মহাৱগ্গযোজনা

১. মহাখন্ধকং

১. বোধিকথা

এৱূভতোৱিভঙ্গস্স, কত্ৱান যোজনানযং;

মহাৱগ্গখন্ধকস্স, কৰিস্সং যোজনানযং.

উভিন্নন্তি উভযেসং. পাতিমোক্খানন্তি পাতিমোক্খৱিভঙ্গানং. পাতিমোক্খগহণেন হেত্থ তেসং ৱিভঙ্গোপি গহিতো অভেদেন ৱা উত্তৰপদলোপৱসেন ৱা. খন্ধকন্তি পঞ্ঞত্তিসমূহং. খন্ধসদ্দো হেত্থ পঞ্ঞত্তিৱাচকো. ৱিনযপঞ্ঞত্তিযো ৱুচ্চন্তি ‘‘খন্ধো’’তি. তেসং সমূহো খন্ধকো. অথৱা খন্ধোতি ৰাসি. খন্ধসদ্দো হি ৰাসত্থৱাচকো. ৱিনযপঞ্ঞত্তিৰাসি ৱুচ্চতি ‘‘খন্ধো’’তি. ককাৰো পকাসকৱাচকো. খন্ধানং ৱিনযপঞ্ঞত্তিৰাসীনং কো পকাসকোতি খন্ধকো, তং খন্ধকং. অযং পনেত্থ যোজনা – উভিন্নং পাতিমোক্খানং সঙ্গীতিসমনন্তৰং খন্ধকোৱিদা খন্ধকেসু কুসলা মহাথেৰা যং খন্ধকং সঙ্গাযিংসু, তস্স খন্ধকস্স দানি সংৱণ্ণনাক্কমো যস্মা সম্পত্তো, তস্মা তস্স খন্ধকস্স অযং অনুত্তানত্থৱণ্ণনা হোতীতি.

যে অত্থাতি সম্বন্ধো. হিসদ্দো পদালঙ্কাৰো. যেসন্তি পদানং. তেতি তে অত্থে. ভৱেতি ভৱেয্য, ভৱিতুং সক্কুণেয্যাতি অত্থো. তেসন্তি অত্থানং. কিন্তি কিং পযোজনং. তেতি অত্থে, ঞাতুন্তি সম্বন্ধো. অথৱা তেতি অত্থা, অৱণ্ণিতাতি সম্বন্ধো. তেসংযেৱাতি অত্থানমেৱ. অযং পনেত্থ যোজনা – পদভাজনীযে যেসং পদানং যে অত্থা ভগৱতা পকাসিতা, তেসং পদানন্তি পাঠসেসো, তে অত্থে পুন ৱদেয্যাম চে, কদা পৰিযোসানং সংৱণ্ণনায পৰিনিট্ঠানং ভৱে, ন ভৱেয্যাতি অধিপ্পাযো. যে চেৱ অত্থা উত্তানা, তেসং সংৱণ্ণনায কিং পযোজনং, ন পযোজনন্তি অধিপ্পাযো. অধিপ্পাযানুসন্ধীহি চ অধিপ্পাযেন চ অনুসন্ধিনা চ ব্যঞ্জনেন চ যে পন অত্থা অনুত্তানা, তে অত্থে, অত্থা ৱা অৱণ্ণিতা যস্মা ঞাতুং ন সক্কা, তস্মা তেসংযেৱ অত্থানং অযং সংৱণ্ণনানযো হোতীতি. ইতিসদ্দো পৰিসমাপনত্থো.

১. ‘‘তেন…পে… ৱেৰঞ্জায’’ন্তিআদীসু (পাৰা. ১) কৰণৱচনে ৱিসেসকাৰণমত্থি ৱিয, ‘‘তেন…পে… পঠমাভিসম্বুদ্ধো’’তি এত্থ কিঞ্চাপি নত্থীতি যোজনা. অসদিসোপমাযং. কিঞ্চাপিসদ্দো গৰহত্থজোতকো, পন-সদ্দো সম্ভাৱনত্থজোতকো. ‘‘কৰণৱচনেনেৱা’’তি এত্থ এৱকাৰেন উপযোগৱচনং ৱা ভুম্মৱচনং ৱা নিৱাৰেতি. অভিলাপোতি অভিমুখং অত্থং লপতীতি অভিলাপো, সদ্দো. আদিতোতি ৱেৰঞ্জকণ্ডতো. এতন্তি ‘‘তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা উৰুৱেলায’’ন্তিআদিৱচনং. ‘‘অঞ্ঞেসুপী’’তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ইতো পৰেসূ’’তি.

যদি ৱিসেসকাৰণং নত্থি, কিং পনেতস্স ৱচনে পযোজনন্তি চোদেন্তো আহ ‘‘কিং পনেতস্সা’’তিআদি. এতস্সাতি ‘‘তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা উৰুৱেলায’’ন্তিআদিৱচনস্স. নিদানদস্সনং পযোজনং নামাতি যোজনা. তমেৱত্থং ৱিভাৱেতুমাহ ‘‘যা হী’’তিআদি. যা পব্বজ্জা চেৱ যা উপসম্পদা চ ভগৱতো অনুঞ্ঞাতাতি যোজনা. যানি চ অনুঞ্ঞাতানীতি সম্বন্ধো. তানীতি পব্বজ্জাদীনি. অভিসম্বোধিন্তি অৰহত্তমগ্গঞাণপদট্ঠানং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপদট্ঠানং অৰহত্তমগ্গঞাণঞ্চ. বোধিমহামণ্ডেতি মহন্তানং মগ্গঞাণসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানং পসন্নট্ঠানে বোধিৰুক্খমূলেতি অত্থো. এৱন্তিআদি নিগমনং.

তত্থাতি যং ‘‘তেন সমযেন উৰুৱেলায’’ন্তিআদিৱচনং ৱুত্তং, তত্থ. উৰুৱেলাযন্তি এত্থ উৰুসদ্দো মহন্তপৰিযাযোতি আহ ‘‘মহাৱেলায’’ন্তি. ‘‘ৱালিকৰাসিম্হী’’তি ইমিনা ৱেলাসদ্দস্স ৰাসত্থং দস্সেতি, কালসীমাদযো নিৱত্তেতি. যদি পন ‘‘উৰূ’’তি ৱালিকায নামং, ‘‘ৱেলা’’তি মৰিযাদায, এৱঞ্হি সতি ননু উৰুযা ৱেলাতি অত্থো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘ৱেলাতিক্কমনহেতু আহটা উৰু উৰুৱেলা’’তি. ইমিনা ৱেলায অতিক্কমো ৱেলা উত্তৰপদলোপৱসেন, ৱেলায আহটা উৰু উৰুৱেলা পদৱিপৰিযাযৱসেনাতি দস্সেতি. এত্থাতি ‘‘উৰুৱেলায’’ন্তিপদে. তমেৱত্থং ৱিভাৱেন্তো আহ ‘‘অতীতে কিৰা’’তিআদি. অনুপ্পন্নে বুদ্ধে পব্বজিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তাপসপব্বজ্জন্তি ইসিপব্বজ্জং, ন সমণপব্বজ্জং. কতিকৱত্তন্তি কৰণং কতং, কতেন পৱত্তং কতিকং, তমেৱ ৱত্তং কতিকৱত্তং. অকংসু কিৰাতি সম্বন্ধো. যোতি যো কোচি. অঞ্ঞোতি অত্তনা অপৰো. সো আকিৰতূতি সম্বন্ধো. পত্তপুটেনাতি পণ্ণেন কতেন পুটেন. ততোতি কতিকৱত্তকৰণতো. তত্থাতি তস্মিং পদেসে. ততোতি মহাৱালিকৰাসিজননতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. নন্তি তং পদেসং. তন্তি মহাৱালিকৰাসিং.

‘‘বোধিৰুক্খমূলে’’তি এত্থ অস্সত্থৰুক্খস্স উপচাৰৱসেন বোধীতি নামলভনং দস্সেন্তো আহ ‘‘বোধি ৱুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তিআদি. ইমিনা চত্তাৰি সচ্চানি বুজ্ঝতীতি বোধীতি ৱচনত্থেন চতূসু মগ্গেসু ঞাণং বোধি নামাতি দস্সেতি. এত্থাতি বোধিম্হি, বোধিযং ৱা. সমীপত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. ৰুক্খোপীতি পিসদ্দেন ন মগ্গঞাণমেৱাতি দস্সেতি. মূলেতি আসন্নে. পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি অনুনাসিকলোপৱসেন সন্ধীতি আহ ‘‘পঠমং অভিসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘হুত্ৱা’’তি ইমিনা ‘‘পঠম’’ন্তিপদস্স ভাৱনপুংসকং দস্সেতি. সব্বপঠমংযেৱাতি সব্বেসং জনানং পঠমমেৱ অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. একো এৱ পল্লঙ্কো একপল্লঙ্কোতি অৱধাৰণসমাসং দস্সেন্তো আহ ‘‘একেনেৱ পল্লঙ্কেনা’’তি. ‘‘সকিং…পে… আভুজিতেনা’’তি ইমিনা অৱধাৰণফলং দস্সেতি. পল্লঙ্কোতি চ ঊৰুবদ্ধাসনং. ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদীতি এত্থ তদঙ্গাদীসু (পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.১০৪) পঞ্চসু ৱিমুত্তীসু পটিপ্পস্সদ্ধিসঙ্খাতা ফলসমাপত্তি এৱাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘ফলসমাপত্তিসুখ’’ন্তি. ফলসমাপত্তীতি অৰহত্তফলসমাপত্তি. সা হি ৱিৰুদ্ধেহি উপক্কিলেসেহি মুচ্চিতট্ঠেন ৱিমুত্তীতি ৱুচ্চতি, তায সম্পযুত্তং সুখং ৱিমুত্তিসুখং, চতুত্থজ্ঝানিকং অৰহত্তফলসমাপত্তিসুখং. অথৱা তায জাতং সুখং ৱিমুত্তিসুখং, সকলকিলেসদুক্খূপসমসুখং. ‘‘পটিসংৱেদযমানো’’তিইমিনা ‘‘পটিসংৱেদী’’তি এত্থ ণীপচ্চযস্স কত্তুত্থং দস্সেতি. পুনপ্পুনং সুট্ঠু ৱদতি অনুভৱতীতি পটিসংৱেদী. পটিসংৱেদী হুত্ৱা নিসীদীতি সম্বন্ধো.

পচ্চযাকাৰন্তি অৱিজ্জাদিপচ্চযানং উপ্পাদাকাৰং. কস্মা পচ্চযাকাৰো পটিচ্চসমুপ্পাদো নামাতি আহ ‘‘পচ্চযাকাৰো হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞ’’ন্তিইমিনা ‘‘পটিচ্চা’’তিপদস্স কম্মং দস্সেতি, ‘‘সহিতে’’তিইমিনা সংসদ্দস্সত্থং. ‘‘ধম্মে’’তিইমিনা তস্স সৰূপং. এত্থাতি ইমিস্সং ৱিনযট্ঠকথাযং. তত্থাতি ‘‘অনুলোমপটিলোম’’ন্তিপদে, অনুলোমপটিলোমেসু ৱা. স্ৱেৱ পচ্চযাকাৰো ৱুচ্চতীতি যোজনা. ‘‘অত্তনা কত্তব্বকিচ্চকৰণতো’’তিইমিনা অনুলোমসদ্দস্স সভাৱত্থং দস্সেতি. স্ৱেৱাতি পচ্চযাকাৰো এৱ. তং কিচ্চন্তি অত্তনা কত্তব্বং তং কিচ্চং. তস্স অকৰণতোতি অত্তনা কত্তব্বকিচ্চস্স অকৰণতো. ইমিনা পটিলোমসদ্দস্স সভাৱত্থং দস্সেতি. পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তিআদিনা পুৰিমনযেনেৱ. ৱাতি অথৱা. পৱত্তিযাতি সংসাৰপৱত্তিযা. অনুলোমোতি অনুকূলো, অনুৰূপো ৱা. ইতৰোতি ‘‘অৱিজ্জাযত্ৱেৱা’’তিআদিনা ৱুত্তো পচ্চযাকাৰো. তস্সাতি পৱত্তিযা. পটিলোমোতি পটিৱিৰুদ্ধো, এত্থাতি ‘‘অনুলোমপটিলোম’’ন্তিপদে. অত্থো দট্ঠব্বোতি এত্থ অত্থো এৱাতি সম্ভৱতো তস্স ফলং ৱা ‘‘সদ্দন্তৰত্থাপোহনেন সদ্দো অত্থং ৱদতী’’তি ৱচনতো (উদা. অট্ঠ. ১; দী. নি. টী. ১.১; ম. নি. টী. ১.মুলপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা; সং. নি. টী. ১.১.ওঘতৰযসুত্তৱণ্ণনা; অ. নি. টী. ১.১.ৰুপাদিৱগ্গৱণ্ণনা) সদ্দন্তৰত্থাপোহনং ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘আদিতো পনা’’তিআদি. যাৱসদ্দো অৱধিৱচনো. যাৱ অন্তং পাপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ইতোতি ইমেহি ৱুত্তেহি দ্ৱীহি অত্থেহি. ‘‘মনসাকাসী’’তি এত্থ ইকাৰলোপৱসেন সন্ধীতি আহ ‘‘মনসি অকাসী’’তি. তত্থাতি ‘‘মনসাকাসী’’তিপদে. যথাতি যেনাকাৰেন. ইদন্তি ইমং আকাৰং. তত্থাতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তিআদিপাঠে অৱযৱত্থো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সমাসমজ্ঝে তসদ্দেন পুব্বপদস্সেৱ লিঙ্গৱচনানি গহেতব্বানীতি আহ ‘‘অৱিজ্জা চ সা পচ্চযো চা’’তি. ৱাক্যে পন তসদ্দেন পৰপদস্সেৱ লিঙ্গৱচনানি গহেতব্বানি. ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা’’তিপদং ‘‘সম্ভৱন্তী’’তিপদেন সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘তস্মা অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা সম্ভৱন্তী’’তি. সব্বপদেসূতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীসু সব্বেসু পদেসু.

যথা পনাতি যেনাকাৰেন পন. ইদন্তি ইমং আকাৰং. তত্থাতি ‘‘অৱিজ্জায…পে… নিৰোধো’’তিআদিৱাক্যে. অৱিজ্জাযত্ৱেৱাতি এত্থ ‘‘ভদ্দিযোত্ৱেৱা’’তিআদীসু ৱিয ‘‘ভদ্দিযো ইতি এৱা’’তি পদচ্ছেদো কত্তব্বো, ন এৱং ‘‘অৱিজ্জায ইতি এৱা’’তি, অথ খো ‘‘অৱিজ্জায তু এৱা’’তি কাতব্বোতি আহ ‘‘অৱিজ্জায তু এৱা’’তি. ‘‘প অতিমোক্খং অতিপমোক্খ’’ন্তিআদীসু (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) ৱিয উপসগ্গব্যত্তযেন ৱুত্তং, এৱমিধ নিপাতব্যত্তযেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তত্থ এৱসদ্দেন সত্তজীৱাদযো নিৱত্তেতি. তুসদ্দো পক্খন্তৰত্থজোতকো. অনুলোমপক্খতো পটিলোমসঙ্খাতং পক্খন্তৰং মনসাকাসীতি অত্থো. অসেসৱিৰাগনিৰোধসদ্দো অযুত্তসমাসো, উত্তৰপদেন চ ততিযাসমাসোতি আহ ‘‘ৱিৰাগসঙ্খাতেন মগ্গেন অসেসনিৰোধা’’তি. তত্থ অসেসসদ্দং ৱিৰাগসদ্দেন সম্বন্ধমকত্ৱা নিৰোধসদ্দেন সম্বন্ধং কত্ৱা অত্থস্স গহণং অযুত্তসমাসো নাম. ‘‘মগ্গেনা’’তিইমিনা ৱিৰাগসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. মগ্গো হি ৱিৰজ্জনট্ঠেন ৱিৰাগোতি ৱুচ্চতি. সঙ্খাৰনিৰোধোতি এত্থ মগ্গেন নিৰোধত্তা অনুপ্পাদনিৰোধো হোতীতি আহ ‘‘সঙ্খাৰানং অনুপ্পাদনিৰোধো হোতী’’তি. অনুপ্পাদনিৰোধোতি চ অনুপ্পাদেন নিৰোধো সমুচ্ছেদৱসেন নিৰুদ্ধত্তা. এৱন্তি যথা অৱিজ্জাযত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, এৱং তথাতি অত্থো. তত্থাতি ‘‘এৱমেতস্সা’’তিআদিৱচনে. কেৱলসদ্দো সকলপৰিযাযোতি আহ ‘‘সকলস্সা’’তি, অনৱসেসস্সাতি অত্থো. অথৱা সত্তজীৱাদীহি অমিস্সিতত্তা অমিস্সত্থোতি আহ ‘‘সুদ্ধস্স ৱা’’তি. ‘‘সত্তৱিৰহিতস্সা’’তি ইমিনা সুদ্ধভাৱং দস্সেতি. দুক্খক্খন্ধস্সাতি এত্থ খন্ধসদ্দো ৰাসত্থৱাচকোতি আহ ‘‘দুক্খৰাসিস্সা’’তি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এত্থ এতসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘য্ৱায’’ন্তিআদি. তত্থ ‘‘অৱিজ্জাদিৱসেন…পে… নিৰোধো হোতী’’তি য্ৱাযং অত্থো ৱুত্তোতি যোজনা. সমুদযো চ হোতীতি সম্বন্ধো. ৱিদিতৱেলাযন্তি পাকটৱেলাযং পসিদ্ধকালেতি অত্থো. ইমং উদানন্তি এত্থ ইমসদ্দো ৱুচ্চমানাপেক্খো. তস্মিং অত্থে ৱিদিতে সতীতি যোজনা. পজাননতাযাতি পকাৰেন জাননভাৱস্স. সোমনস্সযুত্তঞাণসমুট্ঠানন্তি সোমনস্সেন একুপ্পাদাদিৱসেন যুত্তেন ঞাণেন সমুট্ঠানং, যুত্তং ৱা ঞাণসঙ্খাতং সমুট্ঠানং উদানন্তি সম্বন্ধো. তত্থ উদানন্তি কেনট্ঠেন উদানং? উদানট্ঠেন, মোদনট্ঠেন, কীড়নট্ঠেন চাতি অত্থো. কিমিদং উদানং নাম? পীতিৱেগসমুট্ঠাপিতো উদাহাৰো. যথা (উদা. অট্ঠ. গন্থাৰম্ভকথা) হি যং তেলাদিমিনিতব্বৱত্থু মানং গহেতুং ন সক্কোতি ৱিসন্দিত্ৱা গচ্ছতি, তং ‘‘অৱসেকো’’তি ৱুচ্চতি. যঞ্চ জলং তড়াকং গহেতুং ন সক্কোতি, অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা গচ্ছতি, তং ‘‘ওঘো’’তি ৱুচ্চতি. এৱমেৱং যং পীতিৱেগসমুট্ঠাপিতং ৱিতক্কৱিপ্ফাৰং হদযং সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতি, সো অধিকো হুত্ৱা অন্তো অসণ্ঠহিত্ৱা ৱচীদ্ৱাৰেন নিক্খমন্তো পটিগ্গাহকনিৰপেক্খো উদাহাৰৱিসেসো ‘‘উদান’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেসী’’তি ইমিনা উদধাতুস্স উদাহাৰত্থং দস্সেতি.

তস্সাতি উদানস্স অত্থো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. যদাতি এত্থ দাপচ্চযস্স অত্থৱাক্যং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্মিং কালে’’তি. হৱেতি ‘‘ব্যত্ত’’ন্তি ইমস্মিং অত্থে নিপাতো. ব্যত্তং পাকটন্তি হি অত্থো. পাতুভৱন্তীতি এত্থ পাতুনিপাতস্স অত্থস্স ‘‘হৱে’’তি নিপাতেন ৱুত্তত্তা ভূধাতুস্সেৱ অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপ্পজ্জন্তী’’তি. অনুলোম পটিলোম পচ্চযাকাৰ পটিৱেধসাধকাতি অনুলোমতো চ পটিলোমতো চ পচ্চযাকাৰস্স পটিৱিজ্ঝনস্স সাধকা. বোধিপক্খিযধম্মাতি বোধিযা মগ্গঞাণস্স পক্খে ভৱা সত্ততিংস ধম্মা. অথৱা পাতুনিপাতেন সহ ‘‘ভৱন্তী’’তিপদস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পকাসন্তী’’তি. ইমস্মিং নযে হৱেসদ্দো একংসত্থৱাচকো. হৱে একংসেনাতি হি অত্থো. অভিসমযৱসেনাতি মগ্গঞাণৱসেন. মগ্গঞাণঞ্হি যস্মা অভিমুখং চত্তাৰি সচ্চানি সমেচ্চ অযতি জানাতি, তস্মা অভিসমযোতি ৱুচ্চতি.

‘‘কিলেসসন্তাপনট্ঠেনা’’তি ইমিনা আভুসো কিলেসে তাপেতীতি আতাপোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ন ৱীৰিযসামঞ্ঞং হোতি, অথ খো সম্মপ্পধানৱীৰিযমেৱাতি আহ ‘‘সম্মপ্পধানৱীৰিযৱতো’’তি. ইমিনা আতাপীতি এত্থ ঈপচ্চযস্স ৱন্তুঅত্থং দস্সেতি. আৰম্মণূপনিজ্ঝানলক্খণেন চাতি কসিণাদিআৰম্মণং উপগন্ত্ৱা নিজ্ঝানসভাৱেন অট্ঠসমাপত্তিসঙ্খাতেন ঝানেন চ. লক্খণূপনিজ্ঝানলক্খণেন চাতি অনিচ্চাদিলক্খণং উপগন্ত্ৱা নিজ্ঝানসভাৱেন ৱিপস্সনামগ্গফলসঙ্খাতেন ঝানেন চ. ‘‘বাহিতপাপস্সা’’তি ইমিনা বাহিতো অণো পাপো অনেনাতি ব্ৰাহ্মণোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অণসদ্দো হি পাপপৰিযাযো. ‘‘খীণাসৱস্সা’’তি ইমিনা তস্স সৰূপং দস্সেতি. অথস্সাতি অথ অস্স, তস্মিং কালে ব্ৰাহ্মণস্সাতি অত্থো. যা এতা কঙ্খা ৱুত্তাতি সম্বন্ধো. ‘‘কো নু খো…পে… অৱোচা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.১২) নযেন চ তথা ‘‘কতমং নু খো…পে… অৱোচা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.৩৫) নযেন চ পচ্চযাকাৰে ৱুত্তাতি যোজনা. নো কল্লো পঞ্হোতি অযুত্তো পঞ্হো, দুপ্পঞ্হো এসোতি অত্থো. তথাতি এৱং, ততো অঞ্ঞথা ৱা. যা চ সোড়স কঙ্খা (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) আগতাতি সম্বন্ধো. অপটিৱিদ্ধত্তা কঙ্খাতি যোজনা. সোড়স কঙ্খাতি অতীতৱিসযা পঞ্চ, অনাগতৱিসযা পঞ্চ, পচ্চুপ্পন্নৱিসযা ছাতি সোড়সৱিধা কঙ্খা. ৱপযন্তীতি ৱি অপযন্তি, ইকাৰলোপেনাযং সন্ধি. ৱিত্যূপসগ্গো ধাত্ৱত্থানুৱত্তকো, অপযন্তি – সদ্দো অপগমনত্থোতি আহ ‘‘অপগচ্ছন্তী’’তি. ‘‘নিৰুজ্ঝন্তী’’তিইমিনা অপগমনত্থমেৱ পৰিযাযন্তৰেন দীপেতি. ‘‘কস্মা’’তি ইমিনা ‘‘যতো পজানাতি সহেতুধম্ম’’ন্তি ৱাক্যস্স পুব্বৱাক্যকাৰণভাৱং দস্সেতি. সহেতুধম্মন্তি এত্থ সহ অৱিজ্জাদিহেতুনাতি সহেতু, সঙ্খাৰাদিকো পচ্চযুপ্পন্নধম্মো. সহেতু চ সো ধম্মো চাতি সহেতুধম্মোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অৱিজ্জাদিকেনা’’তিআদি. ‘‘পটিৱিজ্ঝতী’’তি ইমিনা পজানা তীতি এত্থ ঞাধাতুযা অৱবোধনত্থং দস্সেতি, মাৰণতোসনাদিকে অত্থে নিৱত্তেতি. ইতীতি তস্মা, ৱপযন্তীতি যোজনা.

২. পচ্চযক্খযস্সাতি পচ্চযানং খযট্ঠানস্স অসঙ্খতস্সাতি যোজনা. তত্ৰাতি দুতিযউদানে. খীযন্তি পচ্চযা এত্থাতি খযং, নিব্বানন্তি আহ ‘‘পচ্চযানং খযসঙ্খাতং নিব্বান’’ন্তি. ‘‘অঞ্ঞাসী’’তি ইমিনা অৱেদীতি এত্থ ৱিদধাতুযা ঞাণত্থং দস্সেতি, অনুভৱনলাভাদিকে নিৱত্তেতি. তস্মা ৱপযন্তীতি সম্বন্ধো. ৱুত্তপ্পকাৰাতি পঠমউদানে ৱুত্তসদিসা. ধম্মাতি বোধিপক্খিযধম্মা, চতুঅৰিযসচ্চধম্মা ৱা.

৩. ইমং উদানং উদানেসীতি সম্বন্ধো. যেন মগ্গেন ৱিদিতোতি যোজনা. তত্ৰাতি ততিযউদানে. সো ব্ৰাহ্মণো তিট্ঠতীতি সম্বন্ধো. তেহি উপ্পন্নেহি বোধিপক্খিযধম্মেহি ৱা যস্স অৰিযমগ্গস্স চতুসচ্চধম্মা পাতুভূতা, তেন অৰিযমগ্গেন ৱা ৱিধূপযন্তি যোজনা. ৱুত্তপ্পকাৰন্তি সুত্তনিপাতে ৱুত্তপ্পকাৰং. মাৰসেনন্তি কামাদিকং দসৱিধং মাৰসেনং. ‘‘ৱিধমেন্তো’’তিইমিনা ৱিধূপযন্তি এত্থ ধূপধাতুযা ৱিধমনত্থং দস্সেতি, লিম্পনত্থাদযো নিৱত্তেতি. ‘‘ৱিদ্ধং সেন্তো’’তিইমিনা ৱিধমেন্তোতি এত্থ ধমুধাতুযা ধংসনত্থং দস্সেতি, সদ্দত্থাদযো নিৱত্তেতি. ‘‘সূৰিযোৱ ওভাসয’’ন্তিপদস্স ‘‘সূৰিযো ইৱা’’তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা’’তিআদি. সূৰিযোতি আদিচ্চো. সো হি যস্মা পঠমকপ্পিকানং সূৰং জনেতি, তস্মা সূৰিযোতি ৱুচ্চতি. অব্ভুগ্গতোতি অভিমুখং উদ্ধং আকাসং গতো, অব্ভং ৱা আকাসং উগ্গতো. অব্ভসদ্দো হি আকাসপৰিযাযো. আকাসো হি যস্মা আভুসো ভাতি দিপ্পতি, তস্মা ‘‘অব্ভ’’ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – যথা সূৰিযো ওভাসযন্তো তিট্ঠতি, এৱং ব্ৰাহ্মণো সচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তো. যথা সূৰিযো অন্ধকাৰং ৱিধমেন্তো তিট্ঠতি, এৱং ব্ৰাহ্মণো মাৰসেনম্পি ৱিধূপযন্তোতি.

এত্থাতি এতেসু তীসু উদানেসু. পঠমং উদানং উপ্পন্নন্তি সম্বন্ধো. ইমিস্সা খন্ধকপাড়িযা উদানপাড়িং সংসন্দন্তো আহ ‘‘উদানে পনা’’তিআদি. উদানে পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তন্তি উদানে ৱুত্তৱচনং, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. অচ্চযেনাতি অতিক্কমেন, তমেৱত্থং ৱিভাৱেন্তো আহ ‘‘তদা হী’’তিআদি. তদাতি ‘‘স্ৱে আসনা ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি ৰত্তিং উপ্পাদিতমনসিকাৰকালে. ভগৱা মনসাকাসীতি সম্বন্ধো. পুৰিমা দ্ৱে উদানগাথা আনুভাৱদীপিকা হোন্তীতি যোজনা. তস্সাতি পচ্চযাকাৰপজাননপচ্চযক্খযাধিগমস্স. একেকমেৱাতি অনুলোমপটিলোমেসু একেকমেৱ. পঠমযামঞ্চাতি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং, নিৰন্তৰং পঠমযামকালন্তি অত্থো. ইধ পনাতি ইমস্মিং খন্ধকে পন. তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘ভগৱা হী’’তিআদি. তত্থ ভগৱা উদানেসীতি সম্বন্ধো. ৱিসাখপুণ্ণমাযাতি ৱিসাখায যুত্তায পুণ্ণমায. ‘‘অৰুণো উগ্গমিস্সতী’’তি ৱত্তব্বসমযেতি সম্বন্ধো. সব্বঞ্ঞুতন্তি সব্বঞ্ঞুভাৱং, অনাৱৰণঞাণন্তি অত্থো. ততোতি অৰুণুগ্গমনতো. তং দিৱসন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং, তস্মিং দিৱসেতি হি অত্থো. অচ্চন্তসংযোগে ৱা, তং দিৱসং কালন্তি হি অত্থো. এৱং মনসি কত্ৱাতি যথা তং দিৱসং অনুলোমপটিলোমং মনসাকাসি, এৱং মনসি কত্ৱাতি অত্থো. ইতীতি এৱং. ‘‘বোধিৰুক্খমূলে…পে… নিসীদী’’তি এৱং ৱুত্তং তং সত্তাহন্তি যোজনা. তত্থেৱাতি বোধিৰুক্খমূলেযেৱ.

২. অজপালকথা

৪. ন ভগৱাতি এত্থ নকাৰো ‘‘উপসঙ্কমী’’তি পদেন যোজেতব্বো, ন উপসঙ্খমীতি হি অত্থো. তম্হা সমাধিম্হাতি ততো অৰহত্তফলসমাপত্তিসমাধিতো. অনন্তৰমেৱ অনুপসঙ্কমনং উপমায আৱিকৰোন্তো আহ ‘‘যথা পনা’’তিআদি. ইচ্চেৱং ৱুত্তং ন হোতীতি যোজনা. ইদন্তি ইদং অত্থজাতং. এত্থাতি ‘‘ভুত্ৱা সযতী’’তি ৱাক্যে. এৱন্তি উপমেয্যজোতকো. ইধাপীতি ইমিস্সং ‘‘অথ খো ভগৱা’’তিআদিপাড়িযম্পি. ইদন্তি অযমত্থো দীপিতো হোতীতি যোজনা. এত্থাতি ‘‘অথ খো ভগৱা’’তিআদিপাঠে.

অপৰানিপীতি পল্লঙ্কসত্তাহতো অঞ্ঞানিপি. তত্ৰাতি ‘‘অপৰানিপী’’তিআদিৱচনে. ভগৱতি নিসিন্নে সতীতি যোজনা. কিৰসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. কিং নু খোতি পৰিৱিতক্কনত্থে নিপাতো. একচ্চানন্তি অপ্পেসক্খানং একচ্চানং. তাসন্তি দেৱতানং. বলাধিগমট্ঠানন্তি বলেন তেজসা অধিগমট্ঠানং. অনিমিসেহীতি উম্মিসেহি. সত্তাহন্তি কম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং, অচ্চন্তসংযোগে ৱা. এৱঞ্হি সতি ‘‘কাল’’ন্তি কম্মং ৱেদিতব্বং. তং ঠানন্তি অনিমিসেহি অক্খীহি ওলোকিযমানট্ঠানং. অথাতি অনিমিসসত্তাহস্স অনন্তৰে. ৰতনচঙ্কমেতি ৰতনমযে চঙ্কমে. তং ঠানন্তি চঙ্কমট্ঠানং. ততোতি চঙ্কমসত্তাহতো. ৰতনঘৰন্তি ৰতনমযং গেহং. তত্থাতি ৰতনঘৰে অভিধম্মপিটকং ৱিচিনন্তোতি সম্বন্ধো. এত্থাতি ৰতনঘৰে, অভিধম্মপিটকে ৱা, নিদ্ধাৰণে চেতং ভুম্মৱচনং. তং ঠানন্তি অভিধম্মপিটকৱিচিননট্ঠানং.

এৱন্তিআদি পুব্বৱচনস্স নিগমৱসেন পচ্ছিমৱচনস্স অনুসন্ধিনিদস্সনং. তেনাতি অজপালানং নিসীদনকাৰণেন. অস্সাতি নিগ্ৰোধস্স. ‘‘অজপালনিগ্ৰোধোত্ৱেৱ নাম’’ন্তি ইমিনা উপচাৰৱসেন নামলভনং দস্সেতি. অজপা ব্ৰাহ্মণা লন্তি নিৱাসং গণ্হন্তি এত্থাতি অজপালো, উণ্হকালে ৱা অন্তোপৱিট্ঠে অজে অত্তনো ছাযায পালেতীতি অজপালো, অজপালো চ সো নিগ্ৰোধো চেতি অজপালনিগ্ৰোধোতি ৱচনত্থানিপি পকৰণন্তৰেসু (উদা. অট্ঠ. ৪) দস্সিতানি. তত্ৰাপীতি অজপালনিগ্ৰোধেপি. বোধিতোতি বোধিৰুক্খতো. এত্থাতি অজপালনিগ্ৰোধে. ভগৱতি নিসিন্নেতি যোজনা. তত্থাতি ‘‘অথ খো অঞ্ঞতৰো’’তিআদিৱচনে. সোতি ব্ৰাহ্মণো. দিট্ঠমঙ্গলিকো নামাতি দিট্ঠসুতমুতসঙ্খাতেসু তীসু মঙ্গলিকেসু দিট্ঠমঙ্গলিকো নাম কিৰাতি অত্থো. ‘‘মানৱসেন…পে… ৱুচ্চতী’’তি ইমিনা ‘‘হুংহু’’ন্তি কৰোতীতি হুংহুঙ্কো, হুংহুঙ্কো জাতি সভাৱো ইমস্সাতি হুংহুঙ্কজাতিকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি.

তেনাতি ব্ৰাহ্মণেন. সিখাপ্পত্তন্তি অগ্গপ্পত্তং. তস্সাতি উদানস্স. যোতি পুগ্গলো, পটিজানাতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ন দিট্ঠমঙ্গলিকতাযা’’তি ইমিনা অৱধাৰণফলং দস্সেতি. ‘‘বাহিতপাপধম্মত্তা’’তি ইমিনা বাহিতো পাপো ধম্মো অনেনাতি বাহিতপাপধম্মোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘হুংহুঙ্কাৰপহানেনা’’তি ইমিনা নত্থি হুংহুঙ্কাৰো ইমস্সাতি নিহুংহুঙ্কোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৰাগাদিকসাৱাভাৱেনাতি ইমিনা নত্থি ৰাগাদিকসাৱো ইমস্সাতি নিক্কসাৱোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ভাৱনানুযোগযুত্তচিত্ততাযা’’তি ইমিনা যতং অনুযুত্তং অত্তং চিত্তং ইমস্সাতি যতত্তোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. এত্থ হি যতসদ্দো ৱীৰিযৱাচকো, যতধাতুযা নিপ্ফন্নো, অত্তসদ্দো চিত্তপৰিযাযো. যতসদ্দস্স যমুধাতুযা চ নিপ্ফন্নভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সীলসংৱৰেন ৱা’’তিআদি. ‘‘সঞ্ঞতচিত্ততাযা’’তি ইমিনা যমতি সংযমতীতি যতং, যতং অত্তং চিত্তং ইমস্সাতি যতত্তোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সচ্চানি ৱিদন্তি জানন্তীতি ৱেদানীতি ৱচনত্থেন মগ্গঞাণানি ৱেদানি নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুমগ্গঞাণসঙ্খাতেহি ৱেদেহী’’তি. ‘‘চতুমগ্গঞাণসঙ্খাতান’’ন্তি ৱিভত্তিপৰিণামং কত্ৱা ‘‘ৱেদান’’ন্তিপদেন যোজেতব্বো. অন্তন্তি নিব্বানং. তঞ্হি যস্মা সঙ্খাৰানং অৱসানে জাতং, তস্মা অন্তন্তি ৱুচ্চতি. পুন অন্তন্তি অৰহত্তফলং. তঞ্হি যস্মা মগ্গস্স পৰিযোসানে পৱত্তং, তস্মা অন্তন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স ৱুসিতত্তা’’তি ইমিনা ৱুসিতং মগ্গসঙ্খাতং ব্ৰহ্মচৰিযং অনেনাতি ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ধম্মেন ব্ৰহ্মৱাদং ৱদেয্যাতি ৱুত্তৱচনস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ব্ৰাহ্মণো অহন্তি এতং ৱাদং ধম্মেন ৱদেয্যা’’তি. ধম্মেনাতি ভূতেন সভাৱেন. লোকেতি এত্থ সত্তলোকোৱাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘সকলে লোকসন্নিৱাসে’’তি.

৩. মুচলিন্দকথা

৫. অকালমেঘোতি এত্থ ৱপ্পাদিকালস্স অভাৱা ন অকালো হোতি, অথ খো ৱস্সকালে অসম্পত্তত্তা অকালোতি আহ ‘‘অসম্পত্তে ৱস্সকালে’’তি. ‘‘উপ্পন্নমেঘো’’তি ইমিনা অকালে উপ্পন্নো মেঘো অকালমেঘোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. গিম্হানং পচ্ছিমে মাসেতি জেট্ঠমূলমাসে. তস্মিন্তি মেঘে. সীতৱাতদুদ্দিনীতি এত্থ সীতেন ৱাতেন দূসিতং দিনং ইমিস্সা ৱট্টলিকাযাতি সীতৱাতদুদ্দিনীতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সা চ পনা’’তিআদি. সা চ পন সত্তাহৱট্টলিকা সীতৱাতদুদ্দিনী নাম অহোসীতি সম্বন্ধো. ‘‘সমীপে পোক্খৰণিযা নিব্বত্তো’’তি ইমিনা মুচলিন্দস্স সমীপে নিব্বত্তো মুচলিন্দোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. মুচলিন্দোতি চ নিচুলো. সো নীপোতি চ পিযকোতি চ ৱুচ্চতি. নাগস্স ভোগো একোপি সত্তাভুজত্তা ‘‘ভোগেহী’’তি বহুৱচনৱসেন ৱুত্তং. তস্মিন্তি নাগৰাজে ঠিতে সতীতি যোজনা. তস্সাতি নাগৰাজস্স. তস্মাতি যস্মা ভণ্ডাগাৰগব্ভপমাণং অহোসি, তস্মা. ঠানস্স কাৰণং পৰিদীপেতি অনেনাতি ঠানকাৰণপৰিদীপনং ‘‘মা ভগৱন্তং সীত’’ন্তিআদিৱচনং. সোতি নাগৰাজা. হীতি সচ্চং. পাড়িযং ‘‘বাধযিত্থা’’তি কিৰিযাপদং অজ্ঝাহৰিতব্বন্তি আহ ‘‘মা সীতং ভগৱন্তং বাধযিত্থা’’তি. তত্থাতি ‘‘মা ভগৱন্তং সীত’’ন্তিআদিৱচনে. সত্তাহৱট্টলিকায সতীতি সম্বন্ধো. তম্পীতি উণ্হম্পি. নন্তি ভগৱন্তং. তস্সাতি নাগৰাজস্স. উব্বিদ্ধন্তি উদ্ধং ছিদ্দং. ৱিদ্ধছিদ্দসদ্দা হি পৰিযাযা. আকাসং মেঘপটলপটিচ্ছন্নং আসন্নং ৱিয হোতি, মেঘপটলৱিগমে দূৰং ৱিয উপট্ঠাতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মেঘৱিগমেন দূৰীভূত’’ন্তি. ৱিগতৱলাহকন্তি এত্থ ৱিগতসদ্দো অপগতত্থৱাচকো, ৱলাহকসদ্দো মেঘপৰিযাযোতি আহ ‘‘অপগতমেঘ’’ন্তি. ইন্দনীলমণি ৱিয দিব্বতীতি দেৱোতি ৱচনত্থেন আকাসো দেৱো নামাতি আহ ‘‘দেৱন্তি আকাস’’ন্তি. অত্তনো ৰূপন্তি অত্তনো নাগসণ্ঠানং. ইমিনা সকৱণ্ণন্তি এত্থ সকসদ্দো অত্তৱাচকো, ৱণ্ণসদ্দো সণ্ঠানৱেৱচনোতি দস্সেতি.

সুখো ৱিৱেকোতি এত্থ তদঙ্গ ৱিক্খম্ভন সমুচ্ছেদ পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সৰণৱিৱেকসঙ্খাতেসু পঞ্চসু ৱিৱেকেসু নিব্বানসঙ্খাতো নিস্সৰণৱিৱেকো চ কাযচিত্তউপধিৱিৱেকসঙ্খাতেসু তীসু ৱিৱেকেসু নিব্বানসঙ্খাতো উপধিৱিৱেকো চ গহেতব্বোতি আহ ‘‘নিব্বানসঙ্খাতো উপধিৱিৱেকো’’তি. ‘‘চতুমগ্গঞাণসন্তোসেনা’’তি ইমিনা তুট্ঠস্সাতি এত্থ পিণ্ডপাতসন্তোসাদিকে নিৱত্তেতি. সুতধম্মস্সাতি এত্থ সুতসদ্দো ৱিস্সুতপৰিযাযোতি আহ ‘‘পকাসিতধম্মস্সা’’তি, পাকটসচ্চধম্মস্সাতি অত্থো. পস্সতোতি এত্থ মংসচক্খুস্স কৰণভাৱেন আসঙ্কা ভৱেয্যাতি আহ ‘‘ঞাণচক্খুনা’’তি. ‘‘অকুপ্পনভাৱো’’তি ইমিনা অব্যাপজ্জন্তি এত্থ ব্যাপাদসদ্দস্স দোসৱাচকভাৱো চ ণ্যপচ্চযস্স ভাৱত্থো চ দস্সিতো. এতেনাতি ‘‘অব্যাপজ্জ’’ন্তিপদেন. মেত্তাপুব্বভাগোতি অব্যাপজ্জস্স পুব্বভাগে মেত্তায উপ্পন্নভাৱো. পাণভূতেসু সংযমোতি এত্থ পাণভূতসদ্দা ৱেৱচনভাৱেন সত্তেসু এৱ ৱত্তন্তীতি আহ ‘‘সত্তেসু চা’’তি. কৰুণাপুব্বভাগোতি সংযমস্স পুব্বভাগে কৰুণায উপ্পন্নভাৱো. যাতি যা ৱিৰাগতা. অনাগামিমগ্গস্স কামৰাগস্স অনৱসেসপহানত্তা ৱুত্তং ‘‘এতেন অনাগামিমগ্গো কথিতো’’তি. যাথাৱমানস্স অৰহত্তমগ্গেন নিৰুদ্ধত্তা ৱুত্তং ‘‘অস্মি…পে… কথিত’’ন্তি. ইতোতি অৰহত্ততো.

৪. ৰাজাযতনকথা

৬. পাচীনকোণেতি পুৰত্থিমঅস্সে, পুব্বদক্খিণদিসাভাগেতি অত্থো. ৰাজাযতনৰুক্খন্তি খীৰিকাৰুক্খং. তেন খো পন সমযেনাতি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং পুচ্ছিত্ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘কতৰেন সমযেনা’’তি. নিসিন্নস্স ভগৱতোতি যোজনা. দেৱৰাজসদ্দস্স অঞ্ঞে পজাপতিআদযো দেৱৰাজানো নিৱত্তেতুং ‘‘সক্কো’’তি ৱুত্তং. তন্তি হৰীতকং. পৰিভুত্তমত্তস্সেৱ ভগৱতোতি সম্বন্ধো. নিসিন্নে ভগৱতি.

‘‘তেন খো পন সমযেনা’’তি ইমিনা যেন সমযেন ভগৱা ৰাজাযতনমূলে নিসীদি, তেন খো পন সমযেনাতি অত্থং দস্সেতি. উক্কলজনপদতোতি উক্কলনামকা জনপদম্হা. যস্মিং দেসে ভগৱা ৱিহৰতি, তং দেসন্তি যোজনা. এত্থাতি ‘‘তং দেসং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না’’তিপদে. তেসন্তি ৱাণিজানং. ঞাতিসালোহিতসদ্দানং অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনত্তা ‘‘ঞাতী’’তি ৱুত্তে সালোহিতসদ্দস্স অত্থো সিদ্ধোতি দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ঞাতিভূতপুব্বা দেৱতা’’তি. সাতি দেৱতা. নেসন্তি ৱাণিজানং. ততোতি অপৱত্তনকাৰণা. তেতি ৱাণিজা. ইদন্তি অপৱত্তনং. বলিন্তি উপহাৰং. তেসন্তি ৱাণিজানং. ‘‘সব্বিমধুফাণিতাদীহি যোজেত্ৱা’’তি পদং পুব্বাপৰাপেক্খং, তস্মা মজ্ঝে ৱুত্তং. পতিমানেথাতি এত্থ মান পূজাযং পেমনেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৮ নকাৰন্তধাতু) ৱুত্তত্তা পূজনপেমনং নাম অত্থতো উপট্ঠহনন্তি আহ ‘‘উপট্ঠহথা’’তি. তং ৱোতি এত্থ তংসদ্দো পতিমাননৱিসযো, ৱোসদ্দো তীসু ৱোসদ্দেসু তুম্হসদ্দস্স কাৰিযো ৱোসদ্দো, সো চ চতুত্থ্যত্থোতি আহ ‘‘তং পতিমানং তুম্হাক’’ন্তি. ৱোকাৰো হি তিৱিধো তুম্হসদ্দস্স কাৰিযো, যোৱচনস্স কাৰিযো, পদপূৰণোতি. তত্থ তুম্হসদ্দস্স কাৰিযো পঞ্চৱিধো পচ্চত্তউপযোগকৰণসম্পদানসামিৱচনৱসেনাতি. তত্থ তুম্হসদ্দকাৰিযো সম্পদানৱচনো ইধাধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘তুম্হাক’’ন্তি. ‘‘য’’ন্তিসদ্দস্স ৱিসযো পটিগ্গহণত্থোতি আহ ‘‘যং পটিগ্গহণ’’ন্তি. অস্সাতি ভৱেয্য. যো পত্তো অহোসীতি যোজনা. অস্সাতি ভগৱতো. সোতি পত্তো. সুজাতায আগচ্ছন্তিযা এৱাতি সম্বন্ধো. অনাদৰে চেতং সামিৱচনং. তেনাতি অন্তৰধাযহেতুনা. অস্সাতি ভগৱতো. হত্থেসূতি কৰণত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. হত্থেহীতি হি অত্থো. কিম্হীতি কেন.

ইতোতি আসড়্হীমাসজুণ্হপক্খপঞ্চমিতো. এত্তকং কালন্তি এতং পমাণং একূনপঞ্ঞাসদিৱসকালং. জিঘচ্ছাতি ঘসিতুমিচ্ছা. পিপাসাতি পাতুমিচ্ছা. অস্সাতি ভগৱতো. চেতসা-চেতোসদ্দানং সম্বন্ধাপেক্খত্তা তেসং সম্বন্ধং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অত্তনো’’তি চ ‘‘ভগৱতো’’তি চ. ইমেহি সম্বন্ধিসদ্দানমসদিসত্তা সম্বন্ধোপি অসদিসোতি দস্সেতি. অত্তনোতি চতুন্নং মহাৰাজানং. সমাসোযেৱ অৱযৱীপধানো হোতি, ৱাক্যং পন অৱযৱপধানোযেৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চতূহি দিসাহী’’তি. পাড়িযং ‘‘আগন্ত্ৱা’’তি পাঠসেসো যোজেতব্বো. ‘‘সিলামযে’’তি ইমিনা সিলামযমেৱ সেলামযন্তি অত্থং দস্সেতি. ইদন্তি ‘‘সেলামযে পত্তে’’তি ৱচনং. যেতি মুগ্গৱণ্ণসিলামযে পত্তে. ততোতি ইন্দনীলমণিমযপত্তউপনামনতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. তেসন্তি চতুন্নং মহাৰাজানং. চত্তাৰোপি অধিট্ঠহীতি সম্বন্ধো. যথাতি যেনাকাৰেন, অধিট্ঠিযমানেতি যোজনা. একসদিসোতি একংসেন সদিসো. অধিট্ঠিতে পত্তেতি সম্বন্ধো. পত্তেতি চ কৰণত্থে ভুম্মৱচনং. পত্তেন পটিগ্গহেসীতি হি অত্থো. পচ্চগ্ঘেতি এত্থ একাৰো স্মিংৱচনস্স কাৰিযোতি আহ ‘‘পচ্চগ্ঘস্মি’’ন্তি. পটি অগ্ঘন্তি পদৱিভাগং কত্ৱা পটিসদ্দো পাটেক্কত্থো, ‘‘অগ্ঘ’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি মহগ্ঘত্থোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পাটেক্কং মহগ্ঘস্মি’’ন্তি. ইমিনা চত্তাৰো একতো হুত্ৱা ন মহগ্ঘা হোন্তি, পাটেক্কং পন মহগ্ঘা হোন্তীতি দস্সেতি. অথ ৱা সউপসগ্গো পচ্চগ্ঘসদ্দো অভিনৱপৰিযাযোতি আহ ‘‘অভিনৱে’’তি. অভিনৱোতি চ অচিৰতনৱত্থুস্স নামং. অচিৰতনৱত্থু অচিৰতনত্তা অব্ভুণ্হং ৱিয হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘অব্ভুণ্হে’’তি. ‘‘তঙ্খণে নিব্বত্তস্মি’’ন্তি ইমিনা তমেৱত্থং ৱিভাৱেতি. দ্ৱেৱাচিকাতিপদস্স সমাসৱসেন চ তদ্ধিতৱসেন চ নিপ্ফন্নভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘দ্ৱে ৱাচা’’তিআদি. পত্তাতি এত্থ একো ইতিসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. ইতি তস্মা দ্ৱেৱাচিকাইতি অত্থোতি যোজনা. তেতি ৱাণিজা. অথাতি তস্মিং কালে. তেতি কেসে. তেসন্তি ৱাণিজানং. পৰিহৰথাতি অত্তনো অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানট্ঠানন্তি পটিগ্গহেত্ৱা, পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱা হৰথাতি অত্থো. তেতি ৱাণিজা. অমতেনেৱাতি অমতেন ইৱ, অভিসিত্তা ইৱাতি যোজনা.

৫. ব্ৰহ্মযাচনকথা

৭. ভগৱা উপসঙ্কমীতি সম্বন্ধো. তস্মিন্তি অজপালনিগ্ৰোধে. আচিণ্ণসমাচিণ্ণোতি আচৰিতো সম্মাচৰিতো, ন একস্স বুদ্ধস্স আচিণ্ণো, অথ খো সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো, অতিআচিণ্ণো নিচ্চাচিণ্ণোতি অত্থো. সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘জানন্তি হী’’তিআদি. ধম্মদেসনন্তি ভগৱতো ধম্মদেসনং, ধম্মদেসনত্থায ৱা ভগৱন্তং, ভগৱন্তং ৱা ধম্মদেসনং. ততোতি যাচনকাৰণা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. লোকসন্নিৱাসো ব্ৰহ্মগৰুকো যস্মা, ইতি তস্মা উপ্পাদেস্সন্তীতি যোজনা. ইতীতিআদি নিগমনং.

তত্থাতি পৰিৱিতক্কনাকাৰপাঠে. ‘‘পঞ্চকামগুণেসু অল্লীয’’ন্তীতি ইমিনা অল্লীযন্তি অভিৰমিতব্বট্ঠেন লগ্গন্তি এত্থাতি আলযা পঞ্চ কামগুণাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অল্লীযন্তীতি লগ্গন্তি. ‘‘পঞ্চ কামগুণে অল্লীযন্তী’’তিপি পাঠো, এৱং সতি অল্লীযন্তি অভিৰমিতব্বট্ঠেন সেৱিযন্তীতি আলযা পঞ্চ কামগুণাতি ৱচনত্থো কাতব্বো. অল্লীযন্তীতি সেৱন্তি. তেতি পঞ্চ কামগুণা. ‘‘যদিদ’’ন্তিপদস্স যং ইদন্তি পদৱিভাগং কত্ৱা ‘‘য’’ন্তি চ ‘‘ইদ’’ন্তি চ সব্বনামপদন্তি আসঙ্কা ভৱেয্যাতি আহ ‘‘যদিদন্তি নিপাতো’’তি. ইমিনা তীসু লিঙ্গেসু দ্ৱীসু চ ৱচনেসু ৱিনাসং, ৱিকাৰং ৱা ৱিসদিসং ৱা নঅযনত্তা নগমনত্তা অব্যযং নামাতি দস্সেতি, অত্থো পন সব্বনামত্থোযেৱাতি দট্ঠব্বং. তস্সাতি ‘‘যদিদ’’ন্তিনিপাতস্স, অত্থোতি সম্বন্ধো. ঠানন্তি ‘‘ঠানং’’ইতিপদং. পটিচ্চসমুপ্পাদন্তি ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদো’’ইতিপদং. অত্থোপি যুত্তোযেৱাতি দট্ঠব্বং. ইমেসন্তি সঙ্খাৰাদীনং পচ্চযুপ্পন্নানং. পচ্চযাতি অৱিজ্জাদিকাৰণা. ‘‘ইদপ্পচ্চযা এৱা’’তি ইমিনা ইদপ্পচ্চযতাতি এত্থ তাপচ্চযস্স স্ৱত্থং দীপেতি ‘‘দেৱতা’’তিআদীসু (খু. পা. অট্ঠ. এৱমিচ্চাদিপাঠৱণ্ণনা) ৱিয.

সো মমস্স কিলমথোতি এত্থ তংসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘যা অজানন্তানং দেসনা নামা’’তি, ইমিনা ‘‘দেসেয্যং, ন আজানেয্যু’’ন্তি দ্ৱিন্নমেৱ কিৰিযাপদানং তসদ্দস্স ৱিসযভাৱং দস্সেতি, ন একস্স কিৰিযাপদস্স. সোতি দেসনাসঙ্খাতো কাযৱচীপযোগো, ইমিনা ৱাক্যৱিসযে তসদ্দো উত্তৰপদস্সেৱ লিঙ্গৱচনানি গণ্হাতীতি দস্সেতি, সমাসমজ্ঝে পন তসদ্দো পুব্বপদস্সেৱ লিঙ্গৱচনানি গণ্হাতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অৱিজ্জা চ সা পচ্চযো চা’’তি (উদা. অট্ঠ. পঠমবোধিসুত্তৱণ্ণনা) চ ‘‘অভিধম্মো চ সো পিটকঞ্চা’’তি চ (পাৰা. অট্ঠ. ১.পঠমমহাসঙ্গীতিকথা; ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা) আদি. কিলমথোতি কাযকিলমনহেতু. কিলমতি অনেনাতি কিলমথো. অস্সাতি ভৱেয্য. সাতি কাযৱচীপযোগসঙ্খাতা দেসনা. ৱিহেসাতি কাযৱিহিংসাহেতু. ৱিহিংসতি ইমাযাতি ৱিহেসা. চিত্তেন পন বুদ্ধানং কিলমথো ৱা ৱিহেসা ৱা নত্থি অৰহত্তমগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা. ‘‘পটিভংসূ’’তি এত্থ পটীতি কম্মপ্পৱচনীযযোগত্তা ‘‘ভগৱন্ত’’ন্তি এত্থ সাম্যত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘ভগৱতো’’তি. ‘‘অনু অচ্ছৰিযা’’তি ইমিনা ‘‘ন অচ্ছৰিযা’’তি পদৱিভাগং নিৱত্তেতি, পুনপ্পুনং অচ্ছৰিযাতি অত্থো. পটিভংসূতি এত্থ পটিসদ্দো পটিভানত্থো, ভাধাতু খাযনত্থোতি আহ ‘‘পটিভানসঙ্খাতস্স ঞাণস্স গোচৰা অহেসু’’ন্তি. ‘‘গোচৰা অহেসু’’ন্তি ইমিনা খাযনং নাম অত্থতো গোচৰভাৱেন ভৱনন্তি দস্সেতি.

মেতি মম, মযা ৱা, অধিগতং ধম্মং পকাসিতুন্তি সম্বন্ধো. অৰিযমগ্গসোতস্স পটি পটিসোতন্তি ৱুত্তে নিব্বানমেৱাতি আহ ‘‘পটিসোতং ৱুচ্চতি নিব্বান’’ন্তি. নিব্বানগামিন্তি অৰিযমগ্গং. অৰিযমগ্গো হি যস্মা নিব্বানং গমযতি, তস্মা নিব্বানগামীতি ৱুচ্চতি. তমোখন্ধেনাতি এত্থ তমসদ্দো অৱিজ্জাপৰিযাযো, খন্ধসদ্দো ৰাসত্থোতি আহ ‘‘অৱিজ্জাৰাসিনা’’তি. ‘‘অজ্ঝোত্থটা’’তি ইমিনা আৱুটাতি এত্থ ৱুধাতু আৱৰণত্থোতি দস্সেতি. অপ্পোস্সুক্কতাযাতি এত্থ অপত্যূপসগ্গো অভাৱত্থো, তাপচ্চযো ভাৱত্থোতি আহ ‘‘নিৰুস্সুক্কভাৱেনা’’তি.

৮. লোকেতি সত্তলোকে. মহাব্ৰহ্মেতি মহাব্ৰহ্মানো. অপ্পৰজক্খজাতিকাতি এত্থ অপ্পং ৰজং অক্খিম্হি এতেসন্তি অপ্পৰজক্খা, অপ্পৰজক্খা জাতি সভাৱো এতেসন্তি অপ্পৰজক্খজাতিকাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পঞ্ঞামযে’’তিআদি. ‘‘পঞ্ঞামযে’’তি ইমিনা মংসমযেতি অত্থং নিৱত্তেতি. এতেসন্তি সত্তানং. ধম্মস্সাতি তুপচ্চযযোগে ছট্ঠীকম্মং. আপুব্বো ঞাধাতু পটিৱিজ্ঝনত্থোতি আহ ‘‘পটিৱিজ্ঝিতাৰো’’তি.

সংৱিজ্জতি মলং এতেসন্তি সমলা, পূৰণকস্সপাদিকা ছ সত্থাৰো, তেহি. ‘‘ৰাগাদীহী’’তি ইমিনা মলসৰূপং দস্সেতি. অৱাপুৰেতন্তি এত্থ অৱপুব্বো চ আপুব্বো চ পুৰধাতু ৱিৱৰণত্থোতি আহ ‘‘ৱিৱৰ এত’’ন্তি. ৱকাৰস্স পকাৰং কত্ৱা ‘‘অপাপুৰেত’’ন্তিপি পাঠো. অমতসদ্দস্স সলিলাদযো নিৱত্তেতুং ৱুত্তং ‘‘নিব্বানস্সা’’তি. ইমে সত্তা সুণন্তূতি সম্বন্ধো. ৱিমলেনাতি এত্থ ৱিসদ্দো অভাৱত্থোতি আহ ‘‘অভাৱতো’’তি. ইমিনা নত্থি মলং এতস্সাতি ৱিমলোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেনা’’তি ইমিনা অঞ্ঞপদত্থসৰূপং দস্সেতি. অনুক্কমেন মগ্গেন বুজ্ঝিতব্বন্তি অনুবুদ্ধন্তি ৱুত্তে চতুসচ্চধম্মো গহেতব্বোতি আহ ‘‘চতুসচ্চধম্ম’’ন্তি.

‘‘সেলমযে’’তি ইমিনা সিলায নিব্বত্তো সেলোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনা’’তি ইমিনা সমন্তচক্খুসৰূপং দস্সেতি. ভগৱা ত্ৱম্পীতি যোজনা. ধম্মসদ্দো পঞ্ঞাপৰিযাযোতি আহ ‘‘ধম্মমযং পঞ্ঞাময’’ন্তি. অপেতো সোকো ইমস্সাতি অপেতসোকো, ভগৱা. সোকং অৱতৰতীতি সোকাৱতিণ্ণা, জনতা. সোকাৱতিণ্ণঞ্চ জাতিজৰাভিভূতঞ্চাতি চসদ্দো যোজেতব্বো. ইমিনা চসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি দস্সেতি.

‘‘ভগৱা’’তিপদং ‘‘ৱীৰো’’তিআদীসু যোজেতব্বং. ‘‘ৱীৰিযৱন্ততাযা’’তি ইমিনা ৱীৰং যস্সত্থীতি ৱীৰোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সদ্দসত্থেসু আলপনপদেসু ৱিগ্গহো ন কাতব্বোতি ইদং আলপনাৱত্থং সন্ধায ৱুত্তং, ইধ পন তেসমত্থদস্সনত্থায ৱিগ্গহো ৱুত্তোতি দট্ঠব্বং. ‘‘দেৱপুত্ত…পে… ৱিজিতত্তা’’তি ইমিনা ৱিজিতো মাৰেহি সংগামো অনেনাতি ৱিজিতসঙ্গামোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. এত্থ চ খন্ধমাৰো মচ্চুমাৰেন সঙ্গহিতো দ্ৱিন্নং মাৰানং একতো ৱিজিতত্তা. ‘‘সত্তৱাহো’’তি পঠমক্খৰেন চ ‘‘সত্থৱাহো’’তি দুতিযক্খৰেন চ যুত্তো. তত্থ সত্থৱাহো ৱিযাতি ‘‘সত্থৱাহো’’তি উপচাৰেন ৱুত্তে দুতিযক্খৰেন যুত্তো, সত্তে ৱহহীতি সত্তৱাহোতি মুখ্যতো ৱুত্তে পঠমক্খৰেন যুত্তো. ইধ পন পঠমক্খৰেন যুত্তোতি আহ ‘‘সত্তে ৱহতীতি সত্তৱাহো’’তি. নত্থি ইণং ইমস্সাতি অণণো ভগৱা.

৯. বুদ্ধচক্খুনাতি এত্থ চক্খু দুৱিধং মংসচক্খুঞাণচক্খুৱসেন. তত্থাপি মংসচক্খু দুৱিধং পসাদচক্খুসসম্ভাৰচক্খুৱসেন. তত্থ পসাদৰূপং পসাদচক্খু নাম, ভমুকট্ঠিপৰিচ্ছিন্নো মংসপিণ্ডো সসম্ভাৰচক্খু নাম. ঞাণচক্খু পন পঞ্চৱিধং (পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.৩) দিব্বধম্মপঞ্ঞাবুদ্ধসমন্তচক্খুৱসেন. তত্থ দিব্বচক্খুঅভিঞ্ঞাঞাণং দিব্বচক্খু নাম, হেট্ঠিমমগ্গত্তযং ধম্মচক্খু নাম, অৰহত্তমগ্গঞাণং পঞ্ঞাচক্খু নাম, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণঞ্চ আসযানুসযঞাণঞ্চ বুদ্ধচক্খু নাম, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সমন্তচক্খু নাম. ইধ পন ‘‘বুদ্ধচক্খুনা’’তি ৱুত্তত্তা যথাৱুত্তদ্ৱেঞাণানিযেৱাতি আহ ‘‘ইন্দ্ৰিয…পে… ঞাণেন চা’’তি. হীতি সচ্চং. যেসন্তি সত্তানং. সদ্ধাদীনীতি আদিসদ্দেন ৱীৰিযসতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্ৰিযানি সঙ্গণ্হাতি. তিক্খানীতি তিখিণানি. মুদূনীতি সুখুমতৰানি. আকাৰাতি কাৰণা. ইমানি তীণি দুকানি বাহিৰত্থসমাসৱসেন ৱুত্তানি. সুখেন ৱিঞ্ঞাপেতব্বাতি সুৱিঞ্ঞাপযা, তথা দুৱিঞ্ঞাপযাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যে কথিতকাৰণ’’ন্তিআদি. পৰলোকো চ ৱজ্জঞ্চ পৰলোকৱজ্জানি, তানি ভযতো পস্সন্তীতি পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যে’’তিআদি. ইমানি দ্ৱে দুকানি কিতৱসেন ৱুত্তানি, ইধ পচ্ছিমদুকে ‘‘ন অপ্পেকচ্চে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনো’’তি দুতিযপদং ন ৱুত্তং, পটিসম্ভিদামগ্গপাড়িযং (পটি. ম. ১.১১১) পন যুগড়ৱসেন ৱুত্তং. উপ্পলানি এত্থ সন্তীতি উপ্পলিনীতি ৱচনত্থেন গচ্ছো ৱা লতা ৱা পোক্খৰণী ৱা ৱনং ৱা ‘‘উপ্পলিনী’’তি ৱুচ্চতি, ইধ পন ‘‘ৱন’’ন্তি আহ ‘‘উপ্পলৱনে’’তি. নিমুগ্গানেৱ হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. পোসযন্তীতি ৱড্ঢন্তি, ইমিনা অন্তোনিমুগ্গানেৱ হুত্ৱা পোসযন্তীতি অন্তোনিমুগ্গপোসীনীতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘উদকেন সম’’ন্তি ইমিনা উদকেন সমং সমোদকং, সমোদকং হুত্ৱা ঠিতানীতি অত্থং দস্সেতি. ‘‘অতিক্কমিত্ৱা’’তি ইমিনা অচ্চুগ্গম্মাতিপদস্স অতিউগ্গন্ত্ৱাতি অত্থং দস্সেতি.

পটিচ্ছন্নেন আৰোপিতাতি পাৰুতা, ন পাৰুতা অপাৰুতা. অপাৰুতা নাম অত্থতো ৱিৱৰণাতি আহ ‘‘ৱিৱটা’’তি সোতি অৰিযমগ্গো. হীতি সচ্চং. পচ্ছিমপদদ্ৱযেতি গাথায উত্তমপদদ্ৱযে. অযমেৱত্থোতি অযং ৱক্খমানো এৱং অত্থো দট্ঠব্বোতি যোজনা. হীতি ৱিত্থাৰো. ন ভাসিন্তি এত্থ উত্তমপুৰিসত্তা ‘‘অহ’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘দেৱমনুজেসু’’তি ৱত্তব্বে একসেসৱসেন ‘‘মনুজেসূ’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দেৱমনুস্সেসূ’’তি.

৬. পঞ্চৱগ্গিযকথা

১০. ঠানুপ্পত্তিযাতি কাৰণেন উপ্পত্তিযা. নিক্কিলেসো জাতি সভাৱো ইমস্সাতি নিক্কিলেসজাতিকো. ‘‘ঞাণ’’ন্তি অৱিসেসেন ৱুত্তেপি অত্থতো অনাৱৰণঞাণমেৱাতি আহ ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণ’’ন্তি. ইতোতি ‘‘ধম্মং দেসেস্সামী’’তি পৰিৱিতক্কদিৱসতো, হেট্ঠাতি সম্বন্ধো. দেৱতা পন আড়াৰস্স কালঙ্কৰণমেৱ জানাতি, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তভাৱং. ভগৱা পন সব্বং জানাতি, তেন ৱুত্তং ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তো’’তি. ‘‘পৰিহীনত্তা’’তি ইমিনা মহাজানিযোতি এত্থ হাধাতুযা অত্থং দস্সেতি. অস্সাতি আড়াৰস্স. মহতী জানিঅস্সাতি ‘‘মহাজানিকো’’তি ৱত্তব্বে ককাৰস্স যকাৰং কত্ৱা ‘‘মহাজানিযো’’তি ৱুত্তং. অক্খণেতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায অনোকাসে, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনেতি অত্থো. হিয্যোতি অনন্তৰাতীতাহে. সোপীতি উদকো ৰামপুত্তোপি. পিসদ্দো আড়াৰাপেক্খো. তত্থ আড়াৰো কালামো যাৱআকিঞ্চঞ্ঞাযতনঝানলাভী হোতি, তস্মা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তো. উদকো ৰামপুত্তো যাৱনেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনঝানলাভী হোতি, তস্মা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তোতি দট্ঠব্বং. ‘‘বহুকাৰা’’তি চ ‘‘বহূপকাৰা’’তি চ পাঠস্স দ্ৱিধা যুত্তভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘বহুকাৰাতি বহূপকাৰা’’তি. পেসিতত্তভাৱং মন্তি যোজনা. ইমিনা পহিতত্তন্তি এত্থ অত্তসদ্দো কাযৱাচকোতি দস্সেতি.

১১. অন্তৰাসদ্দেন যুত্তত্তা ‘‘গযং, বোধি’’ন্তি এত্থ সাম্যত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘গযায চ বোধিমণ্ডস্স চা’’তি.

গাথায চতূসু সব্বসদ্দেসু দুতিযো সব্বসদ্দো অনৱসেসত্থো, সেসা সাৱসেসত্থাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বং তেভূমকধম্ম’’ন্তিআদি. ৱচনত্থো সুৱিঞ্ঞেয্যোৱ. অৰহত্তফলস্সাপি তণ্হাক্খযত্তা ৱুত্তং ‘‘তণ্হাক্খযে নিব্বানে’’তি. সযংসদ্দো অত্তপৰিযাযো, অভিঞ্ঞাযসদ্দো তু ত্ৱাপচ্চযন্তোতি আহ ‘‘অত্তনাৱ জানিত্ৱা’’তি. ‘‘সব্বং চতুভূমকধম্ম’’ন্তি ইমিনা ঞাধাতুযা কম্মং দস্সেতি. ‘‘অযং মে আচৰিযো’’তি উদ্দিসনাকাৰদস্সনং.

‘‘লোকুত্তৰধম্মে’’তি ইমিনা লোকিযধম্মে পন আচৰিযো (মি. প. ৪.৫.১১) অত্থীতি দস্সেতি. পটিপুগ্গলোতি এত্থ পটিসদ্দো পটিভাগত্থোতি আহ ‘‘পটিভাগপুগ্গলো’’তি. সদিসপুগ্গলো নাম নত্থীতি অত্থো. সীতিভূতোতি সীতি হুত্ৱা ভূতো, সীতিভাৱং ৱা পত্তো.

কাসীনন্তি বহুৱচনৱসেন ৱুত্তত্তা জনপদানং নামং. জনপদসমূহস্স ৰট্ঠনামত্তা ৱুত্তং ‘‘কাসিৰট্ঠে’’তি. ‘‘নগৰ’’ন্তি ইমিনা পুৰসদ্দো নগৰপৰিযাযোতি দস্সেতি. পটিলাভাযাতি পটিলাভাপনত্থায. ‘‘ভেৰি’’ন্তি ইমিনা দুন্দুভিসদ্দো ভেৰিৱাচকোতি দস্সেতি. ভেৰি হি ‘‘দুংদু’’ন্তিসদ্দেন উভি পূৰণমেত্থাতি দুন্দুভীতি ৱুচ্চতি. দকাৰৰকাৰানং সংযোগং কত্ৱা দুন্দ্ৰুভীতিপি পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৱ. ‘‘পহৰিস্সামী’’তি এত্থ পহাৰসদ্দেন আহঞ্ঞিন্তি এত্থ আপুব্বহনধাতুযা অত্থং দস্সেতি, স্সামিসদ্দেন অজ্জতনিইংৱিভত্তিযা অনাগতকালে পৱত্তভাৱং, ইতিসদ্দেন গমনাকাৰৱাচকস্স ইতিসদ্দস্স লোপভাৱং দস্সেতি.

অনন্তজিনোতি অনন্তসঙ্খাতস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পদট্ঠানভূতেন অৰহত্তমগ্গঞাণেন সব্বকিলেসাৰীনং জিতৱা, এতেন ফলূপচাৰেন অনন্তজিনভাৱং দস্সেতি. হুৱেয্য পাৱুসোতি এত্থ ‘‘হুৱেয্য অপি আৱুসো’’তি পদৱিভাগং কত্ৱা হুধাতু সত্তত্থৱাচকো, অপিসদ্দো এৱংনামৱাচকোতি দস্সেন্তো আহ আৱুসো ‘‘এৱং নাম ভৱেয্যা’’তি. ৱকাৰস্স পকাৰং কত্ৱা ‘‘হুপেয্যা’’তি পাঠোপি যুজ্জতিযেৱ.

১২. ‘‘অত্থায পটিপন্নো’’তি ইমিনা বাহুল্লস্স অত্থায পটিপন্নো বাহুল্লিকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. পধানতোতি দুক্কৰচৰিযায পদহনতো. ‘‘ভট্ঠো’’তি ইমিনা ৱিব্ভন্তোতি এত্থ ৱিপুব্বভমুধাতুযা অনৱট্ঠানত্থো নাম অত্থতো ভট্ঠোতি দস্সেতি. সোতন্তি এত্থ সোতসদ্দস্স সোতৱিঞ্ঞাণাদিৱাচকত্তা ‘‘সোতিন্দ্ৰিয’’ন্তি ৱুত্তং. ইৰিযাযাতি এত্থ ইৰিযনং চৰণং ইৰিযাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দুক্কৰচৰিযাযা’’তি. অভিজানাথ নোতি এত্থ নোসদ্দো নুসদ্দত্থোতি আহ ‘‘অভিজানাথ নূ’’তি. ৱাক্যন্তি ৱাচকং. সঞ্ঞাপেতুন্তিপদস্স সঞ্ঞাপনাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অহং বুদ্ধো’’তি.

১৩. ইতোতি ‘‘চক্খুকৰণী’’তিআদিতো. পদত্থতোতি পদতো চ অত্থতো চ, পদানং অত্থতো ৱা. ইতোতি যথাৱুত্ততো. হীতি সচ্চং. সুত্তন্তকথন্তি সুত্তন্তৱসেন ৱুত্তৱচনং.

১৮. দেৱতাকোটীহীতি ব্ৰহ্মসঙ্খাতাহি দেৱতাকোটীহি. পতিট্ঠিতস্স তস্স আযস্মতোতি সম্বন্ধো. সাৱ এহিভিক্খুউপসম্পদাতি যোজনা.

১৯. দুতিযদিৱসে ধম্মচক্খুং উদপাদীতি সম্বন্ধো. ‘‘দুতিযদিৱসে’’তিআদি পাটিপদদিৱসং উপনিধায ৱুত্তং. পক্খস্সাতি আসড়্হীমাসকাড়পক্খস্স. সব্বেৱ তে ভিক্খূতি যোজনা. অনত্তসুত্তেনাতি অনত্তলক্খণসুত্তন্তেন (মহাৱ. ২০; সং. নি. ৩.৫৯).

পঞ্চমিযা পক্খস্সাতি পক্খস্স পঞ্চমিযা. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. ‘‘মনুস্সঅৰহন্তোতি ইমিনা দেৱঅৰহন্তো বহূতি দস্সেতি.

৭. পব্বজ্জাকথা

৩১. পোৰাণানুপোৰাণানন্তি পুৰাণে চ অনুপুৰাণে চ ভৱানং. একসট্ঠীতি একো চ সট্ঠি চ, একেন ৱা অধিকা সট্ঠি একসট্ঠি.

তত্ৰাতি তেসু একসট্ঠিমনুস্সঅৰহন্তেসু. পুব্বযোগোতি পুব্বে কতো উপাযো, পুব্বূপনিস্সযোতি অত্থো. ৱগ্গবন্ধেনাতি সমূহং কত্ৱা বন্ধেন. তেতি পঞ্চপঞ্ঞাস জনা. ঝাপেস্সামাতি ডয্হিস্সাম. নীহৰিংসূতি গামতো নীহৰিংসু. তেসূতি পঞ্চপঞ্ঞাসজনেসু. পঞ্চ জনে ঠপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. সেসাতি পঞ্চহি জনেহি অৱসেসা. সোতি যসো দাৰকো. তেপীতি চত্তাৰোপি জনা. তত্থাতি সৰীৰে. তে সব্বেপীতি যসস্স মাতাপিতুভৰিযাহি সদ্ধিং সব্বেপি তে সহাযকা. তেনাতি পুব্বযোগেন.

আমন্তেসীতি কথেসি.

৩২. দিব্বেসু ৱিসযেসু ভৱা দিব্বা লোভপাসাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘দিব্বা নামা’’তিআদি. লোভপাসাতি লোভসঙ্খাতা বন্ধনা. অসৱনতাতি এত্থ কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘অসৱনতাযা’’তি. পৰিহাযন্তীতি এত্থ কেন পৰিহাযন্তীতি আহ ‘‘ৱিসেসাধিগমতো’’তি. ৱিসেসাধিগমতোতি মগ্গফলসঙ্খাতস্স ৱিসেসস্স অধিগমতো.

৩৩. অন্তং লামকং কৰোতীতি অন্তকোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘লামকা’’তি. ‘‘হীনসত্তা’’তি ইমিনা অন্তকস্স সৰূপং দস্সেতি. আমন্তনপদমেতং. তন্তি ৰাগপাসং. হীতি সচ্চং. সোতি মাৰো পাপিমা. অন্তলিক্খে চৰন্তানং পঞ্চাভিঞ্ঞানম্পি বন্ধনত্তা অন্তলিক্খে চৰতি পৱত্ততীতি অন্তলিক্খচৰোতি ৱচনত্থেন ৰাগপাসো ‘‘অন্তলিক্খচৰো’’তি মাৰেন পাপিমতা ৱুত্তো.

৩৪. নানাজনপদতোতি একিস্সাপি দিসায নানাজনপদতো. ‘‘অনুজানামি…পে… পব্বাজেথা’’তিআদিম্হি ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. পব্বাজেন্তেন ভিক্খুনা পব্বাজেতব্বোতি সম্বন্ধো. যে পটিক্খিত্তা পুগ্গলাতি যোজনা. পৰতোতি পৰস্মিং. ‘‘ন ভিক্খৱে…পে… পব্বাজেতব্বো’’তি পাড়িং (মহাৱ. ৮৯) আদিং কত্ৱাতি যোজনা. তেতি পটিক্খিত্তপুগ্গলে. সোপি চাতি সোপি চ পুগ্গলো. অনুঞ্ঞাতোযেৱ পব্বাজেতব্বোতি সম্বন্ধো. তস্স চাতি পুগ্গলস্স চ, অথ ৱা তেসঞ্চ মাতাপিতূনং. ৱচনৱিপল্লাসো হেস. অনুজাননলক্খণং ৱণ্ণযিস্সামাতি সম্বন্ধো.

এৱন্তি ইমিনা ৱুত্তনযেন. চসদ্দো ৱাক্যসম্পিণ্ডনত্থো. সচে অচ্ছিন্নকেসো হোতি চ, সচে একসীমায অঞ্ঞেপি ভিক্খূ অত্থি চাতি অত্থো. অঞ্ঞেপীতি অত্তনা অপৰেপি. ভণ্ডূতি মুণ্ডো, সোযেৱ কম্মং ভণ্ডুকম্মং. তস্সাতি ভণ্ডুকম্মস্স. ওকাসোতি পব্বজ্জায খণো. ‘‘ওকাসং ন লভতী’’তি ৱত্ৱা তস্স কাৰণং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সচে’’তিআদি.

অৱুত্তোপীতি এত্থ পিসদ্দো ৱুত্তো পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. উপজ্ঝাযং উদ্দিস্স পব্বাজেতীতি এত্থ পব্বজ্জা চতুব্বিধা তাপসপব্বজ্জা পৰিব্বাজকপব্বজ্জা সামণেৰপব্বজ্জা উপসম্পদপব্বজ্জাতি. তত্থ কেসমস্সুহৰণং তাপসপব্বজ্জা নাম ৱক্কলাদিগহণতো পঠমমেৱ ৱজিতব্বত্তা. ইসিপব্বজ্জাতিপি তস্সাযেৱ নামং. কেসমস্সুহৰণমেৱ পৰিব্বাজকপব্বজ্জা নাম কাসাযাদিগহণতো পঠমমেৱ ৱজিতব্বত্তা. কেসমস্সুহৰণঞ্চ কাসাযচ্ছাদনঞ্চ সামণেৰপব্বজ্জা নাম সৰণগহণতো পঠমমেৱ ৱজিতব্বত্তা. উপসম্পদপব্বজ্জা তিৱিধা এহিভিক্খুউপসম্পদপব্বজ্জা সৰণগহণূপসম্পদপব্বজ্জা ঞত্তিচতুত্থৱাচিকূপসম্পদপব্বজ্জাতি. তত্থ এহিভিক্খূপসম্পদপব্বজ্জাযং কেসমস্সুহৰণাদি সব্বং একতোৱ সম্পজ্জতি ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি ভগৱতো ৱচনেন অভিনিপ্ফন্নত্তা. সৰণগহণূপসম্পদপব্বজ্জা সামণেৰপব্বজ্জসদিসাযেৱ. কেসমস্সুহৰণঞ্চ কাসাযচ্ছাদনঞ্চ সৰণগহণঞ্চ ঞত্তিচতুত্থৱাচিকূপসম্পদপব্বজ্জা নাম কম্মৱাচাগহণতো পঠমমেৱ ৱজিতব্বত্তা. তত্থ সামণেৰপব্বজ্জং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘উপজ্ঝাযং উদ্দিস্স পব্বাজেতী’’তি. উপজ্ঝাযং উদ্দিস্সাতি উপজ্ঝাযস্স ৱেয্যাৱচ্চকৰট্ঠাননিযমং কত্ৱা. পব্বজ্জাকম্মে অত্তনো ইস্সৰিযমকত্ৱাতি অত্থো. দহৰেন ভিক্খুনা কেসচ্ছেদনং কাসাযচ্ছাদনং সৰণদানন্তি তীণি কিচ্চানি কাতব্বানিযেৱ. কেচি ‘‘সৰণানি পন সযং দাতব্বানী’’তি পাঠং ইধানেত্ৱা দহৰেন ভিক্খুনা সৰণানি ন দাতব্বানীতি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং দহৰস্স ভিক্খুত্তা, ভিক্খূনং পব্বাজেতুং লভনত্তা চ. উপজ্ঝাযো চে কেসচ্ছেদনঞ্চ কাসাযচ্ছাদনঞ্চ অকত্ৱা পব্বজ্জত্থং সৰণানিযেৱ দেতি, ন ৰুহতি পব্বজ্জা পব্বজ্জায অকত্তব্বত্তা. কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা উপসম্পাদেতি, ৰুহতি উপসম্পদা অপত্তচীৱৰানং উপসম্পদসিদ্ধিতো, কম্মৱিপত্তিযা অভাৱতো চ. খণ্ডসীমন্তি উপচাৰসীমট্ঠং বদ্ধসীমং. পব্বাজেত্ৱাতি কেসচ্ছেদনং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা’’তি কাসাযচ্ছাদনস্স ৱিসুং ৱুত্তত্তা. সামণেৰস্স সৰণদানস্স অৰুহত্তা ‘‘সৰণানি পন সযং দাতব্বানী’’তি ৱুত্তং. পুৰিসং পব্বাজেতুন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. আণত্তিযাতি ভিক্খূনং আণত্তিযা. যেন কেনচীতি গহট্ঠপব্বজিতেসু যেন কেনচি.

‘‘ভব্বৰূপো’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সহেতুকো’’তি. সহেতুকোতি মগ্গফলানং উপনিস্সযেহি সহ পৱত্তো. যসস্সীতি পৰিৱাৰযসেন চ কিত্তিযসেন চ সমন্নাগতো. ওকাসং কত্ৱাপীতি ওকাসং কত্ৱা এৱ. সযমেৱাতি ন অঞ্ঞো আণাপেতব্বো. এত্তোযেৱাতি দস্সনট্ঠানতোযেৱ. অস্সাতি পব্বজ্জাপেক্খস্স. খজ্জু ৱাতি কণ্ডুৱনং ৱা. ‘‘কচ্ছু ৱা’’তিপি পাঠো, পামং ৱাতি অত্থো. পিড়কা ৱাতি ফোটা ৱা. এত্তকেনাতি এতপমাণেন ঘংসিত্ৱা ন্হাপনমত্তেন. অনিৱত্তিধম্মাতি গিহিভাৱং অনিৱত্তনসভাৱা. কতঞ্ঞূতি কতস্সূপকাৰস্স জাননসীলা. কতৱেদিনোতি কতঞ্ঞূপকাৰস্স ৱেদং পাকটং কৰোন্তো.

অনিয্যানিককথাতি যাৱদত্থং সুপিত্ৱা যাৱদত্থং ভুঞ্জীত্ৱা চিত্তকেড়িং কৰোন্তো অনুক্কণ্ঠিতো ৱিহৰাহীতিআদিকা কথা. নকথেতব্বং দস্সেত্ৱা কথেতব্বং দস্সেন্তো আহ ‘‘অথখ্ৱস্সা’’তি. অস্সাতি পব্বজ্জাপেক্খস্স. আচিক্খনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘আচিক্খন্তেন চা’’তিআদি. ৱণ্ণ…পে… ৱসেনাতি ৱণ্ণো চ সণ্ঠানঞ্চ গন্ধো চ আসযো চ ওকাসো চ, তেসং ৱসেন, আচিক্খিতব্বন্তি সম্বন্ধো. হীতি ফলজোতকো, আচিক্খনস্স ফলং ৱক্খামীতি অত্থো. সোতি পব্বজ্জাপেক্খো. পুব্বেতি পুব্বভৱে, পব্বজনতো পুব্বে ৱা. কণ্টকৱেধাপেক্খো পৰিপক্কগণ্ডো ৱিয ঞাণং পৱত্ততীতি যোজনা. অস্সাতি পব্বজ্জাপেক্খস্স. ইন্দাসনীতি সক্কস্স ৱজিৰাৱুধো. সো হি ইন্দেন অসীযতি খিপীযতীতি ইন্দাসনীতি ৱুচ্চতি. ইন্দাসনি পব্বতে চুণ্ণযমানা ৱিয সব্বে কিলেসে চুণ্ণযমানংযেৱাতি যোজনা. খুৰগ্গেযেৱাতি খুৰস্স কোটিযমেৱ. খুৰকম্মপৰিযোসানেযেৱাতি অত্থো. হীতি সচ্চং. তস্মাতি যস্মা পত্তা, তস্মা. অস্সাতি পব্বজ্জাপেক্খস্স.

গিহিগন্ধন্তি গেহে ঠিতস্স জনস্স গন্ধং. অথাপীতি যদিপি অচ্ছাদেতীতি সম্বন্ধো. অস্সাতি পব্বজ্জাপেক্খস্স. আচৰিযো ৱাতি সৰণদানাচৰিযো ৱা কম্মৱাচাচৰিযো ৱা ওৱাদাচৰিযো ৱা. তংযেৱ ৱাতি পব্বজ্জাপেক্খমেৱ ৱা. তেন ভিক্খুনাৱাতি আচৰিযুপজ্ঝাযভিক্খুনা এৱ.

অনাণত্তিযাতি আচৰিযুপজ্ঝাযেহি অনাণত্তিযা. ইমিনা আচৰিযুপজ্ঝাযেহি অনাণত্তেন যেন কেনচি নিৱাসনাদীনি ন কাতব্বানীতি দস্সেতি. ভিক্খুনাতি আচৰিযুপজ্ঝাযভিক্খুনা. তস্সেৱাতি পব্বজ্জাপেক্খস্সেৱ. উপজ্ঝাযমূলকেতি উপজ্ঝাযমূলকে নিৱাসনপাৰুপনে. অযন্তি ৱিনিচ্ছযো.

তত্থাতি পব্বজ্জূপসম্পদট্ঠানে. তেসন্তি ভিক্খূনং. অথাতি ৱন্দাপনতো পচ্ছা, ৱন্দাপনস্স অনন্তৰা ৱা. ‘‘এৱং ৱদেহী’’তি পাড়িনযনিদস্সনমুখেন ‘‘যমহং ৱদামি, তং ৱদেহী’’তি অট্ঠকথানযং নিদস্সেতি. অথাতি তদনন্তৰং. অস্সাতি পব্বজ্জাপেক্খস্স, দাতব্বানীতি সম্বন্ধো. একপদম্পীতি তীসু ৱাক্যপদেসু একং ৱাক্যপদম্পি, নৱসু ৱা ৱিভত্যন্তপদেসু একপদম্পি. একক্খৰম্পীতি চতুৱীসতক্খৰেসু একক্খৰম্পি.

একতো সুদ্ধিযাতি একস্সেৱ কম্মৱাচাচৰিযস্স ঠানকৰণসম্পত্তিযা সুজ্ঝনেন. উভতো সুদ্ধিযাৱাতি উভযেসং সৰণদানাচৰিযসামণেৰানং সুজ্ঝনেন এৱ. ঠানকৰণসম্পদন্তি উৰআদিট্ঠানানঞ্চ সংৱুতাদিকৰণানঞ্চ সম্পদং. ৱত্তুন্তি ঠানকৰণসম্পদং ৱত্তুং. ন সক্কোতীতি ৱত্তুং ন সক্কোতীতি যোজনা.

ইমানীতি সৰণানি. চসদ্দো উপন্যাসো, পনসদ্দো পদালঙ্কাৰো. একসম্বন্ধানীতি একতো সম্বন্ধানি. অনুনাসিকন্তং কত্ৱা দানকালে ‘‘বুদ্ধং’’ইতি ‘‘সৰণং’’ইতি পদানঞ্চ ‘‘সৰণং’’ইতি ‘‘গচ্ছামি’’ইতি পদানঞ্চ অন্তৰা ৱিচ্ছেদমকত্ৱা একসম্বন্ধমেৱ কত্ৱা দাতব্বানীতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা তিণ্ণং পদানমন্তৰা ব্যৱধানস্স কস্সচি অক্খৰস্স অভাৱতো. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ৱিচ্ছেদং কত্ৱা. মকাৰন্তং কত্ৱা দানকালে তিণ্ণং পদানমন্তৰা একসম্বন্ধমকত্ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা এৱ কত্ৱা দাতব্বানীতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা? তিণ্ণং পদানমন্তৰা ব্যৱধানস্স নিস্সৰস্স মকাৰস্স অত্থিভাৱতো. অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তন্তি ৱচনং, ‘‘নত্থী’’তিপদে কত্তা, ‘‘ন ৱুত্ত’’ন্তিপদে কম্মং. তথাতি ‘‘অহং ভন্তে বুদ্ধৰক্খিতো’’তিআদিনা আকাৰেন, অৱদন্তস্স সৰণং ন কুপ্পতি, বুকাৰদকাৰাদীনং ব্যঞ্জনানং ঠানকৰণসম্পদং হাপেন্তস্সেৱ সৰণং কুপ্পতীতি অধিপ্পাযো.

‘‘তিক্খত্তু’’ন্তি ইমিনা সকিং ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা ন ৱট্টতীতি দীপেতি. তিক্খত্তুতো অধিকং পন সহস্সক্খত্তুম্পি ৱট্টতিযেৱ. তত্থাতি তাসু পব্বজ্জাউপসম্পদাসু. পৰতোতি পৰস্মিং. সাতি উপসম্পদা. পব্বজ্জা পন অনুঞ্ঞাতা এৱাতি সম্বন্ধো. পৰতোপীতি পিসদ্দো পুব্বাপেক্খো. সাতি পব্বজ্জা. এত্তাৱতাতি এত্তকেন কেসচ্ছেদনকাসাযচ্ছাদনসৰণদানেন. হীতি ফলজোতকো.

এসাতি এসো সামণেৰোতি অত্থো. ‘‘গতিমা’’তি ৱত্ৱা তস্সত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পণ্ডিতজাতিকো’’তি. অথাতি এৱং সতি. অস্সাতি সামণেৰস্স. তস্মিংযেৱ ঠানেতি সামণেৰভূমিযং ঠিতট্ঠানেযেৱ. যথা ভগৱতা উদ্দিট্ঠানি, তথা উদ্দিসিতব্বানীতি যোজনা. এতন্তি ‘‘অনুজানামি…পে… জাতৰূপ ৰজতপটিগ্গহণা ৱেৰমণী’’তি ৱচনং.

তন্তি অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনং. যথাপাড়িযাৱাতি এৱসদ্দো সন্নিট্ঠানত্থো, তেন যথাপাড়িযাৱ উদ্দিসিতব্বানি. যথাপাড়িং ৱিসজ্জেত্ৱা অঞ্ঞথা এৱ উদ্দিসিতব্বানীতি ৱাদং নিৱাৰেতি. যথাপাড়িং ৱিসজ্জেত্ৱা অঞ্ঞথা ‘‘পাণাতিপাতা ৱেৰমণিং সিক্খাপদং সমাদিযামী’’তি উদ্দিসন্তোপি নিদ্দোসোযেৱ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তানীতি সিক্খাপদানি. যাৱাতি যত্তকং কালং ন জানাতি, ন কুসলো হোতীতি সম্বন্ধো. সন্তিকাৱচৰোযেৱাতি আচৰিযুপজ্ঝাযানং সমীপে অৱচাৰোৱ. অস্সাতি সামণেৰস্স. কপ্পিযাকপ্পিযন্তি দসসিক্খাপদৱিনিমুত্তং কপ্পিযং পৰামাসাদিঞ্চ অকপ্পিযং অপৰামাসাদিঞ্চ. তেনাপীতি সামণেৰেনাপি. নাসনঙ্গানীতি লিঙ্গনাসনঅঙ্গানি. সাধুকং সিক্খিতব্বন্তি সাধুকং অসিক্খন্তস্স লিঙ্গনাসনঞ্চ দণ্ডকম্মনাসনঞ্চ হোতীতি অধিপ্পাযো.

১০. দুতিযমাৰকথা

৩৫. ময্হন্তিপদস্স ‘‘অনুপ্পত্তা সচ্ছিকতা’’তিপদেসু ছট্ঠীকত্তুভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘মযা খোতি অত্থো’’তি. ‘‘অথ ৱা’’তিআদিনা ‘‘ময্হ’’ন্তিপদস্স ‘‘যোনিসো মনসিকাৰা, যোনিসো সম্মপ্পধানা’’তিপদেসু সম্বন্ধভাৱং দস্সেতি. ‘‘যোনিসো মনসিকাৰা, যোনিসো সম্মপ্পধানা’’তি এত্থ কাৰণত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘তেন হেতুনা’’তি. ‘‘পুনা’’তিআদিনা ‘‘ময্হ’’ন্তিপদং ‘‘যোনিসো মনসিকাৰা, যোনিসো সম্মপ্পধানা’’তিপদেসু সাম্যত্থে সামিভাৱেন যোজেত্ৱা পুন ‘‘অনুপ্পত্তা, সচ্ছিকতা’’তি পদেসু কত্তুত্থে সামিভাৱেন ৱিভত্তিৱিপল্লাসো কাতব্বোতি দস্সেতি.

১১. ভদ্দৱগ্গিযকথা

৩৬. ভদ্দং ৰূপঞ্চ চিত্তঞ্চ এতেসমত্থীতি ভদ্দকা. ৱগ্গবন্ধনং ৱগ্গো উত্তৰপদলোপেন, ৱগ্গেন চৰন্তীতি ৱগ্গিযা. ভদ্দকা চ তে ৱগ্গিযা চাতি ভদ্দৱগ্গিযা ককাৰলোপেনাতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভদ্দৱগ্গিযা’’তিআদি. ‘‘ৱোকাৰো নিপাতমত্তো’’তি ইমিনা তুম্হসদ্দস্স চ যোৱচনস্স চ কাৰিযভাৱং নিৱত্তেতি. হীতি সচ্চং. তেতি ভদ্দৱগ্গিযা. ইদন্তি পঞ্চসীলৰক্খনং. পুব্বকম্মন্তি পুব্বে উপচিতং কুসলকম্মং.

১২. উৰুৱেলপাটিহাৰিযকথা

৩৮. পৰিযাদিযেয্যন্তি এত্থ দাধাতুস্স পৰীতি চ আতি চ উপসগ্গৱসেন অভিভৱনত্থোতি আহ ‘‘অভিভৱেয্য’’ন্তি.

৩৯. পচ্ছা পক্খিত্তাতি সঙ্গীতিতো পৰং পোত্থকাৰূড়্হেহি ঠপিতাতি অত্থো.

৪৪. ‘‘এৱং ৱদন্তো ৱিয ওণতো’’তি ইমিনা ‘‘আহৰহত্থো’’তিপদস্স তদ্ধিতভাৱং দস্সেতি. ৱিত্থিণ্ণমুখত্তা মন্দং হীনং অতিমুখমেতাসন্তি ৱচনত্থেন অগ্গিকপালা মন্দামুখিযোতি ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘অগ্গিভাজনানি ৱুচ্চন্তী’’তি.

৫১. যস্মা যো নাগদমনকালো চিৰং পততি পৱত্ততি, তস্মা সো চিৰপতিকোতি ৱুচ্চতি, তস্মা চিৰপতিকা পট্ঠায অভিপ্পসন্নাতি যোজনা. ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘চিৰকালতো পট্ঠাযা’’তি.

৫২. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘জটামিস্স’’ন্তিআদিপদেসু. খাৰিকাজন্তি এত্থ কমণ্ডলুআদিকা তাপসপৰিক্খাৰা খাৰীতি ৱুচ্চন্তি, খাৰিসঙ্খাতেন ভাৰেন পূৰিতো কাজো খাৰিকাজোতি অত্থং একদেসেন দস্সেন্তো আহ ‘‘খাৰিভাৰো’’তি.

১৩. বিম্বিসাৰসমাগমকথা

৫৫. লট্ঠিসদ্দো তৰুণৰুক্খৱাচকো ‘‘অম্বলট্ঠিকায’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.২), ইধাপি তৰুণতালৰুক্খো লট্ঠি নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তালুয্যানে’’তি. ৱটৰুক্খেতি নিগ্ৰোধৰুক্খে. এত্থ ‘‘ৱট’’ইতি ইমিনা ৱটৰুক্খো বহুমূলত্তা সুট্ঠুং পতিট্ঠাতীতি অত্থেন সুপ্পতিট্ঠো নামাতি দস্সেতি. ‘‘ৰুক্খে’’ইতি ইমিনা চেতিযসদ্দো চেতিযৰুক্খে ৱত্ততীতি দস্সেতি, দেৱালযঞ্চ থূপঞ্চ নিৱত্তেতি. তস্সাতি ৱটৰুক্খস্স. এতন্তি ‘‘সুপ্পতিট্ঠে চেতিযে’’তি এতং নামং. লোকৱোহাৰৱসেন দসসহস্সসঙ্খাতে সঙ্খ্যাৱিসেসে নীহৰিত্ৱা যুজ্জিতব্বন্তি নিযুতন্তি ৱচনত্থেন দসসহস্সং নিযুতং নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘একনিযুতং দসসহস্সানী’’তি. ‘‘নহুত’’ন্তিপি পাঠো, সো অযুত্তো নহুতসঙ্খাতেন সঙ্খ্যাৱিসেসেন মিস্সীভাৱেন পসঙ্গত্তা. তেসন্তি দ্ৱাদসনিযুতানং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং.

‘‘কিসসৰীৰত্তা’’তি ইমিনা কিসো কো অত্তা এতেসন্তি কিসকাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ককাৰো হেত্থ অত্তৱাচকো. ‘‘ওৱাদকো’’তি ইমিনা ওৱদানোতি এত্থ যুপচ্চযো কত্তুত্থোতি দস্সেতি. গাথাবন্ধত্তা অকাৰস্স দীঘো. ‘‘অথ ৱা’’তিআদিনা কিসকো হুত্ৱা অঞ্ঞে ওৱদানো কিসকোৱদানোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ইদন্তি ইদং অত্থজাতং, অযমত্থো ৱা. ত্ৱং পহাসীতি সম্বন্ধো. তন্তি তুৱং. ইতি ৱুত্তং হোতীতি যোজনা.

কামিত্থিযোতি একাৰলোপৱসেন সন্ধীতি আহ ‘‘কামে ইত্থিযো চা’’তি. উপচীসূতি এত্থ কামখন্ধকিলেসঅভিসঙ্খাৰসঙ্খাতেসু চতূসু উপধীসু খন্ধুপধি অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘খন্ধুপধীসূ’’তি.

কোচৰহীতি এত্থ কোসদ্দো ‘‘কো তে বলং মহাৰাজা’’তিআদীসু (জা. ২.২২.১৮৮০) ৱিয ক্ৱসদ্দত্থোতি আহ ‘‘ক্ৱচৰহী’’তি. নিপাতোযেৱেস.

পদসদ্দস্স চৰণপদাদযো নিৱত্তেতুং ৱুত্তং ‘‘নিব্বানপদ’’ন্তি. ‘‘সন্তসভাৱতাযা’’তিআদিনা সন্তো সভাৱো ইমস্স পদস্সাতি সন্তং. নত্থি উপধযো এত্থাতি অনুপধিকং. নত্থি কিঞ্চনমেত্থাতি অকিঞ্চনং. তীসু ভৱেসু ন সঞ্জতীতি অসত্তং. অঞ্ঞথা ন ভৱতীতি অনঞ্ঞথাভাৱি. অঞ্ঞেন কেনচি ন নেতব্বন্তি অনঞ্ঞনেয্যন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. তেনাতি ‘‘সন্ত’’ন্তিআদিপদেন. মেতি মম, মনোতি সম্বন্ধো. এত্থ দেৱমনুস্সলোকে মে মনো ৰতো নামাতি কিং ৱক্খামি. ইতি ইমমত্থং দস্সেতীতি যোজনা.

৫৬. তঞ্চাতি সাৱকভাৱঞ্চ.

৫৭. অস্সাসকাতি এত্থ আপুব্বো সাসধাতু আপুব্ব সিসধাতুনা সদিসো, ‘‘মে’’তি ছট্ঠীযোগত্তা ণ্ৱুপচ্চযো চ ভাৱত্থোতি আহ ‘‘আসিসনা’’তি. ‘‘পত্থনা’’তি ইমিনা আপুব্বসিসধাতুযা অত্থং দস্সেতি. অস্সাতি বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো. তত্থাতি ৰতনত্তযে. নিচ্ছযগমনমেৱাতি ‘‘সৰণ’’ইতিনিচ্ছযেন জাননমেৱ গতো. অত্তসন্নিয্যাতনন্তি অত্তনো অত্তানং ৰতনত্তযে সন্নিয্যাতনং. ইমিনা অত্তসন্নিয্যাতন, পণিপাত, তপ্পৰাযন, সিস্সভাৱূপগমনসঙ্খাতেসু চতূসু সৰণগমনেসু (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৫০; ম. নি. অট্ঠ. ১.৫৬; খু. পা. অট্ঠ. ১.সৰণগমনগমকৱিভাৱনা) অত্তসন্নিয্যাতনসৰণগমনং দীপেতি. অযন্তি বিম্বিসাৰো ৰাজা. তন্তি নিযতসৰণতং. পণিপাতগমনঞ্চাতি এত্থ পণীতি কৰো. যথা হি পাদপদসদ্দা দীঘৰস্সৱসেন হুত্ৱা চৰণং ৱদন্তি, এৱং পাণিপণিসদ্দা কৰং ৱদন্তি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘পণীতি কৰো’’তি. পতনং পাতো, পণিনো পাতো পণিপাতো. অত্থতো অঞ্জলিপণমনন্তি ৱুত্তং হোতি. তস্স গমনঞ্চ গচ্ছন্তোতি অত্থো. ইমিনা পণিপাতসৰণগমনং দীপেতি. চসদ্দো ‘‘পাকট’’ন্তি এত্থাপি যোজেতব্বো. পাকটঞ্চ কৰোন্তোতি হি অত্থো.

৫৮. সিঙ্গীনিক্খসৱণ্ণোতি এত্থ সিঙ্গীসঙ্খাতো নিক্খো সিঙ্গীনিক্খো, তেন সমানো ৱণ্ণো এতস্সাতি সিঙ্গীনিক্খসৱণ্ণোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সিঙ্গীসুৱণ্ণনিক্খেন সমানৱণ্ণো’’তি. তত্থ ‘‘সুৱণ্ণ’’ইতিপদেন নিক্খসদ্দস্স সুৱণ্ণত্থং দস্সেতি, পঞ্চসুৱণ্ণাদযো অত্থে নিৱত্তেতি. ‘‘সমান’’ইতিপদেন সৱণ্ণোতি এত্থ সকাৰো সমানসদ্দস্সেৱ কাৰিযোতি দস্সেতি. সব্বেসূতি অখিলেসু চক্খাদিইন্দ্ৰিযেসু. দন্তোতি দমিতো. ইন্দ্ৰিযসংৱৰোতি ৱুত্তং হোতি. তমেৱত্থং পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘ভগৱতো হী’’তিআদি.

৫৯. ওণীতো পত্ততো পাণি যেনাতি ওণীতপত্তপাণীতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পত্ততো চা’’তিআদি. ‘‘অপনীতপাণি’’ন্তি ইমিনা ওণীতসদ্দো অপনীতত্থো, পাণিসদ্দেন চ সম্বন্ধিতব্বোতি দস্সেতি. ‘‘সল্লক্খেত্ৱা’’তি ইমিনা ‘‘ভগৱন্ত’’ন্তি ইমং কম্মং ‘‘সল্লক্খেত্ৱা’’তি পাঠসেসেন যোজেতব্বন্তি দস্সেতি. একমন্তন্তি এত্থ অন্তসদ্দো সমীপদেসত্থো, কোটিদেসত্থো ৱা হোতি, উপযোগৱচনঞ্চ ভুম্মত্থে হোতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘একস্মিং পদেসে’’তি. অত্থিকপযোগে কৰণস্স সম্ভৱতো আহ ‘‘বুদ্ধাভিৱাদনগমনেন ৱা ধম্মস্সৱনগমনেন ৱা’’তি. অপ্পাকিণ্ণন্তি এত্থ অপ্পসদ্দো পটিসেধত্থোতি আহ ‘‘অনাকিণ্ণ’’ন্তি. ‘‘অব্বোকিণ্ণ’’ন্তিপি পাঠো. অপ্পনিগ্ঘোসন্তি এত্থ ‘‘অপ্পসদ্দ’’ন্তিপদেন ৱচনসদ্দস্স গহিতত্তা ইমিনা পাৰিসেসনযেন নগৰনিগ্ঘোসসদ্দোযেৱ গহেতব্বোতি আহ ‘‘নগৰনিগ্ঘোসসদ্দেন অপ্পনিগ্ঘোস’’ন্তি. তীসু পাঠেসু পঠমেন পাঠেন জনস্স ৱাতো জনৱাতো, তেন ৱিৰহিতং ৱিজনৱাতন্তি ৱিকপ্পং দস্সেতি. দুতিযেন জনস্স ৱাদো জনৱাদো, তেন ৱিৰহিতং ৱিজনৱাদন্তি ৱিকপ্পং দস্সেতি. ততিযেন জনস্স পাতো সঞ্চৰণং জনপাতো, তেন ৱিৰহিতং ৱিজনপাতন্তি ৱিকপ্পং দস্সেতি. ৰহস্সং কৰীযতি এত্থাতি ৰাহস্সেয্যকং. মনুস্সানং ৰাহস্সেয্যকং মনুস্সৰাহস্সেয্যকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি ‘‘মনুস্সান’’ন্তিআদিনা.

১৪. সাৰিপুত্তমোগ্গল্লান পব্বজ্জাকথা

৬০. ‘‘তেতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা. অগমংসু কিৰাতি যোজনা. তত্ৰাতি গিৰগ্গসমজ্জে. অথাতি পৰিৱিতক্কনানন্তৰং. তস্সাতি সঞ্চযস্স. পাৰন্তি পৰতীৰং. এত্থাতি তুম্হাকং ৱাদে. ইদন্তি অযং ৱাদো এত্তকোযেৱাতি অত্থো. যোতি যো কোচি. ত্ৱঞ্চ অহঞ্চ অম্হে, তেসু. নামতুম্হসঙ্খাতেসু হি তীসু সদ্দেসু একসেসেন কত্তব্বেসু পচ্ছিমস্সেৱ একসেসো কাতব্বো. তেনাতি কতিককৰণহেতুনা.

সংখেপেন ৱুত্তং ৱিত্থাৰেন দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং হী’’তিআদি. অত্থীকেহীতি অমতেন অত্থিকেহি. উপঞ্ঞাতং মগ্গন্তি অমতস্স মগ্গো উপগন্ত্ৱা ঞাতো. ঞাতো চেৱ উপগতো চাতি সহ উপসগ্গেন পদং পৰিৱত্তিত্ৱা অত্থং কথেন্তো উপসগ্গত্থো চ ধাতুত্থো চ ৱিসুংযেৱ হোতীতি ঞাপেতি. অত্থিকেহি অম্হেহি উপঞ্ঞাতং নিব্বানং মগ্গং মগ্গন্তো অনুবন্ধেয্যন্তি ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘অথ ৱা’’তিআদি. মগ্গফলপচ্চৱেক্খণঞাণেহি উপগন্ত্ৱা ঞাতব্বন্তি উপঞ্ঞাতং নিব্বানং. মগ্গধাথুযা অন্ৱেসনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰিযেসন্তো’’তি.

সাৰিপুত্তোপি পঞ্হং পুচ্ছীতি সম্বন্ধো. কমণ্ডলুতোতি কুণ্ডিকতো. অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অকথনেন অন্তৰে ৱিৱৰং পটিসন্দহতীতি পটিসন্ধাৰো, তং. এত্থাতি ‘‘ন ত্যাহং সক্কোমী’’তিপদে. অধিপ্পাযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. এত্তকন্তি এত্তকং পঞ্হং. ইমস্সাতি পৰিব্বাজকস্স. অৱিসযভাৱন্তি অত্তনো অৱিসযভাৱং.

হেতুং পটিচ্চ ভৱন্তীতি হেতুপ্পভৱাতি ৱচনত্থেন পঞ্চক্খন্ধা হেতুপ্পভৱা নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘হেতুপ্পভৱা নাম পঞ্চক্খন্ধা’’তি. তেনাতি ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৱা’’তি পদেন. অস্সাতি সাৰিপুত্তপৰিব্বাজকস্স. ‘‘তেসং হেতু নাম সমুদযসচ্চ’’ন্তি ইমিনা হিনোতি এতস্মা ফলন্তি হেতূতি ৱচনত্থেন সমুদযসচ্চং হেতু নামাতি দস্সেতি. তঞ্চাতি সমুদযসচ্চঞ্চ. তেসন্তি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘উভিন্নম্পি সচ্চান’’ন্তি. অপৱত্তিৱসেন নিৰুজ্ঝতি এত্থাতি নিৰোধো. তঞ্চাতি নিৰোধঞ্চ. তেনাতি ‘‘তেসঞ্চ যো নিৰোধো’’তিপদেন. অস্সাতি সাৰিপুত্তপৰিব্বাজকস্স. এত্থাতি ইমিস্সং গাথাযং, চতূসু সচ্চেসু ৱা. নযতোতি নানন্তৰিকনযতো, অৱিনাভাৱনযতো ৱা, নেত্তিদেসনাহাৰনযতো ৱা. তমেৱত্থং পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘নিৰোধে হী’’তিআদি. একদেসসৰূপেকসেসনযেন ৱা মগ্গসচ্চং গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অথ ৱা’’তিআদি. নিৰোধো চ নিৰোধূপাযো চ নিৰোধোতি একদেসসৰূপেকসেসো কাতব্বো. তেসঞ্চাতি এত্থ অৱুত্তসম্পিণ্ডনত্থেন চসদ্দেন মগ্গসচ্চং গহেতব্বন্তিপি ৱদন্তি. অযং নযো অট্ঠকথাযং ন ৱুত্তো. তমেৱত্থন্তি চতুসচ্চসঙ্খাতং তমেৱত্থং. পটিপাদেন্তোতি নিগমেন্তো.

‘‘সচেপী’’তি ইমিনা যদীতি পদস্সত্থং ৱণ্ণেতি. ‘‘এত্তকমেৱা’’তি ইমিনা তাৱদেৱাতি পদস্সত্থং ৱণ্ণেতি. ‘‘ইতো উত্তৰি নত্থী’’তি ইমিনা এৱকাৰস্স ফলং দস্সেতি. ইতোতি সোতাপত্তিফলতো. ‘‘ইদং…পে… পত্তব্ব’’ন্তি ইমিনা ‘‘এত্তকমেৱা’’তি পদস্স অত্থসৰূপং দস্সেতি. ‘‘এসো এৱ ধম্মো’’তি ইমিনা ‘‘এসেৱ ধম্মো’’তিপদস্স অত্থং ৱণ্ণেতি. পচ্চব্যত্থাতি পতিঅৱপুব্বো ইধাতু পটিৱিদ্ধত্থোতি আহ ‘‘পটিৱিদ্ধত্থা’’তি. তুম্হেহীতি অস্সজিত্থেৰং সন্ধাযাহ. ইমিনা ‘‘পচ্চব্যত্থা’’তি এত্থ হিয্যত্তনীপৰস্সপদমজ্ঝিমপুৰিসবহুৱচনত্থৱিভত্তিং দীপেতি. কপ্পনহুতেহীতি কপ্পানং নহুতেহি, কোটিপকোটিসতসহস্সানং সতেহি নহুতেহীতি অত্থো. অব্ভতীতন্তি অভিঅতীতং. অম্হেহি অদিট্ঠমেৱ হুত্ৱা অতিক্কমাপিতন্তি অত্থো.

৬২. আৰম্মণভূতস্স নিব্বানস্স গম্ভীৰত্তা আৰম্মণিকভূতং ঞাণম্পি গম্ভীৰমেৱাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘গম্ভীৰস্স চ ঞাণস্সা’’তি. যথা হি সণ্হৱত্থস্স সিব্বনত্থায সণ্হসূচি অধিপ্পেতাতি. উপধীনং সম্মা খযট্ঠেন নিব্বানং উপধিসঙ্খযং নামাতি আহ ‘‘উপধিসঙ্খযেতি নিব্বানে’’তি. তদাৰম্মণাযাতি তংনিব্বানাৰম্মণায. ৱিমুত্তিযাতি ফলৱিমুত্তিযা. সাৱকপাৰমীঞাণেতি অগ্গসাৱকপাৰমীঞাণে. তেসূতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু. অড্ঢমাসেন অৰহত্তে পতিট্ঠিতোতি সম্বন্ধো.

অতীতেতি কপ্পসতসহস্সাধিকে অসঙ্খ্যেয্যমত্থকে. তস্সাতি বুদ্ধস্স সন্তিকে অগ্গসাৱকভাৱং পত্থেসীতি যোজনা. অস্সমেতি মুনীনং ঠানে. তঞ্হি আ কোধং, আ ভুসো ৱা ৰাগাদযো সমেন্তি এত্থাতি অস্সমোতি ৱুচ্চতি, তস্মিং. পত্থযিত্ৱা চ পেসেসীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি নীলুপ্পলমণ্ডপে. তেসূতি তাপসসেট্ঠীসু.

৬৩. যেসন্তি কুলানং. ‘‘ৱিধৱভাৱাযা’’তি ইমিনা ৱিধৱায ভাৱো ৱেধব্যন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৱিধৱাতি চ পতিসুঞ্ঞা. সা হি ধৱেন ৱিগতাতি ‘‘ৱিধৱা’’তি চ, ৱিগতো ধৱো ইমিস্সাতি ‘‘ৱিধৱা’’তি চ ৱুচ্চতি. উভযেনাপীতি পুত্তপব্বজ্জপতিপব্বজ্জসঙ্খাতেন দুৱিধেনপি.

সঞ্চযানীতি এত্থ নিস্সযূপচাৰেন নিস্সযে নিস্সিতূপচাৰো হোতীতি আহ ‘‘সঞ্চযস্স অন্তেৱাসিকানী’’তি. অথ ৱা ণপচ্চযো তস্সেদমত্থে হোতীতি আহ ‘‘সঞ্চযস্স অন্তেৱাসিকানী’’তি. ‘‘মগধান’’ন্তি বহুৱচনৱসেন ৱুত্তত্তা জনপদস্স নামন্তি আহ ‘‘মগধানং জনপদস্সা’’তি. গিৰিব্বজন্তি এত্থ ৱজো ৱিযাতি ৱজো, গিৰি. ৱজসদিসো গিৰি এত্থাতি গিৰিব্বজং পদহেট্ঠুপৰিযৱসেন, নগৰং. ‘‘মহাৱীৰিযৱন্তো’’তি ইমিনা মহন্তো ৱীৰো এতেসং তথাগতানন্তি মহাৱীৰাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ধম্মেন নযমানানং কা উসূযা ৱিজানতন্তি এত্থ কচ্চাযননযেন (কচ্চাযনে ২৭৭ সুত্তে) উসূযপযোগে সম্পদানং হোতীতি আসঙ্কা ভৱেয্যাতি আহ ‘‘ভুম্মত্থে সামিৱচনং, উপযোগত্থে ৱা’’তি. ৱিজানন্তানন্তি ৱিজানন্তেসু তথাগতেসু, ৱিজানন্তে ৱা.

১৫. উপজ্ঝাযৱত্তকথা

৬৪. অনুপজ্ঝাযকাতি এত্থ ৱজ্জাৱজ্জং উপগন্ত্ৱা ঝাযতীতি উপজ্ঝাযো, সো নত্থি এতেসন্তি অনুপজ্ঝাযকাতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱজ্জাৱজ্জ’’ন্তিআদি. ‘‘পিণ্ডায চৰণকপত্ত’’ন্তি ইমিনা পিণ্ডায উদ্দিস্স, উট্ঠহিত্ৱা ৱা তিট্ঠতি অনেনাতি উত্তিট্ঠো, সোযেৱ পত্তো উত্তিট্ঠপত্তোতি অত্থং দস্সেতি. ‘‘উত্তিট্ঠে ন পমজ্জেয্যা’’তিআদীসু (ধ. প. ১৬৮) পন পিণ্ডায চৰণং ‘‘উত্তিট্ঠ’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্মা তত্থ পিণ্ডায উদ্দিস্স, উট্ঠহিত্ৱা ৱা তিট্ঠনং উত্তিট্ঠন্তি ৱচনত্থো কাতব্বো. ‘‘পিণ্ডায চৰণপত্ত’’ন্তি ইদং ৱচনং ‘‘তস্মিঞ্হি মনুস্সা উচ্ছিট্ঠসঞ্ঞিনো’’তিপদং লঙ্ঘিত্ৱা ‘‘তস্মা উত্তিট্ঠপত্তন্তি ৱুত্ত’’ন্তিপদেন যোজেতব্বং, তস্মা পিণ্ডায চৰণকপত্তত্তা উত্তিট্ঠপত্তন্তি ৱুত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. তস্মিং মনুস্সা কিংসঞ্ঞিনোতি আহ ‘‘তস্মিঞ্হি মনুস্সা উচ্ছিট্ঠসঞ্ঞিনো’’তি. তস্মিঞ্হি তস্মিং এৱ উত্তিট্ঠপত্তে পব্বজিতানং পৰিভোগভাৱেন মনুস্সেহি অৱসজ্জিতব্বত্তা, অৱছড্ডেতব্বত্তা ৱা মনুস্সা উচ্ছিট্ঠসঞ্ঞিনো হোন্তীতি যোজনা. পব্বজিতানং পিণ্ডায চৰণকপত্তত্তা উত্তিট্ঠপত্তন্তি ৱুত্তং, মনুস্সানং পন অৱসজ্জিতপত্তত্তা উচ্ছিট্ঠপত্তন্তি ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. উত্তিট্ঠ পত্তন্তিপদং ৱাক্যমেৱ, ন সমাসোতিপি দস্সেন্তো আহ ‘‘অথ ৱা’’তিআদি. ‘‘উট্ঠহিত্ৱা’’তি ইমিনা উত্তিট্ঠাতি এত্থ ত্ৱালোপোতি দস্সেতি. ‘‘গহেতু’’ন্তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. গেহসিতপেমৱসেনাতি গেহে নিস্সিতপেমৱসেন, মেত্তাপুব্বঙ্গমপেমৱসেনাতি অত্থো. সগাৰৱা হুত্ৱা সপ্পতিস্সা হুত্ৱা ৱিহৰন্তাতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপট্ঠপেত্ৱা’’তি. ‘‘সভাগজীৱিকা’’তি ইমিনা সভাগৱুত্তিকাতি এত্থ ৱুত্তিসদ্দো জীৱিকত্থোযেৱ, ন ৱিৱৰণাদ্যত্থোতি দস্সেতি. উপজ্ঝাযভাৱং সম্পটিচ্ছতি এতেহীতি উপজ্ঝাযভাৱসম্পটিচ্ছনানি, তানিযেৱ ৱেৱচনানি উপজ্ঝাযভাৱসম্পটিচ্ছনৱেৱচনানি. তিক্খত্তুন্তি উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং, সকিম্পি ৱট্টতিযেৱ. পদস্স ৱসেন ৱিঞ্ঞাপেতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. এত্থাতি উপজ্ঝাযগহণট্ঠানে. যদিদং ৱাচায ৱা সাৱনং, যদিদং কাযেন ৱা অত্থৱিঞ্ঞাপনং অত্থি, ইদমেৱ সাৱনঅত্থৱিঞ্ঞাপনমেৱ উপজ্ঝাযগহণন্তি যোজনা. সাধূতি সম্পটিচ্ছনন্তি উপজ্ঝাযেন পঞ্চসু পদেসু যস্মিং কিস্মিংচি ৱুত্তে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছনং. তন্তি কেসঞ্চি ৱচনং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এত্থাতি উপজ্ঝাযগহণে. ‘‘ন সম্পটিচ্ছনং অঙ্গ’’ন্তি ইমিনা আযাচনদানানিযেৱ অঙ্গানি নামাতি দস্সেতি. সদ্ধিৱিহাৰিকেনাপি ঞাতুন্তি সম্বন্ধো. ইমিনা পদেনাতি ‘‘সাধূ’’তি ইমিনা পদেন.

তত্ৰাযং সম্মাৱত্তনাতি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘যং ৱুত্তং সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি. ইমিনা কিৰিযাৱিসযভাৱমেৱ দীপেতি, ন দব্বৱিসযভাৱং. অযন্তি ৱুচ্চমানা. অস্সাতি সদ্ধিৱিহাৰিকস্স. ধোতপাদপৰিহৰণত্থাযাতি ধোতস্স পাদস্স পংসুমক্খনাদীনং পৰিহৰণত্থায. তাতি উপাহনাযো. কালস্সেৱাতি পচ্চূসকালতোযেৱ, নিস্সক্কত্থে চেতং সামিৱচনং. ততোতি তেহি তীহি দন্তকট্ঠেহি, ৱিভত্তঅপাদানমেতং. তেসু ৱা তীসু দন্তকট্ঠেসু. যন্তি যং দন্তকট্ঠং. অথাতি তস্মিং গহণে.

ততোতি সীতুণ্হোদকেহি, সীতুণ্হোদকেসু ৱা. ৱড়ঞ্জেতীতি পৰিভুঞ্জতি. উদকন্তি মুখধোৱনোদকং. ‘‘ৱচ্চকুটিতো’’তি ইমিনা পস্সাৱকুটীপি গহেতব্বা. এৱন্তি সম্মজ্জিযমানে. অসুঞ্ঞন্তি জনসদ্দতো অতুচ্ছং. আসনন্তি থেৰস্স আসনং. তস্মিন্তি আসনে. নিসিন্নস্স থেৰস্স ৱত্তং কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. উক্লাপো অস্মিং দেসে অত্থীতি উক্লাপোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কেনচি কচৱৰেন সংকিণ্ণো’’তি. এত্থ চ সঙ্কাৰো উচ্ছিট্ঠো কলাপো সমূহো উক্লাপোতি ৱচনত্থেন উক্লাপোতি ৱুচ্চতি. কচীযতি বন্ধীযতি অস্মিং দেসেতি কচো, সো ৱৰীযতি ইচ্ছীযতি অনেনাতি কচৱৰোতি ৱচনত্থেন কচৱৰোতি ৱুচ্চতি. হত্থেনপীতি এত্থ পিসদ্দো পিলোতিকেনপীতিআদিং সঙ্গণ্হাতি.

একতো কত্ৱাতি একতো সমানপটলং কত্ৱা. কস্মা সঙ্ঘাটীতি আহ ‘‘সব্বং হী’’তিআদি. ‘‘সঙ্ঘটিতত্তা’’তি ইমিনা সংহৰিতব্বাতি সঙ্ঘাটীতি ৱচনত্থং দস্সেতি. নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তং উপজ্ঝাযং সংপাপুণাতীতি যোজনা. একেন ৱা পদৱীতিহাৰেনাতি সম্বন্ধো. পত্তোযেৱ উণ্হভাৰিকেসু পৰিযাপন্নোতি পত্তপৰিযাপন্নো, পত্তে পৰিযাপন্নো যাগুআদিকো পত্তপৰিযাপন্নোতিপি যুজ্জতিযেৱ. ভিক্খাচাৰেতি ভিক্খাচাৰট্ঠানে. যাগুযা ৱা লদ্ধাযাতি সম্বন্ধো. তস্সাতি উপজ্ঝাযস্স. সো পত্তোতি উণ্হাদীসু পৰিযাপন্নো সো পত্তো. অঞ্ঞত্ৰ ৱাতি আৰামাদীসু ৱা. তস্সাতি উপজ্ঝাযস্স. ৱচনে অনিট্ঠিতেতি সম্বন্ধো. ইতো পট্ঠাযাতি ‘‘ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্সা’’তি এত্থ ৱুত্তনকাৰতো পট্ঠায. ইমিনা হেট্ঠা ৱুত্তেসু ‘‘নাতিদূৰে গন্তব্ব’’ন্তিআদীসু নকাৰপটিসিদ্ধেসু আপত্তি নত্থীতি দস্সেতি. যত্থ কত্থচীতি ‘‘ন চ উণ্হে চীৱৰং নিদহিতব্ব’’ন্তিআদীসু যেসু কেসুচি. অযন্তি দুক্কটাপত্তি. হীতি সচ্চং. আপত্তিসামন্তাতি এত্থ আপত্তিযা সামন্তা আপত্তিসামন্তাতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আপত্তিযা আসন্ন’’ন্তি. ‘‘আসন্ন’’ন্তি ইমিনা সামন্তাসদ্দস্স আসন্নৱেৱচনতঞ্চ উপযোগত্থে নিস্সক্কৱচনতঞ্চ দস্সেতি. ঈদিসং ৱচনং ভন্তে ৱত্তুং ৱট্টতি নামাতি যোজনা.

গামতো পঠমতৰন্তি গামতো উপজ্ঝাযস্স পঠমতৰং. তেনেৱাতি উপজ্ঝাযেনেৱ. নিৱত্তন্তেন সদ্ধিৱিহাৰিকেনাতি সম্বন্ধো. ‘‘তিন্ত’’ন্তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সেদগ্গহিত’’ন্তি. ইমিনা সেদেন সীদতীতি সিন্নন্তি অত্থং দস্সেতি. ‘‘অতিৰেকং কত্ৱা’’তি ইমিনা উস্সাৰেত্ৱাতিপদস্স অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি, উদ্ধং উদ্ধং সাৰেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. পচ্ছিমৱাক্যস্স পুব্বৱাক্যকাৰণভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘কিং কাৰণা’’তি. মজ্ঝে ভঙ্গস্স দোসং আৱিকৰোন্তো আহ ‘‘সমং কত্ৱা’’তিআদি. ততোতি সমং কত্ৱা সংহৰণতো, নিচ্চং ভিজ্জমানন্তি সম্বন্ধো. মজ্ঝে ভঙ্গতো ৱা, দুব্বলন্তি সম্বন্ধো. এতন্তি ‘‘চতুৰঙ্গুলং কণ্ণং উস্সাৰেত্ৱা’’তি এতং ৱচনং. যথাতি যেনাকাৰেন সংহৰিযমানেতি সম্বন্ধো. চীৱৰভোগস্স ওৰো অন্তো ওভোগোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযবন্ধন’’ন্তিআদি.

যোতি উপজ্ঝাযো. ‘‘গামেযেৱা’’তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অন্তৰঘৰে ৱা পটিক্কমনে ৱা’’তি. পটিক্কমনে ৱাতি ভোজনসালাযং ৱা. তস্সাতি উপজ্ঝাযস্স. লদ্ধা ভিক্খা যেনাতি লদ্ধভিক্খো, তস্স ৱা. পিণ্ডপাতো হোতীতি যোজনা. তস্সাতি উপজ্ঝাযস্স. পিণ্ডপাতো ন হোতীতি সম্বন্ধো. অত্তনা লদ্ধোপীতি পিসদ্দো উপজ্ঝাযেন লদ্ধোপীতি অত্থং সম্পিণ্ডেতি. আহৰিযতূতি এত্থ তুৱিভত্তি পুচ্ছাযং হোতি, আহৰিযতু কিন্তি অত্থো. কালোতি ভোজনকালো. ভুঞ্জিত্থাতি ভুত্তো, তস্মিং সতীতি সম্বন্ধো. উপকট্ঠোতি মজ্ঝন্হিকস্স আসন্নো.

অনন্তৰহিতাযাতি এত্থ অন্তৰধাযতীতি অন্তৰহিতো, তট্টিকচম্মখণ্ডাদি, নত্থি অন্তৰহিতো এতস্মিং পত্তভূমীনমন্তৰেতি অনন্তৰহিতোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনত্থতাযা’’তি. কাড়ৱণ্ণকতা ৱা সুধাবদ্ধা ৱা নিৰজমত্তিকা হোতীতি যোজনা. তন্তি পত্তং. ধোতৱালিকাযপীতি সুদ্ধৱালিকাযপি. তত্থাতি পংসুৰজসক্খৰাদীসু. পুন তত্থাতি পণ্ণাধাৰকেসু. ইদং ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. অভিমুখেনাতি অত্তনো অভিমুখেন. সণিকন্তি সিন্নং. অন্তে পনাতি চীৱৰস্স কোটিযং পন. নিক্খিপন্তস্স সদ্ধিৱিহাৰিকস্স চীৱৰস্স ভোগোতি যোজনা.

চুণ্ণং সন্নেতব্বন্তি এত্থ চুণ্ণসমোধানেন নেতব্বন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পিণ্ডি কাতব্বা’’তি. ‘‘একস্মিং নিদ্ধূমে ঠানে’’তি ইমিনা একমন্তন্তি এত্থ একস্মিং অন্তে ঠানেতি অত্থং দস্সেতি. জন্তাঘৰেতি অগ্গিসালাযং. সা হি জলতি দিব্বতি অগ্গি এত্থাতি জন্তা, জনেতি সৰীৰসেদমেত্থাতি ৱা জন্তা, সা এৱ ঘৰং জন্তাঘৰন্তি ৱুচ্চতি, তস্মিং. পৰিপূজাৱসেন কৰীযতীতি পৰিকম্মন্তি অত্থেন অঙ্গাৰদানাদিকং পৰিকম্মং নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰিকম্মং নামা’’তিআদি.

‘‘ন কেনচি গেলঞ্ঞেনা’’তিআদিনা উস্সহনস্স কাৰণং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. অগিলানেন সট্ঠিৱস্সেন সদ্ধিৱিহাৰিকেনাপি কাতব্বন্তি যোজনা. অনাদৰেনাতি ৱত্তকৰণস্স অনাদৰেন. নকাৰপটিসংযুত্তেসূতি পটিসেধৱাচকেন নকাৰেন পটিসংযুত্তেসু. পদেসূতি ‘‘ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্স অন্তৰন্তৰা কথা ওপাতেতব্বা’’তিআদীসু ৱাক্যেসু. ভূমিযন্তি উপলক্খণৱসেন ৱুত্তং ভিত্তিযম্পি অপটিঘংসিতব্বত্তা. ‘‘পিঠসঙ্ঘাটঞ্চা’’তি ইমিনা কৱাটপীড়ন্তি এত্থ পীঠসদ্দেন পিঠসঙ্ঘাটং ৱুচ্চতি উত্তৰপদলোপৱসেন ৱা একদেসৱোহাৰৱসেন ৱাতি দস্সেতি. ‘‘অচ্ছুপন্তেনা’’তি ইমিনা অপ্পটিঘংসন্তেনাতি এত্থ ঘংসধাতুযা অত্থং দস্সেতি. সম্মা তাযতি অত্তানঞ্চ পৰঞ্চ অনেনাতি সন্তানং, তমেৱ সন্তানকন্তি অত্থেন কীটকুলাৱকমক্কটকসুত্তাদি সন্তানকং নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সন্তানক’’ন্তিআদি. উল্লোকতোতি ৱিতানতো. তঞ্হি উদ্ধং লুচীযতে বন্ধীযতেতি উল্লোকন্তি ৱুচ্চতি, চকাৰস্স ককাৰমকত্ৱা ‘‘উল্লোচ’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. তোসদ্দেন আকাৰস্স স্মাৱচনস্স কাৰিযভাৱং দস্সেতি. অপহৰিতব্বন্তি অপনেতব্বং. ‘‘অৱহৰিতব্ব’’ন্তিপি পাঠো, হেট্ঠা হৰিতব্বং পাতেতব্বন্তি অত্থো.

আলোকসন্ধিভাগাতি এত্থ ভাগসদ্দস্স দ্ৱন্দতো পৰত্তা পুব্বপদেসুপি পচ্চেকং যোজেতব্বোতি আহ ‘‘আলোকসন্ধিভাগা চ কণ্ণভাগা চা’’তি. তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তৰবাহিৰা’’তিআদি. ‘‘ৱাতপানকৱাটকানী’’তি ইমিনা আলোকসন্ধিসদ্দস্স ৱাতপানকৱাটকপৰিযাযভাৱং দস্সেতি. ‘‘কোণা’’তি ইমিনা কণ্ণসদ্দস্স কোণৱেৱচনভাৱং দস্সেতি.

‘‘যথা পঠম’’ন্তিআদিনা পঠমপঞ্ঞত্তমেৱ পঞ্ঞপেতব্বং, ন অঞ্ঞথাতি দস্সেতি. ইদং পতিৰূপং পঠমপঞ্ঞত্তং সন্ধায ৱুত্তং. পঠমপঞ্ঞত্তে অপতিৰূপে অঞ্ঞথাপি পঞ্ঞপেতব্বং. এতদত্থমেৱাতি যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতব্বস্স অত্থায এৱ. সচে পঞ্ঞত্তং অহোসি, এৱং সতীতি যোজনা. ইদন্তি ভিত্তিং মোচেত্ৱা পঞ্ঞাপনং. কটেসু কিড়ঞ্জেসু সাৰত্তা উত্তমত্তা কটসাৰকোতি ৱুচ্চতি. নিৱত্তেত্ৱাতি সংহৰিত্ৱা. পুৰত্থিমাতি এত্থ যকাৰলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পুৰত্থিমাযা’’তি.

ৱূপকাসেতব্বোতি এত্থ কসধাতু গত্যত্থোতি আহ ‘‘অঞ্ঞত্থ নেতব্বো’’তি. উপজ্ঝাযং গহেত্ৱা অঞ্ঞত্থ গন্তব্বোতি অত্থো. অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞং ঠানং. ৱিৱেচেতব্বন্তি এত্থ দিট্ঠিগততো উপজ্ঝাযং ৱিৱেচেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিস্সজ্জাপেতব্ব’’ন্তি. ‘‘অঞ্ঞো ৱত্তব্বো’’তি ৱত্ৱা তস্স আকাৰং দস্সেতি ‘‘থেৰ’’ন্তিআদিনা. সো সো ভিক্খু যাচিতব্বোতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞেন দাপেতব্বোতি অত্তনা অঞ্ঞেন ভিক্খুনা উপজ্ঝাযস্স পৰিৱাসো দাপেতব্বোতি অত্থো. কিন্তি নু খোতি কেন এৱ উপাযেন দদেয্য নুখোতি অত্থো. ইতিসদ্দো হি অৱধাৰণত্থো. অট্ঠকথাযপি ইমমেৱ নযং দস্সেতি ‘‘কেন নু খো উপাযেনা’’তি ইমিনা. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘কিন্তি নু খো পটিকস্সেয্যা’’তিআদিৱাক্যেসু. সত্তসু কম্মেসু তিৱিধস্স উক্খেপনীযকম্মস্স গৰুকত্তা ৱুত্তং ‘‘উক্খেপনীযং অকত্ৱা’’তি. তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তেন হী’’তিআদি.

তেন সদ্ধিৱিহাৰিকেন যাচিতব্বাতি সম্বন্ধো. সচে কৰোন্তিযেৱাতি ভিক্খূ সচে কম্মং কৰোন্তিযেৱ. পুন সচে কৰোন্তিযেৱাতি ভিক্খূ সচে উক্খেপনীযকম্মং কৰোন্তিযেৱ. অথাতি তস্মিং কম্মে কতে. ইতীতি এৱং যাচনেন. নন্তি তং উপজ্ঝাযং.

সম্পৰিৱত্তকন্তি এত্থ ‘‘পিণ্ডুক্খেপক’’ন্তিআদীসু (পাচি. ৬২০) ৱিয সম্পৰিৱত্তকন্তিপদং কিৰিযাৱিসেসনং, কপচ্চযো চ ৱিচ্ছত্থোতি আহ ‘‘সম্পৰিৱত্তেত্ৱা সম্পৰিৱত্তেত্ৱা’’তি. যদীতি যাৱ. যদিসদ্দো হি যাৱপৰিযাযো, তেন ৱুত্তং ‘‘ন তাৱ পক্কমিতব্ব’’ন্তি. যাৱ অপ্পমত্তকম্পি ৰজনং গলতি, ন তাৱ পক্কমিতব্বন্তি যোজনা. ৱিসভাগপুগ্গলেনাতি ৱিসভাগেন পুগ্গলেন কৰণভূতেন. ন উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা গামো পৱিসিতব্বোতি এত্থ ন অঞ্ঞেনেৱ কৰণীযেন পৱিসিতব্বো. পিণ্ডায পন পৱিসিতব্বোতি আসঙ্কা ভৱেয্যাতি আহ ‘‘পিণ্ডায ৱা’’তিআদি. ‘‘অনাপুচ্ছিত্ৱা’’তি ইমিনা অনাপুচ্ছাতি এত্থ আকাৰো ত্ৱাপচ্চযস্স কাৰিযোতি দস্সেতি. ভিক্খাচাৰন্তি ভিক্খায চৰণট্ঠানং, উপজ্ঝাযেন গন্তব্বন্তি যোজনা. পৰিৱেণন্তি উপজ্ঝাযস্স পৰিৱেণং. পস্সতীতি উপজ্ঝাযং পস্সতি.

দস্সনত্থায ৱাতি অসুভদস্সনত্থায ৱা. ইমিনাপি ৱাসত্থায এৱ ন গন্তব্বন্তি আসঙ্কং নিৱত্তেতি. কম্মন্তি পক্কমনস্স কাৰণং কম্মং. অননুজাননং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘যাৱততিয’’ন্তি. তন্তি উপজ্ঝাযং. অস্সাতি সদ্ধিৱিহাৰিকস্স. ‘‘ন সম্পজ্জতী’’তি ইমিনা সচে সম্পজ্জতি, ন পক্কমিতব্বাতি দস্সেতি. কেৱলন্তি ৱিনা উদ্দেসাদিসম্পজ্জনেহি. এৱৰূপে উপজ্ঝাযে নিৱাৰেন্তেপীতি যোজনা. ‘‘গেলঞ্ঞতো’’তি ইমিনা ৱুট্ঠানসদ্দস্স অৱধিঅপেক্খতং দস্সেতি. অস্সাতি উপজ্ঝাযস্স. অঞ্ঞোতি অত্তনা অঞ্ঞো. তস্সাতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স.

১৬. সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তকথা

৬৭. সম্মাৱত্তনাযং ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. উদ্দেসাদীহীতি আদিসদ্দেন পৰিপুচ্ছাদযো সঙ্গণ্হাতি. সঙ্গহসদ্দস্স সঙ্খেপগহণেসুপি ৱুত্তিতো ‘‘অনুগ্গহো’’তি ৱুত্তং. অথ ৱা সম্মুখা সঙ্গহো চ পৰম্মুখা অনুগ্গহো চ কাতব্বো. আমিসেন ৱা সঙ্গহো, ধম্মেন ৱা অনুগ্গহো. দিট্ঠধম্মিকত্থায ৱা সঙ্গহো, সম্পৰাযিকত্থায ৱা অনুগ্গহো. লোকিযত্থায ৱা সঙ্গহো, লোকুত্তৰত্থায ৱা অনুগ্গহো কাতব্বো. তত্থাতি যং ৱুত্তং ‘‘উদ্দেসেন পৰিপুচ্ছায ওৱাদেন অনুসাসনীযা’’তি. তত্থ উদ্দিসনং উদ্দেসোতি ৱচনত্থেন পাড়িৱাচনা উদ্দেসো নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদ্দেসোতি পাড়িৱাচনা’’তি. ‘‘পাড়িযা অত্থৱণ্ণনা’’তি ইমিনা পুনপ্পুনং, সমন্ততো ৱা পাড়িযা অত্থস্স পুচ্ছনং পৰিপুচ্ছাতি অত্থং দস্সেতি. ৱত্থুস্মিন্তি চাৰিত্তৱাৰিত্তৱত্থুস্মিং. ইদন্তি চাৰিত্তং. পুন ইদন্তি ৱাৰিত্তং. ‘‘ৱচন’’ন্তি ইমিনা ওৱদনং ওৱাদোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং ‘‘ইদং কৰোহি, ইদং মা কৰিত্থা’’তি ৱচনং অনুসাসনী নামাতি যোজনা. ‘‘পুনপ্পুনং ৱচন’’ন্তি ইমিনা অনুসাসনীতি এত্থ অনুসদ্দস্স নউপচ্ছিন্নত্থং দস্সেতি. ‘‘সচে উপজ্ঝাযস্স পত্তো হোতী’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ন পকতিপত্তো হোতি, অথ খো অতিৰিত্তপত্তো হোতীতি আহ ‘‘অতিৰেকপত্তো’’তি. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং হোতী’’তিআদীসু পদেসু. অঞ্ঞোপীতি পত্তচীৱৰেহি অঞ্ঞোপি. সমণপৰিক্খাৰোতি ছত্তুপাহনাদি সমণপৰিক্খাৰো. ইধাতি সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তে. নযেনাতি ঞাযেন. উপ্পজ্জমানউপাযপৰিযেসনন্তি উপ্পজ্জমানস্স, উপ্পজ্জমানত্থায ৱা উপাযস্স পৰিযেসনং. ইতোতি ‘‘কিন্তি নু খো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পৰিক্খাৰো উপ্পজ্জিযেথা’’তি পাড়িতো. চীৱৰং ৰজন্তেনাতি এত্থ ৰজন্তেন উপজ্ঝাযেনাতি অত্থো ন দট্ঠব্বো, সদ্ধিৱিহাৰিকেনাতি অত্থো এৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপজ্ঝাযতো উপাযং সুত্ৱা ৰজন্তেনা’’তি. উপজ্ঝাযতো উপাযন্তি উপজ্ঝাযতো লদ্ধং উপাযং.

নসম্মাৱত্তনাদিকথা

৬৮. উপজ্ঝাযৱত্তন্তি উপজ্ঝাযম্হি ৱত্তিতব্বং ৱত্তং. সোতি সদ্ধিৱিহাৰিকো. দুক্কটং আপজ্জতীতি অস্স, সো ৱা দুক্কটং আপজ্জতীতি যোজনা. পণামেতব্বোতি এত্থ পপুব্ব নমুধাতু অত্থপকৰণাদিৱসেন ইধ অপসাদনত্থোতি আহ ‘‘অপসাদেতব্বো’’তি. অধিমত্তন্তি অধিকপ্পমাণং. গেহসিতপেমন্তি মেত্তাসিনেহং. ৱুত্তপটিপক্খনযেনাতি কণ্হপক্খে ৱুত্তেন পটিপক্খেন নযেন. অলং পণামেতুন্তি এত্থ অলংসদ্দস্স অৰহত্থপটিক্খিত্তেসু দ্ৱীসু অত্থেসু অৰহত্থোতি আহ ‘‘যুত্তো পণামেতু’’ন্তি.

সাতিসাৰো হোতীতি এত্থ পকতিভাৱং অতিক্কমিত্ৱা সৰণং পৱত্তনং অতিসাৰো, দোসো. সংৱিজ্জতি সো এতস্সাতি সাতিসাৰোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সদোসো হোতী’’তি. তস্সত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘আপত্তিং আপজ্জতী’’তি. আপত্তিন্তি দুক্কটাপত্তিং. তন্তি ৱত্তং.

তেসন্তি সদ্ধিৱিহাৰিকানং. ৱত্তন্তি বহুকানং সদ্ধিৱিহাৰিকানং ৱত্তং. সাদিযনং ৱা…পে… বালো হোতীতি এত্থ বালস্স কাৰণং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সাদিযনং ৱা অসাদিযনং ৱা ন জানাতী’’তি. সাদিযনস্স ৱা অসাদিযনস্স ৱা অজাননত্তা বালো হোতীতি ৱুত্তং হোতি. অজাননস্স কাৰণং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘বালো হোতী’’তি. বালত্তা সাদিযনং ৱা অসাদিযনং ৱা ন জানাতীতি ৱুত্তং হোতি. তেসূতি বহুকেসু সদ্ধিৱিহাৰিকেসু. তস্সাতি ৱত্তসম্পন্নভিক্খুস্স. তেসন্তি ইতৰেসং সদ্ধিৱিহাৰিকানং.

ৰাধব্ৰাহ্মণৱত্থুকথা

৬৯. কিঞ্চাপি আযস্মা সাৰিপুত্তো জানাতীতি যোজনা. ইমিনা ‘‘কিং নু খো অজানন্তো পুচ্ছী’’তি আসঙ্কং নিৱাৰেতি. ভগৱা অনুঞ্ঞাতুকামো হোতীতি সম্বন্ধো. পনসদ্দো গৰহত্থো, তথা জানন্তোপীতি অত্থো. লহুকন্তি হেতুঅন্তোগধৱিসেসনং. লহুকত্তা পটিক্খিপিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. অস্সাতি ভগৱতো, অজ্ঝাসযন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা’’তিৱচনস্স যুত্তিং দস্সেন্তো আহ ‘‘বুদ্ধানং হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং. অযঞ্চাতি সাৰিপুত্তত্থেৰো চ. অগ্গোতি কোটিউক্কংসো. সেট্ঠোতি পৱৰো উত্তমো.

‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেনা’’তি এত্থ ব্যত্তপটিবলানং ৱিসেসং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ব্যত্তো নামা’’তিআদি. তত্থ যস্স সাট্ঠকথং ৱিনযপিটকৱাচুগ্গতং পৱত্ততি, অযং ব্যত্তো নামাতি যোজনা. তস্মিন্তি ৱিনযপিটকং ৱাচুগ্গতভিক্খুম্হি. যস্সাতি ভিক্খুনো. সুগ্গহিতন্তি সাট্ঠকথায সুট্ঠু গহিতং. অযম্পীতি পিসদ্দো পুৰিমভিক্খুং অপেক্খতি. ইমস্মিং অত্থেতি ইমস্মিং ৱত্থুম্হি, ইমস্মিং ৱিসযেতি অত্থো. ব্যতিৰেকান্ৱযৱসেন পটিবলং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. যো পন ন সক্কোতীতি সম্বন্ধো. কস্মাতি আহ ‘‘কাসসোসসেম্হাদিনা ৱা’’তিআদি. তত্থ কাসো চ সোসো চ সেম্হো চ, তে আদযো যস্স গেলঞ্ঞস্সাতি কাসসোসসেম্হাদি, আদিসদ্দেন এড়মূগাদযো সঙ্গণ্হাতি. ওট্ঠো চ দন্তো চ জিৱ্হা চ, তা আদযো যেসং তালুআদীনন্তি ওট্ঠদন্তজিৱ্হাদযো, তেসং. পদব্যঞ্জনেহীতি পদঅক্খৰেহি. ব্যঞ্জনসদ্দো হেত্থ অক্খৰৱাচকো. হাপেতীতি গলত্তা হাপেতি. অঞ্ঞথা ৱা ৱত্তব্বন্তি অঞ্ঞেন সিথিলাদিনা আকাৰেন ৱা ৱত্তব্বং. অঞ্ঞথা ৱদতীতি অঞ্ঞেন ধনিতাদিআকাৰেন ৱদতি. তব্বিপৰীতোতি তস্স অপটিবলস্স ৱিপৰীতো ভিক্খূতি সম্বন্ধো. ততোতি জানাপেতব্বতো. যন্তি যং আকাৰং ধাতুকম্মমেতং, সঙ্ঘোতি কাৰিতকম্মমেতং. ইধ কাৰিতকম্মং কিতো ৱদতি.

৭১. উপসম্পন্নসমনন্তৰাতি এত্থ উপসম্পন্নস্স সমনন্তৰাতি অত্থং নিৱাৰেন্তো আহ ‘‘উপসম্পন্নো হুত্ৱাৱ সমনন্তৰা’’তি. এৱসদ্দেন চিৰকালং নিৱত্তেতি. উল্লুম্পতূতি এত্থ উপুব্বলুপধাতুযা উপসগ্গৱসেন ৱা অত্থাতিসযৱসেন ৱা ধাতূনমনেকত্থত্তা ইধ উপুব্বধৰধাতুযা অত্থে ৱত্ততীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদ্ধৰতূ’’তি. উট্ঠাপেত্ৱা, উক্খিপিত্ৱা ৱা ধৰতূতি অত্থো. তমেৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অকুসলা’’তিআদি. তত্থ ‘‘অকুসলা ৱুট্ঠাপেত্ৱা’’তি ইমিনা সহাৱধিনা উত্যূপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘কুসলে পতিট্ঠাপেতূ’’তি ইমিনা সহাধাৰেন ধৰধাতুস্স অত্থং দস্সেতি. উত্যূপসগ্গস্স উক্খিপনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সামণেৰভাৱা ৱা উদ্ধৰিত্ৱা’’তি. ‘‘পটিচ্চা’’তি ইমিনা উপাদাযাতি এত্থ সমীপে আদিযিত্ৱাতি সদ্দত্থমগহেত্ৱা সঙ্কেতত্থৱসেন পাকটত্তা তস্স সঙ্কেতত্থং দস্সেতি, অধিপ্পাযত্থং দস্সেতীতি অত্থো.

৭৩. অধিট্ঠিতাতি এত্থ অধি নিচ্চৱসেন ঠাতি পৱত্ততীতি অধিট্ঠিতাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘নিচ্চপ্পৱত্তিনী’’তি. কস্মা চত্তাৰো পচ্চযা নিস্সযাতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. ‘‘চত্তাৰো’’তিআদিনা চত্তাৰো পচ্চযে নিস্সায অত্তভাৱো সেতি পৱত্ততীতি নিস্সাযাতি অৱুত্তকম্মত্থং দস্সেতি.

১৮. আচৰিযৱত্তকথা

৭৫. কিন্তাযন্তি এত্থ একাৰলোপৱসেন সন্ধি হোতীতি আহ ‘‘কিংতে অয’’ন্তি. ‘‘ওৱদিতব্বোতি’’ইমিনা ওৱদিযোতি এত্থ ণ্যপচ্চযস্স কম্মত্থং দস্সেতি. ‘‘তদত্থাযা’’তি ইমিনা ‘‘যদিদং গণবন্ধিক’’ন্তি উত্তৰৱাক্যে যংসদ্দং দিস্ৱা পুব্বৱাক্যে তংসদ্দং ঞাপেতি, তস্স বাহুল্লস্স অত্থাযাতি অত্থো.

৭৬. সোতি পসূৰো পৰিব্বাজকো. তেনাতি উদাযিত্থেৰেন. সহধম্মিকন্তি সহ ধম্মেন কাৰণেন. ব্যত্তো তাৱ পুব্বে ৱুত্তলক্খণো হোতু, পটিবলো পন কথং ঞাতব্বোতি আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. যো পন সক্কোতীতি সম্বন্ধো. চাতি সচ্চং. এতন্তি পটিবলত্তং, ‘‘পঞ্চহি…পে… ৱিনেতু’’ন্তিৱচনং ৱা.

৭৭. তিত্থিযপক্খসঙ্কন্তেসূতি তিত্থিযসঙ্খাতং সাসনস্স পটিপক্খং সঙ্কমন্তেসু. আচাৰসমাচাৰসিক্খাপনকন্তি অতিৱিয চৰিতব্বং আভিসমাচাৰিকসীলং সিক্খাপনকং. ইমিনা আচাৰং সিক্খাপেতীতি আচৰিযোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. নামমত্তমেৱাতি ‘‘আচৰিযো’’তি ৱা ‘‘অন্তেৱাসিকো’’তি ৱা নামমত্তমেৱ. নানন্তি উপজ্ঝাযতো ৱা সদ্ধিৱিহাৰিকতো ৱা নানং.

২০. পণামনাখমাপনাকথা

৮০. যং লক্খণং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. নিস্সযন্তেৱাসিকেন কাতব্বন্তি যোজনা. পব্বজ্জাউপসম্পদাধম্মন্তেৱাসিকেহীতি পব্বজ্জন্তেৱাসিকেন চ উপসম্পদন্তেৱাসিকেন চ ধম্মন্তেৱাসিকেন চ. এতেসন্তি পব্বজ্জাউপসম্পদাধম্মন্তেৱাসিকানং. এতেসূতি এতেসু তীসু অন্তেৱাসিকেসু. আচৰিযস্সাতি পব্বজ্জন্তেৱাসিকো পব্বজ্জাচৰিযস্স, উপসম্পদন্তেৱাসিকো উপসম্পদাচৰিযস্সাতি অত্থো. সমীপেতি নিস্সযাচৰিযস্স চ ধম্মাচৰিযস্স চ আসন্নে. তস্মাতি যস্মা অন্তেৱাসিকেন আচৰিযম্হি সম্মা ৱত্তিতব্বং, তস্মা. আচৰিযেনাপীতি নিস্সযপব্বজ্জা উপসম্পদা ধম্মাচৰিযেনাপি. ওৱাদাচৰিযো তেসু সঙ্গহং গচ্ছতি. তেসূতি চতূসু অন্তেৱাসিকেসু.

২২. নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথা

আণত্তিৱিনিচ্ছযো

৮৩. ‘‘নিস্সযপটিপস্সদ্ধীসূ’’তি সমূহাধাৰো. ‘‘উপজ্ঝাযো পক্কন্তো ৱাতিআদীসূ’’তি অৱযৱাধাৰো. ‘‘ৱিপ্পৱসিতুকামো’’তি ইমিনা নিৰালযভাৱং দস্সেতি. এৱং গতেতি এৱং উপজ্ঝাযে গতেতি যোজনা. অঞ্ঞদাপীতি অঞ্ঞস্মিম্পি কালে. উপজ্ঝাযেন পৱাসিতকালেতি অত্থো. একসম্ভোগপৰিভোগোতি অত্তনা ৱা উপজ্ঝাযেন ৱা একো পচ্চযসম্ভোগো চ ধম্মপৰিভোগো চ. একদিৱসম্পীতি পিসদ্দো গৰহত্থো, দ্ৱিহাদিকং পন পগেৱাতি অত্থো. পৰিহাৰো নত্থীতি আপত্তিপৰিহাৰো নত্থি, আপত্তিযা পৰিহৰণং অপনযনং নত্থীতি অধিপ্পাযো. লজ্জী পেসলোতি লজ্জী হুত্ৱা পিযসীলো ভিক্খূতি সম্বন্ধো. তদহেৱাতি তস্মিং উপজ্ঝাযস্স পক্কন্তঅহনি এৱ. তথাতি যথা ‘‘উপজ্ঝাযো লহুং আগমিস্সতী’’তি পুচ্ছতি, তথা ‘‘অহং লহুং আগমিস্সামী’’তি ৱুত্তন্তি অত্থো. সচে ৱদতীতি সচে আচৰিযো ৱদতীতি যোজনা. অস্সাতি ভিক্খুস্স. সভাগতন্তি লজ্জিপেসলভাৱং.

যাৱ আগমনাতি উপজ্ঝাযস্স যাৱ আগমনা. নন্তি উপজ্ঝাযং. ‘‘ৱাসেন্তিযেৱা’’তিপদে কাৰিতকম্মং. তত্থাতি উপজ্ঝাযস্স গতট্ঠানে. তেনাতি উপজ্ঝাযেন. পৱত্তীতি পৱত্তনং. নদীপূৰেন ৱা উপদ্দুতোতি সম্বন্ধো. নদীপূৰত্তা উদকোসক্কনং আগমেতি, চোৰাদীনং উপদ্দুতত্তা সহাযে পৰিযেসতি. সোতি উপজ্ঝাযো.

‘‘নিস্সযপণামনা’’তি ইমিনা আণাপনং আণত্তীতি ৱচনত্থেন নিস্সযপণামনা আণত্তীতি ৱুচ্চতীতি দস্সেতি. নিস্সযপণামনাতি নিস্সযস্স উপজ্ঝাচৰিযস্স পণামনা. তস্মা পণামিতো হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘আপুচ্ছীতিআদিনা’’তি এত্থ আদিসদ্দেন ‘‘মা মং সুসানগমনং আপুচ্ছী’’তিআদযো সঙ্গণ্হাতি. তেনাতি সদ্ধিৱিহাৰিকেন. খমাপেতব্বোতি তিতিক্খাপেতব্বো.

তাৱাতি মহাথেৰেহি, মহাথেৰানং ৱা পঠমং. অঞ্ঞত্থাতি উপজ্ঝাযস্স ৱিহাৰতো অঞ্ঞং ৱিহাৰং. অপ্পেৱাতি অপি এৱ নাম খমেয্যাতি যোজনা. তত্ৰেৱাতি অঞ্ঞত্থেৱ. দুব্ভিক্খাদিদোসেনাতি এত্থ আদিসদ্দেন ঞাতিৱিযোগাদিদোসো গহেতব্বো. তংযেৱাতি অত্তনা ৱসিতং তমেৱ ঠানং. অঞ্ঞস্সাতি উপজ্ঝাযতো অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্সাতি সম্বন্ধো. ইমিনা উপজ্ঝাযেন পৰিচ্চত্তত্তা উপজ্ঝাযসমোধানে নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধি নত্থীতি দীপেতি.

সমোধানৱিনিচ্ছযো

আপুচ্ছিত্ৱাতি =০০ অন্তেৱাসিকং আপুচ্ছিত্ৱা. তত্ৰাপীতি আচৰিযন্তেৱাসিকেসুপি. কদাতি কস্মিং কালে. সাযন্হে ৱা ৰত্তিংৱাতি অজ্জ সাযন্হে ৱা ৰত্তিং ৱা. তংখণেযেৱাতি তস্মিং সম্পটিচ্ছনক্খণেযেৱ.

সো চাতি অন্তেৱাসিকো চ. ততোতি গামতো. সুগতোতি সুট্ঠু গতো, নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতীতি অধিপ্পাযো. অথাপীতি পুন চ পৰং. আপুচ্ছিত্ৱা পক্কমনে ৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা আপুচ্ছিত্ৱা পক্কমনে তং দস্সেন্তো আহ ‘‘আচৰিযং অনাপুচ্ছা’’তিআদি. উপচাৰসীমাতিক্কমেতি উপচাৰসীমায অতিক্কমে সতি, অতিক্কমনহেতু ৱাতি যোজনা. এত্থ চ উপচাৰসীমা নাম পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপোযেৱ, অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানং.

সাযন্হে ৱা ৰত্তিভাগে ৱাতি অজ্জ সাযন্হে ৱা ৰত্তিভাগে ৱা. স্ৱেতি সুৱে.

বহিসীমন্তি উপচাৰসীমতো বহি. ততোতি বহিসীমতো. দ্ৱিন্নং লেড্ডুপাতানন্তি অন্তেৱাসিকতো দ্ৱিন্নং লেড্ডুপাতানং. অতিক্কমিত্ৱাতি উপচাৰসীমতো বহি অন্তেৱাসিকসদ্ধিৱিহাৰিকানং ৱসনট্ঠানতো অতিক্কমিত্ৱা.

মুচ্চিতুকামোতি অন্তেৱাসিকম্হা মুচ্চিতুকামো এৱ. পণামেতীতি কাযৱাচাহি পণামেতি. সালযোতি আচৰিযে সাপেক্খো. ‘‘নিৰালযো’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ন দানী’’তিআদি. এৱম্পীতি ধুৰে নিক্খিত্তেপি. উভিন্নং ধুৰনিক্খেপে সতি, ধুৰনিক্খেপহেতু ৱা পটিপ্পস্সম্ভতীতি যোজনা. পণামিতেন পটিপজ্জিতব্বন্তি সম্বন্ধো.

ৱুত্তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. আচৰিযন্তি নিস্সযাচৰিযং. চেতিযং ৱা ৱন্দন্তং উপজ্ঝাযন্তি সম্বন্ধো, মগ্গপ্পটিপন্নং ৱা উপজ্ঝাযন্তি যোজনা. দূৰত্তাতি দূৰভাৱতো. উপৰিপাসাদেতি পাসাদস্স উপৰি. তন্তি উপজ্ঝাযং. নিসিন্নং উপজ্ঝাযন্তি সম্বন্ধো.

সৱনৱসেন সমোধানে ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. উপজ্ঝাযস্স সদ্দন্তি সম্বন্ধো.