৭১. সীমানুজাননকথা

১৩৮. নিমিত্তা কিত্তেতব্বাতি নিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. নিকাৰস্স হি আকাৰো. নিমিত্তং কতোতি এসো পব্বতো নিমিত্তং কতোতি যোজনা. এসেৱ নযো পৰতোপি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ‘‘পুৰত্থিমায দিসায কিং নিমিত্তং? পাসাণো ভন্তে, এসো পাসাণো নিমিত্ত’’ন্তি অত্থং অতিদিসতি. এসেৱ নযো সেসেসুপি. কেৱলং পন ৱনউদকেসু ‘‘এতং ৱনং, এতং উদক’’ন্তি ৱত্তব্বং. নদিযং ‘‘এসা নদী’’তি ৱত্তব্বা. এত্থ পনাতি এতিস্সং উত্তৰাযং অনুদিসাযং পন. হীতি ফলজোতকো. তত্থাতি ‘‘নিমিত্তা কিত্তেতব্বা’’তি ৱচনে. সীমমণ্ডলন্তি সীমবিম্বং. সম্বন্ধন্তেনাতি পুৰিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তং সম্বন্ধন্তেন. ইমিনা একন্তৰিকাদিৱসেন নিমিত্তকিত্তনং ন ৱট্টতি নিমিত্তেনপি নিমিত্তানং সম্বন্ধাভাৱতোতি দস্সেতি. পুৰিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তস্স সম্বন্ধে সতি অজ্জ একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা স্ৱে একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৱাতি এৱং কালন্তৰেপি নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা সম্মনিতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি.

পব্বতোতি এত্থ পব্বং ৱুচ্চতি ফড়ু, তং এতস্মিং অত্থীতি পব্বতো. ৱালিকৰাসিস্স সুদ্ধপংসুপব্বতপসঙ্গত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱালিকৰাসি পন ন ৱট্টতী’’তি. ইতৰোপীতি ৱালিকৰাসিতো অঞ্ঞোপি তিৱিধো পব্বতো. হত্থিপ্পমাণতোতি অড্ঢট্ঠমৰতনহত্থিপমাণতো. চতূসু দিসাসূতি ৱিহাৰস্স চতূসু দিসাসু. চতূহি ৱা তীহি ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দেন ততো অধিকানিপি গহেতব্বানি. একেন ৱা নিমিত্তেনাতি যোজনা. ইতোতি পব্বতনিমিত্ততো. তস্মাতি যস্মা একেন নিমিত্তেন ন ৱট্টতি, তস্মা. তন্তি পব্বতং. তস্মাতি একস্সেৱ নিমিত্তস্স কিত্তিতত্তা. যো পব্বতো অত্থি, তং পব্বতন্তি যোজনা. অন্তোতি পব্বতস্স অন্তো.

ততিযভাগং ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দেন পঠমভাগোপি একদেসোপি গহেতব্বো. তস্সাতি তত্তকস্স পদেসস্স. ততিযভাগাদিতো অপৰং সব্বপব্বতং অন্তোকত্ৱা সম্মতং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি.

পাসাণনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. পসতি ঘনভাৱেন বন্ধতীতি পাসাণো. অযগুড়োপি পাসাণসঙ্খমেৱ গচ্ছতি তেন তস্স সদিসত্তা. অযগুড়োপীতি এত্থ পিসদ্দেন তম্বকংসৱট্টলোহসুৱণ্ণৰজতাদযোপি সঙ্গণ্হাতি. যো কোচীতি সিলাপৱাড়মণিআদীসু যো কোচি. দ্ৱত্তিংসপলগুড়পিণ্ডপৰিমাণতা সণ্ঠানতো গহেতব্বা, ন তুলিত্ৱা গণনৱসেন. খুদ্দকতৰো পাসাণোতি যোজনা. যো পিট্ঠিপাসাণো ৱা যো উট্ঠিতপাসাণো ৱাতি যোজনা কাতব্বা – উত্তৰৱাক্যে তসদ্দস্স অনিযমনিদ্দেসৱচনত্তা ‘‘পাসাণসঙ্খংযেৱা’’তি এত্থ এৱকাৰেন ‘‘ন পব্বতসঙ্খ’’ন্তি অত্থং দস্সেতি. মহতো পিট্ঠিপাসাণস্সাতি আযামৱিত্থাৰুব্বেধতো মহন্তস্স পিট্ঠিপাসাণস্স সক্কস্স পণ্ডুকম্বলপিট্ঠিপাসাণস্স ৱিয. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. ন ৱট্টতীতি কিত্তেতুং ন ৱট্টতি. হীতি লদ্ধদোসজোতকো. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. সীমাযাতি সীমতো. ৱিহাৰোপীতি ন কেৱলং নিমিত্তমেৱ, ৱিহাৰোপি. পিট্ঠিপাসাণো ন কিত্তেতব্বোতি সম্বন্ধো. কিত্তেত্ৱাতি এত্থ ‘‘পিট্ঠিপাসাণ’’ন্তি যোজেতব্বং.

ৱননিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ৱনিযতি মযূৰকোকিলাদীহি সত্তেহি সম্ভজিযতীতি ৱনং, ৱনন্তি সম্ভজন্তি এত্থাতি ৱা ৱনং. তচো এৱ সাৰো এতেসন্তি তচসাৰো, তালনাড়িকেৰাদযো. আদিসদ্দেন ৱেণুআদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তো সাৰো এতেসন্তি অন্তোসাৰা, সাকসালাদযো. আদিসদ্দেন খদিৰাদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তোসাৰমিস্সকানন্তি অন্তোসাৰেহি ৰুক্খেহি মিস্সকানং. ৰুক্খানং ৱনন্তি এত্থ অৱযৱঅৱযৱিভাৱেন সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ইমিনা তিণৱনং ৰুক্খৱনন্তি এত্থ ‘‘তিণানং ৱন’’ন্তি ৱা ‘‘ৰুক্খানং ৱন’’ন্তি ৱা অত্থং দস্সেতি. তিণমেৱ ৱনং, ৰুক্খোযেৱ ৱনন্তি অত্থোপি যুজ্জতেৱ. চত্তাৰো ৱা পঞ্চ ৱা ৰুক্খাতি চতুপঞ্চৰুক্খা, তে মত্তং পমাণমেত্থাতি চতুপঞ্চৰুক্খমত্তং ৱনং, ততোতি চতুপঞ্চৰুক্খমত্ততো. একদেসন্তি ৱনস্স একদেসং. ৱনমজ্ঝেতি ৱনস্স ৱেমজ্ঝে, ৱনস্সূপৰীতি অত্থো. ৰুক্খন্তৰেসু এৱ হি ৱিহাৰং কৰোন্তি. একদেসন্তি ৱনস্স একদেসং. তত্থাতি ৱনে. ‘‘ঠিতৱন’’ন্তি পদং ‘‘কিত্তেত্ৱা’’তি পদে অৱুত্তকম্মং, ‘‘ন কিত্তেতব্ব’’ন্তি পদে ৱুত্তকম্মং.

ৰুক্খনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ৰুক্খিযতি ফলাদিকামেহি সংৱৰিযতি ৰক্খিযতীতি ৰুক্খো, মহিযং ৰুহতীতি ৱা ৰুক্খো. জীৱমানকোতি লোকৱোহাৰৱসেন মূলঙ্কুৰাদিহৰিতসঙ্খাতজীৱমানকো. পৰিণাহতোতি ৱিসালভাৱতো. সূচিদণ্ডকপমাণোতি সূচিযা লেখনিযা দণ্ডভূতৱেড়ুপমাণো. সো ৱেড়ু কনিট্ঠঙ্গুলিপমাণোতি দট্ঠব্বো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধসূচিদণ্ডকপমাণপৰিণাহৰুক্খতো. ৱংসনড়কসৰাৱাদীসূতি ৱংসো চ নড়কো চ সৰাৱো চ ৱংসনড়কসৰাৱা, তে আদযো যেসং কপালাদীনন্তি ৱংসনড়কসৰাৱাদযো, তেসু. ততোতি ৱংসাদিতো. তংখণম্পীতি তস্মিং নিমিত্তক্খণেপি. অকাৰণন্তি অপমাণং. এতন্তি নৱমূলসাখানিগ্গমনং. ৱত্তুং ৱট্টতীতি সামঞ্ঞনামেনপি ৱিসেসনামেনপি ৱত্তুং ৱট্টতি. ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো’’তি সামঞ্ঞনামেনপি ‘‘ৱঙ্কপব্বতো ৱেপুল্লপব্বতো’’তি ৱিসেসনামেনপি ৱত্তুং ৱট্টতীতি দস্সেতি.

মগ্গনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. মগ্গিযতি পথিকেহি, মগ্গমূড়্হেহি ৱা অন্ৱেসিযতীতি মগ্গো. যো যাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৱা সকটমগ্গো ৱা ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা দ্ৱে তীণি গামন্তৰানি গচ্ছতি, সো তাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৱা সকটমগ্গো ৱা ৱট্টতীতি যোজনা. উক্কমিত্ৱাতি পক্কমিত্ৱা. যো জঙ্ঘমগ্গো ওতৰতি, সো ন ৱট্টতীতি যোজনা. অৱড়ঞ্জাতি অপৰিভোগা. গমনং জনেতীতি জঙ্ঘো. জণ্ণুগোপ্ফকানং মজ্ঝপদেসো. সহ অত্থেন পণিযধনেনাতি সত্থো, জঙ্ঘেন ৱিচৰন্তো সত্থো জঙ্ঘসত্থো. সকতি সমত্থেতি ভাৰং ৱহিতুন্তি সকটো, তেন ৱিচৰন্তো সত্থো সকটসত্থো. জঙ্ঘসত্থো চ সকটসত্থো চ জঙ্ঘসকটসত্থা, তেহি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এতন্তি নিমিত্তং.

কোণন্তি ৱিহাৰকোণং. গতং পন মগ্গন্তি যোজনা. পৰভাগেতি ৱিহাৰং পৰিক্খিপিত্ৱা গচ্ছন্তেহি চতূহি মগ্গেহি পৰভাগে. দসসু নামেসূতি সতিপট্ঠানট্ঠকথাদীসু আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো পজ্জো’’তিআদীসু, অভিধানাদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) চ আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো অদ্ধা’’তিআদীসু দসসু মগ্গনামেসু. যেন কেনচি নামেনাতি ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো গিৰি সেলো অদ্দি নগো অচলো সিলুচ্চযো সিখৰী ভূধৰো’’তিআদীসু অনেকেসু নামেসু যেন কেনচি নামেন কিত্তেতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি.

ৱম্মিকনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. উপচিকাহি ৱমিযতি, সৰবূঘৰগোলিকাদযো সত্তে ৱমতীতি ৱা ৱম্মিকো. তংদিৱসজাতোতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তিতদিৱসে জাতো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধগোৱিসাণপমাণৱম্মীকতো.

নদীনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. নদতি সন্দতীতি নদী, নদন্তো এতি গচ্ছতীতি ৱা নদী. যস্সাতি নদিযা, সোতন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্ৱদ্ধমাস’’ন্তিআদিনা একপক্খে তিক্খত্তুং একমাসে ছক্খত্তুং ৱস্সন্তভাৱং দীপেতি. ৱিগতমত্তে সতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ঈদিসে’’তি ইমিনা ‘‘অন্ৱদ্ধমাস’’ন্তিআদিঅত্থং অতিদিসতি. তিমণ্ডলন্তি হেট্ঠা জাণুমণ্ডলং, উপৰি নাভিমণ্ডলন্তি তিমণ্ডলং. যত্থ কত্থচীতি তিত্থে ৱা অতিত্থে ৱা. উদকেন তেমিযতীতি যোজনা, তিন্তিযতীতি অত্থো. ন কেৱলং নিমিত্তেযেৱ অযং নদী হোতি, অথ খো নদীপাৰগমনাদিকেপীতি আহ ‘‘ভিক্খুনিযা’’তিআদি. ইদং ‘‘নদীপাৰগমনেপী’’তি পদেনেৱ সম্বন্ধিতব্বং.

যা পনাতি নদী পন, গতাতি যোজনা. তন্তি নদিং. ৱতিন্তি পাড়িং. ৰুক্খপাদেতি ৰুক্খস্স মূলে. উদকঞ্চ আৱৰণং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা পৱত্ততিযেৱাতি যোজনা. যথাতি যেনাকাৰেন. অপৱত্তমানা হোতীতি সম্বন্ধো.

দুব্বুট্ঠিকালেতি গিম্হসদিসে দুব্বুট্ঠিকালে. ‘‘নিৰুদকভাৱেনা’’তি ইমিনা ‘‘আৱৰণভাৱেনা’’তি ৱিসেসনং নিৱত্তেতি. সাতি উদকমাতিকা. সম্পাদেন্তী হুত্ৱা নিচ্চং পৱত্ততীতি যোজনা. নিমিত্তং কাতুং ন ৱট্টতীতি মনুস্সেহি নীহটত্তা, সযঞ্চ অগমনত্তা ন ৱট্টতি. যা পনাতি উদকমাতিকা পন. মূলেতি পঠমকালে. কালন্তৰেন নদী হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি উদকমাতিকং.

উদকনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. উদতি পসৱতীতি উদকং. ভূমিগতমেৱ উদকন্তি সম্বন্ধো. তঞ্চাতি ভূমিগতউদকঞ্চ. আৱাট…পে… সমুদ্দাদীসু ঠিতং অপৱত্তনকউদকন্তি যোজনা. উক্খেপিমন্তি উক্খিপিত্ৱা গহিতং. তন্তি ৱচনং. সূকৰখতাযপীতি সূকৰেহি খতায ৱাপিযাপি. তংখণঞ্ঞেৱাতি তস্মিং নিমিত্তে কিত্তনক্খণেযেৱ. আৱাটোযেৱ খুদ্দকট্ঠেন আৱাটকং. তন্তি নিমিত্তসঞ্ঞাকৰণং. কাতুঞ্চাতি সযং কাতুঞ্চ. কাৰাপেতুঞ্চাতি পৰেহি কাৰাপেতুঞ্চ. কস্মা লাভসীমাযং ন ৱট্টতি? লাভসীমা হি অঞ্ঞেসং পীড়নং কৰোতীতি. ইতি ইমমত্থং নযতো দস্সেন্তো আহ ‘‘সমানসংৱাসকসীমা’’তিআদি. এত্থাতি সমানসংৱাসকসীমাযং.

অট্ঠদিসং সন্ধায অট্ঠ নিমিত্তানি ৱুত্তানীতি দট্ঠব্বং. সাতি সীমা. একেন ৱা নিমিত্তেনাতি যোজনা. তিণ্ণং নিমিত্তানং কিত্তনে নিমিত্তানং ঠিতদিসং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘পুৰত্থিমায দিসাযা’’তিআদিনা কিত্তেতব্বং. নিমিত্তানং সতকিত্তনে সীমায অট্ঠদিসং সল্লক্খেত্ৱা একিস্সাযপি দিসায বহুনিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি তিণ্ণং মগ্গানং সমাগমট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা, তিকোণা নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. চতুৰস্সাতি সমচতুৰস্সা. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি চতুন্নং মগ্গানং সমোধানট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা. অড্ঢচন্দমুদিঙ্গাদিসণ্ঠানা পন নিমিত্তানং ঠিতসণ্ঠানেন হোতীতি দট্ঠব্বা. তন্তি সীমং. বন্ধিতুকামেহি নিস্সঞ্চাৰসমযে বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. বদ্ধসীমৱিহাৰানন্তি বদ্ধা সীমা এতেসূতি বদ্ধসীমা, তে এৱ ৱিহাৰাতি বদ্ধসীমৱিহাৰা, তেসং. দিসাচাৰিকভিক্খূনন্তি দিসাসু চাৰিকভিক্খূনং. তত্থাতি তস্মিং একগামখেত্তে, ভিক্খূনং পেসেতব্বন্তি সম্বন্ধো. একজ্ঝন্তি একতো. অঞ্ঞানিপীতি সীমবন্ধগামখেত্ততো অঞ্ঞানিপি. মহাপদুমত্থেৰো পন আহাতি যোজনা. ততোতি তেহি নানাগামখেত্তেহি. আগন্তব্বন্তি সামীচিদস্সনৱসেন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘আগমনম্পি অনাগমনম্পি ৱট্টতী’’তি. একসীমভাৱতো ৱুত্তং ‘‘অন্তোনিমিত্তগতেহি আগন্তব্ব’’ন্তি.

এৱং সন্নিপতিতেসু সন্তেসু সীমা বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. পৰিযন্তং কত্ৱাতি হেট্ঠিমপৰিযন্তং কত্ৱা.

পব্বজ্জূপসম্পদাদীনন্তি এত্থ ভণ্ডুকম্মাপুচ্ছনং (মহাৱ. অট্ঠ. ৯৮; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ১৪৪) সন্ধায পব্বজ্জাগহণং ৱুত্তং. খণ্ডসীমাতি ৱিহাৰপচ্চন্তং খণ্ডিতং ৱিয ছিন্দিতং ৱিয পৱত্তা সীমা খণ্ডসীমা. তন্তি খণ্ডসীমং. ৱত্তং জানিতব্বন্তি এত্থ ৱত্তং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. সীমন্তি খণ্ডসীমং. যথাতি যেনাকাৰেন বন্ধিযমানেতি সম্বন্ধো. তস্সা পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘সা’’তিআদি. সাতি খণ্ডসীমা. অব্ভানকম্মে সদ্ধিং কম্মাৰহেন ৱীসতি ভিক্খূ সন্ধায ৱুত্তং ‘‘একৱীসতি ভিক্খূ’’তি. ততোতি একৱীসতিভিক্খুতো. গণ্হন্তীপীতি এত্থ পিসদ্দো সহস্সতো ওৰং পন পগেৱাতি দস্সেতি. সহস্সতো অধিকং গণ্হন্তীপি ৱিহাৰপচ্চন্তে খণ্ডিতে খণ্ডসীমাযেৱ নাম. তন্তি খণ্ডসীমং.

তত্ৰাতি খণ্ডসীমমহাসীমাসু আধাৰে ভুম্মং. অথাতি অনন্তৰং. এৱন্তি ইমায অৱিপ্পৱাসকম্মৱাচায সম্মনিযমানে. হীতি ফলজোতকো. সীমন্তি সমানসংৱাসকসীমং. ন সক্খিস্সন্তীতি পঠমং অৱিপ্পৱাসং অসমূহনিত্ৱা সীমং সমূহনিতুং ন সক্খিস্সন্তি. সীমন্তৰিকপাসাণাতি দ্ৱিন্নং সীমানং অন্তৰে ৱেমজ্ঝে ঠপিতা পাসাণা. চতুৰঙ্গুলপমাণাপীতি পিসদ্দো একঙ্গুলিপমাণাপি ৱট্টতীতি দস্সেতি.

সমন্তাতি খণ্ডসীমায সমন্তা. অনুপৰিযাযন্তেহীতি অনুক্কমেন খণ্ডসীমপৰিযাযন্তেহি ভিক্খূহীতি সম্বন্ধো. ততোতি তেহি সীমন্তৰিকপাসাণেহি, দ্ৱিন্নং সীমানং নিমিত্তানি পঠমং কিত্তেত্ৱা পচ্ছা তাসু যং ইচ্ছন্তি, তং বন্ধিতব্বভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যথিচ্ছিতং বন্ধিতুং ৱট্টন্তোপি পোৰাণাচিণ্ণং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘এৱং সন্তেপী’’তিআদি. উভিন্নম্পীতি দ্ৱীসু সীমাসু ঠিতানং উভিন্নম্পি কম্মন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.

চসদ্দো ৱাক্যাৰম্ভজোতকো. এসা সীমা নামাতি যোজনা. তত্থাতি পিট্ঠিপাসাণাদীসু পঞ্চসু ঠানেসু. নিমিত্তপাসাণা যথাঠানে ন তিট্ঠন্তীতি পিট্ঠিপাসাণস্সুপৰি নিমিত্তপাসাণং ঠপিতমত্তং সন্ধায ৱুত্তং. পিট্ঠিপাসাণং পন ৱিজ্ঝিত্ৱা নিমিত্তপাসাণং তত্থ নিখণিত্ৱা যথা ঠানা ন চাৱেন্তি, তথা ঠপেন্তি. এৱং সন্তে যথাঠানে তিট্ঠন্তিযেৱাতি দট্ঠব্বং. ন সীমাতি সীমায পথৱিসন্ধাৰকং উদকং পৰিযন্তংকত্ৱা গতত্তা সীমা ন ঝাযতি.

কুটিগেহেপীতি এত্থ কুটীতি চ গেহন্তি চ অগাৰস্সেৱ নামং. অগাৰঞ্হি সীতাদিদুক্খস্স কুটনট্ঠেন ছিন্দনট্ঠেন চ নানাদব্বসম্ভাৰস্স গহণট্ঠেন চ কুটিগেহন্তি ৱুচ্চতি. কুটি এৱ গেহং কুটিগেহং, তস্মিম্পি. ভিত্তিং অকিত্তেত্ৱাতি ইদং ইট্ঠকদাৰুমযং ভিত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. সচে সিলামযা ভিত্তি নিমিত্তূপগা ভৱেয্য, ভিত্তিপি কিত্তেতব্বা. অন্তো কৰিত্ৱাতি কুটিগেহস্স ভিত্তিযা ৱা অন্তো কত্ৱা. পমুখেতি কুটিগেহস্স আলিন্দে. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি নিগ্গলিত্ৱা উদকস্স পতনট্ঠানে. এৱং সম্মতায সীমাযাতি যোজনা.

‘‘কুট্টং অকিত্তেত্ৱা’’তি ইদং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অন্তোতি লেণস্স, কুট্টস্স ৱা অন্তো. ওকাসেতি একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে. এৱন্তি ইমিনাকাৰেন সম্মনিযমানে. অন্তোতি ভিত্তিযা অন্তো.

হেট্ঠা ন ওতৰতীতি হেট্ঠা আকাসতলত্তা ন ওতৰতি. ননু থম্ভে অনুসাৰিত্ৱা ওতৰণো ভৱেয্য, কস্মা ন ওতৰতীতি? থম্ভানমুপৰি একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসাভাৱতোতি দট্ঠব্বং. হেট্ঠা ওতৰণাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তুলানন্তি থম্ভানমুপৰি তিৰিযৱসেন ঠিতানং ৰুক্খৱিসেসানং. উট্ঠহিত্ৱাতি ভূমিতো উট্ঠহিত্ৱা. তুলাৰুক্খেহীতি তুলাসঙ্খাতেহি ৰুক্খেহি. ‘‘একসম্বন্ধো’’তি ইমিনা ন কেৱলং তুলাৰুক্খেহেৱ একসম্বন্ধো, চতূসু দিসাসু চতুন্নং ভিত্তীনং অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি সম্বন্ধোতি দস্সেতি. হেট্ঠাপি ওতৰতীতি ভিত্তীনমুপৰি একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসপহোনকত্তা ৱুত্তং. সচে থম্ভমত্থকে…পে… হোতীতি ইমিনা বহূহি থম্ভেহি কতপাসাদস্স একেকস্মিং থম্ভমত্থকে একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে সতি হেট্ঠা ওতৰতীতি দস্সেতি. নিয্যূহকাদীসূতি নাগদন্তকাদীসু. আদিসদ্দেন ভিত্তিখিলাদযো সঙ্গণ্হাতি. ভিত্তি চাতি ইট্ঠকদাৰুমযা ভিত্তি চ. সচে সিলামযা ভিত্তি চ থম্ভা চ হোন্তি, কিত্তেতব্বা. ভিত্তিলগ্গেতি ভিত্তীসু লগ্গে, ভিত্তীনং ৱা লগ্গট্ঠানে. হেট্ঠাপাসাদস্সাতি হেট্ঠাপাসাদে ‘‘ঠিত’’ইতি পদে সম্বন্ধো. হেট্ঠাপাসাদস্স ৱা থম্ভানন্তি যোজনা. হেট্ঠা সম্মতায সীমায উপৰি আৰোহনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি ছদনকোটিযং.

তত্থাতি তস্মিং তলে. পিট্ঠিপাসাণে সীমং বন্ধন্তি ৱিয বন্ধন্তীতি যোজনা. তেনেৱ পৰিচ্ছেদেনাতি তেনেৱ তলপৰিচ্ছেদেন. তালমূলপব্বতেপীতি এত্থ তালমূলং নাম হেট্ঠা মহন্তং হুত্ৱা অনুপুব্বেন তনুকং হোতি, তেন সদিসে পব্বতেপি. ৱিতানসণ্ঠানোতি উল্লোচস্স সণ্ঠানো. চতূসু দিসাসু নিগ্গতসাখৰুক্খসণ্ঠানো ৱা খুজ্জৰুক্খসণ্ঠানো ৱা হোতি. যথা পব্বতো ৱিতানসণ্ঠানো হোতি, এৱং মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৱা হোতি পণৱসণ্ঠানো ৱাতি যোজনা. তত্থ মুদিঙ্গো মজ্ঝে থূলো হোতি, মূলে চ অন্তে চ তনুকো. পণৱো মজ্ঝে তনুকো হোতি, মূলে চ অগ্গে চ থূলো. তেসং সণ্ঠানো মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৱা পণৱসণ্ঠানো ৱা. হেট্ঠা ৱাতি মুদিঙ্গসণ্ঠানস্স পব্বতস্স হেট্ঠা ৱা. মজ্ঝে ৱাতি পণৱসণ্ঠানস্স মজ্ঝে ৱা. দ্ৱে কূটানীতি দ্ৱে সিখৰানি. কূটন্তৰন্তি কূটানং মজ্ঝং. চিনিত্ৱা ৱাতি ইট্ঠকসিলাহি চিনিত্ৱা ৱা. পূৰেত্ৱা ৱাতি পংসুৱালিকাহি পূৰেত্ৱা ৱা.

সপ্পফণসদিসোতি সপ্পস্স ফণেন সদিসো, খুজ্জো পব্বতোতি অত্থো. আকাসপব্ভাৰন্তি ভিত্তিযা অপৰিক্খিত্তং আকাসসঙ্খাতং পব্ভাৰং. সীমপ্পমাণোতি সদ্ধিং অন্তোসুসিৰেন সীমপ্পমাণো. অগ্গকোটিন্তি অগ্গসঙ্খাতং কোটিং. সচে পন পব্বতস্স হেট্ঠা অন্তোলেণং হোতীতি সম্বন্ধো. উপৰিমস্সাতি অন্তোলেণস্স উপৰি ঠিতস্স. পাৰতোতি বাহিৰতো. অস্সাতি পব্বতস্স বহীতি সম্বন্ধো. ওৰতোতি অন্ততো. লেণং হোতীতি সম্বন্ধো. কিত্তকং মহন্তন্তি আহ ‘‘সীমাপৰিচ্ছেদমতিক্কমিত্ৱা ঠিত’’ন্তি. কিত্তকং খুদ্দকন্তি আহ ‘‘সব্বপচ্ছিমসীমাপৰিমাণ’’ন্তি. তন্তি খুদ্দকং লেণং. অতিখুদ্দকন্তি সব্বপচ্ছিমসীমাপৰিমাণাভাৱতো অতিখুদ্দকং. ততোতি উপৰিসীমতো. বহীতি সীমতো বহি. ‘‘যদি সীমপ্পমাণং, সীমা হোতিযেৱা’’তি ইমিনা যদি ন সীমপ্পমাণং, ন সীমা হোতিযেৱাতি দস্সেতি.

তন্তি খণ্ডসীমং. পূৰেত্ৱাতি ইট্ঠকমত্তিকাদীহি পূৰেত্ৱা. অট্টং বন্ধিত্ৱাতি অট্টালকং বন্ধিত্ৱা. উমঙ্গনদীতি এত্থ উকাৰো ওকাৰৱিপৰীতো, তস্মা পথৱিযং ওতৰিত্ৱা পৱিসিত্ৱা মঙ্গতি গচ্ছতীতি উমঙ্গাতি অত্থো দট্ঠব্বো. উমঙ্গাচ সা নদী চেতি উমঙ্গনদী. তত্থাতি উমঙ্গনদিযং. হেট্ঠাপথৱিতলে ঠিতোতি সীমায হেট্ঠাপথৱিতলে ইদ্ধিযা ঠিতো.

সীমামাড়কেতি খণ্ডসীমায মাড়কে. ৱটৰুক্খোতি নিগ্ৰোধৰুক্খো. ততোতি ৱটৰুক্খতো. নিগ্গতপাৰোহোতি পৱদ্ধংৱ হুত্ৱা ৰুক্খো আৰোহতি অনেনাতি পাৰোহো, একো মূলৱিসেসো. নিগ্গতো পাৰোহো নিগ্গতপাৰোহো. মহাসীমং সোধেত্ৱাতি এত্থ সোধনং নাম মহাসীমগতানং ভিক্খূনং হত্থপাসানযনং, সীমতো ৱা বহিকৰণং. বহিদ্ধাতি দ্ৱীহি সীমাহি বহিদ্ধা. ‘‘বহিট্ঠা’’তিপি পাঠো. বহি ঠিতা কাতব্বাতি অত্থো. অনাহচ্চাতি মহাসীমায পথৱীতলং ৱা তত্থজাতৰুক্খাদীনি ৱা ন আহনিত্ৱা. এৱন্তি যথা খণ্ডসীমায, এৱং তথাতি অত্থো. সীমামাড়কেতি খণ্ডসীমামাড়কে.

সীমামাড়কেতি দ্ৱিন্নং সীমানং অঙ্গণে. সীমামাড়কস্সাতি কম্মস্স কতট্ঠানস্স সীমামাড়কস্স. ৱেহাসট্ঠিতসাখাযাতি কম্মস্স অকতট্ঠানে সীমামাড়কে উট্ঠিতায ৱেহাসে ঠিতায সাখায. তস্সাতি ভিক্খুনো পাদা ৱা নিৱাসনপাৰুপনং ৱাতি সম্বন্ধো. পুৰিমনযেপীতি ‘‘সীমামাড়কে ৱটৰুক্খো হোতী’’তিআদিনা ৱুত্তে পুৰিমনযেপি. তত্ৰাতি পুৰিমনযে. উক্খিপাপেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতীতি দ্ৱীহি সীমাহি উট্ঠিতৰুক্খস্স সাখা ৱা ততো নিগ্গতপাৰোহো ৱা দ্ৱীসু সীমাসু পথৱীতলং ৱা তত্থ জাতৰুক্খাদীনি ৱা আহচ্চ ঠিতত্তা উক্খিপাপেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতি. আনেতব্বোতি এত্থ দ্ৱিকম্মিকায নীধাতুযা অপধানকম্মস্সেৱ ৱুত্তত্তা ‘‘ভিক্খূ’’তি পধানকম্মং অজ্ঝাহৰিতব্বং. অব্ভুগ্গচ্ছতীতি অব্ভং আকাসং উগ্গচ্ছতি. তত্ৰাতি পব্বতে. কস্মা আনেতব্বোতি আহ ‘‘বজ্ঝমানাযেৱ হী’’তিআদি. তত্থ বজ্ঝমানাযেৱাতি কম্মৱাচায বজ্ঝমানাযেৱ. ইমিনা অবদ্ধসীমা পমাণৰহিতং দেসং ওতৰতীতি দস্সেতি. যংকিঞ্চীতি যংকিঞ্চি পব্বতাদি. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কস্মিংচি ঠানে. একসম্বন্ধেনাতি বদ্ধসীমায একসম্বন্ধেন. ইতীতি তস্মা আনেতব্বোতি যোজনা.

১৪০. তীণি যোজনানি তিযোজনং. ‘‘পমাণ’’ন্তি ইমিনা পৰমসদ্দস্স অতিৰেকউত্তমত্থে নিৱত্তেতি. এতিস্সাতি সীমায. সম্মনন্তেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. কোণতো মিনিতং কোণন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. আপত্তিঞ্চাতি দুক্কটাপত্তিঞ্চ.

পাৰযতীতি অজ্ঝোত্থৰতি. ‘‘কিতকাভিধেয্যলিঙ্গা’’তি (কচ্চাযনসাৰে ৪৫ গাথাযং) ৱচনতো অভিধেয্যভূতং সীমং সন্ধায ইত্থিলিঙ্গৱসেন পাৰাতি ৱুত্তং. নদিযাতি উপযোগত্থে সামিৱচনং. নদিন্তি হি অত্থো. নদিং অজ্ঝোত্থৰমানং সীমন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি নদিপাৰসীমাযং. যত্থস্সাতি এত্থ যত্থ অস্সাতি পদৱিভাগং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ নদিযা’’তিআদি. ‘‘নদিযা’’তি ইমিনা যংসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. ধুৱনাৱাতি এত্থ ধুৱসদ্দো নিচ্চত্থোতি আহ ‘‘নিচ্চসঞ্চৰণনাৱা’’তি. ইমিনা ধুৱেন নিচ্চেন সঞ্চৰণনাৱা ধুৱনাৱাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অস্সাতি হোতি, ভৱেয্য ৱা. নাৱায পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘যা’’তিআদি. তত্থ যাতি নাৱা. পাজনপুৰিসেনাতি এত্থ পাজনং নাম একো নাৱায গমনূপকৰণৱিসেসো. সো হি পজতি নাৱা গচ্ছতি অনেনাতি পাজনন্তি ৱুচ্চতি. জকাৰস্স চকাৰং কত্ৱা পাচনন্তিপি যুজ্জতেৱ. তস্স গাহকেন পুৰিসেন সদ্ধিন্তি অত্থো. সা নাৱা নীতাতি সম্বন্ধো. উদ্ধং ৱা অধো ৱাতি নদিযা পটিসোতং ৱা হেট্ঠাসোতং ৱা. থেনেহি ৱাতি চোৰেহি ৱা. কিঞ্চাপি হটা, পন তথাপি অৱস্সং লব্ভনেয্যা, ধুৱনাৱাৱ হোতীতি যোজনা. ৱাতেন ৱাতি মালুতেন ৱা ‘‘ছিন্ন’’ইতি সম্বন্ধো. ৱীচীহীতি তৰঙ্গেহি. তৰঙ্গো হি ৱিচিত্তাকাৰেন চিনোতি ৱড্ঢতীতি ৱীচীতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চাপি নদীমজ্ঝং নীতা, পন তথাপি অৱস্সং আহৰিতব্বা, ধুৱনাৱাৱ হোতীতি যোজনা. ওগতেতি ওতৰিত্ৱা গতে. থলং উস্সাৰিতাতি থলং উক্খিপিত্ৱা সাৰিতা পাপিতা নাৱাপীতি সম্বন্ধো. ৱিসঙ্খতপদৰাতি সঙ্খতৱিৰহিতফলকা ৱা. ধুৱনাৱাৱ হোতীতি নিমিত্তকিত্তনকালে নিচ্চসঞ্চৰণনাৱত্তা ধুৱনাৱাৱ হোতীতি অধিপ্পাযো. তত্ৰাতি ‘‘ধুৱনাৱা’’তিৱচনে. নিমিত্তং ৱা সীমা ৱা কম্মৱাচায গচ্ছতীতি এত্থ কিঞ্চাপি ন নিমিত্তং কম্মৱাচায গচ্ছতি, সীমায পন অৱিনাভাৱতো ৱুত্তং ‘‘কম্মৱাচায গচ্ছতী’’তি. তস্মাতি যস্মাৱ নাৱায আগচ্ছন্তাপি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতা, তস্মা.

যত্থাতি নদিপাৰসীমসম্মননট্ঠানে. ৰুক্খসঙ্ঘাটমযোতি ৰুক্খসমূহেন কতো. পদৰবদ্ধোতি ফলকেহি বদ্ধো. সঞ্চৰণযোগ্গোতি সঞ্চৰণক্খমো. পাড়িযং ‘‘অস্সা’’তি ঠানে অট্ঠকথাযং ‘‘অত্থী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘অস্সা’’তিপদস্স হোতীতি অত্থোযেৱ দট্ঠব্বো. তংখণঞ্ঞেৱাতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তক্খণেযেৱ. ৰুক্খং ছিন্দিত্ৱা কতোতি সম্বন্ধো. একপদিকসেতূতি একেন পদেন গমনযোগ্গো একপদিকো, সোযেৱ সেতূতি একপদিকসেতু. অকপ্পিযসেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তেনাতি সেতুনা. সঞ্চৰিতুং ন সক্কা হোতীতি যোজনা.

যত্থাতি যস্মিং নদিপাৰসীমসম্মননট্ঠানে. অভিমুখতিত্থেযেৱাতি সীমায অভিমুখতিত্থে এৱ. ধুৱনাৱা ৱা ধুৱসেতু ৱা অভিমুখতিত্থতো ঈসকং উদ্ধং আৰোহন্তোপি অধো ওৰোহন্তোপি কপ্পতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. ঈসকন্তি একউসভ দ্ৱিউসভাদিৱসেন মনং অপ্পমত্তং. উদ্ধং ৱাতি অভিমুখতিত্থতো উপৰি ৱা. অধো ৱাতি ততো হেট্ঠা ৱা. গাৱুতমত্তব্ভন্তৰেতি গাৱুতপমাণস্স ঠানস্স অব্ভন্তৰে.

সহনিমিত্তকিত্তনৱিধিনা সম্মনিতব্বৱিধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমঞ্চ পনা’’তিআদি. দ্ৱীসু তীৰেসু ঠাতুমসক্কুণেয্যত্তা ৱুত্তং ‘‘একস্মিং তীৰে ঠত্ৱা’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. অত্তানন্তি নিমিত্তকিত্তনং ৱিনযধৰং সন্ধায ৱুত্তং. পৰিক্খিপন্তেনাতি পৰিযাযন্তেন. তস্সাতি তত্তকস্স পৰিচ্ছেদস্স. সম্মুখট্ঠানেতি অধোসোতে নদিতীৰে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে. ততোতি নিমিত্ততো. তস্সাতি তত্তকস্স পৰিচ্ছেদস্স. সম্মুখা নদিতীৰে নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. সঙ্ঘটেতব্বন্তি সম্বন্ধিতব্বং. অথাতি নিমিত্তকিত্তনতো পচ্ছা. ‘‘সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৱা’’তি ইদং সব্বং একং গামখেত্তং ব্যাপেত্ৱা সম্মনিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. সচে সকলং গামখেত্তং অব্যাপেত্ৱা একদেসে সম্মনিতং হোতি, নিমিত্ততো বহি ঠিতে ভিক্খূপি হত্থপাসগতে কত্ৱা সম্মনিতব্বা. কম্মন্তি সীমসম্মুতিকম্মং. ‘‘ঠপেত্ৱা নদি’’ন্তিৱচনস্স কাৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘নদী পন বদ্ধসীমসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি.

দীপকো হোতীতি এত্থ দীপোতি অন্তৰদীপো. সো হি যস্মা জলমজ্ঝে দিপ্পতি, যস্মা চ দ্ৱিধা আপো এত্থ সন্দতি, তস্মা দীপোতি ৱুচ্চতি, সোযেৱ খুদ্দকট্ঠেন দীপকো. ককাৰো হি খুদ্দকত্থৱাচকো. তন্তি দীপকং. অত্তনাতি ৱিনযধৰেন. ওৰিমন্তে চ পাৰিমন্তে চাতি অধোসোতে নদিতীৰে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে ওৰিমন্তে চ পাৰিমন্তে চ. পৰতীৰে নিমিত্তং কিত্তেত্ৱাতি সম্বন্ধো. কিস্স সম্মুখট্ঠানে নিমিত্তন্তি আহ ‘‘নদিযা ওৰিমতীৰে নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. সম্মুখা নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. পাৰিমন্তে চ ওৰিমন্তে চাতি পৰতীৰে উপৰিসোতে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে পাৰিমন্তে চ ওৰিমন্তে চ. পঠমকিত্তিতনিমিত্তেনাতি ওৰিমতীৰে উপৰিসোতে পঠমং কিত্তিতেন নিমিত্তেন. একা সীমা ইমস্সাতি একসীমো, দীপকো. ‘‘তীৰদ্ৱযঞ্চা’’তি পদমপেক্খিত্ৱা ‘‘একসীম’’ন্তি সম্বন্ধিতব্বং. ৱচ্চমনপেক্খিত্ৱা ‘‘একসীমা’’তিপি নিচ্চইত্থিলিঙ্গৱসেন পাঠো অত্থি.

উদ্ধং ৱা অধো ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দো অনিযমৱিকপ্পত্থো. অথাতি তস্মিং অধিকতৰে সতীতি যোজনা. ৱিহাৰসীমপৰিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৱাতি সচে দীপকো অধো অধিকতৰো হোতি, ওৰিমতীৰে অধোসোতে ঠিতস্স ৱিহাৰসীমপৰিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৱ. সিখৰন্তি সিঙ্গং. তঞ্হি সিখং মত্থকং ৰাতি গণ্হাতীতি সিখৰন্তি ৱুচ্চতি. ততোতি দীপকস্স পাৰিমন্তনিমিত্ততো. পৰতীৰনিমিত্তানি কিত্তেত্ৱাতি সম্বন্ধো. অযং দীপকস্স ৱিহাৰসীমপৰিচ্ছেদতো অধো অধিকতৰে ৱিনিচ্ছযো. উদ্ধং অধিকতৰেপি ইমিনানুসাৰেন ৱেদিতব্বোতি সো ন দস্সিতো. পব্বতসণ্ঠানাতি পব্বতেন সমং ঠানং এতিস্সাতি পব্বতসণ্ঠানা.

উদ্ধম্পি অধোপীতি পিসদ্দো সমুচ্চযত্থো. উভোপি সিখৰানীতি উদ্ধং সিখৰং, অধো সিখৰন্তি উভোপি সিখৰানি. মুদিঙ্গসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ তনুকস্স মজ্ঝে থূলস্স মুদিঙ্গস্স সণ্ঠানা.

সব্বপঠমেন নযেনাতি উদ্ধং অধিকনযস্স, অধো অধিকনযস্স, উদ্ধংঅধোঅধিকনযস্স চাতি সব্বেসং নযানং পঠমেন ৱিহাৰসীমদীপকানং সমেন নযেন. পণৱসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ থূলস্স মজ্ঝেতনুকস্স পণৱস্স সণ্ঠানা.