱাচাপৰিযোসানে ৱুট্ঠিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি অধিকৰণৱূপসমট্ঠানে. অঞ্ঞাৱিহিতাপীতি অধিকৰণৱিনিচ্ছযতো অঞ্ঞস্মিং ঠানে চিত্তং আৱিহিতাপি ঠপিতাপি. উপসম্পদমণ্ডলতোতি উপসম্পদসীমবিম্বতো, যে পনাতি ভিক্খূ পন, দিট্ঠাৱিকম্মং কৰোন্তীতি ৱা অনাগতাতি ৱা নিসিন্নাতি ৱা সম্বন্ধো. তেহি ৱাতি অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনন্তেহি ভিক্খূহি ৱা. তত্থাতি অধিকৰণৱিনিচ্ছিতট্ঠানং. ছন্দং দত্ৱাতি ছন্দং সঙ্ঘস্স দত্ৱা. পৰিৱেণাদীসূতিআদিসদ্দেন আৱাসাদযো সঙ্গণ্হাতি. তেতি ভিক্খূ.

৮. অধিকৰণকথা

২১৫. ৱিপচ্চতাযাতি এত্থ ৱিকাৰভাৱেন পততি পৱত্ততীতি ৱিপচ্চং, চিত্তদুক্খং, তদেৱ ৱিপচ্চতা, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তদুক্খত্থ’’ন্তি. ‘‘ফৰুসৱচন’’ন্তি ইমিনা ৱোহাৰ সদ্দো ৱচনপৰিযাযোতি দস্সেতি. যো তত্থাতি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসু অনুৱদন্তেসূ’’তি. যো উপৱাদোতি যোজনা. ‘‘অনুৱদনা’’তি এতং পদন্তি যোজনা. আকাৰদস্সনন্তি অনুৱদনস্স আকাৰদস্সনং, দস্সনহেতু ৱা. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুসম্পৱঙ্কতাতি এত্থ অনুসদ্দস্স ন উপচ্ছিন্নত্থং দস্সেতি. তত্থেৱাতি অনুৱদনে এৱ. সম্পৱঙ্কতাতি সম্মা পকাৰেন নিন্নপোনপব্ভাৰতা. অব্ভুস্সহনতাতি এত্থ অতিৰেকং উস্সাহনতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. অনুবলপ্পদানন্তি এত্থ পুনপ্পুনং বলস্স পদানন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পুৰিমৱচনস্সা’’তিআদি.

কিচ্চযতাতি এত্থ ‘‘মা পণ্ডিচ্চয’’ন্তিআদীসু (জা. ২.২২.১) ৱিয ব্যঞ্জনৱড্ঢনৱসেন যকাৰাগমোতি আহ ‘‘কিচ্চমেৱ কিচ্চয’’ন্তি. ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘস্সেৱ অধিৱচন’’ন্তি ইমিনা কিচ্চকৰণীযসদ্দো কত্তুৱাচকোতি দস্সেতি, সঙ্ঘো হি কৰোতীতি ৱচনত্থেন কিচ্চোতি চ কৰণীযোতি চ ৱুচ্চতি. তস্স ভাৱো, কিচ্চযতা কৰণীযতাতি ৱুত্তে সঙ্ঘকম্মংযেৱ লব্ভতি. তেন ৱুত্তং ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘকম্মস্সেৱ অধিৱচন’’ন্তি. যদি কম্মৱাচকো ভৱেয্য, ‘‘কত্তব্বন্তি কিচ্চং, কৰণীয’’ন্তি ৱুত্তেযেৱ সঙ্ঘকম্মস্স লভনতো তাপচ্চযো স্ৱত্থো ভৱেয্য. এৱঞ্হি সতি কিচ্চযস্স ভাৱো কিচ্চযতা কৰণীযস্স ভাৱো কৰণীযতাতি ৱচনত্থো ন কত্তব্বো ভৱেয্য, কতো চ, তস্মা ন কম্মৱাচকোতি দট্ঠব্বং. তস্সেৱাতি সঙ্ঘকম্মস্সেৱ. তত্থাতি অপলোকনাদীসু চতূসু কম্মেসু. সীমট্ঠকসঙ্ঘন্তি ‘‘উপচাৰসীমাদীসু ঠিতং সঙ্ঘং. সোধেত্ৱাতি এত্থ সোধনং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স হত্থপাসনযনং, ছন্দাৰহানং ছন্দস্স আহৰণং, সীমতো বহিকৰণং. তমেৱত্থং একদেসতো দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ছন্দাৰহানং ছন্দং আহৰিত্ৱা’’তি. অপলোকেতি আপুচ্ছতি অনেনাতি অপলোকনং, তংযেৱ কম্মং অপলোকনকম্মং. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেনেৱ. ‘‘সুণাতু মে’’তিআদিনা সঙ্ঘগণপুগ্গলে ঞাপেতি এতাযাতি ঞত্তি, সাযেৱ কম্মং ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিযেৱ দুতিযং ঞত্তিদুতিযং, তমেৱ কম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং. এত্থ কিঞ্চাপি ঞত্তি পঠমং ঠপিতা, কম্মৱাচাযেৱ দুতিযা হোতি, ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তিআদীসু (ধাতু. ৩১৬) ৱিয পন পটিলোমৱসেন ৱোহাৰং কত্ৱা ‘‘ঞত্তিদুতিযা’’তি ৱুত্তং. ফস্সপঞ্চমাতি এত্থ কিঞ্চাপি ধম্মসঙ্গণিযং (ধ. স. ১ আদযো) ‘‘ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতী’’তি ফস্সং পঠমং ৱুত্তং, পটিলোমৱসেন পন ৱোহাৰং কত্ৱা ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তি ধাতুকথাযং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এসেৱ নযো ঞত্তি চতুত্থকম্মেপি. একায চ অনুসাৱনাযাতি ঞত্তিতো অনুপচ্ছা সাৱেতব্বাতি অনুসাৱনা, তায, তীহি চ অনুসাৱনাহীতি ঞত্তিতোঅনু পচ্ছা, পুনপ্পুনং ৱা তিক্খত্তুং সাৱেতব্বাতি অনুসাৱনা, তাহি. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু.

অপলোকেত্ৱাৱাতি এত্থ এৱফলং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মাদিৱসেন ন কাতব্ব’’ন্তি. ঞত্তিকম্মম্পীতি পিসদ্দেন ন কেৱলং অপলোকনকম্মমেৱ, অথ খো ঞত্তিকম্মম্পীতি দস্সেতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং পনাতি এত্থ পনসদ্দো ৱিসেসত্থজোতকো, পক্খন্তৰজোতকো ৱা. তত্থাতি দ্ৱীসু কম্মেসু. গৰুকানীতি অলহুকানি. অৱসেসানীতি ছহি কম্মেহি অৱসেসানি, এৱৰূপানি লহুককম্মানীতি সম্বন্ধো. ‘‘অৱসেসা’’তিপি পাঠো, সম্মুতিযোতি সম্বন্ধো. অপলোকেত্ৱাপীতি পিসদ্দো ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচং সাৱেত্ৱাপীতি সম্পিণ্ডেতি. অঞ্ঞত্থাপোহনং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৱসেন পন ন কাতব্বমেৱা’’তি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.

ৱিত্থাৰতো পন আগতোযেৱাতি সম্বন্ধো. এতেসন্তি চতুন্নং কম্মানং. যং পন অত্থজাতং অনুত্তানন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু. তন্তি অত্থজাতং. এৱন্তি এৱং কম্মৱগ্গেযেৱ ৱণ্ণযমানে. হীতি লদ্ধগুণজোতকো. সুৱিঞ্ঞেয্যাতি সুখেন ৱিঞ্ঞাতব্বা.

২১৬. পাড়িৱসেনেৱাতি ন অট্ঠকথাৱসেনাতি অধিপ্পাযো.

২২০. যেনাতি চিত্তুপ্পাদেন. ইমিনা ৱিৱদন্তি অনেনাতি ৱিৱাদোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সমথেহি চাতি চসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ন কেৱলং ৱিৱাদোযেৱ, অথ খো অধিকৰণঞ্চাতি সম্পিণ্ডেতি, অথ ৱা সমথেহি চাতি সমথেহি এৱ. ইমিনা সমথেহি অধিকৰীযতি ৱূপসমীযতীতি অধিকৰণন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৱিৱাদোযেৱ অধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং. এৱমাদিনা নযেনাতি আদিসদ্দেন অনুদ্ধংসনেন ৱদন্তি অনেন চিত্তুপ্পাদেনাতি অনুৱাদোতিআদযো ৱচনত্থে সঙ্গণ্হাতি.

২২২. সন্ধাযভাসিতৱসেনাতি লোকৱজ্জং সন্ধায ভাসিতস্স ৱচনস্স ৱসেন. সন্ধাযভাসিতত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘যস্মিং হী’’তিআদি. তত্থ পথৱিখণনাদিকে যস্মিং আপত্তাধিকৰণেতি যোজনা. তস্মিন্তি কুসলচিত্তঙ্গে আপত্তাধিকৰণে. তস্মাতি যস্মা ন সক্কা ৱত্তুং, তস্মা. ইদন্তি ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱচনং, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. সন্ধায অৱুত্তং দস্সেত্ৱা সন্ধায ৱুত্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং পন সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. তত্থ ইদং পনাতি কাৰণং পন সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. যং আপত্তাধিকৰণন্তি যোজনা. ‘‘লোকৱজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকৰণং. লোকস্মিং, লোকেহি ৱা ৱজ্জেতব্বন্তি লোকৱজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকৰণং. তত্থাতি আপত্তাধিকৰণে. ৱিকপ্পোতি ৱিৱিধা কপ্পনং, ৱিৱিধতক্কো ৱা. যং পনাতি আপত্তাধিকৰণং পন. ‘‘পণ্ণত্তিৱজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকৰণং. ভগৱতো পঞ্ঞত্তিযা হেতুভূতায ৱজ্জেতব্বন্তি পণ্ণত্তিৱজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকৰণং, অকুসলং হোতীতি সম্বন্ধো. কিঞ্চীতি অপ্পমত্তকং, আপত্তানাপত্তিং অজানন্তস্স আপজ্জনতোতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অব্যাকতং হোতি, তস্মা. তত্থাতি পণ্ণত্তিৱজ্জভূতে আপত্তাধিকৰণে. ‘‘আপত্তাধিকৰণং…পে… কুসল’’ন্তি ইদং ৱচনং ৱুত্তন্তি যোজনা.

যদি কুসলচিত্তো আপজ্জতি, অথ ননু আপত্তাধিকৰণং কুললন্তি ৱত্তব্বো ভৱেয্যাতি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যন্তি আপত্তাধিকৰণং. ‘‘ইদং ৱুচ্চতি…পে… কুসল’’ন্তি ৱদেয্য সচেতি যোজনা. এড়কলোমঞ্চ পদসোধম্মঞ্চ এড়কলোমপদসোধম্মানি, তানি আদীনি যেসং তানীতি এড়কলোমপদসোধম্মাদীনি, তানি সমুট্ঠানানি যাসন্তি এড়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানা, তাসং আপত্তীনম্পীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি এড়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানাসু আপত্তীসু. আপত্তিযা অঙ্গন্তি আপত্তিযা কাৰণং. এৱং আপত্তিযা অনঙ্গং দস্সেত্ৱা তস্সাযেৱ অঙ্গং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পনা’’তিআদি. তত্থ চলিতপ্পৱত্তানন্তি চলিতেন হেতুভূতেন পৱত্তানং. অথ ৱা চলিতো চ কাযো, পৱত্তা চ ৱাচাতি চলিতপ্পৱত্তা, তাসং চলিতপ্পৱত্তানং কাযৱাচানং. তঞ্চাতি কাযৱাচানং অঞ্ঞতৰঞ্চ. অব্যাকতন্তি এত্থ ইতিসদ্দো পৰিসমাপনত্থো.

অযমত্থো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তেনাতি চিত্তেন. ‘‘ইদং…পে… সদ্ধি’’ন্তি ইমিনা সঞ্জানন্তোতি এত্থ সংসদ্দস্স সুন্দৰত্থং সহ আকাৰেন দস্সেতি. ‘‘ৱীতিক্কম…পে… কপ্পেত্ৱা’’তি ইমিনা চেচ্চাতি পদস্স অত্থং সহ ৱিসেসনেন দস্সেতি. ‘‘উপক্কমৱসেন…পে… পেসেত্ৱা’’তি ইমিনা অভিৱিতৰিত্ৱাতি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পাড়িযং যংসদ্দোৱীতিক্কমৱিসযোতি আহ ‘‘যং আপত্তাধিকৰণং ৱীতিক্কম’’ন্তি. ‘‘আপজ্জতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. এৱং ৱীতিক্কমতো তস্স ভিক্খুনোতি যোজনা.

অব্যাকতৱাৰেপীতি পিসদ্দো অকুসলৱাৰং অপেক্খতি. তস্সাতি চিত্তস্স. অজানন্তোতিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৱাৰে ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বো. যং আপত্তাধিকৰণন্তিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৱাৰেন সদিসোযেৱ.

২২৪. অযং ৱিৱাদো নো অধিকৰণন্তিআদীসু এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো.

৯. অধিকৰণৱূপসমনসমথকথা

২২৮. চতুৱগ্গকৰণে কম্মেতি সীমসম্মুতিআদিকম্মে. পঞ্চৱগ্গকৰণেতি পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু উপসম্পদাদিকম্মে. দসৱগ্গকৰণেতি মজ্ঝিমেসু জনপদেসু উপসম্পদকম্মে. ৱীসতিৱগ্গকৰণেতি অব্ভানকম্মে. কম্মপ্পত্তাতি কম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুৰূপা.

২৩০. সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি পটিগ্গণ্হিতব্বং. সম্পটিচ্ছিত্ৱা চ পন অতিক্কামেতব্বন্তি সম্বন্ধো. ভণ্ডকন্তি চীৱৰাদিভণ্ডকং. মাননিগ্গহত্থাযাতি ভণ্ডনজাতানং মানস্স নিগ্গহত্থায. কতিপাহন্তি কতিপযাহং, দ্ৱীহতীহন্তি অত্থো.

২৩১. অনন্তানি চেৱ ভস্সানীতি এত্থ অনন্তসদ্দো অপৰিমাণসদ্দেন অত্থতো একোতি আহ ‘‘অপৰিমাণানী’’তি. ‘‘ৱচনানী’’তি ইমিনা ভস্সসদ্দো ৱচনপৰিযাযোতি দস্সেতি. উব্বাহিকায সম্মনিতব্বোতি কেন সম্মনিতব্বোতি আহ ‘‘অপলোকেত্ৱা ৱা’’তিআদি. ইমিনা অপলোকনকম্মেন ৱা ঞত্তিদুতিযকম্মেন ৱা সম্মনিতব্বোতি দস্সেতি. অনন্তানি ভস্সানি ধম্মকথিকং উদ্ধৰিত্ৱা বাহতি পটিসেধেতি ইমায সম্মুতিযাতি উব্বাহিকা, তায. এৱং সম্মতেহি পন ভিক্খূহি ৱিনিচ্ছিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ৱিসুং নিসীদিত্ৱা তস্সাযেৱ পৰিসায নিসীদিত্ৱা ৱাতি যোজনা. অঞ্ঞেহীতি সম্মতভিক্খূহি অঞ্ঞেহি.

২৩৩. তত্ৰস্সাতি এত্থ তত্ৰ অস্সাতি পদৱিভাগং কত্ৱা তসদ্দো পৰিসৱিসযো পসিদ্ধৱিসযো, অস্সসদ্দো আখ্যাতিকোতি আহ ‘‘তস্সং পৰিসতি ভৱেয্যা’’তি. ‘‘নেৱ সুত্তং আগত’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ‘‘নো সুত্তৱিভঙ্গো’’তি ৱক্খমানত্তা মাতিকং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ন মাতিকা আগতা’’তি. ৱিনযোপীতি খন্ধকৱিনযোপি. পিসদ্দেন সুত্তৱিভঙ্গং অপেক্খতি. ব্যঞ্জনচ্ছাযাযাতি এত্থ ছাযাসদ্দো পটিবিম্বে চ পভায চ হোতীতি আহ ‘‘ব্যঞ্জনমত্তমেৱা’’তি, ব্যঞ্জনপটিবিম্বিকব্যঞ্জনপভাৱন্তভূতং অত্থং অগ্গহেত্ৱা ব্যঞ্জনপটিবিম্বব্যঞ্জনপভামত্তমেৱ গহেত্ৱাতি অধিপ্পাযো. ‘‘পটিসেধেতী’’তি ইমিনা পটিবাহসদ্দো পটিসেধত্থোযেৱ, ন মদ্দনত্থোতি দস্সেতি. পটিবাহনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘জাতৰূপৰজতখেত্তৱত্থুপটিগ্গহণাদীসূ’’তিআদি. কিন্তি কেন কাৰণেন, কস্মা কাৰণা ৱা. ইমেতি জাতৰূপাদিপটিগ্গাহকে ভিক্খূ. কাৰেথাতি তুম্হে কাৰেয্যাথ. এয্যাথস্স হি এথাদেসো. পুচ্ছাযং সত্তমীৱিভত্তি হোতি. সুত্তেতি সুত্তন্তপিটকে. অপৰো ধম্মকথিকো ৱদতীতি সম্বন্ধো. ইমেসন্তি ওলম্বেত্ৱা নিৱাসেন্তানং. এত্থাতি ওলম্বেত্ৱা নিৱাসনে.

২৩৪. বহুতৰা ভিক্খূতি এত্থ দ্ৱিগুণতিগুণাদিনা অধিকা এৱ বহুতৰা নামাতি আহ ‘‘একেনপি অধিকা বহুতৰাৱা’’তি. ‘‘কো পন ৱাদো’’তিআদিনা ‘‘একেনপী’’তি এত্থ পিসদ্দস্স গৰহত্থং দস্সেতি.

তিৱিধসলাকগ্গাহকথা

২৩৫. সঞ্ঞত্তিযাতি এত্থ সঞ্ঞাপনং সঞ্ঞত্তি, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সঞ্ঞাপনত্থাযা’’তি. গূহিতব্বোতি গূড়্হো, সোযেৱ গূড়্হকো, সলাকগ্গাহো কাতব্বোতি সম্বন্ধো. ৱিৱৰিতব্বোতি ৱিৱটো, সোযেৱ ৱিৱটকো. সস্স অত্তনো কণ্ণসমীপে জপ্পীযতি কথীযতীতি সকণ্ণজপ্পো, সোযেৱ সকণ্ণজপ্পকো. ‘‘নিমিত্তসঞ্ঞং আৰোপেত্ৱা’’তি ইমিনা ৱণ্ণাৱণ্ণাযো কত্ৱাতি এত্থ ৱণ্ণসদ্দো সণ্ঠানৱাচকোতি দস্সেতি. সুসণ্ঠানদুসণ্ঠানা সলাকাযো কত্ৱাতি অত্থো. ততোতি ৱিসভাগকৰণতো পৰং গহেতব্বোতি সম্বন্ধো. সব্বাপি তা সলাকাযোতি যোজনা. কত্ৱাতি পক্খিপনং কত্ৱা. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘অলজ্জুস্সন্নাযা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন. ‘‘যাৱততিয’’ন্তি ইমিনা পচ্চুক্কড্ঢিতব্বন্তি এত্থ পুনপ্পুনং উদ্ধং কড্ঢিতব্বন্তি অত্থং দস্সেতি. অতিৰেকজাতেতি অধম্মৱাদীহি অতিৰেকতো জাতে সতীতি সম্বন্ধো. যাৱততিযম্পীতি পিসদ্দো ততো ঊনে একদ্ৱেৱাৰে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি.

সকণ্ণজপ্পকে পন এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সচে সঙ্ঘত্থেৰো গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. সোতি সঙ্ঘত্থেৰো. ৱযোঅনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৱযং অনুপ্পত্তা. এতন্তি অধম্মৱাদিসলাকং. অস্সাতি সঙ্ঘত্থেৰস্স. ইতৰা সলাকাতি অধম্মৱাদিসলাকাহি অঞ্ঞা ধম্মৱাদিসলাকা. সোতি সঙ্ঘত্থেৰো. তন্তি ধম্মৱাদিসলাকং. ততোতি নেৱ অৱবুজ্ঝনকাৰণা. ৱুত্তনযমেৱাতি গূড়্হকে ৱুত্তনযমেৱ. ৱিৱটো অত্থো ইমস্সাতি ৱিৱটত্থো.

তস্সপাপিযসিকাৱিনযকথা

২৩৮. পাৰাজিকসামন্তং নামাতি পাৰাজিকস্স আসন্নং নাম. অদিন্নাদানাদীসূতি আদিসদ্দেন মনুস্সৱিগ্গহ উত্তৰিমনুস্সধম্মপাৰাজিকে সঙ্গণ্হাতি. নিব্বেঠযমানন্তি ৱেঠনৰহিতং, তমেনং ভিক্খুন্তি সম্বন্ধো. ইমিনা নিব্বেঠেন্তন্তি এত্থ অন্তসদ্দো মানসদ্দপৰিযাযোতি দস্সেতি. অতিৱেঠেতীতি এত্থ কেহি অতিৱেঠেতীতি আহ ‘‘ইঙ্ঘাযস্মাতিআদিৱচনেহী’’তি. তেনাতি চোদকেন. মন্তি মমং. আহাতি চুদিতকো আহ. এতস্সাতি অৱজাননপটিজাননাদিকাৰকস্স পাপিযস্স পুগ্গলস্স. সীলৱা ভৱিস্সতীতি পাপিযো পুগ্গলো সচে সীলৱা ভৱিস্সতি. পটিপ্পস্সদ্ধিন্তি পাপিযভাৱতো পটিপ্পস্সম্ভনং. নো চেতি সীলৱা নো ভৱিস্সতি চে. তথা নাসিতোতি তেন তস্স পাপিযসিককম্মকৰণেন নাসং গতো ভৱিস্সতি. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং সমথক্খন্ধকে.

ইতি সমথক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.