২. উপোসথক্খন্ধকং

৬৮. সন্নিপাতানুজাননাদিকথা

১৩২. উপোসথক্খন্ধকে তৰন্তি ওতৰন্তি এত্থাতি তিত্থং, উদকতিত্থং, তিত্থং ৱিযাতি তিত্থং, লদ্ধীতি আহ ‘‘তিত্থং ৱুচ্চতি লদ্ধী’’তি. লদ্ধি হি বহূনং লদ্ধিকানং ওতৰণট্ঠানত্তা তিত্থং নাম. অঞ্ঞন্তি সাসনিকলদ্ধিতো অঞ্ঞং. এতেসন্তি পৰিব্বাজকানং. ইতোতি ইমস্মা সাসনিকলদ্ধিতো. যন্তি যং ধম্মজাতং. তেসন্তি অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং. তে লভন্তীতি এত্থ তসদ্দো মনুস্সৱিসযোতি আহ ‘‘তে মনুস্সা’’তি. মূগসূকৰাতি এত্থ থূলসৰীৰস্স সূকৰস্স সদ্দমত্তস্সাপি অভাৱতো মূগসূকৰো নামাতি আহ ‘‘থূলসৰীৰসূকৰা’’তি.

১৩৫. অস্সাতি ভিক্খুনো. সোতি সম্পজানমুসাৱাদো. কিন্তি কিং আপত্তি. দুক্কটন্তি পদস্স দুক্কটং কম্মন্তি আসঙ্কা ভৱেয্যাতি আহ ‘‘দুক্কটাপত্তী’’তি. সা চ খো দুক্কটাপত্তি মুসাৱাদলক্খণেন ন হোতীতি যোজনা. কেন হোতীতি আহ ‘‘ভগৱতো পন ৱচনেনা’’তি. ৱচনেনাতি চ ‘‘সম্পজানমুসাৱাদে কিং হোতি? দুক্কটং হোতী’’তি (মহাৱ. ১৩৫) ৱচনেন. অকিৰিযসমুট্ঠানাতি আৱি কত্তব্বায আপত্তিযা অকৰণেন অকিৰিযসমুট্ঠানা.

মনুজেনাতি মনুস্সেন. ৱাচাতি ৱাচায. যকাৰস্স হি লোপো. গিৰন্তি সদ্দং. পৰেতি অঞ্ঞে পুগ্গলে. ৱাচসিকন্তি ৱাচাতো সমুট্ঠিতং. অযং পনেত্থ যোজনা – ভিক্খু কেনচি আসন্নে ঠিতেন মনুজেন ৱাচায অনালপন্তো হোতি, পৰে দূৰে ঠিতে পুগ্গলে সন্ধায গিৰং মহাসদ্দং নো চ ভণেয্য, এৱম্পি ৱাচসিকমেৱ আপজ্জেয্যাতি.

অন্তৰাযিকোতি এত্থ কৰোত্যত্থে ণিকপচ্চযোতি আহ ‘‘অন্তৰাযকৰো’’তি. ‘‘কিমত্থাযা’’তি ইমিনা কিস্সাতি এত্থ তদত্থে চতুত্থীতি দস্সেতি, হেত্ৱত্থোপি যুজ্জতেৱ. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘দুতিযস্স ঝানস্স অধিগমাযা’’তিআদীসু. ইতীতিআদি নিগমনং. উদ্দেসতো চাতি ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তিআদিউদ্দেসতো চ. নিদ্দেসতো চাতি ‘‘পাতিমোক্খন্তি আদিমেত’’ন্তিআদিনিদ্দেসতো চ.

১৩৬. দেৱসিকন্তি এত্থ ণিকপচ্চযো ৱিচ্ছত্থে হোতীতি আহ ‘‘দিৱসে দিৱসে’’তি. ততিযে চ সত্তমে চ পক্খেতি একস্স উতুনো অট্ঠসু পক্খেসু ততিযে চ সত্তমে চ পক্খে. ‘‘ৱচনতো’’তি পদং ‘‘ৱট্টতী’’তি পদে ঞাপকহেতু. তথাৰূপে পচ্চযেতি তথাৰূপে ৱিকতিচাৰিত্তসঙ্খাতে পচ্চযে. অনুৱত্তিতব্বন্তি অনুমতিং ৱত্তিতব্বং. ৱচনতোপীতি পিসদ্দো পুব্বে ঞাপকহেতুং সম্পিণ্ডেতি. এতন্তি ‘‘যস্মিং তস্মিং চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা উদ্দিসিতুং ৱট্টতী’’তি ৱচনং.

৭১. সীমানুজাননকথা

১৩৮. নিমিত্তা কিত্তেতব্বাতি নিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. নিকাৰস্স হি আকাৰো. নিমিত্তং কতোতি এসো পব্বতো নিমিত্তং কতোতি যোজনা. এসেৱ নযো পৰতোপি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ‘‘পুৰত্থিমায দিসায কিং নিমিত্তং? পাসাণো ভন্তে, এসো পাসাণো নিমিত্ত’’ন্তি অত্থং অতিদিসতি. এসেৱ নযো সেসেসুপি. কেৱলং পন ৱনউদকেসু ‘‘এতং ৱনং, এতং উদক’’ন্তি ৱত্তব্বং. নদিযং ‘‘এসা নদী’’তি ৱত্তব্বা. এত্থ পনাতি এতিস্সং উত্তৰাযং অনুদিসাযং পন. হীতি ফলজোতকো. তত্থাতি ‘‘নিমিত্তা কিত্তেতব্বা’’তি ৱচনে. সীমমণ্ডলন্তি সীমবিম্বং. সম্বন্ধন্তেনাতি পুৰিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তং সম্বন্ধন্তেন. ইমিনা একন্তৰিকাদিৱসেন নিমিত্তকিত্তনং ন ৱট্টতি নিমিত্তেনপি নিমিত্তানং সম্বন্ধাভাৱতোতি দস্সেতি. পুৰিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তস্স সম্বন্ধে সতি অজ্জ একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা স্ৱে একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৱাতি এৱং কালন্তৰেপি নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা সম্মনিতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি.

পব্বতোতি এত্থ পব্বং ৱুচ্চতি ফড়ু, তং এতস্মিং অত্থীতি পব্বতো. ৱালিকৰাসিস্স সুদ্ধপংসুপব্বতপসঙ্গত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱালিকৰাসি পন ন ৱট্টতী’’তি. ইতৰোপীতি ৱালিকৰাসিতো অঞ্ঞোপি তিৱিধো পব্বতো. হত্থিপ্পমাণতোতি অড্ঢট্ঠমৰতনহত্থিপমাণতো. চতূসু দিসাসূতি ৱিহাৰস্স চতূসু দিসাসু. চতূহি ৱা তীহি ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দেন ততো অধিকানিপি গহেতব্বানি. একেন ৱা নিমিত্তেনাতি যোজনা. ইতোতি পব্বতনিমিত্ততো. তস্মাতি যস্মা একেন নিমিত্তেন ন ৱট্টতি, তস্মা. তন্তি পব্বতং. তস্মাতি একস্সেৱ নিমিত্তস্স কিত্তিতত্তা. যো পব্বতো অত্থি, তং পব্বতন্তি যোজনা. অন্তোতি পব্বতস্স অন্তো.

ততিযভাগং ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দেন পঠমভাগোপি একদেসোপি গহেতব্বো. তস্সাতি তত্তকস্স পদেসস্স. ততিযভাগাদিতো অপৰং সব্বপব্বতং অন্তোকত্ৱা সম্মতং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি.

পাসাণনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. পসতি ঘনভাৱেন বন্ধতীতি পাসাণো. অযগুড়োপি পাসাণসঙ্খমেৱ গচ্ছতি তেন তস্স সদিসত্তা. অযগুড়োপীতি এত্থ পিসদ্দেন তম্বকংসৱট্টলোহসুৱণ্ণৰজতাদযোপি সঙ্গণ্হাতি. যো কোচীতি সিলাপৱাড়মণিআদীসু যো কোচি. দ্ৱত্তিংসপলগুড়পিণ্ডপৰিমাণতা সণ্ঠানতো গহেতব্বা, ন তুলিত্ৱা গণনৱসেন. খুদ্দকতৰো পাসাণোতি যোজনা. যো পিট্ঠিপাসাণো ৱা যো উট্ঠিতপাসাণো ৱাতি যোজনা কাতব্বা – উত্তৰৱাক্যে তসদ্দস্স অনিযমনিদ্দেসৱচনত্তা ‘‘পাসাণসঙ্খংযেৱা’’তি এত্থ এৱকাৰেন ‘‘ন পব্বতসঙ্খ’’ন্তি অত্থং দস্সেতি. মহতো পিট্ঠিপাসাণস্সাতি আযামৱিত্থাৰুব্বেধতো মহন্তস্স পিট্ঠিপাসাণস্স সক্কস্স পণ্ডুকম্বলপিট্ঠিপাসাণস্স ৱিয. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. ন ৱট্টতীতি কিত্তেতুং ন ৱট্টতি. হীতি লদ্ধদোসজোতকো. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. সীমাযাতি সীমতো. ৱিহাৰোপীতি ন কেৱলং নিমিত্তমেৱ, ৱিহাৰোপি. পিট্ঠিপাসাণো ন কিত্তেতব্বোতি সম্বন্ধো. কিত্তেত্ৱাতি এত্থ ‘‘পিট্ঠিপাসাণ’’ন্তি যোজেতব্বং.

ৱননিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ৱনিযতি মযূৰকোকিলাদীহি সত্তেহি সম্ভজিযতীতি ৱনং, ৱনন্তি সম্ভজন্তি এত্থাতি ৱা ৱনং. তচো এৱ সাৰো এতেসন্তি তচসাৰো, তালনাড়িকেৰাদযো. আদিসদ্দেন ৱেণুআদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তো সাৰো এতেসন্তি অন্তোসাৰা, সাকসালাদযো. আদিসদ্দেন খদিৰাদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তোসাৰমিস্সকানন্তি অন্তোসাৰেহি ৰুক্খেহি মিস্সকানং. ৰুক্খানং ৱনন্তি এত্থ অৱযৱঅৱযৱিভাৱেন সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ইমিনা তিণৱনং ৰুক্খৱনন্তি এত্থ ‘‘তিণানং ৱন’’ন্তি ৱা ‘‘ৰুক্খানং ৱন’’ন্তি ৱা অত্থং দস্সেতি. তিণমেৱ ৱনং, ৰুক্খোযেৱ ৱনন্তি অত্থোপি যুজ্জতেৱ. চত্তাৰো ৱা পঞ্চ ৱা ৰুক্খাতি চতুপঞ্চৰুক্খা, তে মত্তং পমাণমেত্থাতি চতুপঞ্চৰুক্খমত্তং ৱনং, ততোতি চতুপঞ্চৰুক্খমত্ততো. একদেসন্তি ৱনস্স একদেসং. ৱনমজ্ঝেতি ৱনস্স ৱেমজ্ঝে, ৱনস্সূপৰীতি অত্থো. ৰুক্খন্তৰেসু এৱ হি ৱিহাৰং কৰোন্তি. একদেসন্তি ৱনস্স একদেসং. তত্থাতি ৱনে. ‘‘ঠিতৱন’’ন্তি পদং ‘‘কিত্তেত্ৱা’’তি পদে অৱুত্তকম্মং, ‘‘ন কিত্তেতব্ব’’ন্তি পদে ৱুত্তকম্মং.

ৰুক্খনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ৰুক্খিযতি ফলাদিকামেহি সংৱৰিযতি ৰক্খিযতীতি ৰুক্খো, মহিযং ৰুহতীতি ৱা ৰুক্খো. জীৱমানকোতি লোকৱোহাৰৱসেন মূলঙ্কুৰাদিহৰিতসঙ্খাতজীৱমানকো. পৰিণাহতোতি ৱিসালভাৱতো. সূচিদণ্ডকপমাণোতি সূচিযা লেখনিযা দণ্ডভূতৱেড়ুপমাণো. সো ৱেড়ু কনিট্ঠঙ্গুলিপমাণোতি দট্ঠব্বো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধসূচিদণ্ডকপমাণপৰিণাহৰুক্খতো. ৱংসনড়কসৰাৱাদীসূতি ৱংসো চ নড়কো চ সৰাৱো চ ৱংসনড়কসৰাৱা, তে আদযো যেসং কপালাদীনন্তি ৱংসনড়কসৰাৱাদযো, তেসু. ততোতি ৱংসাদিতো. তংখণম্পীতি তস্মিং নিমিত্তক্খণেপি. অকাৰণন্তি অপমাণং. এতন্তি নৱমূলসাখানিগ্গমনং. ৱত্তুং ৱট্টতীতি সামঞ্ঞনামেনপি ৱিসেসনামেনপি ৱত্তুং ৱট্টতি. ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো’’তি সামঞ্ঞনামেনপি ‘‘ৱঙ্কপব্বতো ৱেপুল্লপব্বতো’’তি ৱিসেসনামেনপি ৱত্তুং ৱট্টতীতি দস্সেতি.

মগ্গনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. মগ্গিযতি পথিকেহি, মগ্গমূড়্হেহি ৱা অন্ৱেসিযতীতি মগ্গো. যো যাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৱা সকটমগ্গো ৱা ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা দ্ৱে তীণি গামন্তৰানি গচ্ছতি, সো তাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৱা সকটমগ্গো ৱা ৱট্টতীতি যোজনা. উক্কমিত্ৱাতি পক্কমিত্ৱা. যো জঙ্ঘমগ্গো ওতৰতি, সো ন ৱট্টতীতি যোজনা. অৱড়ঞ্জাতি অপৰিভোগা. গমনং জনেতীতি জঙ্ঘো. জণ্ণুগোপ্ফকানং মজ্ঝপদেসো. সহ অত্থেন পণিযধনেনাতি সত্থো, জঙ্ঘেন ৱিচৰন্তো সত্থো জঙ্ঘসত্থো. সকতি সমত্থেতি ভাৰং ৱহিতুন্তি সকটো, তেন ৱিচৰন্তো সত্থো সকটসত্থো. জঙ্ঘসত্থো চ সকটসত্থো চ জঙ্ঘসকটসত্থা, তেহি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এতন্তি নিমিত্তং.

কোণন্তি ৱিহাৰকোণং. গতং পন মগ্গন্তি যোজনা. পৰভাগেতি ৱিহাৰং পৰিক্খিপিত্ৱা গচ্ছন্তেহি চতূহি মগ্গেহি পৰভাগে. দসসু নামেসূতি সতিপট্ঠানট্ঠকথাদীসু আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো পজ্জো’’তিআদীসু, অভিধানাদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) চ আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো অদ্ধা’’তিআদীসু দসসু মগ্গনামেসু. যেন কেনচি নামেনাতি ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো গিৰি সেলো অদ্দি নগো অচলো সিলুচ্চযো সিখৰী ভূধৰো’’তিআদীসু অনেকেসু নামেসু যেন কেনচি নামেন কিত্তেতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি.

ৱম্মিকনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. উপচিকাহি ৱমিযতি, সৰবূঘৰগোলিকাদযো সত্তে ৱমতীতি ৱা ৱম্মিকো. তংদিৱসজাতোতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তিতদিৱসে জাতো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধগোৱিসাণপমাণৱম্মীকতো.

নদীনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. নদতি সন্দতীতি নদী, নদন্তো এতি গচ্ছতীতি ৱা নদী. যস্সাতি নদিযা, সোতন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্ৱদ্ধমাস’’ন্তিআদিনা একপক্খে তিক্খত্তুং একমাসে ছক্খত্তুং ৱস্সন্তভাৱং দীপেতি. ৱিগতমত্তে সতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ঈদিসে’’তি ইমিনা ‘‘অন্ৱদ্ধমাস’’ন্তিআদিঅত্থং অতিদিসতি. তিমণ্ডলন্তি হেট্ঠা জাণুমণ্ডলং, উপৰি নাভিমণ্ডলন্তি তিমণ্ডলং. যত্থ কত্থচীতি তিত্থে ৱা অতিত্থে ৱা. উদকেন তেমিযতীতি যোজনা, তিন্তিযতীতি অত্থো. ন কেৱলং নিমিত্তেযেৱ অযং নদী হোতি, অথ খো নদীপাৰগমনাদিকেপীতি আহ ‘‘ভিক্খুনিযা’’তিআদি. ইদং ‘‘নদীপাৰগমনেপী’’তি পদেনেৱ সম্বন্ধিতব্বং.

যা পনাতি নদী পন, গতাতি যোজনা. তন্তি নদিং. ৱতিন্তি পাড়িং. ৰুক্খপাদেতি ৰুক্খস্স মূলে. উদকঞ্চ আৱৰণং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা পৱত্ততিযেৱাতি যোজনা. যথাতি যেনাকাৰেন. অপৱত্তমানা হোতীতি সম্বন্ধো.

দুব্বুট্ঠিকালেতি গিম্হসদিসে দুব্বুট্ঠিকালে. ‘‘নিৰুদকভাৱেনা’’তি ইমিনা ‘‘আৱৰণভাৱেনা’’তি ৱিসেসনং নিৱত্তেতি. সাতি উদকমাতিকা. সম্পাদেন্তী হুত্ৱা নিচ্চং পৱত্ততীতি যোজনা. নিমিত্তং কাতুং ন ৱট্টতীতি মনুস্সেহি নীহটত্তা, সযঞ্চ অগমনত্তা ন ৱট্টতি. যা পনাতি উদকমাতিকা পন. মূলেতি পঠমকালে. কালন্তৰেন নদী হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি উদকমাতিকং.

উদকনিমিত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. উদতি পসৱতীতি উদকং. ভূমিগতমেৱ উদকন্তি সম্বন্ধো. তঞ্চাতি ভূমিগতউদকঞ্চ. আৱাট…পে… সমুদ্দাদীসু ঠিতং অপৱত্তনকউদকন্তি যোজনা. উক্খেপিমন্তি উক্খিপিত্ৱা গহিতং. তন্তি ৱচনং. সূকৰখতাযপীতি সূকৰেহি খতায ৱাপিযাপি. তংখণঞ্ঞেৱাতি তস্মিং নিমিত্তে কিত্তনক্খণেযেৱ. আৱাটোযেৱ খুদ্দকট্ঠেন আৱাটকং. তন্তি নিমিত্তসঞ্ঞাকৰণং. কাতুঞ্চাতি সযং কাতুঞ্চ. কাৰাপেতুঞ্চাতি পৰেহি কাৰাপেতুঞ্চ. কস্মা লাভসীমাযং ন ৱট্টতি? লাভসীমা হি অঞ্ঞেসং পীড়নং কৰোতীতি. ইতি ইমমত্থং নযতো দস্সেন্তো আহ ‘‘সমানসংৱাসকসীমা’’তিআদি. এত্থাতি সমানসংৱাসকসীমাযং.

অট্ঠদিসং সন্ধায অট্ঠ নিমিত্তানি ৱুত্তানীতি দট্ঠব্বং. সাতি সীমা. একেন ৱা নিমিত্তেনাতি যোজনা. তিণ্ণং নিমিত্তানং কিত্তনে নিমিত্তানং ঠিতদিসং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘পুৰত্থিমায দিসাযা’’তিআদিনা কিত্তেতব্বং. নিমিত্তানং সতকিত্তনে সীমায অট্ঠদিসং সল্লক্খেত্ৱা একিস্সাযপি দিসায বহুনিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি তিণ্ণং মগ্গানং সমাগমট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা, তিকোণা নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. চতুৰস্সাতি সমচতুৰস্সা. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি চতুন্নং মগ্গানং সমোধানট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা. অড্ঢচন্দমুদিঙ্গাদিসণ্ঠানা পন নিমিত্তানং ঠিতসণ্ঠানেন হোতীতি দট্ঠব্বা. তন্তি সীমং. বন্ধিতুকামেহি নিস্সঞ্চাৰসমযে বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. বদ্ধসীমৱিহাৰানন্তি বদ্ধা সীমা এতেসূতি বদ্ধসীমা, তে এৱ ৱিহাৰাতি বদ্ধসীমৱিহাৰা, তেসং. দিসাচাৰিকভিক্খূনন্তি দিসাসু চাৰিকভিক্খূনং. তত্থাতি তস্মিং একগামখেত্তে, ভিক্খূনং পেসেতব্বন্তি সম্বন্ধো. একজ্ঝন্তি একতো. অঞ্ঞানিপীতি সীমবন্ধগামখেত্ততো অঞ্ঞানিপি. মহাপদুমত্থেৰো পন আহাতি যোজনা. ততোতি তেহি নানাগামখেত্তেহি. আগন্তব্বন্তি সামীচিদস্সনৱসেন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘আগমনম্পি অনাগমনম্পি ৱট্টতী’’তি. একসীমভাৱতো ৱুত্তং ‘‘অন্তোনিমিত্তগতেহি আগন্তব্ব’’ন্তি.

এৱং সন্নিপতিতেসু সন্তেসু সীমা বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. পৰিযন্তং কত্ৱাতি হেট্ঠিমপৰিযন্তং কত্ৱা.

পব্বজ্জূপসম্পদাদীনন্তি এত্থ ভণ্ডুকম্মাপুচ্ছনং (মহাৱ. অট্ঠ. ৯৮; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ১৪৪) সন্ধায পব্বজ্জাগহণং ৱুত্তং. খণ্ডসীমাতি ৱিহাৰপচ্চন্তং খণ্ডিতং ৱিয ছিন্দিতং ৱিয পৱত্তা সীমা খণ্ডসীমা. তন্তি খণ্ডসীমং. ৱত্তং জানিতব্বন্তি এত্থ ৱত্তং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. সীমন্তি খণ্ডসীমং. যথাতি যেনাকাৰেন বন্ধিযমানেতি সম্বন্ধো. তস্সা পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘সা’’তিআদি. সাতি খণ্ডসীমা. অব্ভানকম্মে সদ্ধিং কম্মাৰহেন ৱীসতি ভিক্খূ সন্ধায ৱুত্তং ‘‘একৱীসতি ভিক্খূ’’তি. ততোতি একৱীসতিভিক্খুতো. গণ্হন্তীপীতি এত্থ পিসদ্দো সহস্সতো ওৰং পন পগেৱাতি দস্সেতি. সহস্সতো অধিকং গণ্হন্তীপি ৱিহাৰপচ্চন্তে খণ্ডিতে খণ্ডসীমাযেৱ নাম. তন্তি খণ্ডসীমং.

তত্ৰাতি খণ্ডসীমমহাসীমাসু আধাৰে ভুম্মং. অথাতি অনন্তৰং. এৱন্তি ইমায অৱিপ্পৱাসকম্মৱাচায সম্মনিযমানে. হীতি ফলজোতকো. সীমন্তি সমানসংৱাসকসীমং. ন সক্খিস্সন্তীতি পঠমং অৱিপ্পৱাসং অসমূহনিত্ৱা সীমং সমূহনিতুং ন সক্খিস্সন্তি. সীমন্তৰিকপাসাণাতি দ্ৱিন্নং সীমানং অন্তৰে ৱেমজ্ঝে ঠপিতা পাসাণা. চতুৰঙ্গুলপমাণাপীতি পিসদ্দো একঙ্গুলিপমাণাপি ৱট্টতীতি দস্সেতি.

সমন্তাতি খণ্ডসীমায সমন্তা. অনুপৰিযাযন্তেহীতি অনুক্কমেন খণ্ডসীমপৰিযাযন্তেহি ভিক্খূহীতি সম্বন্ধো. ততোতি তেহি সীমন্তৰিকপাসাণেহি, দ্ৱিন্নং সীমানং নিমিত্তানি পঠমং কিত্তেত্ৱা পচ্ছা তাসু যং ইচ্ছন্তি, তং বন্ধিতব্বভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যথিচ্ছিতং বন্ধিতুং ৱট্টন্তোপি পোৰাণাচিণ্ণং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘এৱং সন্তেপী’’তিআদি. উভিন্নম্পীতি দ্ৱীসু সীমাসু ঠিতানং উভিন্নম্পি কম্মন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.

চসদ্দো ৱাক্যাৰম্ভজোতকো. এসা সীমা নামাতি যোজনা. তত্থাতি পিট্ঠিপাসাণাদীসু পঞ্চসু ঠানেসু. নিমিত্তপাসাণা যথাঠানে ন তিট্ঠন্তীতি পিট্ঠিপাসাণস্সুপৰি নিমিত্তপাসাণং ঠপিতমত্তং সন্ধায ৱুত্তং. পিট্ঠিপাসাণং পন ৱিজ্ঝিত্ৱা নিমিত্তপাসাণং তত্থ নিখণিত্ৱা যথা ঠানা ন চাৱেন্তি, তথা ঠপেন্তি. এৱং সন্তে যথাঠানে তিট্ঠন্তিযেৱাতি দট্ঠব্বং. ন সীমাতি সীমায পথৱিসন্ধাৰকং উদকং পৰিযন্তংকত্ৱা গতত্তা সীমা ন ঝাযতি.

কুটিগেহেপীতি এত্থ কুটীতি চ গেহন্তি চ অগাৰস্সেৱ নামং. অগাৰঞ্হি সীতাদিদুক্খস্স কুটনট্ঠেন ছিন্দনট্ঠেন চ নানাদব্বসম্ভাৰস্স গহণট্ঠেন চ কুটিগেহন্তি ৱুচ্চতি. কুটি এৱ গেহং কুটিগেহং, তস্মিম্পি. ভিত্তিং অকিত্তেত্ৱাতি ইদং ইট্ঠকদাৰুমযং ভিত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. সচে সিলামযা ভিত্তি নিমিত্তূপগা ভৱেয্য, ভিত্তিপি কিত্তেতব্বা. অন্তো কৰিত্ৱাতি কুটিগেহস্স ভিত্তিযা ৱা অন্তো কত্ৱা. পমুখেতি কুটিগেহস্স আলিন্দে. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি নিগ্গলিত্ৱা উদকস্স পতনট্ঠানে. এৱং সম্মতায সীমাযাতি যোজনা.

‘‘কুট্টং অকিত্তেত্ৱা’’তি ইদং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অন্তোতি লেণস্স, কুট্টস্স ৱা অন্তো. ওকাসেতি একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে. এৱন্তি ইমিনাকাৰেন সম্মনিযমানে. অন্তোতি ভিত্তিযা অন্তো.

হেট্ঠা ন ওতৰতীতি হেট্ঠা আকাসতলত্তা ন ওতৰতি. ননু থম্ভে অনুসাৰিত্ৱা ওতৰণো ভৱেয্য, কস্মা ন ওতৰতীতি? থম্ভানমুপৰি একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসাভাৱতোতি দট্ঠব্বং. হেট্ঠা ওতৰণাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তুলানন্তি থম্ভানমুপৰি তিৰিযৱসেন ঠিতানং ৰুক্খৱিসেসানং. উট্ঠহিত্ৱাতি ভূমিতো উট্ঠহিত্ৱা. তুলাৰুক্খেহীতি তুলাসঙ্খাতেহি ৰুক্খেহি. ‘‘একসম্বন্ধো’’তি ইমিনা ন কেৱলং তুলাৰুক্খেহেৱ একসম্বন্ধো, চতূসু দিসাসু চতুন্নং ভিত্তীনং অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি সম্বন্ধোতি দস্সেতি. হেট্ঠাপি ওতৰতীতি ভিত্তীনমুপৰি একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসপহোনকত্তা ৱুত্তং. সচে থম্ভমত্থকে…পে… হোতীতি ইমিনা বহূহি থম্ভেহি কতপাসাদস্স একেকস্মিং থম্ভমত্থকে একৱীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে সতি হেট্ঠা ওতৰতীতি দস্সেতি. নিয্যূহকাদীসূতি নাগদন্তকাদীসু. আদিসদ্দেন ভিত্তিখিলাদযো সঙ্গণ্হাতি. ভিত্তি চাতি ইট্ঠকদাৰুমযা ভিত্তি চ. সচে সিলামযা ভিত্তি চ থম্ভা চ হোন্তি, কিত্তেতব্বা. ভিত্তিলগ্গেতি ভিত্তীসু লগ্গে, ভিত্তীনং ৱা লগ্গট্ঠানে. হেট্ঠাপাসাদস্সাতি হেট্ঠাপাসাদে ‘‘ঠিত’’ইতি পদে সম্বন্ধো. হেট্ঠাপাসাদস্স ৱা থম্ভানন্তি যোজনা. হেট্ঠা সম্মতায সীমায উপৰি আৰোহনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি ছদনকোটিযং.

তত্থাতি তস্মিং তলে. পিট্ঠিপাসাণে সীমং বন্ধন্তি ৱিয বন্ধন্তীতি যোজনা. তেনেৱ পৰিচ্ছেদেনাতি তেনেৱ তলপৰিচ্ছেদেন. তালমূলপব্বতেপীতি এত্থ তালমূলং নাম হেট্ঠা মহন্তং হুত্ৱা অনুপুব্বেন তনুকং হোতি, তেন সদিসে পব্বতেপি. ৱিতানসণ্ঠানোতি উল্লোচস্স সণ্ঠানো. চতূসু দিসাসু নিগ্গতসাখৰুক্খসণ্ঠানো ৱা খুজ্জৰুক্খসণ্ঠানো ৱা হোতি. যথা পব্বতো ৱিতানসণ্ঠানো হোতি, এৱং মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৱা হোতি পণৱসণ্ঠানো ৱাতি যোজনা. তত্থ মুদিঙ্গো মজ্ঝে থূলো হোতি, মূলে চ অন্তে চ তনুকো. পণৱো মজ্ঝে তনুকো হোতি, মূলে চ অগ্গে চ থূলো. তেসং সণ্ঠানো মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৱা পণৱসণ্ঠানো ৱা. হেট্ঠা ৱাতি মুদিঙ্গসণ্ঠানস্স পব্বতস্স হেট্ঠা ৱা. মজ্ঝে ৱাতি পণৱসণ্ঠানস্স মজ্ঝে ৱা. দ্ৱে কূটানীতি দ্ৱে সিখৰানি. কূটন্তৰন্তি কূটানং মজ্ঝং. চিনিত্ৱা ৱাতি ইট্ঠকসিলাহি চিনিত্ৱা ৱা. পূৰেত্ৱা ৱাতি পংসুৱালিকাহি পূৰেত্ৱা ৱা.

সপ্পফণসদিসোতি সপ্পস্স ফণেন সদিসো, খুজ্জো পব্বতোতি অত্থো. আকাসপব্ভাৰন্তি ভিত্তিযা অপৰিক্খিত্তং আকাসসঙ্খাতং পব্ভাৰং. সীমপ্পমাণোতি সদ্ধিং অন্তোসুসিৰেন সীমপ্পমাণো. অগ্গকোটিন্তি অগ্গসঙ্খাতং কোটিং. সচে পন পব্বতস্স হেট্ঠা অন্তোলেণং হোতীতি সম্বন্ধো. উপৰিমস্সাতি অন্তোলেণস্স উপৰি ঠিতস্স. পাৰতোতি বাহিৰতো. অস্সাতি পব্বতস্স বহীতি সম্বন্ধো. ওৰতোতি অন্ততো. লেণং হোতীতি সম্বন্ধো. কিত্তকং মহন্তন্তি আহ ‘‘সীমাপৰিচ্ছেদমতিক্কমিত্ৱা ঠিত’’ন্তি. কিত্তকং খুদ্দকন্তি আহ ‘‘সব্বপচ্ছিমসীমাপৰিমাণ’’ন্তি. তন্তি খুদ্দকং লেণং. অতিখুদ্দকন্তি সব্বপচ্ছিমসীমাপৰিমাণাভাৱতো অতিখুদ্দকং. ততোতি উপৰিসীমতো. বহীতি সীমতো বহি. ‘‘যদি সীমপ্পমাণং, সীমা হোতিযেৱা’’তি ইমিনা যদি ন সীমপ্পমাণং, ন সীমা হোতিযেৱাতি দস্সেতি.

তন্তি খণ্ডসীমং. পূৰেত্ৱাতি ইট্ঠকমত্তিকাদীহি পূৰেত্ৱা. অট্টং বন্ধিত্ৱাতি অট্টালকং বন্ধিত্ৱা. উমঙ্গনদীতি এত্থ উকাৰো ওকাৰৱিপৰীতো, তস্মা পথৱিযং ওতৰিত্ৱা পৱিসিত্ৱা মঙ্গতি গচ্ছতীতি উমঙ্গাতি অত্থো দট্ঠব্বো. উমঙ্গাচ সা নদী চেতি উমঙ্গনদী. তত্থাতি উমঙ্গনদিযং. হেট্ঠাপথৱিতলে ঠিতোতি সীমায হেট্ঠাপথৱিতলে ইদ্ধিযা ঠিতো.

সীমামাড়কেতি খণ্ডসীমায মাড়কে. ৱটৰুক্খোতি নিগ্ৰোধৰুক্খো. ততোতি ৱটৰুক্খতো. নিগ্গতপাৰোহোতি পৱদ্ধংৱ হুত্ৱা ৰুক্খো আৰোহতি অনেনাতি পাৰোহো, একো মূলৱিসেসো. নিগ্গতো পাৰোহো নিগ্গতপাৰোহো. মহাসীমং সোধেত্ৱাতি এত্থ সোধনং নাম মহাসীমগতানং ভিক্খূনং হত্থপাসানযনং, সীমতো ৱা বহিকৰণং. বহিদ্ধাতি দ্ৱীহি সীমাহি বহিদ্ধা. ‘‘বহিট্ঠা’’তিপি পাঠো. বহি ঠিতা কাতব্বাতি অত্থো. অনাহচ্চাতি মহাসীমায পথৱীতলং ৱা তত্থজাতৰুক্খাদীনি ৱা ন আহনিত্ৱা. এৱন্তি যথা খণ্ডসীমায, এৱং তথাতি অত্থো. সীমামাড়কেতি খণ্ডসীমামাড়কে.

সীমামাড়কেতি দ্ৱিন্নং সীমানং অঙ্গণে. সীমামাড়কস্সাতি কম্মস্স কতট্ঠানস্স সীমামাড়কস্স. ৱেহাসট্ঠিতসাখাযাতি কম্মস্স অকতট্ঠানে সীমামাড়কে উট্ঠিতায ৱেহাসে ঠিতায সাখায. তস্সাতি ভিক্খুনো পাদা ৱা নিৱাসনপাৰুপনং ৱাতি সম্বন্ধো. পুৰিমনযেপীতি ‘‘সীমামাড়কে ৱটৰুক্খো হোতী’’তিআদিনা ৱুত্তে পুৰিমনযেপি. তত্ৰাতি পুৰিমনযে. উক্খিপাপেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতীতি দ্ৱীহি সীমাহি উট্ঠিতৰুক্খস্স সাখা ৱা ততো নিগ্গতপাৰোহো ৱা দ্ৱীসু সীমাসু পথৱীতলং ৱা তত্থ জাতৰুক্খাদীনি ৱা আহচ্চ ঠিতত্তা উক্খিপাপেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতি. আনেতব্বোতি এত্থ দ্ৱিকম্মিকায নীধাতুযা অপধানকম্মস্সেৱ ৱুত্তত্তা ‘‘ভিক্খূ’’তি পধানকম্মং অজ্ঝাহৰিতব্বং. অব্ভুগ্গচ্ছতীতি অব্ভং আকাসং উগ্গচ্ছতি. তত্ৰাতি পব্বতে. কস্মা আনেতব্বোতি আহ ‘‘বজ্ঝমানাযেৱ হী’’তিআদি. তত্থ বজ্ঝমানাযেৱাতি কম্মৱাচায বজ্ঝমানাযেৱ. ইমিনা অবদ্ধসীমা পমাণৰহিতং দেসং ওতৰতীতি দস্সেতি. যংকিঞ্চীতি যংকিঞ্চি পব্বতাদি. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কস্মিংচি ঠানে. একসম্বন্ধেনাতি বদ্ধসীমায একসম্বন্ধেন. ইতীতি তস্মা আনেতব্বোতি যোজনা.

১৪০. তীণি যোজনানি তিযোজনং. ‘‘পমাণ’’ন্তি ইমিনা পৰমসদ্দস্স অতিৰেকউত্তমত্থে নিৱত্তেতি. এতিস্সাতি সীমায. সম্মনন্তেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. কোণতো মিনিতং কোণন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. আপত্তিঞ্চাতি দুক্কটাপত্তিঞ্চ.

পাৰযতীতি অজ্ঝোত্থৰতি. ‘‘কিতকাভিধেয্যলিঙ্গা’’তি (কচ্চাযনসাৰে ৪৫ গাথাযং) ৱচনতো অভিধেয্যভূতং সীমং সন্ধায ইত্থিলিঙ্গৱসেন পাৰাতি ৱুত্তং. নদিযাতি উপযোগত্থে সামিৱচনং. নদিন্তি হি অত্থো. নদিং অজ্ঝোত্থৰমানং সীমন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি নদিপাৰসীমাযং. যত্থস্সাতি এত্থ যত্থ অস্সাতি পদৱিভাগং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ নদিযা’’তিআদি. ‘‘নদিযা’’তি ইমিনা যংসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. ধুৱনাৱাতি এত্থ ধুৱসদ্দো নিচ্চত্থোতি আহ ‘‘নিচ্চসঞ্চৰণনাৱা’’তি. ইমিনা ধুৱেন নিচ্চেন সঞ্চৰণনাৱা ধুৱনাৱাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অস্সাতি হোতি, ভৱেয্য ৱা. নাৱায পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘যা’’তিআদি. তত্থ যাতি নাৱা. পাজনপুৰিসেনাতি এত্থ পাজনং নাম একো নাৱায গমনূপকৰণৱিসেসো. সো হি পজতি নাৱা গচ্ছতি অনেনাতি পাজনন্তি ৱুচ্চতি. জকাৰস্স চকাৰং কত্ৱা পাচনন্তিপি যুজ্জতেৱ. তস্স গাহকেন পুৰিসেন সদ্ধিন্তি অত্থো. সা নাৱা নীতাতি সম্বন্ধো. উদ্ধং ৱা অধো ৱাতি নদিযা পটিসোতং ৱা হেট্ঠাসোতং ৱা. থেনেহি ৱাতি চোৰেহি ৱা. কিঞ্চাপি হটা, পন তথাপি অৱস্সং লব্ভনেয্যা, ধুৱনাৱাৱ হোতীতি যোজনা. ৱাতেন ৱাতি মালুতেন ৱা ‘‘ছিন্ন’’ইতি সম্বন্ধো. ৱীচীহীতি তৰঙ্গেহি. তৰঙ্গো হি ৱিচিত্তাকাৰেন চিনোতি ৱড্ঢতীতি ৱীচীতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চাপি নদীমজ্ঝং নীতা, পন তথাপি অৱস্সং আহৰিতব্বা, ধুৱনাৱাৱ হোতীতি যোজনা. ওগতেতি ওতৰিত্ৱা গতে. থলং উস্সাৰিতাতি থলং উক্খিপিত্ৱা সাৰিতা পাপিতা নাৱাপীতি সম্বন্ধো. ৱিসঙ্খতপদৰাতি সঙ্খতৱিৰহিতফলকা ৱা. ধুৱনাৱাৱ হোতীতি নিমিত্তকিত্তনকালে নিচ্চসঞ্চৰণনাৱত্তা ধুৱনাৱাৱ হোতীতি অধিপ্পাযো. তত্ৰাতি ‘‘ধুৱনাৱা’’তিৱচনে. নিমিত্তং ৱা সীমা ৱা কম্মৱাচায গচ্ছতীতি এত্থ কিঞ্চাপি ন নিমিত্তং কম্মৱাচায গচ্ছতি, সীমায পন অৱিনাভাৱতো ৱুত্তং ‘‘কম্মৱাচায গচ্ছতী’’তি. তস্মাতি যস্মাৱ নাৱায আগচ্ছন্তাপি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতা, তস্মা.

যত্থাতি নদিপাৰসীমসম্মননট্ঠানে. ৰুক্খসঙ্ঘাটমযোতি ৰুক্খসমূহেন কতো. পদৰবদ্ধোতি ফলকেহি বদ্ধো. সঞ্চৰণযোগ্গোতি সঞ্চৰণক্খমো. পাড়িযং ‘‘অস্সা’’তি ঠানে অট্ঠকথাযং ‘‘অত্থী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘অস্সা’’তিপদস্স হোতীতি অত্থোযেৱ দট্ঠব্বো. তংখণঞ্ঞেৱাতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তক্খণেযেৱ. ৰুক্খং ছিন্দিত্ৱা কতোতি সম্বন্ধো. একপদিকসেতূতি একেন পদেন গমনযোগ্গো একপদিকো, সোযেৱ সেতূতি একপদিকসেতু. অকপ্পিযসেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তেনাতি সেতুনা. সঞ্চৰিতুং ন সক্কা হোতীতি যোজনা.

যত্থাতি যস্মিং নদিপাৰসীমসম্মননট্ঠানে. অভিমুখতিত্থেযেৱাতি সীমায অভিমুখতিত্থে এৱ. ধুৱনাৱা ৱা ধুৱসেতু ৱা অভিমুখতিত্থতো ঈসকং উদ্ধং আৰোহন্তোপি অধো ওৰোহন্তোপি কপ্পতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. ঈসকন্তি একউসভ দ্ৱিউসভাদিৱসেন মনং অপ্পমত্তং. উদ্ধং ৱাতি অভিমুখতিত্থতো উপৰি ৱা. অধো ৱাতি ততো হেট্ঠা ৱা. গাৱুতমত্তব্ভন্তৰেতি গাৱুতপমাণস্স ঠানস্স অব্ভন্তৰে.

সহনিমিত্তকিত্তনৱিধিনা সম্মনিতব্বৱিধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমঞ্চ পনা’’তিআদি. দ্ৱীসু তীৰেসু ঠাতুমসক্কুণেয্যত্তা ৱুত্তং ‘‘একস্মিং তীৰে ঠত্ৱা’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. অত্তানন্তি নিমিত্তকিত্তনং ৱিনযধৰং সন্ধায ৱুত্তং. পৰিক্খিপন্তেনাতি পৰিযাযন্তেন. তস্সাতি তত্তকস্স পৰিচ্ছেদস্স. সম্মুখট্ঠানেতি অধোসোতে নদিতীৰে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে. ততোতি নিমিত্ততো. তস্সাতি তত্তকস্স পৰিচ্ছেদস্স. সম্মুখা নদিতীৰে নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. সঙ্ঘটেতব্বন্তি সম্বন্ধিতব্বং. অথাতি নিমিত্তকিত্তনতো পচ্ছা. ‘‘সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৱা’’তি ইদং সব্বং একং গামখেত্তং ব্যাপেত্ৱা সম্মনিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. সচে সকলং গামখেত্তং অব্যাপেত্ৱা একদেসে সম্মনিতং হোতি, নিমিত্ততো বহি ঠিতে ভিক্খূপি হত্থপাসগতে কত্ৱা সম্মনিতব্বা. কম্মন্তি সীমসম্মুতিকম্মং. ‘‘ঠপেত্ৱা নদি’’ন্তিৱচনস্স কাৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘নদী পন বদ্ধসীমসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি.

দীপকো হোতীতি এত্থ দীপোতি অন্তৰদীপো. সো হি যস্মা জলমজ্ঝে দিপ্পতি, যস্মা চ দ্ৱিধা আপো এত্থ সন্দতি, তস্মা দীপোতি ৱুচ্চতি, সোযেৱ খুদ্দকট্ঠেন দীপকো. ককাৰো হি খুদ্দকত্থৱাচকো. তন্তি দীপকং. অত্তনাতি ৱিনযধৰেন. ওৰিমন্তে চ পাৰিমন্তে চাতি অধোসোতে নদিতীৰে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে ওৰিমন্তে চ পাৰিমন্তে চ. পৰতীৰে নিমিত্তং কিত্তেত্ৱাতি সম্বন্ধো. কিস্স সম্মুখট্ঠানে নিমিত্তন্তি আহ ‘‘নদিযা ওৰিমতীৰে নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. সম্মুখা নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. পাৰিমন্তে চ ওৰিমন্তে চাতি পৰতীৰে উপৰিসোতে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে পাৰিমন্তে চ ওৰিমন্তে চ. পঠমকিত্তিতনিমিত্তেনাতি ওৰিমতীৰে উপৰিসোতে পঠমং কিত্তিতেন নিমিত্তেন. একা সীমা ইমস্সাতি একসীমো, দীপকো. ‘‘তীৰদ্ৱযঞ্চা’’তি পদমপেক্খিত্ৱা ‘‘একসীম’’ন্তি সম্বন্ধিতব্বং. ৱচ্চমনপেক্খিত্ৱা ‘‘একসীমা’’তিপি নিচ্চইত্থিলিঙ্গৱসেন পাঠো অত্থি.

উদ্ধং ৱা অধো ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দো অনিযমৱিকপ্পত্থো. অথাতি তস্মিং অধিকতৰে সতীতি যোজনা. ৱিহাৰসীমপৰিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৱাতি সচে দীপকো অধো অধিকতৰো হোতি, ওৰিমতীৰে অধোসোতে ঠিতস্স ৱিহাৰসীমপৰিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৱ. সিখৰন্তি সিঙ্গং. তঞ্হি সিখং মত্থকং ৰাতি গণ্হাতীতি সিখৰন্তি ৱুচ্চতি. ততোতি দীপকস্স পাৰিমন্তনিমিত্ততো. পৰতীৰনিমিত্তানি কিত্তেত্ৱাতি সম্বন্ধো. অযং দীপকস্স ৱিহাৰসীমপৰিচ্ছেদতো অধো অধিকতৰে ৱিনিচ্ছযো. উদ্ধং অধিকতৰেপি ইমিনানুসাৰেন ৱেদিতব্বোতি সো ন দস্সিতো. পব্বতসণ্ঠানাতি পব্বতেন সমং ঠানং এতিস্সাতি পব্বতসণ্ঠানা.

উদ্ধম্পি অধোপীতি পিসদ্দো সমুচ্চযত্থো. উভোপি সিখৰানীতি উদ্ধং সিখৰং, অধো সিখৰন্তি উভোপি সিখৰানি. মুদিঙ্গসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ তনুকস্স মজ্ঝে থূলস্স মুদিঙ্গস্স সণ্ঠানা.

সব্বপঠমেন নযেনাতি উদ্ধং অধিকনযস্স, অধো অধিকনযস্স, উদ্ধংঅধোঅধিকনযস্স চাতি সব্বেসং নযানং পঠমেন ৱিহাৰসীমদীপকানং সমেন নযেন. পণৱসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ থূলস্স মজ্ঝেতনুকস্স পণৱস্স সণ্ঠানা.

৭২. উপোসথাগাৰাদিকথা

১৪১. অনুপৰিৱেণিযন্তি এত্থ অনুসদ্দস্স ৱিচ্ছত্থং, পৰিৱেণসদ্দস্স চ লিঙ্গৱিপল্লাসভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তস্মিং তস্মিং পৰিৱেণে’’তি. পৰিৱেণসদ্দো হি নপুংসকলিঙ্গো, ইধ পন লিঙ্গৱিপল্লাসং কত্ৱা ইত্থিলিঙ্গৱসেন ৱুত্তং. ‘‘সঙ্কেতং অকত্ৱা’’তি ইমিনা অসঙ্কেতেনাতি পদস্স কিৰিযাৱিসেসনত্তং দীপেতি. ‘‘কম্মৱাচাযা’’তি ইমিনা সমূহনিত্ৱাতি পদস্স কৰণং দস্সেতি.

১৪২. যতোতি এত্থ তোপচ্চযস্স কাৰণত্থে পৱত্তভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্মা’’তি. ‘‘হত্থপাসে’’তি ইমিনা হত্থপাসতো বহি নিসিন্নে অকতোৱস্স উপোসথো হোতীতি দস্সেতি. অস্সাতি ভিক্খুনো. ৱত্থুৱসেনাতি অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন. উপোসথস্স পমুখস্স অব্ভোকাসে ৱা মাড়কাদীসু ৱাতি সম্বন্ধো. নিমিত্তুপগা ৱা অনিমিত্তুপগা ৱাতি হেট্ঠা অট্ঠসু নিমিত্তেসু ৱুত্তা নিমিত্তুপগা ৱা অনিমিত্তুপগা ৱা পব্বতাদযো ৱা অঞ্ঞে ৱা কিত্তেতব্বা.

পঠমতৰং ন আগচ্ছতি, দুক্কটন্তি উপোসথে ঘোসিযমানে পঠমতৰং ন আগচ্ছতি, দুক্কটং. ৱিহাৰস্স মজ্ঝে হোতীতি যোজনা. এত্থাতি পোৰাণকে আৱাসে. তত্থাতি পোৰাণকে আৱাসে. অসম্বাধোতি সঙ্ঘস্স নিসজ্জট্ঠানপহোনকো. তত্থাতি পচ্ছা উট্ঠিতে আৱাসে.

সব্বেসং নিসজ্জট্ঠানন্তি যোজনা. তত্থাতি থেৰস্স ৱিহাৰে. সোতি থেৰস্স ৱিহাৰো. এত্থাতি তুম্হাকং ৱিহাৰে. সব্বেসং ওকাসো নত্থীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি তং অসুকং নাম আৱাসং. ‘‘ৱট্টতী’’তি ৱত্তব্বন্তি যোজনা. তস্সাতি থেৰস্স.

৭৪. অৱিপ্পৱাসসীমানুজাননকথা

১৪৩. অন্ধকৱিন্দং নামাতি তস্স গামস্স নামং. তন্তি অন্ধকৱিন্দং. থেৰোতি মহাকস্সপত্থেৰো. ততোতি অন্ধকৱিন্দতো. ইমিনা ‘‘অন্ধকৱিন্দা’’তি এত্থ নিস্সক্কত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি দস্সেতি. উপোসথন্তি তদত্থে উপযোগৱচনং. উপোসথত্থাযাতি হি অত্থো. অন্ধকৱিন্দা ৰাজগহং আগমনস্স কাৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰাজগহং হী’’তিআদি. তত্থ হীতি যস্মা. অন্ধকৱিন্দা ৱিহাৰং অন্তো কত্ৱা ‘‘অট্ঠাৰস মহাৱিহাৰা’’তি ৱুত্তং. নেসন্তি অট্ঠাৰসন্নং মহাৱিহাৰানং. সঙ্ঘস্স সামগ্গিদানত্থন্তি এত্থ সঙ্ঘস্স সামগ্গিদানং অত্তনো উপোসথকিচ্চং সিদ্ধং. তস্মা পাড়িযং ‘‘উপোসথং আগচ্ছন্তো’’তি ৱুত্তং. ‘‘সিপ্পিনিযং নামা’’তি ইমিনা নদিং তৰন্তোতি এত্থ নদিযা নামং দস্সেতি. মনং ৱূড়্হোতি এত্থ মনন্তি নিপাতো ঈসকত্থোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ঈসক’’ন্তি. ‘‘অপ্পমত্ত’’ন্তি ইমিনা ‘‘ঈসক’’ন্তিপদস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘ৱূড়্হভাৱো’’তি ইমিনা ভাৱপচ্চযেন ৱিনা ভাৱত্থো ঞাতব্বোতি দস্সেতি. চণ্ডেনাতি খৰেন. তত্থাতি নদিযং. অমনসিকৰোন্তোতি ‘‘চণ্ডসোত’’ন্তি আভোগং অকৰোন্তো. ন পন ৱূড়্হোতি ন পন মহাৱূড়্হো. উদকব্ভাহতানীতি উদকেন অভিআহতানি. অস্সাতি থেৰস্স. অল্লানীতি তিন্তানি.

১৪৪. পুৰিমকম্মৱাচাতি ‘‘সম্মতা সা সীমা সঙ্ঘেন তিচীৱৰেন অৱিপ্পৱাসা’’তি পুৰে ৱুত্তা কম্মৱাচা. অযমেৱাতি ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চা’’তিপদং পক্খিপিত্ৱা অনুপঞ্ঞত্তা অযমেৱ কম্মৱাচা. অযন্তি পচ্ছিমকম্মৱাচা. হি যস্মা ভিক্খুনিসঙ্ঘো অন্তোগামে ৱসতি, তস্মা পুৰিমাযেৱ ৱট্টতীতি যোজনা. যদি এৱন্তি যদি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অযং পচ্ছিমকম্মৱাচা ৱট্টনং সিযা ভৱেয্য, এৱং সতীতি যোজনা. সোতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো. এতায কম্মৱাচাযাতি পচ্ছিমকম্মৱাচায. ন লভেয্যাতি অন্তোগামে ৱসনত্তা তিচীৱৰপৰিহাৰং ন লভেয্য. কিং ন লভতিযেৱাতি আহ ‘‘অত্থি চস্স পৰিহাৰো’’তি. অস্সাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স. দ্ৱেপি সীমাযোতি সমানসংৱাসকসীমা চ অৱিপ্পৱাসসীমা চাতি দ্ৱেপি সীমাযো. তত্থাতি ভিক্খুভিক্খুনীসু. তস্সাতি ভিক্খূনং সীমায. এসেৱ নযোতি ভিক্খুনীনং সীমং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱাপি অন্তোপৱিসিত্ৱাপি ভিক্খূনং সীমায সম্মনে এসেৱ নযো. এতেতি ভিক্খুভিক্খুনিযো. সামঞ্ঞত্তা হি পুল্লিঙ্গেন ৱুত্তং. এত্থ চাতি ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চা’’তিপদে চ. সঙ্গহো ৱেদিতব্বো, কস্মা? গামেন নিগমনগৰানং একলক্খণত্তা.

পৰিক্খেপোকাসোতি পৰিক্খেপাৰহোকাসো. তেসূতি গামগামূপচাৰেসু. পৰিহাৰন্তি চীৱৰৱিপ্পৱাসআপত্তিঅপনযনং. ‘‘ইতী’’তিআদি নিগমনং. এত্থাতি সমানসংৱাসকঅৱিপ্পৱাসসীমাসু. অত্তনো ধম্মতাযাতি অত্তনো সভাৱেন. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তস্সাতি অৱিপ্পৱাসসীমায. ৱিসুন্তি সমানসংৱাসকসীমতো পাটেক্কং. তত্থাতি দ্ৱীসু সীমাসু. অৱিপ্পৱাসাযাতি অৱিপ্পৱাসসীমায. তন্তি গামং. সাতি অৱিপ্পৱাসসীমা. সম্মতায সীমাযাতি অৱিপ্পৱাসসীমায সম্মতায সতিযাতি সম্বন্ধো. সম্মততো পচ্ছাতি ৱা যোজনা. নিৱিসতীতি নিৱাসত্থায ৱিসতি পৱিসতি. সোপীতি গামোপি. সীমসঙ্খ্যংযেৱাতি অৱিপ্পাসসীমৱোহাৰমেৱ. অধিট্ঠিততেচীৱৰিকা ভিক্খূ পৰিহাৰং লভন্তীতি অধিপ্পাযো. যথা পচ্ছা নিৱিট্ঠো গামো সীমসঙ্খ্যংযেৱ গচ্ছতি, এৱন্তি যোজনা. ‘‘পৱিসিস্সামা’’তি গেহানি কতানি, ‘‘পৱিসিস্সামা’’তি আলযোপি অত্থীতি যোজনা. আলযোপীতি অপেক্খোপি. অপৱিট্ঠাতি গেহানি অপৱিট্ঠা. গেহমেৱ ছড্ডেত্ৱাতি গেহং ছড্ডেত্ৱা এৱ. ইমিনা গেহে ছড্ডিতে সব্বং ছড্ডিতমেৱাতি দস্সেতি. পৱিট্ঠং ৱা অগতং ৱা একম্পি কুলং অত্থি সচেতি যোজনা. এত্থ চ ‘‘একম্পি কুলং পৱিট্ঠং ৱা’’তি ইদং নৱগামং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘একম্পি কুলং অগতং ৱা’’তি ইদং পোৰাণকগামং সন্ধাযাতি দট্ঠব্বং.

তত্ৰাতি ‘‘ৱত্তং জানিতব্ব’’ন্তিৱচনে. অৱিপ্পৱাসসীমাযন্তি মহাসীমায. সা এৱ হি যস্মা অৱিপ্পৱাসকম্মৱাচায বহুলপযোজনা হোতি, তস্মা অৱিপ্পৱাসসীমাতি ৱুচ্চতি. ইতৰাযাতি অৱিপ্পৱাসসীমায. তত্থাতি তাসু দ্ৱীসু সীমাসু. নিৰাসঙ্কট্ঠানেসু ঠত্ৱাতি চেতিযঙ্গণাদীনং খণ্ডসীমায অনোকাসত্তা ৱুত্তং. খণ্ডসীমঞ্হি সম্মনন্তা চেতিযঙ্গণাদিট্ঠানং পহায অঞ্ঞস্মিং ৱিৱিত্তোকাসে ৱিহাৰপচ্চন্তং খণ্ডিত্ৱা সম্মনন্তি. সমূহনিতুন্তি অৱিপ্পৱাসসীমং সমূহনিতুং. পটিবন্ধিতুং ন সক্খিস্সন্তেৱাতি অৱিপ্পৱাসংযেৱ জানিত্ৱা খণ্ডসীমায অঞ্ঞাতত্তা পটিবন্ধিতুং ন সক্খিস্সন্তেৱ. সীমসম্ভেদন্তি খণ্ডসীমঅৱিপ্পৱাসসীমানং সম্ভেদং. সাসনন্তৰধানেন ৱাতি সত্থু আণায অন্তৰধানেন ৱা. সাধুকং পনাতি নিক্কঙ্খং পন.

৭৬. গামসীমাদিকথা

১৪৭. উপোসথকম্মস্স ৱিসুং গহিতত্তা সেসকম্মৱসেন সমানসংৱাসকতা গহেতব্বা গোবলিবদ্দনযেন ৱা পাৰিসেসনযেন ৱা. তন্তি সমানসংৱাসএকূপোসথভাৱং. ‘‘অপৰিচ্ছিন্নাযা’’তি ইমিনা অট্ঠপিতাযাতি এত্থ ঠপধাতুযা অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. গামং ৱা নিগমং ৱাতি এত্থ নগৰং কেন সঙ্গহিতন্তি আহ ‘‘গামগ্গহণেন চেত্থা’’তিআদি. তত্থ এত্থাতি ‘‘গামং ৱা নিগমং ৱা’’তি পাঠে, গামগ্গহণেনাতি সম্বন্ধো. অথ ৱা এত্থাতি গামনিগমনগৰেসু, নগৰম্পীতি সম্বন্ধো. গামাদীনং পৰিচ্ছেদং ৱিত্থাৰেন দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি গামনিগমনগৰেসু. গামভোজকাতি গামং ভুঞ্জন্তীতি গামভোজকা. বলিন্তি কৰং. সো হি তং নিস্সায গামভোজকা বলন্তি জীৱন্তি অনেনাতি বলীতি ৱুচ্চতি. যম্পি একং পদেসং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দেতীতি যোজনা. গামখেত্তেতি ৰঞ্ঞো আণা খিপিযতি এত্থাতি খেত্তং, গামোযেৱ খেত্তং গামখেত্তং, তস্মিং. অযম্পীতি অযং পদেসোপি. সোপীতি পদেসোপি. ৱিসুংগামো নামাতি যোজনা. সোপি ৱিসুংগামো গামসীমা হোতিযেৱাতি যোজনা. ৱিসুং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দিন্নো গামো ৱিসুংগামো. তস্মাতি যস্মা ৱিসুং গামো হোতি, তস্মা. সা চাতি ৱিসুংগামসীমা চ. ইতৰাতি ৱিসুংগামসীমতো অঞ্ঞা পকতিগামনগৰনিগমসীমা চাতি যোজনা.

এৱন্তি ‘‘অসম্মতায ভিক্খৱে’’তিআদিনা পাঠেন. তন্তি সীমপৰিচ্ছেদং. অপৰিচ্ছিন্নেতি ৰাজূহি অপৰিচ্ছিন্নে. ‘‘অটৱিপদেসে’’তি ইমিনা নত্থি গামো এত্থাতি অগামকোতি ৱচনত্থস্স সৰূপং দস্সেতি. ৱিজ্ঝাটৱিসদিসেতি ৱিগতং অগ্গিনো ঝাযনমেত্থাতি ৱিজ্ঝা, চোৰাদযো মনুস্সে আভুসো টৱন্তি পীড়যন্তি এত্থাতি আটৱি. ৱিজ্ঝা চ সা আটৱি চেতি ৱিজ্ঝাটৱি, তায সদিসে ৱিজ্ঝাটৱিসদিসে. এত্থ পুৰিমনযে গামাদীহি আসন্নো ৱা হোতু, অনাসন্নো ৱা তেহি অপৰিচ্ছিন্নো অটৱিপদেসো গহেতব্বো. পচ্ছিমনযে দূৰো মনুস্সানং অনাগমনপথো আটৱিপদেসো গহেতব্বোতি অযমেতেসং ৱিসেসো. অস্সাতি ভিক্খুনো. সমন্তাতি সমন্ততো. অযং সীমাতি অযং সত্তব্ভন্তৰসীমা. তত্থাতি সত্তসু অব্ভন্তৰেসু. সমন্তা ঠিতস্স ৱা নিসিন্নস্স ৱা অব্ভন্তৰে অন্তোকোট্ঠাসে জাতং অব্ভন্তৰং অট্ঠৱীসহত্থপমাণং.

যা কাচি নদী অসীমাৱ হোতীতি সম্বন্ধো. নদীসীমলক্খণপত্তাতি নদীসীমলক্খণং পত্তা. ইমিনা সীমলক্খণং অপত্তা নদী বন্ধিযমানা সীমাৱ হোতীতি দস্সেতি. সাৱধাৰণেন ‘‘অত্তনো সভাৱেনেৱা’’তি ইমিনা ভিক্খূনং বন্ধনভাৱেনাতি অত্থং নিৱত্তেতি. এত্থাতি নদিযং. এত্থাতি জাতস্সৰসমুদ্দেসু. যেন কেনচীতি অন্তমসো তিৰচ্ছানগতেনপি যেন কেনচি. খণিত্ৱা অকতো সযংজাতোতি সম্বন্ধো. ইদং হেতুঅন্তোগধৱিসেসনং. খণিত্ৱা অকতত্তাতি হি অত্থো. সযংজাতোতি সযমেৱ জাতোতি এৱকাৰো যোজেতব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘যেন কেনচি খণিত্ৱা অকতো’’তি. সোব্ভোতি সং উভোতি পদৱিভাগো কাতব্বো. তত্থ সংসদ্দো সমন্তত্থৱাচকো, উভসদ্দো পূৰণত্থৱাচকো. তস্মা সমন্ততো আগতেন উদকেন উভতি পূৰতি এত্থাতি সোব্ভোতি ৱচনত্থো কাতব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘সমন্ততো আগতেন উদকেন পূৰিতো তিট্ঠতী’’তি.

তত্থাতি নদীসমুদ্দজাতস্সৰেসু, আধাৰে ভুম্মং. যংসদ্দো ঠানৱিসযোতি আহ ‘‘যং ঠান’’ন্তি. মজ্ঝিমস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স. ৱক্খতি হি ‘‘থামমজ্ঝিমেনা’’তি. ‘‘সমন্ততো’’তি ইমিনা সমন্তাতি এত্থ নিস্সক্কত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি দস্সেতি. ‘‘উদকুক্খেপেনা’’তি ইমিনা উদকুক্খেপাতি এত্থ কৰণত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি দস্সেতি. উদকং উক্খিপিত্ৱা খিপিযতি এত্থাতি উদকুক্খেপো. ‘‘পৰিচ্ছিন্ন’’ন্তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. অক্খধুত্তাতি এত্থ অক্খোতি পাসকো. সো হি অকতি কুটিলং গচ্ছতি অনেনাতি অক্খোতি ৱুচ্চতি, ধৱন্তি মৰিযাদমতিক্কম্ম কীড়াদিপসুতং গচ্ছন্তীতি ধুত্তা, অক্খেসু ধুত্তা অক্খধুত্তা. দাৰুগুড়ন্তি সাৰদাৰুমযং গুড়ং. ‘‘ৱালুকং ৱা’’তি ইমিনা ‘‘উদকুক্খেপা’’তি এত্থ উপলক্খণং দস্সেতি. যত্থাতি যস্মিং পদেসে. অযন্তি পদেসো. তস্সাতি উদকুক্খেপস্স.

এত্থাতি নদীসমুদ্দজাতস্সৰেসু. মুখদ্ৱাৰন্তি সমুদ্দাদীনং মুখসঙ্খাতং দ্ৱাৰং. সব্বত্থাতি সব্বায নদিযং. থেৰৱাদং দস্সেন্তো আহ ‘‘যং পনা’’তিআদি. ‘‘যোজনং…পে… ৱট্টতী’’তি যং পন ৱচনং মহাসুমত্থেৰেন ৱুত্তন্তি যোজনা. তত্ৰাপীতি যোজননদিযম্পি. পটিক্খিত্তাকাৰং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘ভগৱতা হী’’তিআদি. নদিযা পমাণন্তি নদিযা গম্ভীৰপমাণমেৱ, ন আযামৱিত্থাৰপমাণন্তি অত্থো. ‘‘ন যোজনং ৱা অদ্ধযোজনং ৱা’’তি ৱচনম্পি ইদমেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. কিঞ্চাপি আযামৱিত্থাৰপমাণং ন ৱুত্তং, পভৱতো পন যাৱ মুখদ্ৱাৰা আযামৱিত্থাৰৱসেন কম্মং কাতুং পহোনকনদীযেৱ গহেতব্বাতি দট্ঠব্বা. যা নদীতি সম্বন্ধো. ইমস্স সুত্তস্সাতি ‘‘তিমণ্ডল’’ন্তিআদিকস্স ইমস্স সুত্তস্স. পভৱতোতি সমুদাগমতো. এত্থাতি নদিযং. সব্বেহি ভিক্খূহি ঠপেতব্বোতি সম্বন্ধো. ততোতি একউদকুক্খেপতো.

কিত্তকা পৰিপুণ্ণা হোতীতি আহ ‘‘সমতিত্থিকা’’তি. তিত্থেন সমং পৰিপূৰতীতি সমতিত্থিকা. উদকসাটিকং নিৱাসেত্ৱাপীতি পিসদ্দো ‘‘অনিৱাসেত্ৱাপী’’তি দস্সেতি. উদকসাটিকং অনিৱাসেন্তোপি ৱত্থেন অৱিনাভাৱতো অঞ্ঞং নিৱাসেত্ৱাতি অত্থো গহেতব্বো. নাৱায ঠত্ৱা কৰিযমানে কিং গচ্ছন্তিযাপি নাৱায কাতুং ৱট্টতীতি আহ ‘‘গচ্ছন্তিযা পনা’’তিআদি. ‘‘কস্মা’’তিআদিনা কাৰণং দস্সেতি. হীতি যস্মা. তন্তি উদকুক্খেপমত্তং. এৱং সতি…পে… অনুসাৱনা হোতি, তস্মা গচ্ছন্তিযা নাৱায কাতুং ন ৱট্টতীতি যোজনা. ‘‘তস্মা’’তিআদিনা লদ্ধগুণং দস্সেতি. ন কেৱলং নাৱাযমেৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তোনদিয’’ন্তিআদি.

ৰুক্খস্সাতি অন্তোনদিযং জাতস্স ৰুক্খস্স. সাখা ৱা পতিট্ঠিতাতি সম্বন্ধো. সীমং ৱা সোধেত্ৱাতি ৱিহাৰসীমগামসীমাসু ঠিতানং হত্থপাসানযনবহিকৰণৱসেন সীমং ৱা সোধেত্ৱা. জাতৰুক্খস্স পৱিট্ঠসাখায ৱা পাৰোহে ৱাতি সম্বন্ধো. অস্সাতি বহিনদিতীৰে জাতৰুক্খস্স. তত্থাতি খাণুকে.

তস্সাতি পাসাণদীপকস্স. পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰেতি পুব্বে নদীনিমিত্তট্ঠানে ‘‘অন্ৱদ্ধমাস’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. অট্ঠ. ১৩৮) ৱুত্তপ্পকাৰে. সোতি পাসাণদীপকো. পুন সোতি পাসাণদীপকোযেৱ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.

আৱৰণন্তি পাড়িং. তন্তি আৱৰণং. আৱৰণেন ৱা কোট্ঠকবন্ধেন ৱা হেতুভূতেন, পচ্ছিজ্জতীতি সম্বন্ধো. কোচি আৱৰণপ্পদেসো অজ্ঝোত্থৰিযতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি আৱৰণপ্পদেসে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ‘‘হেট্ঠাপাড়ি বদ্ধা’’তি ইদং নদিং ৱিনাসেত্ৱা তড়াককৰণাকাৰদস্সনং. এত্থাতি নদিযং, তড়াকে ৱা. ছড্ডিতমোদকন্তি তড়াকৰক্খনত্থং একেন ৱাৰিমগ্গেন ছড্ডিতং উদকং. দেৱে অৱস্সন্তেতি দুব্বুট্ঠিকালত্তা ৱস্সন্তকালেপি দেৱে অৱস্সন্তে. সাতি নদিতো নীহটমাতিকা. কালন্তৰেনাতি অঞ্ঞেন কালেন. উপ্পতিত্ৱাতি গামনিগমানং উপৰি পতিত্ৱা. পৱত্ততীতি পুব্বে ৱুত্তপকাৰে ৱস্সকালে চত্তাৰো মাসে অব্ভোচ্ছিন্না সন্দতি. ৱিহাৰসীমন্তি ৱিহাৰসম্বন্ধং বদ্ধসীমং.

সমুদ্দেপীতি পিসদ্দো নদিমপেক্খতি. তত্থাতি পদেসে. ওতৰিত্ৱাতি হেট্ঠা তৰিত্ৱা. ‘‘ওসৰিত্ৱা’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. সণ্ঠহন্তীতি উদকেন সমং তিট্ঠন্তি. সোতি পদেসো. উদকন্ততোতি উদককোটিতো. তত্থাতি সমুদ্দে. বাধতীতি পীড়যতি. তেসূতি নাৱাঅট্টকেসু. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. ঊমিযোতি ৱীচিযো. তা হি পৰংপৰাৱসেন উগ্গন্ত্ৱা সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকে মিযন্তি হিংসন্তি, অন্তো পক্খিপন্তীতি ৱা ঊমিযোতি ৱুচ্চন্তি. তত্থাতি পিট্ঠিপাসাণে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. উদকেনেৱ পিট্ঠিপাসাণো ওত্থৰীযতীতি যোজনা. সোতি দীপকপব্বতো. ‘‘দূৰে’’তি ৱত্ৱা তস্স পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘মচ্ছৱধানং অনাগমনপথে’’তি. মচ্ছৱধানন্তি কেৱট্টানং. তে হি যস্মা মচ্ছে হনন্তি, তস্মা মচ্ছৱধাতি ৱুচ্চন্তি. ‘‘মচ্ছবন্ধান’’ন্তিপি পাঠো. মচ্ছে বন্ধন্তীতি মচ্ছবন্ধাতি ৱচনত্থো কাতব্বো. অনাগমনপথেতি যত্থ গন্ত্ৱা তদহেৱ পচ্চাগন্ত্ৱা ন আগমনপথিকে দেসে. নত্থি আগমনপথো এত্থাতি অনাগমনপথো, দেসো. তস্মিং ‘‘অগমনপথে’’তিপি পাঠো, সো অযুত্তো. কস্মা? অগমনপথস্স নাধিপ্পেতত্তা. গন্ত্ৱা হি পুন অনাগমনপথোযেৱাধিপ্পেতো. তেসন্তি মচ্ছৱধানং. গমনপৰিযন্তস্সাতি গমনকোটিযা. ওৰতোতি ওৰভাগে ঠিতো দীপকো ৱা পব্বতো ৱাতি যোজেতব্বো. তত্থাতি ওৰভাগে ঠিতেসু দীপকপব্বতেসু. ওত্থৰিত্ৱাতি পকতিউদকেন ওত্থৰিত্ৱা. তত্থাতি ওত্থৰিত্ৱা ঠিতে সমুদ্দে.

কৰোন্তেহিপি কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. যত্থাতি যস্মিং সৰে. অযন্তি অযং সৰো, ন জাতস্সৰো হোতি. অযং সৰো গামখেত্তসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতীতি যোজনা. তত্থাতি সৰে. যত্থ পনাতি যস্মিং সৰে পন. তস্সাতি জাতস্সৰস্স. তত্থাতি পদেসে. সচে গম্ভীৰং উদকং হোতীতি যোজনা. তত্থাতি অট্টকে. এত্থাতি জাতস্সৰে, ঠিতেসু পিট্ঠিপাসাণদীপকেসূতি যোজনা. পহোনকজাতস্সৰোতি সঙ্ঘকম্মং কাতুং পহোনকো জাতস্সৰো. ‘‘সুক্খতী’’তি ৱত্ৱা তদেৱ সমত্থেতুং ৱুত্তং ‘‘নিৰুদকো’’তি. তত্থাতি জাতস্সৰে. সচে নিৰুদকমত্তেন গামখেত্তং গচ্ছতি. কদা গচ্ছতীতি আহ ‘‘সচে পনেত্থা’’তিআদি. তত্থ এত্থাতি জাতস্সৰে. পোক্খৰণীআদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন উদকমাতিকাদযো সঙ্গণ্হাতি. যদা খণন্তি, তদাতি পাঠসেসো যোজেতব্বো. ‘‘তং ঠান’’ন্তি ৱুত্তেপি ন খণনট্ঠানমেৱ গহেতব্বং, ‘‘এত্থা’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা সব্বোযেৱ জাতস্সৰো গহেতব্বো. ন কেৱলং অজাতস্সৰমত্তং হোতি, অথ খো গামখেত্তন্তি আহ ‘‘গামসীমাসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতী’’তি.

নন্তি জাতস্সৰং. পূৰেত্ৱাতি মত্তিকাদীহি পূৰেত্ৱা. পাড়িন্তি আৱৰণং. সব্বমেৱ নন্তি সকলমেৱ তং জাতস্সৰং. লোণীপীতি পিসদ্দেন ন কেৱলং সোব্ভোযেৱ জাতস্সৰসঙ্খ্যং গচ্ছতি, অথ খো লোণীপীতি দস্সেতি. উদকট্ঠানোকাসেতি উদকস্স ঠানে ওকাসে.

১৪৮. সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তীতি এত্থ ‘‘সীমায সীম’’ন্তি পদানং সম্বন্ধাপেক্খত্তা তেসং সম্বন্ধং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অত্তনো পৰেস’’ন্তি. ‘‘বদ্ধসীম’’ন্তি ইমিনা ‘‘সীম’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ৱিসেসতো বদ্ধসীমাযেৱ গহেতব্বাতি দস্সেতি. তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. সংসট্ঠৱিটপাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং আসন্নত্তা সংসট্ঠো ৱিটপো এতেসন্তি সংসট্ঠৱিটপা. ‘‘সংসট্ঠৱিটপা’’তি ইদং উপলক্খণমত্তং, মূলানিপি সংসট্ঠানিযেৱাতি দট্ঠব্বং. তেসূতি দ্ৱীসু ৰুক্খেসু. ৱিহাৰসীমা চাতি পোৰাণকৱিহাৰসীমা চ. অন্তো কত্ৱাতি সীমায অন্তো কত্ৱা. অথ পচ্ছাতি এত্থ ‘‘পচ্ছা’’তি ইমিনা অথসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. এৱং কে অকংসূতি আহ ‘‘এৱং ছব্বগ্গিযা অকংসূ’’তি. তেনাতি কৰণেন.

অজ্ঝোত্থৰণাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰেস’’ন্তিআদি. তস্সাতি বদ্ধসীমায. পদেসন্তি ভিক্খূহি কম্মং কাতুং পহোনকং একদেসং. অন্তমসো একস্সপি ভিক্খুনো ঠত্ৱা অধিট্ঠানুপোসথং কাতুং পহোনকং পদেসং. কম্মং কাতুং অপ্পহোনকপদেসং অন্তো কৰিত্ৱা বন্ধন্তা সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তি নাম. সীমায উপচাৰোতি পচ্ছা বন্ধিতব্বায সীমায উপচাৰো. ‘‘ৱড্ঢন্তো সীমাসঙ্কৰং কৰোতী’’তি ইমিনা সচে অৱড্ঢনকো পাসাণো হোতি, দ্ৱিন্নম্পি সীমানং নিমিত্তং কাতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি.

৭৭. উপোসথভেদাদিকথা

১৪৯. পন্নৰসিকস্স পুব্বকিচ্চস্স পাড়িযং আগতত্তা চাতুদ্দসিকস্সেৱ পুব্বকিচ্চং দস্সেন্তো আহ ‘‘অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি.

‘‘অধম্মেন ৱগ্গ’’ন্তিআদীসু ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. অধম্মেন ৱগ্গন্তি এত্থ অধম্মং নাম একস্মিং ৱিহাৰে চতুন্নং ভিক্খূনং সুত্তুদ্দেসউপোসথমকত্ৱা পাৰিসুদ্ধিউপোসথকৰণঞ্চ তিণ্ণং পাৰিসুদ্ধিউপোসথমকত্ৱা সুত্তুদ্দেসকৰণঞ্চ. ৱগ্গং নাম সব্বেৱ অসন্নিপতিত্ৱা একস্স ছন্দপাৰিসুদ্ধিহৰণং. ছন্দপাৰিসুদ্ধি নাম সঙ্ঘমজ্ঝংযেৱ আগচ্ছতি, ন গণমজ্ঝং, ন পুগ্গলস্স সন্তিকং. অধম্মেন সমগ্গন্তি এত্থ অধম্মং ৱুত্তনযমেৱ. সমগ্গং নাম সব্বেসং সন্নিপতনং. ধম্মেন ৱগ্গন্তি এত্থ ধম্মং নাম চতুন্নং সুত্তুদ্দেসউপোসথকৰণঞ্চ তিণ্ণং পাৰিসুদ্ধিউপোসথকৰণঞ্চ. ৱগ্গং ৱুত্তনযমেৱ.

৭৮. পাতিমোক্খুদ্দেসকথা

১৫০. ইমং নিদানন্তি পাতিমোক্খস্স ইমং নিদানং. সুতা খো পনাতি এত্থ সুয্যিত্থাতি সুতা, সুয্যস্সন্তীতি ৱা সুতা, পাৰাজিকুদ্দেসাদযো. সুতা চ সুতা চ সুতাতি সৰূপেকসেসো কাতব্বো. অৱসেসন্তি নিদানুদ্দেসাদিতো অৱসেসং পাৰাজিকুদ্দেসাদি. সুতেনাতি সুতসদ্দেন. ‘‘অত্থে অসম্ভৱতো সদ্দে ৱুত্তৱিধানং হোতী’’তি হি পৰিভাসতো ‘‘সুতেনা’’তি এত্থ সদ্দোৱ গহেতব্বো. তেন নযেনাতি তেন নিদানুদ্দেসনযেন.

অটৱিমনুস্সভযন্তি অটৱিযং নিৱসন্তস্স মনুস্সস্স ভযং, ৱনচৰকভযন্তি অত্থো. ৰাজন্তৰাযোতিআদীসু এৱং ৱিসেসো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. দৱদাহোতি দাযং দহতীতি দৱদাহো আকাৰস্স ৰস্সং, যকাৰস্স চ ৱকাৰং কত্ৱা. নন্তি ভিক্খুং. একং ৱা ভিক্খুন্তি যোজনা. পঠমো ৱা উদ্দেসোতি নিদানুদ্দেসো. এত্থাতি পঞ্চসু উদ্দেসেসু. যস্মিন্তি উদ্দেসে. সোপীতি উদ্দেসোপি. সুতেনেৱ সাৱেতব্বোতি সুতপদেনেৱ সঙ্ঘস্স সাৱেতব্বোতি এৱসদ্দো ‘‘ন ৱিত্থাৰেনা’’তি দস্সেতি.

অনজ্ঝিট্ঠাতি এত্থ উপসগ্গৱসেন ইসুধাতুস্স ইচ্ছাকন্তিতো অঞ্ঞমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনাণত্তা, অযাচিতা ৱা’’তি. এত্থ ‘‘অনাণত্তা’’তি ইদং থেৰেন অনাণত্তভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘অযাচিতা’’তি ইদং সম্মুতিলদ্ধেন নৱকেন অযাচিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এত্থাতি ‘‘অনজ্ঝিট্ঠা ধম্মং ভাসন্তী’’তি ৱচনে. ধম্মজ্ঝেসকেতি ধম্মকথনত্থায অজ্ঝেসতীতি ধম্মজ্ঝেসকো, তস্মিং. আপুচ্ছিত্ৱা ৱা তেন সঙ্ঘত্থেৰেন যাচিতো হুত্ৱা ৱাতি যোজনা. ৱাৰপটিপাটিযাতি ৱাৰানুক্কমেন. দেহীতি ৱাতি এত্থ ইতি-ৱা-সদ্দো ‘‘ভণ’’ ইতিপদেন চ ‘‘কথেহি’’ ইতিপদেন চ যোজেতব্বো. ‘‘ভণ’’ ইতি ৱা ‘‘কথেহি’’ইতি ৱা ‘‘দেহি’’ইতি ৱা ৱত্তব্বাতি যোজনা. তীহিপি ৱিধীহীতি ওসাৰণকথনসৰভঞ্ঞসঙ্খাতেহি তীহি সজ্জনেহি. এত্থ চ সুত্তস্স ওসাৰিযতে উচ্চাৰিযতে ওসাৰণং, অত্থস্স কথিযতে কথনং, সুত্তস্স চ তদত্থস্স চ সৰেন ভণিযতে সৰভঞ্ঞং. ওসাৰেহীতি সুত্তং উচ্চাৰেহি. কথেহীতি অত্থং কথেহি. সৰভঞ্ঞন্তি সুত্তস্স চ তদত্থস্স চ সৰেন ভণনং. নন্তি সদ্ধিৱিহাৰিকং. সজ্ঝাযং অধিট্ঠহিত্ৱাতি ‘‘সজ্ঝাযং কৰোমী’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা. এত্থাতি অজ্ঝেসনট্ঠানে.

নিস্সিতকেতি সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো. সোতি সঙ্ঘত্থেৰো, ‘‘ৱত্তব্বো’’তিপদে কম্মং, ‘‘ৱদতী’’তিআদীসু পদেসু কত্তা. আৰদ্ধন্তি সঙ্ঘেন আৰদ্ধং. ঠপেত্ৱাতি ধম্মসৱনং ঠপেত্ৱা. ওসাৰেত্ৱাতি পঠমং সুত্তং ওসাৰেত্ৱা. পুন কথেন্তেনাতি পচ্ছা অত্থং কথেন্তেন. অট্ঠপেত্ৱাযেৱ ৱাতি সুত্তস্স চ অত্থস্স চ অন্তৰা অট্ঠত্ৱা এৱ ৱা. কথেতব্বন্তি অত্থজাতং কথেতব্বং. কথেন্তস্স…পে… নযোতি পঠমং অত্থং কথেত্ৱা পুন সুত্তঞ্চ অত্থঞ্চ সৰেন ভণন্তস্স পুন আগতেপি এসেৱ নযোতি অত্থো.

উপনিসিন্নকথাযপীতি সমীপে নিসিন্নেন কথাযপি. তেনাতি সঙ্ঘত্থেৰেন. ৱত্তুং ৱট্টতীতি ৱিসেসেত্ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি. তেনাতি মনুস্সেহি জাননভিক্খুনা. সঙ্ঘত্থেৰো ভণতি, তুণ্হী ৱা হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘পুচ্ছন্তী’’তি ৱুত্তেতি যোজনা. অনুমোদনাদীসুপীতিআদিসদ্দেন ধম্মকথাদযো সঙ্গণ্হাতি. সঙ্ঘত্থেৰো অনুজানাতীতি সম্বন্ধো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৱিহাৰঅন্তৰঘৰেসু.

সজ্ঝাযন্তি সযং ইস্সৰেন অযনং উচ্চাৰণং, কেনচি অনজ্ঝিট্ঠো সযং অধিইস্সৰেন অযনং উচ্চাৰণন্তি অত্থো. থেৰোতি সদ্ধিৱিহাৰো থেৰো. ৱিস্সমিস্সামীতি খেদৱিৰহিতং গমিস্সামি. আপুচ্ছিতব্বন্তি পঠমথেৰম্পি পুন আগতত্থেৰম্পি আপুচ্ছিতব্বং. একেন সঙ্ঘত্থেৰেন অনুঞ্ঞাতেনাতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞস্মীন্তি অনুঞ্ঞাতত্থেৰতো অঞ্ঞস্মিং থেৰেতি সম্বন্ধো. তন্তি পুন আগতং থেৰং. অত্তানং সম্মনিতব্বন্তি এত্থ পচ্চত্তে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘অত্তা সম্মনিতব্বো’’তি. কিং সম্মতেন পৰিসং অনোলোকেত্ৱা পুচ্ছিতব্বোতি আহ ‘‘পুচ্ছন্তেন পনা’’তিআদি.

১৫৩. মেতি ময্হং. ইতোতি পুগ্গলতো, উপ্পন্নোতি সম্বন্ধো. পুৰম্হাকন্তি পদস্স পুৰে অম্হাকন্তি পদচ্ছেদং কত্ৱা পুৰেসদ্দো পঠমত্থোতি আহ ‘‘পঠমং অম্হাক’’ন্তি. পটিকচ্চেৱসদ্দো পগেৱপৰিযাযো, ‘‘পঠমতৰমেৱা’’তি ইমিনা তস্স অত্থং দস্সেতি. ভূতমেৱাতি ৱিজ্জমানমেৱ, তথমেৱ ৱা.

৮২. অধম্মকম্মপটিক্কোসনাদিকথা

১৫৪. অধম্মকম্মন্তি অভূতকম্মং. পটিক্কোসিতুন্তি এত্থ কুসধাতু অপনযনত্থোতি আহ ‘‘ৱাৰেতু’’ন্তি. দিট্ঠিন্তি লদ্ধিং. তেসন্তি চতুন্নং পঞ্চন্নং. যথাতি যেনাকাৰেন ভণিযমানেতি যোজনা. ন সুণন্তীতি অঞ্ঞে ভিক্খূ ন সুণন্তি. থেৰাধীনন্তি থেৰেন অধীনং আবন্ধন্তি অত্থো. থেৰাযত্তন্তি থেৰেন আযত্তং, থেৰস্স সন্তকন্তি অত্থো. এত্থাতি পাতিমোক্খুদ্দেসে.

৮৩. পাতিমোক্খুদ্দেসকঅজ্ঝেসনাদিকথা

১৫৫. নৱৱিধঞ্চাতি দিৱসৱসেন তিৱিধং, কাৰকৱসেন তিৱিধং, কত্তব্বাকাৰৱসেন তিৱিধঞ্চাতি নৱকোট্ঠাসঞ্চ, নৱপকাৰঞ্চ ৱা. চতুব্বিধন্তি ‘‘অধম্মেন ৱগ্গ’’ন্তিআদিকং চতুব্বিধং. দুৱিধন্তি ভিক্খুভিক্খুনীৱসেন দুৱিধং. নৱৱিধন্তি ভিক্খুপাতিমোক্খে পঞ্চৱিধং, ভিক্খুনিপাতিমোক্খে চতুব্বিধন্তি নৱৱিধং. এত্থাতি ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো’’তি পাঠে. সুৱিসদাতি সুট্ঠু ব্যত্তা, সুদ্ধা ৱা. এত্তকম্পীতি পিসদ্দো গৰহাযং, অধিকে কা নাম কথাতি দস্সেতি.

সামন্তা আৱাসাতি এত্থ উপযোগত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘সামন্তং আৱাস’’ন্তি. যো সক্কোতীতি বহূসু নৱেসু যো সক্কোতি.

৮৪. পক্খগণনাদিউগ্গহণানুজাননকথা

১৫৬. কতিনং পূৰণীতি কতিনং তিথীনং পূৰণী. কো দিৱসোতি কিত্তকো দিৱসো. অয্যাযত্তন্তি অয্যেহি ভিক্খূহি আযত্তং আবদ্ধং. সংহৰিত্ৱাতি পুন সলাকং সংহৰিত্ৱা. অযং পাঠো কেসুচি অট্ঠকথাপোত্থকেসু নত্থি. কালৱতোতি এত্থ ৱন্তুপচ্চযো স্ৱত্থোতি আহ ‘‘কালস্সেৱা’’তি. এৱসদ্দো পন সম্ভৱতো যুজ্জিযতি. পগেৱাতি পাতোৱ.

১৫৮. সাযম্পীতি সাযন্হেপি. পিসদ্দেন অঞ্ঞম্পি সৰণকালং সম্পিণ্ডেতি.

১৫৯. আণাপেতুন্তি এত্থ অনাণাপেতব্বভিক্খূ অপনেত্ৱা আণাপেতব্বভিক্খূ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘কিঞ্চি কম্ম’’ন্তিআদি. সদাকালমেৱ কিঞ্চি কম্মং কৰোন্তোতি যোজনা. ধম্মকথিকাদীসূতিআদিসদ্দেন গণৱাচকাদযো সঙ্গণ্হাতি. ৱাৰেনাতি পৰিযাযেন. সম্মুঞ্চনিন্তি যট্ঠিসম্মুঞ্চনিং ৱা মুট্ঠিসম্মুঞ্চনিং ৱা. সমং, সুট্ঠু ৱা মুঞ্চতি সোধেতি ইমাযাতি সম্মুঞ্চনী, তালুজো পঠমো. তম্পীতি সাখাভঙ্গম্পি.

১৬০. ৱুত্তনযেনেৱাতি সম্মজ্জনে ৱুত্তনযেনেৱ. পুন আহৰিতব্বানীতি সঙ্ঘিকাৱাসং আসনানি পুন আহৰিতব্বানি. তট্টিকাযোপীতি ৱেণুআদিমযা তট্টিকাযোপি.

১৬১. কপল্লিকা ৱাতি কপালেসু পৰিযাপন্না পদীপকপালা ৱা. তন্তি তেলাদিং. পৰিযেসিতব্বানীতি অনৱজ্জপৰিযেসনেন পৰিযেসিতব্বানি.

৮৬. দিসংগমিকাদিৱত্থুকথা

১৬৩. সংগহেতব্বোতিআদীনং চতুন্নং কিৰিযাপদানং ৱিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘সংগহেতব্বো’’তিআদি. সংগহসদ্দস্স সঙ্খেপগহণেসুপি ৱত্তনতো ইধ ‘‘অনুগ্গহত্থে’’তি দস্সেতুং পাড়িযং ৱুত্তং ‘‘অনুগ্গহেতব্বো’’তি. তেন ৱুত্তং ‘‘তথাকৰণৱসেনা’’তি. উপলাপেতব্বোতি সঙ্ঘেন বহুস্সুতো ভিক্খু ভিক্খূহি উপগন্ত্ৱা লাপেতব্বো কথাপেতব্বো. উপট্ঠাপেতব্বোতি সঙ্ঘেন বহুস্সুতো ভিক্খু ভিক্খূহি উপ অচ্চনেন পূজনেন ঠাপেতব্বো. ‘‘সব্বেসং দুক্কট’’ন্তি ৱত্ৱা তদেৱ সমত্থেতুং ৱুত্তং ‘‘ইধ নেৱ থেৰা, ন দহৰা মুচ্চন্তী’’তি. তেনাতি বহুস্সুতেন ভিক্খুনা. এৱম্পি সতীতি এৱং অসাদিযনেপি সতি. সাযং পাতন্তি সাযঞ্চ পাতো চ সাযংপাতং. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানট্ঠানং, উপট্ঠানত্থায ৱা. তেনাতি বহুস্সুতেন ভিক্খুনা. তেসন্তি মহাথেৰানং. অস্সাতি বহুস্সুতস্স ভিক্খুনো. সদ্ধিংচৰাতি অত্তনা সদ্ধিং চৰন্তীতি সদ্ধিংচৰা. অথাপীতি যদিপি. একো ৱা ৱত্তসম্পন্নো ৱদতীতি যোজনা. এসো চ অহঞ্চাতি মযং. নামতুম্হঅম্হসদ্দেসু হি একসেসেন কত্তব্বেসু পৰোৱ গহেতব্বো. ৱিহৰন্তূতি ৱদন্তীতি যোজনা.

সো আৱাসো গন্তব্বোতি এত্থ কিমত্থায গন্তব্বো, কিং অনুদিৱসং গন্তব্বোতি আহ ‘‘উপোসথকৰণত্থায অন্ৱদ্ধমাসং গন্তব্বো’’তি. সো চ খোতি আৱাসো. উতুৱস্সেযেৱাতি হেমন্তগিম্হেযেৱ. উতুৱস্সেযেৱ গন্তব্বোতি অত্থস্স ঞাতব্বভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱস্সানে পনা’’তিআদি. যন্তি কম্মং. তত্থাতি ‘‘ৱস্সং ৱসন্তী’’তিআদিৱচনে. সোতি পাতিমোক্খুদ্দেসকো ভিক্খু. অঞ্ঞস্মিন্তি অপৰস্মিং পাতিমোক্খুদ্দেসকে. মাসদ্ৱযন্তি সাৱণমাসপুণ্ণমিতো যাৱ অস্সযুজপুণ্ণমী, তাৱ মাসদ্ৱযং ৱসিতব্বং. ইদং পুৰিমৱস্সং উপগন্ত্ৱা পচ্ছিমিকায পক্কমনাদিং সন্ধায ৱুত্তং. সচে পচ্ছিমিকং উপগন্ত্ৱা অনন্তৰমেৱ পক্কমনাদিং কৰোতি, মাসত্তযম্পি ৱসিতব্বং.

৮৭. পাৰিসুদ্ধিদানকথা

১৬৪. যেন কেনচি অঙ্গপচ্চঙ্গেন ৱিঞ্ঞাপেতীতি পটিৱচনং নিচ্ছাৰেতুমসক্কোন্তো যেন কেনচি অঙ্গপচ্চঙ্গেন ৱিঞ্ঞাপেতি. উভযথাতি উভযেহি কাযৱাচাসঙ্খাতেহি আকাৰেহি. কাযৱাচাহি ৱিঞ্ঞাপেতীতি সম্বন্ধো. সব্বেতি অখিলা গিলানা. হত্থপাসেতি সঙ্ঘস্স হত্থপাসম্হি. সচে দূৰে হোন্তীতি সচে বহূ গিলানা অঞ্ঞমঞ্ঞং দূৰে হোন্তি. তং দিৱসন্তি তস্মিং সঙ্ঘঅপ্পহোনকদিৱসে.

তত্থেৱ পক্কমতীতি এত্থ নিস্সক্কত্থে থপচ্চযোতি আহ ‘‘ততোৱা’’তি, পাৰিসুদ্ধিহাৰট্ঠানতো এৱাতি অত্থো. ‘‘গচ্ছতী’’তি ইমিনা কমুধাতুযা পদৱিক্খেপত্থং দস্সেতি, ‘‘কত্থচী’’তি ইমিনা তস্স কম্মং. সামণেৰো পটিজানাতীতিআদীসু পটিজাননাকাৰত্থস্স ইতিসদ্দস্স লোপভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘সামণেৰো অহ’’ন্তি এৱং পটিজানাতী’’তিআদি. ভূতংযেৱাতি ৱিজ্জমানংযেৱ. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘সিক্খং পচ্চক্খাতকো পটিজানাতী’’তিআদীসু.

সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন চতুন্নং ভিক্খূনন্তি সম্বন্ধো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘সঙ্ঘপ্পত্তো ৱিব্ভমতী’’তিআদীসু. এত্থাতি পাৰিসুদ্ধিহৰণে. বহূনম্পীতি এত্থ পিসদ্দেন একেন একস্সাপি, বহূহি একস্সাপি, বহূহি বহূনম্পি আহটা পাৰিসুদ্ধি আহটাৱ হোতীতি দস্সেতি. সোতি পাৰিসুদ্ধিহাৰকো ভিক্খু. যেসন্তি ভিক্খূনং. তস্সেৱাতি পাৰিসুদ্ধিহাৰকস্সেৱ. ইতৰা পনাতি ইতৰেসং পাৰিসুদ্ধি পন. বিড়ালসঙ্খলিকাতি এত্থ বিড়ালোতি আখুভুজো. সো হি বিড়াসযং আখুং গণ্হিতুং অলতি সমত্থেতীতি বিড়ালোতি ৱুচ্চতি. সঙ্খলিকাতি এতং সত্তানং বন্ধনূপকৰণৱিসেসস্স নামং. বিড়ালস্স সঙ্খলিকা তেন সম্বন্ধসম্বন্ধিভাৱেন সম্বন্ধত্তাতি বিড়ালসঙ্খলিকা. ইদং উপলক্খণমত্তং যেসং কেসঞ্চি সঙ্খলিকায গহেতব্বত্তা. তায সদিসা বিড়ালসঙ্খলিকা পাৰিসুদ্ধীতি অত্থো. ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – যথা সঙ্খলিকায পঠমং ৱলযং দুতিযংযেৱ ৱলযং পাপুণাতি, ন ততিযং, এৱমেৱ পঠমং দিন্না পাৰিসুদ্ধি দুতিযমেৱ পাপুণাতি, ন ততিযন্তি.

আগন্ত্ৱাতি সঙ্ঘস্স হত্থপাসং আগন্ত্ৱা. পাড়িযং সুত্তো ন আৰোচেতীতিআদীসু হেত্ৱত্থে পচ্চত্তৱচনং. সুত্তেন নাৰোচেতীতি হি অত্থো. পাৰিসুদ্ধিহাৰকস্স অনাপত্তীতি এত্থ আপত্তীতি অন্ৱযত্থং অত্থাপত্তিতো দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে…পে… আপজ্জতী’’তি. অস্সাতি ভিক্খুস্স. উভিন্নম্পীতি পাৰিসুদ্ধিদাযকস্স, তংহাৰকস্স চাতি উভিন্নম্পি.

৮৮. ছন্দদানকথা

১৬৫. ছন্দদানেপি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. উপোসথো কতো হোতীতি পাৰিসুদ্ধিদাযকস্স চ সঙ্ঘস্স চ উপোসথো কতো হোতি. অঞ্ঞন্তি উপোসথকম্মতো অঞ্ঞং. যং পন কম্মন্তি সম্বন্ধো. কম্মম্পীতি উপোসথকম্মতো অঞ্ঞং কম্মম্পি. এত্থ চ তদহুপোসথে অত্তনো চ সঙ্ঘস্স চ সচে উপোসথকম্মং হোতি, পাৰিসুদ্ধিযেৱ দাতব্বা. অথ অঞ্ঞং কম্মং হোতি, ছন্দোযেৱ দাতব্বো. যদি উপোসথকম্মঞ্চ অঞ্ঞকম্মঞ্চ হোতি, পাৰিসুদ্ধি চ ছন্দো চ দাতব্বো. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘তদহুপোসথে পাৰিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দম্পি দাতু’’ন্তি. সীমায ৱাতি বদ্ধসীমায ৱা. অচ্ছিতুন্তি উপৱেসিতুং. ‘‘আস উপৱেসনে’’তি হি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৬ সকাৰন্তধাতু) ৱুত্তং. সামগ্গী ৱাতি কাযসামগ্গী ৱা.

১৬৭. সৰতিপি উপোসথং, নপি সৰতীতি এত্থ পিসদ্দস্স অনিযমৱিকপ্পত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘একদা সৰতি, একদা ন সৰতী’’তি. ‘‘একন্ত’’ন্তি ইমিনা নেৱ সৰতীতি এত্থ এৱসদ্দস্স সন্নিট্ঠানত্থং দস্সেতি. কম্মং ন কোপেতীতি সম্মুতিলদ্ধোপি অলদ্ধোপি উম্মত্তকো কম্মং ন কোপেতি.

৯১. সঙ্ঘুপোসথাদিকথা

১৬৮. ‘‘সম্মজ্জিত্ৱা’’তি পদমপেক্খিত্ৱা সো দেসোতি এত্থ ‘‘উপযোগত্থে পচ্চত্তৱচন’’ন্তি ৱুত্তং. এতন্তি ‘‘সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো’’তিআদিৱচনং. তেনাতি তেন হেতুনা. অট্ঠকথাচৰিযা ‘‘সম্মজ্জনী…পে… ৱুচ্চতি’’ ইতি আহূতি যোজনা.

সম্মজ্জনীতি সম্মজ্জনকৰণং. পদীপোতি পদীপুজ্জলনং. উদকন্তি উদকট্ঠপনং. আসনেনাতি আসনপঞ্ঞাপনেন. ‘‘ইতী’’তি অজ্ঝাহৰিতব্বং. উপোসথস্সাতি নৱৱিধস্স উপোসথস্স পুব্বকৰণন্তি সম্বন্ধো. এতানীতি চত্তাৰি কম্মানি. ৱুচ্চতীতি কথিযতি. ইদং ‘‘এতানী’’তি কম্মস্স চ ‘‘পুব্বকৰণ’’ন্তি আকাৰস্স চ অভেদত্তা আসন্নং আকাৰমপেক্খিত্ৱা একৱচনৱসেন ৱুত্তং. ‘‘অক্খাতানী’’তি ইদং পন ‘‘ইমানি চত্তাৰী’’তি কম্মমপেক্খিত্ৱা বহুৱচনৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ছন্দপাৰিসুদ্ধিউতুক্খানন্তি ছন্দক্খানঞ্চ পাৰিসুদ্ধিক্খানঞ্চ উতুক্খানঞ্চ. ভিক্খুগণনাতি ভিক্খূ গণেত্ৱা অক্খানং. ওৱাদোতি ভিক্খুনীহি যাচিতস্স ওৱাদস্স অক্খানং. এতানীতি এতানি পঞ্চ. পুব্বকৰণতো পচ্ছাতি পুব্বকৰণস্স কৰণতো পচ্ছা. এত্থ চ ‘‘পুব্বকৰণতো পচ্ছা কত্তব্বানী’’তি ইদং কত্তব্বাকাৰস্সেৱ ৱিসেসনং, ন অত্থস্স. অযং পন ৱিসেসো – সঙ্ঘসন্নিপাততো পুব্বভাগে কত্তব্বত্তা পুব্বকৰণং নাম, উপোসথকৰণতো পুব্বভাগে কত্তব্বত্তা পুব্বকিচ্চং নামাতি.

উপোসথোতি উপোসথদিৱসো. যাৱতিকা চ ভিক্খূতি যত্তকা ভিক্খূ. কম্মপত্তাতি উপোসথকম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুৰূপা. তাৱতিকা ভিক্খূ হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা একসীমাযং ঠিতা চ হোন্তীতি যোজনা. সভাগাপত্তিযোতি ৱত্থুসভাগা আপত্তিযো. ৱজ্জনীযাতি ৱজ্জেতব্বা. পুগ্গলাতি গহট্ঠাদিপুগ্গলা. তস্মিন্তি তস্মিং উপোসথসীমমাড়কে. এতানি চত্তাৰীতি পাঠসেসো.

আগতেহি তেহি ভিক্খূহীতি যোজনা. পন্নৰসোপীতি পিসদ্দেন ন কেৱলং পাড়িযং আগতনযেনেৱ অধিট্ঠাতুং ৱট্টতি, অথ খো ‘‘অজ্জ মে উপোসথো পন্নৰসো’’তিপীতি দস্সেতি.

৯২. আপত্তিপটিকম্মৱিধিকথা

১৬৯. ভগৱতা…পে… কাতব্বোতি ইদং ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ‘‘যস্স সিযা আপত্তীতিআদিৱচনেনেৱ চা’’তিআদিহেতুত্তযেন ‘‘ন সাপত্তিকেন উপোসথো কাতব্বো’’তি যথাৰুতং অপঞ্ঞত্তম্পি অত্থতো সিদ্ধমেৱাতি দস্সেতি. হেতুত্তযং ‘‘ৱেদিতব্ব’’ন্তি পদেন যোজেতব্বং. থুল্লচ্চযাদীসূতি আদিসদ্দেন পাচিত্তিযপাটিদেসনীযদুক্কটদুব্ভাসিতাপত্তিযো সঙ্গণ্হাতি. ‘‘তং পটিদেসেমী’’তি ইদং সুৱুত্তমেৱ হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি আপত্তিং. তুম্হমূলেতি তুম্হং সন্তিকে. নিগ্গহিতলোপঞ্হি ৱাক্যমেৱ, ন সমাসো. ‘‘তুম্হ’’ ইতি চ ‘‘তুয্হ’’ ইতি চ নৱকত্থেৰানং ৱত্তব্বাকাৰদস্সনমত্তমেৱ, ন ইচ্ছিতত্থৱিপত্তিদস্সনং. ৱুত্তম্পীতি পিসদ্দেন ন কেৱলং পাড়িনযেনেৱ সুৱুত্তং, ইমিনা নযেনপি সুৱুত্তন্তি দস্সেতি. ‘‘পস্সসী’’তি ইদঞ্চ ৱত্তব্বন্তি সম্বন্ধো. ৱত্তব্বাকাৰং পন সুৱিঞ্ঞেয্যং. ‘‘আম পস্সামী’’তি ইদং পন সুৱুত্তমেৱ হোতীতি সম্বন্ধো. ৱুত্তম্পীতি পিসদ্দো পাড়িনযং সম্পিণ্ডেতি. আযতিং সংৱৰেয্যাসীতি এত্থ পন ৱত্তব্বোতি সম্বন্ধো. গৰূসু বহুৱচনস্স কত্তব্বত্তা ৱুত্তং ‘‘সংৱৰেয্যাথা’’তি. এৱং ৱুত্তেন আপত্তিদেসকেনাতি সম্বন্ধো.

তত্ৰাতি ‘‘যদা নিব্বেমতিকো’’তি পাঠে. সূৰিযে মেঘচ্ছন্নে সতীতি যোজনা. তেন ভিক্খুনা ৱত্তব্বন্তি সম্বন্ধো, ৱত্থুং কিত্তেত্ৱাতি ভোজনসঙ্খাতং ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা. তাতি আপত্তিযো.

সভাগা আপত্তীতি এত্থ দ্ৱীসু ৱত্থুসভাগআপত্তিসভাগাসু ৱত্থুসভাগাৱ অধিপ্পেতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যং দ্ৱেপি জনা’’তিআদি. যং আপত্তিন্তি সম্বন্ধো. সমানো ভাগো এতাসন্তি সভাগা. দেসেতুং ৱট্টতীতি আপত্তিসভাগাপি ৱত্থুৱিসভাগত্তা দেসেতুং ৱট্টতি. সুদেসিতাৱাতি আপত্তিতো ভিক্খু ৱুট্ঠাতিযেৱাতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞং দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. পনসদ্দো গৰহত্থজোতকো সুদেসিতায গৰহাকাৰেন পৱত্তত্তা. কিঞ্চাপি সুদেসিতাৱ, পন তথাপীতি যোজনা. তন্তি দুক্কটং. নানাৱত্থুকন্তি দেসনাপটিগ্গহণৱসেন নানাৱত্থুকং.

১৭০. সভাগোযেৱ ৱত্তব্বো, ন ৱিসভাগো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তস্সাতি ৱিসভাগস্স. ইতোতি সঙ্ঘসন্নিপাততো.

৯৫. অনাপত্তিপন্নৰসকাদিকথা

১৭২. তে ন জানিংসূতি এত্থ জাননাকাৰদস্সনত্থং ‘‘সীমং ওক্কন্তাতি ৱা ওক্কমন্তীতি ৱা’’তি ৱুত্তং. ওক্কন্তাতি ৱাতি পৱিসিত্থ ইতি ৱা. তেসন্তি চতুন্নং ৱা অতিৰেকানং ৱা ভিক্খূনং. ৱগ্গা সমগ্গসঞ্ঞিনোতি এত্থ কস্মা ৱগ্গা, কস্মা সমগ্গসঞ্ঞিনোতি আহ ‘‘তেস’’ন্তিআদি. তত্থ তেসন্তি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং. সীমং ওক্কন্তত্তাতি সীমং পৱিসিতত্তা, ৱগ্গা হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. সমগ্গো ইতি সঞ্ঞা সমগ্গসঞ্ঞা, সা এতেসমত্থীতি সমগ্গসঞ্ঞিনো.

১৭৫. কুক্কুচ্চপকতাতি পদস্স ‘‘ইচ্ছাপকতো’’তি পদেন সমানভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘যথা’’তিআদি. পুব্বভাগেতি উপোসথকম্মতো পুব্বভাগে. সন্নিট্ঠানং কত্ৱাপীতি কপ্পতেৱাতি সন্নিট্ঠানং কত্ৱাপি. ‘‘অভিভূতা’’তি ইমিনা পকতাতি এত্থ পপুব্বকৰধাতুযা উপসগ্গৱসেন অভিভৱনত্থং দস্সেতি.

১৭৬. যথা হেট্ঠা ৱগ্গাৱগ্গসঞ্ঞীপন্নৰসকাদীসু দুক্কটং ৱুত্তং, এৱমকত্ৱা কস্মা ‘‘থুল্লচ্চয’’ন্তি আহ ‘‘অকুসলবলৱতাযা’’তি.

১০০. সীমোক্কন্তিকপেয্যালকথা

১৭৭. আৱাসিকেনআগন্তুকপেয্যালে সব্বং ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ৱেদিতব্বাকাৰং সহ উপমায দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা’’তিআদি. আগন্তুকেনআৱাসিকপেয্যালে পন আনেতব্বন্তি সম্বন্ধো. পুৰিমপেয্যালেতি আৱাসিকেনআগন্তুকপেয্যালে. আগন্তুকেনআগন্তুকপেয্যালে পন যোজেতব্বোতি সম্বন্ধো. এত্থ চ পেয্যালন্তি সদিসনযস্স চ তংজাননঞাণস্স চ পাতব্বং ৰক্খনং পেয্যং, পেয্যং, পেয্যে ৱা, পেয্যায ৱা অলতি সমত্থেতীতি পেয্যালন্তি ৱচনত্থো কাতব্বো.

১৭৮. আৱাসিকানং চাতুদ্দসো হুত্ৱা কস্মা আগন্তুকানং পন্নৰসোতি আহ ‘‘যেস’’ন্তিআদি. তত্থ যেসন্তি আগন্তুকানং. তিৰোৰট্ঠতোতি আৱাসিকানং ৰট্ঠস্স অঞ্ঞৰট্ঠতো. তিৰোজনপদতোতি একৰট্ঠেপি অঞ্ঞজনপদতো. চাতুদ্দসিকং অকংসূতি সঞ্ঞানানত্তৱসেন চাতুদ্দসিকং অকংসু. অনুৱত্তিতব্বন্তি অনুমতিং ৱত্তিতব্বং. ন পটিক্কোসিতব্বন্তি ‘‘ন চাতুদ্দসো’’তি ৱত্ৱা ন ৱাৰিতব্বং. ন অকামাতি এত্থ কমুধাতু ইচ্ছত্থো, কৰণত্থে চ নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘ন অনিচ্ছায দাতব্বা’’তি.

১০১. লিঙ্গাদিদস্সনকথা

১৭৯. ‘‘আৱাসিকানং আকাৰ’’ন্তি ইমিনা আৱাসিকাকাৰন্তি পদস্স ছট্ঠীসমাসং দস্সেতি. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘আৱাসিকলিঙ্গ’’ন্তিআদীসু. যেনাতি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিনা, গণ্হতীতি সম্বন্ধো. তেসন্তি আৱাসিকানং. আচাৰসণ্ঠানন্তি আচাৰসণ্ঠিতিং. সো সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিকো আকাৰো নামাতি যোজনা. যন্তি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিং, গমযতীতি সম্বন্ধো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে. লীনে আৱাসিকেতি সম্বন্ধো. তং সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদি লিঙ্গং নামাতি যোজনা. ‘‘অদিস্সমানে’’তি ইমিনা লীনেতি পদস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘জানাপেতী’’তি ইমিনা গমযতীতি পদস্স ঞাণত্থং দস্সেতি. যন্তি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিং. তেতি আৱাসিকা. তং সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদি নিমিত্তং নামাতি যোজনা. যেনাতি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিনা. তেতি আৱাসিকা উদ্দিসিযন্তি, সো সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিকো উদ্দেসো নামাতি যোজনা. ইমেহি পদেহি আকিৰিযন্তি পকাসিযন্তি এতেনাতি আকাৰো, লীনে গমযতি বোধেতীতি লিঙ্গং. নিমিযন্তি পৰিচ্ছিজ্জ ঞাযন্তি এতেনাতি নিমিত্তং, উদ্দিসিযন্তি অপদিসিযন্তি এতেনাতি উদ্দেসোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সব্বমেতন্তি ‘‘আৱাসিকাকাৰ’’ন্তিআদি এতং সব্বং. যথাযোগন্তি পাড়িযং যোগানুৰূপং. তত্থাতি আগন্তুকাকাৰাদীসু. ‘‘অম্হাকং ইদ’’ন্তি ন ঞাতব্বন্তি অঞ্ঞাতং, তদেৱ অঞ্ঞাতকং, নিসীদনাদি. ‘‘অম্হাকং ইদ’’ন্তি অজাননং নাম অত্তনো অসন্তকত্তা, অঞ্ঞেসমেৱ সন্তকত্তা হোতীতি আহ ‘‘অঞ্ঞেসং সন্তক’’ন্তি. উদকনিস্সেকন্তি সিঞ্চনৱিৰহিতং উদকং. বহুৱচনস্সাতি ‘‘ধোতান’’ন্তি এত্থ ছট্ঠীবহুৱচনস্স. একৱচনন্তি ‘‘ধোতস্সা’’তি একৱচনং. পচ্ছিমপাঠে মলং ধুনাতি অনেনাতি ধোতং, ধোতঞ্চ তং উদকঞ্চেতি ধোতউদকং, তমেৱ নিস্সেকং ধোতউদকনিস্সেকং.

১৮০. সমানসংৱাসকদিট্ঠিন্তি পদস্স ইতিলোপসমাসং দস্সেন্তো আহ ‘‘সমানসংৱাসকা এতেতি দিট্ঠি’’ন্তি. এতেতি আৱাসিকা ভিক্খূ. ‘‘লদ্ধি’’ন্তি ইমিনা ন পুচ্ছন্তীতি পদস্স কম্মং দস্সেতি. নানাসংৱাসকভাৱন্তি তেসং লদ্ধিনানাসংৱাসকভাৱং. ‘‘মদ্দিতু’’ন্তি ইমিনা নাভিৱিতৰন্তীতি এত্থ অভিসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. ‘‘অভিভৱিতু’’ন্তি ইমিনা চ তদেৱত্থং দস্সেতি. নানাসংৱাসকভাৱস্স মদ্দনং নাম লদ্ধিনিস্সজ্জাপনন্তি আহ ‘‘তং দিট্ঠিং ন নিস্সজ্জাপেন্তী’’তি.

১০৩. নগন্তব্বগন্তব্বৱাৰকথা

১৮১. সভিক্খুকাতি পদস্স সংৱিজ্জন্তি ভিক্খূ এতস্মিমাৱাসেতি সভিক্খুকোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্মিং আৱাসে’’তিআদি. যন্তি আৱাসং. তদহেৱাতি তদহুপোসথে এৱ. ইমিনা সচে সক্কোতি, তদহেৱ গন্তুং, সো গন্তব্বোতি দস্সেতি. ‘‘অকত্ৱা’’তি ইমিনা কত্ৱা পন গন্তব্বোতি দস্সেতি. ‘‘অঞ্ঞত্ৰা’’তি নিপাতো ‘‘ৱিনা’’তি নিপাতস্স পৰিযাযোতি আহ ‘‘ৱিনা’’তি. অত্তচতুত্থেন ৱা অত্তপঞ্চমেন ৱা সঙ্ঘেন গন্তুং ৱট্টতীতি যোজনা. এত্থ চ ‘‘অত্তচতুত্থেন ৱা’’তি ইদং উপোসথকম্মং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘অত্তপঞ্চমেন ৱা’’তি ইদং পৱাৰণাকম্মং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৱিহাৰেতি ৱিহাৰসীমায মহাসীমাযন্তি অত্থো. ইদঞ্হি ৱিহাৰসীমানং অভেদেন ৱুত্তং. সীমাপীতি খণ্ডসীমাপি. ন গন্তব্বাতি সঙ্ঘস্স গৰুকত্তা ন গন্তব্বা. এত্থাতি খণ্ডসীমাদীসু. তস্সাতি ভিক্খুস্স. গন্তুং ৱট্টতীতি গণুপোসথট্ঠানতো গন্তুং ৱট্টতি, সঙ্ঘুপোসথট্ঠানতো পন ন ৱট্টতিযেৱাতি দট্ঠব্বং. ৱিস্সট্ঠউপোসথা আৱাসাপি অঞ্ঞং গন্তুং ৱট্টতীতি যোজনা. আৰঞ্ঞকেনাপীতি অৰঞ্ঞে এককেন নিৱাসেনপি. তত্থাতি অঞ্ঞৱিহাৰে. উপোসথন্তি সঙ্ঘুপোসথঞ্চ গণুপোসথঞ্চ.

১৮২. যন্তি আৱাসং. তত্থাতি তং আৱাসং. গন্তুং সক্কোমি ইতি জানেয্যাতি যোজনা. তত্থাতি তস্মিং আৱাসে. ইমিনা নেৱ কতোতি সম্বন্ধো. নেৱ কতো ভৱিস্সতি ইতি জানেয্যাতি যোজনা.

১০৫. ৱজ্জনীযপুগ্গলসন্দস্সনকথা

১৮৩. হত্থপাসূপগমনমেৱাতি উপোসথসঙ্ঘাদীনং হত্থপাসস্স উপগমনমেৱ. ইদং পাৰিৱাসিযপাৰিসুদ্ধিদানং নাম ন ৱট্টতীতি যোজনা. তস্সাতি পাৰিৱাসিযপাৰিসুদ্ধিদানস্স. অনুপোসথেতি এত্থ অকাৰস্স অঞ্ঞত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞস্মিং দিৱসে’’তি. তত্থ অঞ্ঞস্মিন্তি দ্ৱীহি উপোসথেহি অঞ্ঞস্মিং. যা সঙ্ঘসামগ্গী কৰিযতি, তথাৰূপিন্তি যোজনা. কোসম্বকভিক্খূনন্তি কোসম্বিযং নিৱাসীনং ভিক্খূনং. সামগ্গী ৱিয যা সামগ্গীতি যোজনা. ‘‘ঠপেত্ৱা’’তি ইমিনা অঞ্ঞত্ৰাতি নিপাতস্স অত্থং দস্সেতি. যে পনাতি ভিক্খূ পন সমগ্গা হোন্তীতি সম্বন্ধো. উপোসথেযেৱাতি উপোসথদিৱসেযেৱ.

ইতি উপোসথক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.