৬. ভেসজ্জক্খন্ধকং
১৬০. পঞ্চভেসজ্জাদিকথা
২৬০. ভেসজ্জক্খন্ধকে সৰদকালে উপ্পন্নো সাৰদিকোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সৰদকালে উপ্পন্নেনা’’তি. ‘‘পিত্তাবাধেনা’’তি ইমিনা আবাধস্স সৰূপং দস্সেতি. পিত্তাবাধস্স কাৰণং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তস্মিং হী’’তিআদি. তেনাতি হেতুনা. তেসন্তি ভিক্খূনং. কোট্ঠব্ভন্তৰগতন্তি কোট্ঠস্স অব্ভন্তৰং গতং. অন্তস্স অন্তো পৱিসনং হোতীতি অধিপ্পাযো. আহাৰত্থন্তি আহাৰস্স কিচ্চং, আহাৰেন ৱা কত্তব্বং কিচ্চং.
২৬১. নচ্ছাদেন্তীতি তানি ভেসজ্জানি ভোজনানি নচ্ছাদেন্তি. কস্মা? ভোজনানং অজীৰণত্তা. ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন জীৰন্তী’’তি. নচ্ছাদত্তা ন ৱাতৰোগং পটিপ্পস্সম্ভেতুং সক্কোন্তি. এত্থ চ ‘‘ন জীৰন্তী’’তি ইমিনা নচ্ছাদনস্স কাৰণং দস্সেতি. ‘‘ন ৱাত…পে… সক্কোন্তী’’তি ইমিনা তস্সেৱ ফলং দস্সেতীতি দট্ঠব্বং. ‘‘সিনিদ্ধানী’’তি ইমিনা সিনিহন্তীতি সেনেহিকানীতি অত্থং দস্সেতি. ভত্তচ্ছন্নকেনাতি এত্থ ভত্তস্স অচ্ছন্নকং নাম ভত্তস্স অৰোচিকং ভত্তস্স ৰুচিযা অনুপ্পাদকন্তি আহ ‘‘ভত্তাৰোচকেনা’’তি.
২৬২. অচ্ছৱসন্তিআদীসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. পাড়িযং ‘‘পটিগ্গহিতং নিপ্পক্কং সংসট্ঠ’’ন্তি পদানং কিৰিযাৱিসেসনং কত্ৱা ‘‘পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি পদেন সম্বন্ধিতব্বভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘কালে পটিগ্গহিতন্তি আদীসূ’’তিআদি. তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুন্তি এত্থ কিত্তকং কালং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি আহ ‘‘সত্তাহকাল’’ন্তি.
১৬১. মূলাদিভেসজ্জকথা
২৬৩. মূলভেসজ্জাদিৱিনিচ্ছযোপীতি পিসদ্দো অচ্ছৱসন্তিআদীসু ৱিনিচ্ছযং অপেক্খতি. ইধাতি ভেসজ্জক্খন্ধকে. যং যন্তি ৱিনিচ্ছযং. পিসনসিলাতি পিসতি এত্থাতি পিসনা, সাযেৱ সিলাতি পিসনসিলা. ইমিনা অচলং হুত্ৱা নিসীদতীতি নিসদোতি অত্থং দস্সেতি. পিসনপোতকোতি পিসতি অনেনাতি পিসনো, সোযেৱ পোতকোতি পিসনপোতকো, ইমিনা নিসদতো পোতকোতি নিসদপোতকোতি অত্থং দস্সেতি. হিঙ্গুজাতিযোতি হিঙ্গুকুলানি.
সামুদ্দন্তি এত্থ সমুদ্দে সন্তিট্ঠতীতি সামুদ্দন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সমুদ্দতীৰে’’তিআদি. ‘‘তীৰে’’তি ইমিনা সমুদ্দেতি এত্থ সত্তমীৱিভত্তিযা সমীপত্থে পৱত্তভাৱং দস্সেতি. পকতিলোণন্তি সভাৱলোণং, ন দব্বসম্ভাৰেহি সদ্ধিং পচিতন্তি অত্থো. ‘‘পব্বতে উট্ঠহতী’’তি ইমিনা সিন্ধুনামকে পব্বতে উট্ঠহতীতি সিন্ধৱন্তি অত্থং দস্সেতি. উব্বিতো ভূমিতো ঈৰতি উগ্গচ্ছতীতি উব্বিৰন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভূমিতো অঙ্কুৰং উট্ঠহতী’’তি. ইমিনা অট্ঠকথানযেন ওট্ঠজো ততিযক্খৰোযেৱ যুজ্জতি, পোত্থকেসু পন চতুত্থক্খৰোযেৱ দিস্সতি. ‘‘উব্ভিদ’’ন্তিপি পাঠো. বিলন্তি কোট্ঠাসো. তস্মা দব্বসম্ভাৰেহি বিলেহি সদ্ধিং পচিতং বিলন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দব্বসম্ভাৰেহি সদ্ধিং পচিত’’ন্তি. অভিধানে পন (অভিধানে ৪৬১ গাথাযং) ‘‘বিলাল’’ন্তি পাঠো অত্থি. তন্তি বিলং.
২৬৪. অস্সাদীনং কাযগন্ধো ৱিয কস্সচি কাযগন্ধো হোতীতি যোজনা. তস্সাপীতি ভিক্খুনোপি. পিসদ্দেন কণ্ডুৱাবাধভিক্খুআদযোপি সম্পিণ্ডেতি. ছকণসদ্দস্স অস্সাদীনং মলেপি পৱত্তনতো ৱুত্তং ‘‘গোময’’ন্তি. পাকতিকচুণ্ণম্পীতি অপক্কৰজনচুণ্ণম্পি. এতম্পীতি পাকতিকচুণ্ণম্পি.
তন্তি আমকমংসং, ন খাদীতি সম্বন্ধো. তন্তি আমকলোহিতং ৱা, ন পিৱীতি সম্বন্ধো. অমনুস্সোতি মনুস্সসদিসো ভূতো. তন্তি আমকমংসলোহিতং.
২৬৫. ‘‘অঞ্জন’’ন্তি নামং সামঞ্ঞন্তি আহ ‘‘অঞ্জনন্তি সব্বসঙ্গাহকৱচনমেত’’ন্তি. সব্বসঙ্গাহকৱচনন্তি সব্বেসং অঞ্জনানং সঙ্গাহকৱচনং. এতন্তি ‘‘অঞ্জন’’ন্তি এতং ৱচনং. অঞ্জতি চক্খুং মক্খেতি অনেনাতি অঞ্জনং, অঞ্জতি চক্খুং ব্যত্তং কৰোতীতি ৱা অঞ্জনং, তালুজো ততিযক্খৰো. কপল্লন্তি কপল্লে পৱত্তং. কপালঞ্হি দীপসিখায উপৰি নিকুজ্জিত্ৱা তত্থ পৱত্তং মসি ‘‘কপল্ল’’ন্তি ৱুচ্চতি. তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দীপসিখতো গহিতমসী’’তি. অঞ্জনূপপিসনেহীতি এত্থ অঞ্জনেহি সদ্ধিং উপনেতুং পিসিতব্বন্তি অঞ্জনূপপিসনন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্জনেন সদ্ধিং একতো পিসিতেহী’’তি. ‘‘একতো’’তি ইমিনা ‘‘সদ্ধি’’ন্তি পদস্সেৱ অত্থং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. যংকিঞ্চি অঞ্জনূপপিসনং চুণ্ণং ন ন ৱট্টতীতি যোজনা. অথ ৱা ন ৱট্টতি ন হোতি, ৱট্টতিযেৱাতি যোজনা. ইমস্মিং নযে ‘‘ন ৱট্টতী’’তি আখ্যাতপদং কিৰিযান্তৰাপেক্খত্তা কত্তা হোতি. আখ্যাতেসুপি হি কত্তুত্তঞ্চ কম্মত্তঞ্চ লব্ভতি. চন্দনন্তিআদীনি সুৱিঞ্ঞেয্যানেৱ.
অট্ঠিমযন্তি পদস্স অতিব্যাপিতদোসং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘মনুস্সট্ঠিং ঠপেত্ৱা’’তি. সলাকট্ঠানিযন্তি এত্থ সলাকা তিট্ঠন্তি এত্থাতি সলাকট্ঠানিযন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. তত্থ যত্থাতি যস্মিং সুসিৰদণ্ডকাদিকে. সলাকন্তি অঞ্জনিসলাকং. ওদহন্তীতি ঠপেন্তি. অংসবদ্ধকোতি অংসে বদ্ধতি অনেনাতি অংসবদ্ধকো. যমকনত্থুকৰণিন্তি নত্থু কৰীযতি ইমাযাতি নত্থুকৰণী, যমকা নত্থুকৰণী যমকনত্থুকৰণী.
২৬৭. তং সব্বং তেলপাকন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অতি ৱিয খিত্তমজ্জানী’’তি ইমিনা অতি ৱিয খিপীযন্তি পক্খিপীযন্তীতি অতিখিত্তানি, তানিযেৱ মজ্জানি অতিখিত্তমজ্জানীতি ৱচনত্থং দস্সেতি.
পণ্ণসেদন্তি পণ্ণেহি সেদং. অঙ্গাৰানন্তি অঙ্গাৰেহি. তত্থাতি তেসু পংসুৱালিকাদীসু. ৱাতহৰণপণ্ণানীতি ৱাতস্স অপনযনানি উদ্দালাদীনি পণ্ণানি. তত্থাতি তেসু পণ্ণেসু. নানাপণ্ণভঙ্গকুথিতন্তি নানাপণ্ণানিযেৱ ভঞ্জিতব্বট্ঠেন নানাপণ্ণভঙ্গং, তেন কুথিতং নানাপণ্ণভঙ্গকুথিতং. উণ্হোদকস্সাতি উণ্হোদকেন. তত্থাতি উদককোট্ঠকে.
পব্বে পব্বেতি ফড়ুম্হি ফড়ুম্হি. যেনাতি পজ্জেন. তং পজ্জং অভিসঙ্খৰিতুন্তি যোজনা. ‘‘পাদানং সপ্পাযভেসজ্জ’’ন্তি ইমিনা পাদস্স হিতং পজ্জন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. তিলকক্কেনাতি এত্থ কক্কসদ্দস্স চুণ্ণৱাচকত্তা ‘‘পিট্ঠেহী’’তি ৱুত্তং. কবড়েন পক্খিপনং কবড়িকং. সত্তুপিণ্ডস্স ভত্তকবড়সদিসত্তা সত্তুপিণ্ডন্তি ৱুত্তং. আণি ৱিযাতি খীলা ৱিয. খাৰেনাতি লোণসক্খৰিকমযেন খাৰেন. ৱিকাসং ৰুন্ধতীতি ৱিকাসিকং, তেলৰুন্ধনপিলোতিকং. ৱণকম্মন্তি ৱণস্স, ৱণে ৱা কম্মং.
২৬৮. সপ্পদট্ঠকালেযেৱ কিং সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি আহ ‘‘ন কেৱল’’ন্তিআদি. ইদন্তি মহাৱিকটং, পৰিভুঞ্জীকব্বন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞেসু পনাতি সপ্পদট্ঠতো অঞ্ঞেসু পন. সচে ভূমিপত্তো গূথো হোতি, পটিগ্গহেতব্বোতি যোজনা.
২৬৯. ৱসীকৰণপানকসমুট্ঠিতৰোগোতি কন্তিভাৱসঙ্খাতং ৱসং কৰোতি অনেনাতি ৱসীকৰণং, ভেসজ্জং, পিৱতে পানং, তংযেৱ পানকং, ৱসীকৰণস্স পানকং ৱসীকৰণপানকং, তেন সমুট্ঠিতো ৰোগো ৱসীকৰণপানকসমুট্ঠিতৰোগো. ইমিনা ঘৰদিন্নকাবাধোতি এত্থ ঘৰণিযা দিন্নেন ৱসীকৰণপানকেন সমুট্ঠিতো আবাধো ঘৰদিন্নকাবাধোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সীতায আলোড়েতব্বন্তি সীতালোড়ং, উদকং. সীতাসদ্দো নঙ্গললেখাসঙ্খাতং ফালপদ্ধতিং মুখ্যতো ৱদতি, ফালপদ্ধতিকৰে ফালে লগ্গমত্তিকং উপচাৰতো ৱদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সীতায আলোড়েতব্ব’’ন্তি. অট্ঠকথাযম্পি তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘নঙ্গলেনা’’তিআদি.
ৱিপক্কগহণিকোতি ৱিসেসেন পাচাপনগহণিকো. মুত্তহৰীতকন্তি এত্থ ‘‘মুত্ত’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি গোমুত্তমেৱ গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘গোমুত্তপৰিভাৱিতং হৰীতক’’ন্তি. ইমিনা মুত্তেন পৰিভাৱিতং হৰীতকং মুত্তহৰীতকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. তণ্ডুলকসটোতি তণ্ডুলধোৱনোদককসটো ধোতসিনিদ্ধো, সোৱ মুগ্গপচিতপানীযোতি যোজনা. ‘‘মংসৰসেনা’’তি ইমিনা মংসৰসো মংসেন পটিচ্ছাদেতব্বন্তি পটিচ্ছাদনীযন্তি ৱুচ্চতীতি দস্সেতি.
১৬৩. গুড়াদিঅনুজাননকথা
২৭২. হীতি সচ্চং. পক্কত্তাতি মুগ্গানং পক্কভাৱতো. তেতি মুগ্গা.
২৭৪. অকপ্পিযকুটিযন্তি অকপ্পিযকুটিযা অন্তো. অস্সাতি ভিক্খুনো ন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. তম্পীতি উণ্হযাগুম্পি. পিসদ্দেন পগেৱ আমিসং পচিতুন্তি দস্সেতি. উত্তণ্ডুলভত্তন্তি পক্কতণ্ডুলতো ৱিযোগোতি উত্তণ্ডুলো, উকাৰো হি ৱিযোগত্থৱাচকো, অপক্কতণ্ডুলোতি অত্থো. উত্তণ্ডুলমযং ভত্তন্তি উত্তণ্ডুলভত্তং. সকিং কুথিতেসু খীৰতক্কাদীসু অগ্গিং দাতুং ৱট্টতীতি যোজনা. বিড়ালাদীনং সত্তানং সমূহো ৰূড়্হীৱসেন উক্কপিণ্ডকোতি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘বিড়ালমূসিকগোধামঙ্গুসা’’তি. ৱিঘাসাদভাৱেন নিহতমানত্তা কাযৱাচং দমেতীতি দমকো ৱিঘাসাদোতি আহ ‘‘ৱিঘাসাদা’’তি.
২৭৬. ততো নীহটন্তি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. নীহটন্তি নীহৰিত্ৱা হৰিতং.
২৭৮. ৱনট্ঠং পোক্খৰট্ঠন্তি এত্থ ৱনে তিট্ঠতীতি ৱনট্ঠো, পোক্খৰে তিট্ঠতীতি পোক্খৰট্ঠোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱনে চেৱা’’তিআদি. ‘‘পদুমিনিগচ্ছে’’তি ইমিনা পোক্খৰসদ্দো পদুমৱাচকোতি দস্সেতি. যস্স বীজং অঙ্কুৰং ন জনেতি, তং ফলং অবীজং নামাতি যোজনা.
১৬৭. সত্থকম্মপটিক্খেপকথা
২৭৯. দুক্খেন ৰুপতীতি দুৰোপযোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘দুক্খেন ৰুহতী’’তি. সত্থকম্মং ৱা ৱত্থিকম্মং ৱাতি এত্থ সত্থেন কাতব্বং কম্মং সত্থকম্মং, ৱত্থিপীড়নং কাতব্বং কম্মং ৱত্থিকম্মন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা পটিচ্ছন্নে’’তিআদি. ‘‘সূচিযা ৱা’’তিআদিনা সত্থকম্মন্তি এত্থ ‘‘সত্থ’’ন্তি পদং উপলক্খণমত্তন্তি দস্সেতি. ‘‘সত্থেন ৱা’’তি পদং ‘‘ছিন্দনং ৱা ফালনং ৱা’’তিপদেহি যোজেতব্বং. ‘‘সূচিযা ৱা কণ্টকেন ৱা সত্তিকায ৱা’’তিপদানি ‘‘ৱিজ্ঝনং ৱা’’তি পদেন যোজেতব্বানি. ‘‘পাসাণসক্খলিকায ৱা নখেন ৱা’’তি পদানি ‘‘লেখনং ৱা’’তি পদেন যোজেতব্বানি. এতন্তি সত্থেন ছিন্দনাদিকম্মং. এত্থ চাতি সত্থকম্মৱত্থিকম্মেসু. তত্থ পনাতি সম্বাধে পন. তেনাতি খাৰাদিনা. ৱচ্চমগ্গে যায ভেসজ্জমক্খিতাদানৱট্টিযা খাৰকম্মং ৱা কৰোন্তি, যায ৱেড়ুনাড়িকায তেলং ৱা পৱেসেন্তি, সা ভেসজ্জমক্খিতাদানৱট্টি ৱা সা ৱেড়ুনাড়িকা ৱা ৱট্টতিযেৱাতি যোজনা.
২৮০. তং দিৱসন্তি তস্মিং দিৱসে. কিঞ্চি সত্থন্তি যোজনা. ইমাযাতি সুপ্পিযায অঞ্ঞং কিঞ্চি অদেয্যং কিম্পি ভৱিস্সতীতি যোজনা. যত্ৰ নামাতি এত্থ ত্ৰপচ্চযো কাৰণত্থে হোতীতি আহ ‘‘যস্মা নামা’’তি. ‘‘ৱীমংসী’’তি ইমিনা পটিৱেক্খীতি এত্থ পটিঅৱপুব্বো ইক্খধাতু ৱীমংসনত্থোতি দস্সেতি. অসুকমংসন্তি অসুকং মংসং, অসুকস্স ৱা সত্তস্স মংসং.
১৬৯. হত্থিমংসাদিপটিক্খেপকথা
২৮১. অৰঞ্ঞকোকা নামাতি সসবিড়ালাদযো সত্তে খাদনত্থায কুকতি আদদাতীতি কোকো অৰঞ্ঞে জাতো কোকো অৰঞ্ঞকোকো, সুনখসদিসাতি গামসুনখেন সদিসা. তেসন্তি অৰঞ্ঞকোকানং. যো পনাতি সুনখো পন, উপ্পন্নোতি সম্বন্ধো. গামসুনখিযাতি সাম্যত্থে সামিৱচনং. কোকেনাতি সহাদিযোগে কৰণৱচনং. তানি পদানি ‘‘সংযোগেনা’’তি পদেন যোজেতব্বানি. তস্সাতি সুনখস্স.
এত্থাতি মনুস্সমংসাদীসু. সজাতিকতাযাতি সমানজাতিকভাৱতো. অনুপদ্দৱত্থাযাতি অনুপদ্দৱত্থং, পটিক্খিত্তানীতি সম্বন্ধো. আপত্তীতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন, সেসে দুক্কটেন আপত্তি. উদ্দিস্স কতং পনাতি ভিক্খুং উদ্দিস্স কতমংসং পন.
১৭০. যাগুমধুগোড়কাদিকথা
২৮২. এককোতি এত্থ একতো অসহাযত্থে কপচ্চযোতি আহ ‘‘নত্থি মে দুতিযো’’তি. সোতি ব্ৰাহ্মণো. ৱযং কত্ৱাতি পৰিব্বযং কত্ৱা, পটিযাদাপেসি কিৰাতি যোজনা. অনুমোদনগাথাযাতি অনুমোদনপকাসকায গাথায. ‘‘পত্থযতং ইচ্ছত’’ন্তি পদানং অলমত্থপযোগে সম্পদানত্তা ৱুত্তং ‘‘অলমেৱ দাতুন্তি ইমিনা সম্বন্ধো’’তি. সোযেৱ গহেতব্বোতি ‘‘দাতু’’ন্তিভাৱস্স কত্তুভাৱেন সো এৱ পাঠো গহেতব্বোতি অত্থো.
২৮৩. যা যাগু পৱাৰণং জনেতি, সা যাগু ভোজ্জযাগু নামাতি যোজনা. যন্তি কালং. ‘‘আদিং কত্ৱা’’তি ইমিনা যদগ্গেনাতি এত্থ অগ্গসদ্দো আদ্যত্থো কিৰিযাৱিসেসনত্থে কৰণৱচনন্তি দস্সেতি. ‘‘সগ্গনিব্বত্তকপুঞ্ঞ’’ন্তি ইমিনা সগ্গাতি এত্থ ফলূপচাৰং দস্সেতি. সোতি গুড়ো.
২৮৪. তথাৰূপেনাতি তথাসভাৱেন. গুড়স্স অনুৰূপসভাৱেনাতি অত্থো.
১৭৩. পাটলিগামৱত্থুকথা
২৮৫. যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৱং তথা সব্বসন্থৰিসন্থতন্তি যোজনা.
২৮৬. সুনিধো চ ৱস্সকাৰো চাতি এত্থ চকাৰেহি দ্ৱন্দৱাক্যং দস্সেতি. আযমুখপচ্ছিন্দনত্থন্তি সুঙ্কমুখস্স পচ্ছেদনত্থং. ‘‘ঘৰৱত্থূনী’’তি ইমিনা ৱত্থুসদ্দস্স কাৰণদব্বত্থে পটিক্খিপিত্ৱা ভূভেদত্থং দীপেতি. তা দেৱতা নামেন্তি কিৰাতি যোজনা. যথানুৰূপন্তি যং যং ভোগবলানুৰূপং. লোকেতি সত্তলোকে. সদ্দোতি কিত্তিঘোসো. তেনেৱাতি তেন সদ্দস্স অব্ভুগ্গতহেতুনা এৱ. ‘‘ওসৰণট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা অৰিযং আযতনন্তি এত্থ আযতনসদ্দো সমোসৰণট্ঠানত্থোতি দস্সেতি. যত্তকং কযৱিক্কযট্ঠানং নামাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৱাণিজানং…পে… কযৱিক্কযট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা ৱণিজা পতন্তি সন্নিপতন্তি এত্থাতি ৱণিপ্পতোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ৱণিজপতো’’তি ৱত্তব্বে জকাৰলোপোতি দট্ঠব্বো. পাড়িযং ‘‘তেস’’ন্তি পাঠসেসস্স অজ্ঝাহৰিতব্বভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তেসং অৰিযাযতনৱাণিজপতান’’ন্তি. তেসন্তি চ সাম্যত্থে সামিৱচনং, নিদ্ধাৰণত্থে ৱা ৱিভত্তঅপাদানত্থে ৱা. ইদন্তি পুৰং. পুটভেদনন্তি এত্থ পুটং ভিন্দন্তি এত্থাতি পুটভেদনন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভণ্ডিকভেদনট্ঠান’’ন্তি. ‘‘সমুচ্চযত্থো ৱাসদ্দো’’তি ৱুত্তৱচনং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তত্ৰ হী’’তিআদি. তত্থ তত্ৰাতি পাটলিপুত্তে, তীসু ৱা অগ্গিউদকমিথুভেদেসু. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদা’’তি ইমিনা মিথুভেদাতি এত্থ মিথুসদ্দস্স অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনভাৱং দস্সেতি. উড়ুম্পকুল্লসদ্দানং অত্থে সমানেপি কৰণৱিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘উড়ুম্প’’ন্তিআদি. উড়ু ৱুচ্চতি উদকং, ততো পাতি ৰক্খতীতি উড়ুম্পো. কং ৱুচ্চতি উদকং, তস্মিং উলতি গচ্ছতীতি কুল্লো.
অণ্ণৱন্তি এত্থ অণ্ণৱো নাম কিং সমুদ্দস্স নামন্তি আহ ‘‘অণ্ণৱ’’ন্তিআদি. ‘‘অণ্ণৱ’’ন্তি এতং নামং উদকট্ঠানস্স অধিৱচনন্তি যোজনা. অণ্ণো ৱুচ্চতি উদকং, তং এতস্মিং অত্থীতি অণ্ণৱো. সৰসদ্দস্স অকাৰাদিম্হি চ কণ্ডে চ পৱত্তনতো ৱুত্তং ‘‘সৰন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা’’তি. ইধাতি ইমিস্সং গাথাযং. ইদন্তি অত্থজাতং.
যেতি অৰিযা. তেতি অৰিযা, তৰন্তীতি সম্বন্ধো. ৱিসজ্জপল্ললানীতি এত্থ ৱিসজ্জসদ্দো ত্ৱাপচ্চযন্তো, পল্ললসদ্দো নিন্নট্ঠানৱাচকোতি আহ ‘‘ৱিসজ্জ…পে… নিন্নট্ঠানানী’’তি. অযং পন জনো কুল্লং বন্ধতীতি যোজনা. তিণ্ণা মেধাৱিনো জনা ইতি ৱুত্তং হোতীতি যোজনা.
২৮৭. অননুবোধাতি এত্থ কাৰণত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘অবুজ্ঝনেনা’’তি. সন্ধাৱিতং সংসৰিতন্তি এত্থ তপচ্চযস্স কম্মত্থং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মযা চ তুম্হেহি চা’’তি. ইমিনা কত্তুত্থে সামিৱচনন্তি দস্সেতি. ‘‘অথ ৱা’’তিআদিনা তপচ্চযস্স ভাৱত্থং দস্সেতি. সংসিতন্তি এত্থ সৰধাতুযা ৰকাৰো লোপোতি আহ ‘‘সংসৰিত’’ন্তি. ‘‘তণ্হাৰজ্জূ’’তি ইমিনা ভৱতো ভৱং নেতীতি ভৱনেত্তীতি ৱচনত্থেন তণ্হাৰজ্জু ভৱনেত্তি নামাতি দস্সেতি.
২৮৯. ৱণ্ণৱত্থালঙ্কাৰানি সামঞ্ঞৱসেন ‘‘নীলা’’তি ৱুত্তানীতি আহ ‘‘নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহক’’ন্তি. তত্থাতি ‘‘নীলা’’তিআদিপাঠে. তেসন্তি লিচ্ছৱীনং. পকতিৱণ্ণা নীলা ন হোন্তীতি যোজনা. এতন্তি ‘‘নীলা’’তিআদিৱচনং. পটিৱত্তেসীতি এত্থ ৱতুধাতু উপসগ্গৱসেন ৱা অত্থাতিসযৱসেন ৱা পহৰণত্থোতি আহ ‘‘পহাৰেসী’’তি. ‘‘সজনপদ’’ন্তি ইমিনা সাহাৰন্তি এত্থ আহাৰসদ্দো জনপদত্থোতি দস্সেতি. জনপদো হি যস্মা নগৰস্স পৰিৱাৰভাৱেন আহৰিতব্বো, ইমস্মা চ ৰাজপুৰিসা বলিং আহৰন্তি, তস্মা আহাৰোতি ৱুত্তো. সজনপদং ৱেসালিং দজ্জেয্যাথাতি যোজনা. অঙ্গুলিং ফোটেসুন্তি এত্থ ফুটধাতু সঞ্চলনত্থোতি আহ ‘‘অঙ্গুলিং চালেসু’’ন্তি. ইত্থিকাযাতি ইত্থীযেৱ পুৰিসতো খুদ্দকট্ঠেন ইত্থিকা, তায.
১৭৮. সীহসেনাপতিৱত্থুকথা
২৯০. ধম্মস্স চ অনুধম্মন্তি এত্থ ধম্মসদ্দো কাৰণত্থোতি আহ ‘‘কাৰণস্স অনুকাৰণ’’ন্তি. ‘‘পৰেহী’’তি পদং ‘‘ৱুত্ত’’ইতি পদে কত্তা. ‘‘ৱুত্তকাৰণেনা’’তিপদং ‘‘সকাৰণো’’তিপদে কৰণং. কোচি অপ্পমত্তকোপি তুম্হাকং ৱাদোতি যোজনা. ‘‘ৱিঞ্ঞূহী’’তি পদং ‘‘গৰহিতব্ব’’ইতি পদে কত্তা. ‘‘গৰহিতব্বকাৰণ’’ন্তি পদং ‘‘ন আগচ্ছতী’’তি পদে কম্মং. অনব্ভক্খাতুকামাতি এত্থ অভিত্যূপসগ্গো অভিভৱনত্থো আপুব্বো খাধাতু পকথনত্থোতি আহ ‘‘অভিভৱিত্ৱা ন আচিক্খিতুকামা’’তি.
২৯৩. অনুৱিচ্চকাৰন্তি এত্থ অনুৱিচ্চসদ্দো ৱিচধাতু ত্ৱাপচ্চযন্তোতি আহ ‘‘অনুৱিচিত্ৱা’’তি. ‘‘চিন্তেত্ৱা’’তি ইমিনা ৱিচধাতুযা ঞাণত্থং দস্সেতি. ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ইমিনা কাতব্বন্তি কাৰন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. পটাকন্তি ধজপটাকং. ‘‘আহিণ্ডেয্যু’’ন্তি ইমিনা পৰিযাযেয্যুন্তি এত্থ পৰিপুব্বআপুব্ব যাধাতুযা গত্যত্থং দস্সেতি. পাড়িযং ‘‘পৰিহৰেয্যু’’ন্তিপি পাঠো. আহিণ্ডেয্যুন্তি আহিণ্ডন্তি. মুদ্ধজো ততিযক্খৰো. ওপানভূতন্তি এত্থ ওপানো ৱিয ভূতো ওপানভূতোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিযত্তউদপানো ৱিয ঠিত’’ন্তি. ‘‘উদপানো’’তি ইমিনা ওপানসদ্দো উদপানত্থোতি দস্সেতি. উদপানো হি সব্বে জনা ওসৰিত্ৱা পিৱন্তি এত্থাতি ওপানোতি ৱুচ্চতি. ইমেসন্তি নিগণ্ঠানং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. সম্পত্তানং দানং দাতব্বমেৱ, তস্মা মা উপচ্ছিন্দিত্থাতি যোজনা. উদ্দিস্সাতি ত্ৱাপচ্চযন্তসদ্দো ‘‘কত’’ন্তি উত্তৰপদেন সমাসোতি আহ ‘‘উদ্দিসিত্ৱা কত’’ন্তি. এসেৱ নযো ‘‘পটিচ্চকম্ম’’ন্তি এত্থাপি.
২৯৪. পটিচ্চকম্মন্তি এতং নামং নিমিত্তকম্মস্স অধিৱচনন্তি যোজনা. যোতি যো কোচি জনো. ৱধকস্স পাণঘাতকম্মং হোতি ৱিয, তস্সাপি হোতীতি যোজনা. ন জীৰন্তীতি এত্থ জৰধাতু গত্যত্থোতি আহ ‘‘ন গচ্ছন্তী’’তি.
১৭৯. কপ্পিযভূমিঅনুজাননকথা
২৯৫. বহাৰামকোট্ঠকেতি এত্থ সমীপত্থে ভুম্মৱচনন্তি আহ ‘‘বহাৰামকোট্ঠকসমীপেতি আৰামকোট্ঠকস্স বহি সমীপেতি অত্থো’’তি. অচ্ছন্তীতি ৱসন্তি. এতন্তি ‘‘পচ্চন্তিম’’ন্তি এতং ৱচনং. ধুৰৱিহাৰোপীতি পধানৱিহাৰোপি. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে. অনুপগেযেৱাতি পাতোযেৱ. ওৰৱসদ্দন্তি উচ্চৰৱসঙ্খাতং সদ্দং. কপিলসুত্তপৰিযোসানেতি সুত্তনিপাতে (সু. নি. অট্ঠ. ২.কপিলসুত্তৱণ্ণনা) সঙ্গহিতস্স কপিলসুত্তস্স পৰিযোসানে. পঞ্চসতানং কেৱট্টপুৰিসানন্তি সম্বন্ধো.
উস্সাৱনন্তিকাদীসু এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. যো ৱিহাৰো কৰিযতীতি সম্বন্ধো. ভূমিযা গতি ৱিয গতি এতেসন্তি ভূমিগতিকা. পতিট্ঠাপেন্তেহি বহূহি ভিক্খূহি পতিট্ঠাপেতব্বোতি সম্বন্ধো. নিচ্ছাৰেন্তেহি ভিক্খূহীতি যোজনা. সযন্তি ভিক্খু. তং পনাতি ‘‘সঙ্ঘস্স কপ্পিযকুটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱচনং পন. অৱত্ৱাপীতি পিসদ্দো তথা ‘‘ৱত্ৱাপী’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতি. অট্ঠকথাসূতি মহাঅট্ঠকথাদীসু তীসু অট্ঠকথাসু. এত্থাতি উস্সাৱনন্তিককুটিযং. ‘‘সমকালং ৱট্টতী’’তি ৱচনং দড়্হীকৰোন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. ৱচনেতি ‘‘কপ্পিযকুটিং কৰোমা’’তি ৱচনে. তস্মিন্তি থম্ভে. তেনেৱাতি অকতভাৱেনেৱ. হীতি সচ্চং. এত্থাতি বহূসু.
যতোতি ইট্ঠকসিলামত্তিকাপিণ্ডতো. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘বহূহি সম্পৰিৱাৰেত্ৱা কপ্পিযকুটিং কৰোমা’’তি ৱুত্তনযেনেৱ. ইট্ঠকাদযোতি ‘‘কপ্পিযকুটিং কৰোমা’’তি অধিট্ঠাতব্বইট্ঠকাদযো. অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তথাতি যথা অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তং, তথা. থম্ভাদীনি উক্খিপিত্ৱা পতিট্ঠাপনঞ্চ ‘‘কপ্পিযকুটিং কৰোমা’’তি সাৱনঞ্চ অন্তং পৰিযোসানমেতিস্সাতি উস্সাৱনন্তিকা.
তাসূতি দ্ৱীসু গোনিসাদিকাসু. যত্থাতি কুটিযং. নেৱ আৰামো পৰিক্খিত্তো হোতীতি সম্বন্ধো. পুন যত্থাতি কুটিযং. অযন্তি কুটি. উভযত্থাপীতি আৰামৱিহাৰগোনিসাদিকাসু দ্ৱীসুপি. বহুতৰং পৰিক্খিত্তোপি পৰিক্খিত্তোযেৱ নামাতি যোজনা. এত্থাতি উপড্ঢপৰিক্খিত্তবহুতৰপৰিক্খিত্তআৰামে. গাৱো পৱিসিত্ৱা যথাসুখং নিসীদন্তি এত্থাতি গোনিসাদা গোসালা. গোনিসাদা ৱিযাতি গোনিসাদিকা কুটি.
মনুস্সা ৱদন্তীতি সম্বন্ধো. এসাতি কুটি. ৱুত্তেপীতি পিসদ্দে, ‘‘কপ্পিযকুটিং দেমা’’তি ৱাক্যং অপেক্খতি. অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. যস্মা ৱট্টতি, তস্মাতি যোজনা. তেসন্তি সেসসহধম্মিকদেৱমনুস্সানং. তেহীতি সেসসহধম্মিকদেৱমনুস্সেহি. পুনপি ৱুত্তং, কিং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ভিক্খুস্স…পে… হোতী’’তি. অপীতি তদঞ্ঞেসং. তন্তি ৱচনং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. সঙ্ঘস্স সন্তকমেৱ ৱা ভিক্খুস্স সন্তকমেৱ ৱাতি যোজনা. ইতি তস্মা সুৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. গহপতীনং সন্তকং গহপতি কুটি. ‘‘কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা’’তি ইদং উপলক্খণমত্তং কম্মৱাচমৱত্ৱা অপলোকনেনপি কপ্পিযত্তা. কম্মৱাচায ৱা অপলোকনেন ৱা সম্মনিতব্বাতি সম্মুতি কুটি. ইতিসদ্দো পৰিসমাপনত্থো.
যং আমিসং ৱুত্থং, সব্বং তং আমিসন্তিযোজনা. অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যপহোনকে গেহে ৱুত্থং ঠপিতন্তি সম্বন্ধো. যং পন সঙ্ঘিকং ৱা পুগ্গলিকং ৱা অত্থীতি যোজনা. তেসংযেৱাতি ভিক্খুভিক্খুনীনমেৱ. একৰত্তম্পি ঠপিতং যং সন্তকং অত্থীতি যোজনা. তন্তি সঙ্ঘিকাদি. তত্থাতি অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যপহোনকগেহে. এতন্তি অন্তোৱুত্থঅন্তোপক্কসঙ্খাতং যাৱযামকালিকং, ‘‘ন কপ্পতী’’তি ব্যতিৰেকস্স অন্ৱযং দস্সেন্তো আহ ‘‘সত্তাহকালিকং পনা’’তিআদি.
তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. তত্ৰ ৱচনেতি হি অত্থো. সামণেৰো দেতীতি সম্বন্ধো. যংকিঞ্চি তণ্ডুলাদিকং আমিসন্তি যোজনা. মুখসন্নিধি নামাতি আপত্তিযা মুখো উপাযো সন্নিধি নামাতি অত্থো. তত্থাতি মহাপচ্চৰিযং, মুখসন্নিধিঅন্তোৱুত্থেসু ৱা. ভিক্খু পচিত্ৱা পৰিভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. আমিসসংসট্ঠন্তি আমিসেন সংসগ্গং.
জহিতৱত্থুকাতি জহিতং ৱত্থু এতাসন্তি জহিতৱত্থুকা. উস্সাৱনন্তিকা কতাতি সম্বন্ধো. সাতি উস্সাৱনন্তিকা. যো যোতি থম্ভো ৱা ভিত্তিপাদো ৱা. ইট্ঠকাদীহি কতা উস্সাৱনন্তিকাতি যোজনা. চযস্সাতি অধিট্ঠানস্স. যেহি পন ইট্ঠকাদীহীতিআদিসদ্দেন থম্ভসিলামত্তিকাযো সঙ্গণ্হাতি. তদঞ্ঞেসূতি তেহি অধিট্ঠিতইট্ঠকাদীহি অঞ্ঞেসু.
পাকাৰাদিপৰিক্খেপেতি উপচাৰসীমাপৰিচ্ছিন্নস্স আৰামস্স পাকাৰাদিনা পৰিক্খেপে কতে. পাকাৰাদীতি আদিসদ্দেন ৱতিং সঙ্গণ্হাতি. কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৱট্টতীতি গোনিসাদিকায অভাৱেন সেসাসু তীসু কপ্পিযকুটীসু যংকিঞ্চি কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৱট্টতীতি অত্থো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে. ইতৰা পনাতি উস্সাৱনন্তিকগোনিসাদিকাহি অঞ্ঞা. দ্ৱেতি উভো গহপতিসম্মুতিযো, জহিতৱত্থুকাৱ হোন্তীতি সম্বন্ধো. পক্খপাসকমণ্ডলন্তি দ্ৱে পক্খে অপতনত্থায পসতি বন্ধতীতি পক্খপাসকো, মণ্ডলন্তি ছদনকোটিগোপানসীনং উপৰি ঠপিতকট্ঠৱিসেসো, পক্খপাসকো চ মণ্ডলঞ্চ পক্খপাসকমণ্ডলং.
যত্ৰাতি যস্মিং ঠানে. অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱাতি অনপেক্খৱিস্সজ্জনেন অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা. চীৱৰৱিকপ্পনং ৱিয সাপেক্খৱিস্সজ্জনম্পি ৱট্টতীতি ৱদন্তি. তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. সোতি কৰৱীকতিস্সত্থেৰো, পস্সিত্ৱা পুচ্ছীতি সম্বন্ধো. থেৰোতি মহাসিৱত্থেৰো. লূখদিৱসেতি অসিনিদ্ধদিৱসে. ততোতি ব্ৰৱনতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. নন্তি মহাসিৱত্থেৰং. পমুখেতি গব্ভস্স পমুখে. তন্তি সব্বিকুম্ভিং. বহীতি ৱিহাৰস্স বহি. সোতি মহাসিৱত্থেৰো.
১৮০. মেণ্ডকগহপতিৱত্থুকথা
২৯৬. ‘‘বহিদ্ৱাৰে’’তি এত্থ কস্স বহিদ্ৱাৰেতি আহ ‘‘ধঞ্ঞাগাৰস্স বহিদ্ৱাৰে’’তি. আড়কথালিকন্তি এত্থ আড়কতণ্ডুলপচনকং গণ্হকথালি আড়কথালি, তায পচিতং ভত্তং আড়কথালিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আড়কতণ্ডুলপচনকথালিক’’ন্তি. ব্যঞ্জনভণ্ডিকন্তি ব্যঞ্জনপৰিক্খাৰিকং, ব্যঞ্জনপৰিৱাৰকন্তি অত্থো. ইমিনা সূপভিঞ্জনকন্তি এত্থ সূপসদ্দো ব্যঞ্জনৱাচকো, ভিঞ্জনকসদ্দো ভণ্ডিকপৰিযাযোতি দস্সেতি. দাসকম্মকৰপোৰিসন্তি এত্থ দাসপোৰিসা চ কম্মকৰপোৰিসা চ দাসকম্মকৰপোৰিসং, সমাহাৰদ্ৱন্দো পুব্বপদে উত্তৰলোপো, ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দাসপুৰিসে চ কম্মকৰপুৰিসে চা’’তি. পোৰিসসদ্দোপি পুৰিসসদ্দেন সমানো ‘‘পুৰিসো এৱ পোৰিসো’’তি অত্থেন. ধুৱভত্তেনাতি এত্থ ধুৱসদ্দো নিচ্চপৰিযাযোতি আহ ‘‘নিচ্চকাল’’ন্তি. দুয্হেন খীৰেনাতি সম্বন্ধো. ‘‘মেণ্ডকৱত্থুস্মিং পনা’’তি পাঠতো পট্ঠায যাৱ ‘‘খণঞ্ঞেৱ দুয্হেনা’’তি পাঠা কেসুচিযেৱ অট্ঠকথাপোত্থকেসু অত্থি. এত্থাতি মেণ্ডকৱত্থুম্হি. গোৰসেতি গৱযেহি নিব্বত্তে খীৰদধিতক্কনৱনীতসব্বিসঙ্খাতে ৰসে. পাথেয্যন্তি পথস্স হিতং পাথেয্যং. ঞত্ৱাতি পাথেয্যমিচ্ছতীতি ঞত্ৱা. ভিক্খাচাৰৱত্তেন ৱাতি অঞ্ঞাতকঅপৱাৰিতট্ঠানতো ভিক্খাচাৰৱত্তেন ৱা. যাচিত্ৱাপীতি পিসদ্দো পগেৱ ভিক্খাচাৰৱত্তেনাতি দস্সেতি. যত্তকেন পাথেয্যেনাতি সম্বন্ধো.
১৮২. কেণিযজটিলৱত্থুকথা
৩০০. কাজেহীতি এত্থ কাজস্স গণনং দস্সেন্তো আহ ‘‘পঞ্চহি কাজসতেহী’’তি. একেন কাজেন দ্ৱিন্নং কুটানং গহিতত্তা ৱুত্তং ‘‘কুটসহস্স’’ন্তি. ৱোতি তুম্হে. সুট্ঠু পসন্নোতি সম্বন্ধো.
তত্থাতি ‘‘অট্ঠ পানানী’’তি পাঠে, অট্ঠসু পানেসু ৱা. ‘‘অম্বেহি কতপান’’ন্তি ইমিনা মজ্ঝেলোপসমাসং দস্সেতি. তত্থাতি আমপক্কেসু. কৰোন্তেন কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. আদিচ্চপাকেনাতি আদিচ্চহেতুনা পচনেন. পুৰেভত্তমেৱ কপ্পতীতি ভিক্খুনা সযং কতত্তা পুৰেভত্তমেৱ কপ্পতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অনুপসম্পন্নেহী’’তিআদি. কতং অম্বপানন্তি সম্বন্ধো. সব্বপানেসূতি জম্বুপানাদীসু সব্বেসু পানেসু.
তেসূতি জম্বুপানাদীসু সত্তসু পানেসু. পনসদ্দো ৱিসেসত্থজোতকো. জম্বুফলেহীতি আমেহি ৱা পক্কেহি ৱা জম্বুফলেহি. অট্ঠিকেহীতি অট্ঠি অস্মিমত্থীতি অট্ঠিকং ফলং. জাতিৰসেনাতি যথাজাতেন ৰসেন. ইমিনা মধুসক্খৰকপ্পুৰাদীহি ন যোজেতব্বোতি দস্সেতি. তং পনাতি মধুকপানং পন. মুদ্দিকাতি মুদ্দিকফলানি. সালুকেতি কন্দে. সত্তন্নং ধঞ্ঞানং ফলৰসন্তি তণ্ডুলধোৱনোদকং. ‘‘পক্কডাকৰস’’ন্তি ইমিনা অপক্কডাকৰসং ৱট্টতীতি দীপেতি. হীতি সচ্চং, ৱিত্থাৰো ৱা. ৰসোতি পক্কৰসো. পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতসব্বিআদীহি পক্কানং যাৱজীৱিকানং পত্তানং ৰসোতি যোজনা. পক্কং যাৱজীৱিকপত্তৰসন্তি সম্বন্ধো. যাৱকালিকপত্তানম্পীতি পিসদ্দো পগেৱ যাৱজীৱিকপত্তানন্তি দস্সেতি. যং পানন্তি যং মধুকপুপ্ফৰসপানং. সোতি মধুকপুপ্ফৰসো. তেনাতি মধুকপুপ্ফেন. যতো কালতো পট্ঠায মজ্জং ন কৰোন্তি, ততোতি যোজনা. উচ্ছুৰসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৱট্টতি সত্তাহকালিকত্তা. ইমে চত্তাৰো ৰসাতি ফলপত্তপুপ্ফউচ্ছুৰসসঙ্খাতা ইমে চত্তাৰো ৰসা. অগ্গিহুত্তমুখাতি যঞ্ঞা অগ্গিহুতমুখা, অগ্গিহুতসেট্ঠাতি অত্থো.
১৮৩. ৰোজমল্লাদিৱত্থুকথা
৩০১. সঙ্কৰমকংসূতি এত্থ সঙ্কৰসদ্দস্স যুদ্ধত্থাদীসু পৱত্তনতো ইধ পটিঞ্ঞাতত্থেতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কতিকমকংসূ’’তি. কতিকন্তি পটিঞ্ঞাতসঙ্খাতং কতিকং. উড়াৰং খোতি এত্থ উড়াৰসদ্দো সেট্ঠৱাচকো. সেট্ঠন্তি চ সুন্দৰমেৱাতি আহ ‘‘সুন্দৰং খো তে ইদ’’ন্তি. তেতি তুয্হং. ‘‘বহুকতো’’তি পদস্স কতবহুমানোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পসাদবহুমানেনা’’তি. ‘‘পিট্ঠমযংখাদনীয’’ন্তি ইমিনা পিট্ঠখাদনীযন্তি এত্থ মযসদ্দলোপং দস্সেতি.
৩০৩. পটিভানেয্যকাতি এত্থ পটিভানে নিযুত্তা পটিভানেয্যকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিভানসম্পন্না’’তি. ‘‘নিদ্দোসসিপ্পা’’তি ইমিনা পৰিযোদাতসিপ্পাতি এত্থ পৰিসমন্ততো ওদাতং সিপ্পং এতেসন্তি পৰিযোদাতসিপ্পাতি অত্থং দস্সেতি. সিপ্পত্থিকেহি সিযতি সেৱিযতীতি সিপ্পং, সিপ্পিকানং হিতায সেতি পৱত্ততীতি ৱা সিপ্পং, ওট্ঠজো পঠমক্খৰো. নাড়িযাৱাপকেনাতি পদস্স দ্ৱন্দভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘নাড়িযা চেৱ আৱাপকেন চা’’তি. ইমিনা যকাৰো পদসন্ধিমত্তোতি দস্সেতি. ‘‘নাড়িযা ৱা পসিব্বকেনা’’তিপি পাঠো, সো অপাঠোযেৱ. কো আৱাপকো নামাতি আহ ‘‘আৱাপকো নাম যত্থা’’তিআদি. তত্থ যত্থাতি যস্মিং থৱিকে. ইমিনা আহৰিত্ৱা যথালদ্ধং ৱপন্তি পক্খিপন্তি এত্থাতি আৱাপকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৱপ বীজনিক্খেপেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ পকাৰন্তধাতু) ৱুত্তং. ইধ পন পক্খিপনেতি দট্ঠব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘পক্খিপন্তী’’তি. পৰিহৰিতুমেৱাতি পৰিগ্গহেত্ৱা হৰিতুমেৱ. ৱেতনন্তি ভতিং. যোতি ভিক্খু. তং ৱাতি পৰিহৰিতখুৰভণ্ডং ৱা. অঞ্ঞং ৱাতি অঞ্ঞস্স সন্তকং ৱা.
৩০৪. ইদন্তি দসমভাগদানং. দস কোট্ঠাসেতি দস পটিৱীসে.
১৮৫. চতুমহাপদেসকথা
৩০৫. ইদং ন কপ্পতীতিআদীতি ‘‘ইদং ন কপ্পতী’’তিআদযো ইমে চত্তাৰো মহাপদেসেতি যোজনা. অপস্সযং কত্ৱা দিসিযন্তি এত্থাতি অপদেসা ওকাসা, অপস্সযং কত্ৱা দিসিযন্তি এতেহীতি ৱা অপদেসা কাৰণা, ‘‘মহন্তা অপদেসা মহাপদেসা. তঞ্চাতি মহাপদেসসঙ্খাতং তঞ্চ সুত্তং, গহেত্ৱাতি যোজনা. পৰিমদ্দন্তাতি পুনপ্পুনং মদ্দন্তা, উপপৰিক্খন্তাতি অত্থো. ইদন্তি কাৰণং. তন্তি নৱমহাফলঅপৰণ্ণং. তানীতি খুদ্দকফলপানানি. হীতি সচ্চং.
তেসন্তি ছন্নং চীৱৰানং. তত্থাতি ছসু অনুলোমচীৱৰেসু. ‘‘পাণকেহি সঞ্জাতৱত্থ’’ন্তি ইমিনা কোসেয্যৱত্থভাৱং দস্সেতি. দ্ৱে পটাতি চীনপটসোমাৰপটা. দুকূলং সাণস্স অনুলোমন্তি যোজনা.
তেসংযেৱাতি দ্ৱিন্নং পত্তানমেৱ. তেসংযেৱাতি তিণ্ণং তুম্বানমেৱ. তেসংযেৱাতি দ্ৱিন্নং কাযবন্ধনানমেৱ. সেতচ্ছত্তন্তি সেতেহি ৱত্থেহি কতং ছত্তং. তেসংযেৱাতি তিণ্ণং ছত্তানমেৱ.
সম্ভিন্নৰসন্তি সংসগ্গৰসং. এত্থ ভিজ্জিত্থাতি ভিন্নোতি ৱচনত্থেন ভিদিধাতু দ্ৱিধাকৰণসঙ্খাতো ভেদত্থো হোতি, ধাত্ৱত্থবাধকেন সংত্যূপসগ্গেন ভিদিধাতুযা ভেদত্থং বাধেত্ৱা সংসগ্গত্থৱাচকো হোতীতি দট্ঠব্বং. ছল্লিম্পীতি তচম্পি. সকলেনেৱাতি ছল্লিযা এৱ. পাযাসেন অসংসট্ঠং যং সব্বীতি যোজনা. তানীতি তক্কোলজাতিফলাদীনি. যট্ঠিমধুকাদীসুপীতি মধুলট্ঠিকাদীসুপি. ‘‘লট্ঠিমধুকাদীসুপী’’তি ৱা পাঠো, সো অপাঠোযেৱ. যং যন্তি ৱত্থু. যথাতি যেনাকাৰেন, ধোৱিযমানে তচ্ছিযমানেতি সম্বন্ধো.
সম্ভিন্নৰসন্তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সংসট্ঠ’’ন্তি. সভাৱন্তি যাৱকালং কপ্পিযসভাৱং. তস্মাতি যস্মা উপনেতি, তস্মা. তেনাতি সত্তাহকালিকেন. তদহুপটিগ্গহিতন্তি তদহেৱ পটিগ্গহিতং. দ্ৱীহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেনাতি সম্বন্ধো.
এত্থাতি কালিকসংসগ্গে. আপত্তিযো ৱেদিতব্বাতি যথাক্কমং আপত্তিযো ৱেদিতব্বা. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং ভেসজ্জক্খন্ধকে.
ইতি ভেসজ্জক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.