১৭৩. পাটলিগামৱত্থুকথা
২৮৫. যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৱং তথা সব্বসন্থৰিসন্থতন্তি যোজনা.
২৮৬. সুনিধো চ ৱস্সকাৰো চাতি এত্থ চকাৰেহি দ্ৱন্দৱাক্যং দস্সেতি. আযমুখপচ্ছিন্দনত্থন্তি সুঙ্কমুখস্স পচ্ছেদনত্থং. ‘‘ঘৰৱত্থূনী’’তি ইমিনা ৱত্থুসদ্দস্স কাৰণদব্বত্থে পটিক্খিপিত্ৱা ভূভেদত্থং দীপেতি. তা দেৱতা নামেন্তি কিৰাতি যোজনা. যথানুৰূপন্তি যং যং ভোগবলানুৰূপং. লোকেতি সত্তলোকে. সদ্দোতি কিত্তিঘোসো. তেনেৱাতি তেন সদ্দস্স অব্ভুগ্গতহেতুনা এৱ. ‘‘ওসৰণট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা অৰিযং আযতনন্তি এত্থ আযতনসদ্দো সমোসৰণট্ঠানত্থোতি দস্সেতি. যত্তকং কযৱিক্কযট্ঠানং নামাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৱাণিজানং…পে… কযৱিক্কযট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা ৱণিজা পতন্তি সন্নিপতন্তি এত্থাতি ৱণিপ্পতোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ৱণিজপতো’’তি ৱত্তব্বে জকাৰলোপোতি দট্ঠব্বো. পাড়িযং ‘‘তেস’’ন্তি পাঠসেসস্স অজ্ঝাহৰিতব্বভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তেসং অৰিযাযতনৱাণিজপতান’’ন্তি. তেসন্তি চ সাম্যত্থে সামিৱচনং, নিদ্ধাৰণত্থে ৱা ৱিভত্তঅপাদানত্থে ৱা. ইদন্তি পুৰং. পুটভেদনন্তি এত্থ পুটং ভিন্দন্তি এত্থাতি পুটভেদনন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভণ্ডিকভেদনট্ঠান’’ন্তি. ‘‘সমুচ্চযত্থো ৱাসদ্দো’’তি ৱুত্তৱচনং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তত্ৰ হী’’তিআদি. তত্থ তত্ৰাতি পাটলিপুত্তে, তীসু ৱা অগ্গিউদকমিথুভেদেসু. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদা’’তি ইমিনা মিথুভেদাতি এত্থ মিথুসদ্দস্স অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনভাৱং দস্সেতি. উড়ুম্পকুল্লসদ্দানং অত্থে সমানেপি কৰণৱিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘উড়ুম্প’’ন্তিআদি. উড়ু ৱুচ্চতি উদকং, ততো পাতি ৰক্খতীতি উড়ুম্পো. কং ৱুচ্চতি উদকং, তস্মিং উলতি গচ্ছতীতি কুল্লো.
অণ্ণৱন্তি এত্থ অণ্ণৱো নাম কিং সমুদ্দস্স নামন্তি আহ ‘‘অণ্ণৱ’’ন্তিআদি. ‘‘অণ্ণৱ’’ন্তি এতং নামং উদকট্ঠানস্স অধিৱচনন্তি যোজনা. অণ্ণো ৱুচ্চতি উদকং, তং এতস্মিং অত্থীতি অণ্ণৱো. সৰসদ্দস্স অকাৰাদিম্হি চ কণ্ডে চ পৱত্তনতো ৱুত্তং ‘‘সৰন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা’’তি. ইধাতি ইমিস্সং গাথাযং. ইদন্তি অত্থজাতং.
যেতি অৰিযা. তেতি অৰিযা, তৰন্তীতি সম্বন্ধো. ৱিসজ্জপল্ললানীতি এত্থ ৱিসজ্জসদ্দো ত্ৱাপচ্চযন্তো, পল্ললসদ্দো নিন্নট্ঠানৱাচকোতি আহ ‘‘ৱিসজ্জ…পে… নিন্নট্ঠানানী’’তি. অযং পন জনো কুল্লং বন্ধতীতি যোজনা. তিণ্ণা মেধাৱিনো জনা ইতি ৱুত্তং হোতীতি যোজনা.
২৮৭. অননুবোধাতি এত্থ কাৰণত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘অবুজ্ঝনেনা’’তি. সন্ধাৱিতং সংসৰিতন্তি এত্থ তপচ্চযস্স কম্মত্থং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মযা চ তুম্হেহি চা’’তি. ইমিনা কত্তুত্থে সামিৱচনন্তি দস্সেতি. ‘‘অথ ৱা’’তিআদিনা তপচ্চযস্স ভাৱত্থং দস্সেতি. সংসিতন্তি এত্থ সৰধাতুযা ৰকাৰো লোপোতি আহ ‘‘সংসৰিত’’ন্তি. ‘‘তণ্হাৰজ্জূ’’তি ইমিনা ভৱতো ভৱং নেতীতি ভৱনেত্তীতি ৱচনত্থেন তণ্হাৰজ্জু ভৱনেত্তি নামাতি দস্সেতি.
২৮৯. ৱণ্ণৱত্থালঙ্কাৰানি সামঞ্ঞৱসেন ‘‘নীলা’’তি ৱুত্তানীতি আহ ‘‘নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহক’’ন্তি. তত্থাতি ‘‘নীলা’’তিআদিপাঠে. তেসন্তি লিচ্ছৱীনং. পকতিৱণ্ণা নীলা ন হোন্তীতি যোজনা. এতন্তি ‘‘নীলা’’তিআদিৱচনং. পটিৱত্তেসীতি এত্থ ৱতুধাতু উপসগ্গৱসেন ৱা অত্থাতিসযৱসেন ৱা পহৰণত্থোতি আহ ‘‘পহাৰেসী’’তি. ‘‘সজনপদ’’ন্তি ইমিনা সাহাৰন্তি এত্থ আহাৰসদ্দো জনপদত্থোতি দস্সেতি. জনপদো হি যস্মা নগৰস্স পৰিৱাৰভাৱেন আহৰিতব্বো, ইমস্মা চ ৰাজপুৰিসা বলিং আহৰন্তি, তস্মা আহাৰোতি ৱুত্তো. সজনপদং ৱেসালিং দজ্জেয্যাথাতি যোজনা. অঙ্গুলিং ফোটেসুন্তি এত্থ ফুটধাতু সঞ্চলনত্থোতি আহ ‘‘অঙ্গুলিং চালেসু’’ন্তি. ইত্থিকাযাতি ইত্থীযেৱ পুৰিসতো খুদ্দকট্ঠেন ইত্থিকা, তায.