২৭১. কোসম্বকৱিৱাদকথা
৪৫১. কোসম্বকক্খন্ধকে অযমনুপুব্বিকথা এৱং ৱেদিতব্বাতি যোজনা. ৱিনযং পাড়িতো চ, তদত্থতো চ ধাৰেতীতি ৱিনযধৰো, তথা সুত্তন্তং ধাৰেতীতি সুত্তন্তিকো. তেসূতি দ্ৱীসু ভিক্খূসু. সুত্তন্তিকো ভিক্খু নিক্খমীতি সম্বন্ধো. আচমনউদকাৱসেসন্তি আচমেতি ধোৱতি অনেনাতি আচমনং, তমেৱ উদকং আচমনউদকং, তমেৱ অৱসেসং আচমনউদকাৱসেসং, অৱসেসআচমনউদকন্তি অত্থো. তং ভিক্খুন্তি সুত্তন্তিকং ভিক্খুং. এত্থাতি আচমনউদকাৱসেসট্ঠপনে. ‘‘সচে হোতি, দেসেস্সামী’’তি ইমিনা অত্তনো সুব্বচভাৱঞ্চ সিক্খাকামতঞ্চ দস্সেতি. তেতি তযা, কথন্তি সম্বন্ধো. অথ ৱা তেতি তুয্হং, নত্থীতি সম্বন্ধো. অসঞ্চিচ্চ অসতিযা কতত্তা অনাপত্তিপক্খোপি ভৱেয্যাতি আহ ‘‘নত্থি আপত্তী’’তি. এত্থ পন আপত্তিযেৱ. সোতি সুত্তন্তিকো.
ৱিনযধৰোপীতি ৱিনযধৰো পন, আৰোচেসীতি সম্বন্ধো. আপজ্জমানোপীতি পিসদ্দো গৰহত্থো. তেতি ৱিনযধৰস্স নিস্সিতকা, আহংসূতি সম্বন্ধো. তস্সাতি সুত্তন্তিকস্স. তেতি সুত্তন্তিকস্স নিস্সিতকা, আৰোচেসুন্তি সম্বন্ধো. সোতি সুত্তন্তিকো. মুসাৱাদীতি অভূততো, অভূতং ৱা ৱচনং ৱদনসীলো. এসোতি ৱিনযধৰো. তেতি সুত্তন্তিকস্স নিস্সিতকা, আহংসূতি সম্বন্ধো. ততোতি কলহৱড্ঢনকাৰণা. ৱিনযধৰো অকাসীতি সম্বন্ধো.
৪৫৩. ‘‘ন তাৱ ভিন্নো’’তি ইমিনা ভিন্নোতি এত্থ তপচ্চযস্স অৱস্সম্ভাৱিযত্থে অনাগতকালিকতং দস্সেতি. তমেৱত্থং সহ উপমায দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. তন্তি সস্সং. ‘‘ভিজ্জিস্সতী’’তি ইমিনা ভিজ্জিস্সতীতি ভিন্নোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সো চ খোতি সঙ্ঘো. কলহৱসেন ভিজ্জিস্সতীতি সম্বন্ধো. সম্ভমঅত্থৱসেনাতি সংৱেগঅত্থৱসেন. সম্ভমসদ্দো হি তীসু অত্থেসু ৱত্ততি গাৰৱে, ভীতিযং, সংৱেগে চাতি. ইধ পন সংৱেগে ৱত্ততি. ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভিন্নে সংৱেগঅত্থৱসেনাতি অধিপ্পাযো. ইদং হেট্ঠা কথিতায ‘‘ভযে কোধে পসংসায’’ন্তি গাথায (পাৰা. অট্ঠ. ১.১৫) চসদ্দেন সম্পিণ্ডিতং সম্ভমঅত্থং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এত্থাতি ‘‘ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি পাঠে. আমেডিতন্তি আ পুনপ্পুনং ভযাদিপীড়িতত্তা মেডেন উম্মাদেন ইতং কথিতং আমেডিতং.
৪৫৪. হীতি ৱিত্থাৰো. ভগৱা ৱদেয্যাতি সম্বন্ধো. উক্খিপন্তি অপনেন্তীতি উক্খেপকা. উক্খিত্তমনুৱত্তন্তীতি উক্খিত্তানুৱত্তকা. এতেসন্তি উক্খিত্তানুৱত্তকানং. পুন এতেসন্তি উক্খেপকানং. পক্খোতি সখা. তন্তিমেৱাতি পাড়িমেৱ, ব্যাপাৰমেৱ ৱা.
৪৫৫. যোতি ভিক্খু. চিত্তং উপ্পাদেতীতি সম্বন্ধো. তুম্হেতি ধম্মৱাদিনো সন্ধায ৱুত্তং. কিং ভণথাতি কিং ৱচনং ভণথ. ইতি পুচ্ছিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তেসঞ্চাতি ধম্মৱাদীনঞ্চ. ইতৰেসঞ্চাতি অধম্মৱাদীনঞ্চ. ইমেতি অত্তনো পক্খে ইমে ভিক্খূ. তেসন্তি অধম্মৱাদীনং. ‘‘কম্মং কোপেতী’’তি ‘‘নানাসংৱাসকচতুত্থো চে ভিক্খৱে কম্মং কৰেয্য, অকম্মং, ন চ কৰণীয’’ন্তি ৱচনতো (মহাৱ. ৩৮৯) কম্মং কোপেতি. ইতৰেসম্পীতি ধম্মৱাদীনম্পি. ধম্মৱাদীনং পক্খে নিসীদিত্ৱা অধম্মৱাদীনং লদ্ধিং গণ্হন্তোপি ধম্মৱাদীনং নানাসংৱাসকো হোতিযেৱ, অযং নযো ৱুত্তনযস্স অত্থতো সিদ্ধোতি কত্ৱা ইধ ন ৱুত্তো. এৱন্তিআদি নিগমনং. যোতি ভিক্খু, পৱিসতি গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. নিসিন্নো হুত্ৱাতি যোজনা. ইমেতি অত্তনো পক্খে ইমে ভিক্খূ. ইতৰেতি পৰপক্খে ইতৰে ভিক্খূ. তেসন্তি ধম্মৱাদীনং. যত্থ তত্থ ৱা পন পক্খেতি যস্মিং কস্মিংচি ৱা ধম্মৱাদীনং পক্খে. ইমে ধম্মৱাদিনোতি গণ্হাতীতি তংতংপক্খগতে ভিক্খূ যাথাৱতো ৱা অযাথাৱতো ৱা ‘‘ইমে ধম্মৱাদিনো’’তি গণ্হাতি.
৪৫৬. কাযেন কতং কম্মং কাযকম্মং, ৱচিযা কতং কম্মং ৱচীকম্মং. তত্থ কাযকম্মং উপদংসেন্তা ভিক্খূ পহৰন্তা উপদংসেন্তি. ৱচীকম্মং উপদংসেন্তা ভিক্খূ ফৰুসং ৱদন্তা উপদংসেন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘কাযেন পহৰন্তা’’তিআদি. উপদংসেন্তীতি পৱত্তেন্তি. ‘‘কোধৱসেনা’’তি ইমিনা পেমৱসেনাতি অত্থং নিৱত্তেতি. অধম্মিযানীতি অধম্মেন কত্তব্বানি. ‘‘কিচ্চানী’’তি ইমিনা ইযপচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতি. অসম্মোদিকাতি এত্থ যকাৰলোপোতি আহ ‘‘অসম্মোদিকাযা’’তি. ‘‘কথাযা’’তি ইমিনা অসম্মোদং জনেতীতি অসম্মোদিকাতি কত্ৱা ণিকপচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতি. উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱাতি এত্থ উপচাৰো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং পহৰন্তানং হত্থস্স পাপুণনট্ঠানং, তং মুঞ্চিত্ৱাতি অত্থো. আসনন্তৰিকাযাতি এত্থ একং আসনং অন্তৰং ব্যৱহিতং ইমিস্সা নিসিন্নকিৰিযাযাতি আসনন্তৰিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘একেকং আসনং অন্তৰ’’ন্তি. ‘‘কত্ৱা’’তি ইমিনা কিৰিযাৱিসেসনভাৱং দস্সেতি.
৪৫৭-৮. অযং অস্স ভিক্খুনো অধিপ্পাযো কিৰাতি যোজনা. এতেতি কোধাভিভূতে ভিক্খূ. ভগৱা পন কথেসীতি সম্বন্ধো. ‘‘অনত্থো অতো’’তি ইমিনা অনত্থতোতি পদস্স ওকাৰলোপসন্ধিং দস্সেতি. তেসং পদানমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘এতস্মা’’তিআদি. ‘‘অথ ৱা’’তিআদিনা ‘‘অনত্থদো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুগতো’’তিআদীসু ৱিয দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা অনত্থতোতি ৱুত্তন্তি দস্সেতি. অনত্থদোতি অনত্থং দদাতীতি অনত্থদো.
৪৬৪. পুথুসদ্দোতি এত্থ পুথুসদ্দো মহন্তপৰিযাযোতি আহ ‘‘মহা’’তি. অস্সাতি ভণ্ডনকাৰকস্স জনস্স. সমজনোতি এত্থ সমসদ্দো সদিসপৰিযাযোতি আহ ‘‘একসদিসো’’তি, তুল্যাধিকৰণসমাসোযং. ভণ্ডনকাৰকো অযং জনোতি যোজনা. তত্থাতি ভণ্ডনকাৰকেসু জনেসু. অঞ্ঞম্পি একং ইদং কাৰণন্তি সম্বন্ধো. ন মঞ্ঞিত্থাতি কোচি একোপি ন মঞ্ঞিত্থাতি যোজনা. ইমিনা অমঞ্ঞৰুন্তি এত্থ আৱিভত্তিযা ‘‘ৰু’’ন্তি আদেসো দস্সিতো.
পৰিমুট্ঠাতি পৰিমুট্ঠা সতি এতেসন্তি পৰিমুট্ঠাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰিমুট্ঠসতিনো’’তি. অট্ঠক্খৰগাথাযং ‘‘পঞ্চমং লঘু সব্বত্থা’’তি ৱুত্তত্তা পঞ্চমস্স ৰাকাৰস্স ৰস্সো হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৰাকাৰস্স ৰস্সাদেসো কতো’’তি. কথং ভাণিনোতি ৱাচং ভাণিনো. মুখাযামন্তি এত্থ আযামসদ্দো ৱিত্থাৰপৰিযাযো, ৱিত্থাৰো চ নাম পসাৰণন্তি আহ ‘‘পসাৰেতু’’ন্তি. সম্পদানত্থজোতকেন তুংপচ্চযেন সম্পদানত্থে উপযোগৱচনন্তি দস্সেতি. নীতাতি কম্মৱাচকস্স কিতস্স অপ্পধানকম্মং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমং নিল্লজ্জভাৱ’’ন্তি. দ্ৱিকম্মকধাতুভাৱতো ‘‘অত্তনো’’তি পধানকম্মম্পি অজ্ঝাহৰিতব্বং. তন্তি কলহং. ‘‘জান’’ন্তি পদেন ‘‘ৱিদূ’’তি পদস্স অত্থঞ্চ ৱাক্যঞ্চ দস্সেতি. ৱিদন্তি জানন্তীতি ৱিদূতি ৱচনত্থো কাতব্বোতি অধিপ্পাযো. সাদীনৱোতিআদীনৱেন দোসেন সহ পৱত্তো. অযন্তি কলহো.
যে চ তং উপনয্হন্তীতি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘আঘাত’’ন্তি. যেতি জনা. উপনয্হন্তি উপনহন্তি বন্ধন্তি. সনন্তনোতি এত্থ সনন্তনসদ্দো পুৰাণপৰিযাযোতি আহ ‘‘পোৰাণো’’তি.
‘‘অঞ্ঞে’’তি ইমিনা পৰেতি এত্থ পৰসদ্দস্স পচ্ছাভাগত্থাদযো নিৱাৰেতি. মযমেত্থ যমামসেতি এত্থ এতসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে’’তি. যমুধাতু উপযমনত্থো সেকাৰো নিপাতমত্তোতি আহ ‘‘উপযমামা’’তি. ‘‘সততং সমিতং মচ্চুসন্তিকং গচ্ছামা’’তি ইমিনা ‘‘ন জানন্তী’’তি পদস্স আকাৰং দস্সেতি. তত্থাতি মহাজনকাযে যে পণ্ডিতাতি যোজনা. এৱং হীতি এৱমেৱ. জানন্তা তে পণ্ডিতা পটিপজ্জন্তীতি যোজনা. মেধন্তা হিংসন্তা গচ্ছন্তি পৱত্তন্তীতি মেধগা কলহা. কেচি মেধধাতুতো ণ্ৱুপচ্চযং ৱদন্তি, তেসং মতেন মেধকাতি পঠমক্খৰেন পাঠো ভৱেয্য.
তেসম্পীতি ব্ৰহ্মদত্তদীঘাৱুকুমাৰানম্পি. সঙ্গতীতি সমাগমো. ৱোতি তুম্হাকং. যেসং তুম্হাকং নেৱ মাতাপিতূনং অট্ঠীনি ছিন্নানি, ন পাণা হতা, ন গৱস্সধনানি হটানি. তেসং তুম্হাকং কস্মা সঙ্গতি ন হোতীতি যোজনা.
সব্বানি পৰিস্সযানীতি এত্থ সব্বানীতি ৱুত্তকাৰণঞ্চ লিঙ্গৱিপল্লাসঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘পাকটপৰিস্সযে চ পটিচ্ছন্নপৰিস্সযে চা’’তি. ‘‘অভিভৱিত্ৱা’’তি ইমিনা অভিভুয্যাতি পদস্স ত্ৱাপচ্চযন্তভাৱং দস্সেতি. তেনাতি নিপকেন সহাযেন.
ৰাজাৱাতি এত্থ ৰাজা ইৱাতি পদৱিভাগং কত্ৱা ৰাজসদ্দস্স উপলক্খণৱসেন মহাজনক, অৰিন্দমৰাজানো চ ইৱসদ্দস্স ওপম্মত্থজোতকঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা’’তিআদি. ৰট্ঠৱিজিতসদ্দা অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযাযা. ৱিসেসনৱিসেস্যানং কামাচাৰতো গম্যমানত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱিজিতং ৰট্ঠ’’ন্তি. ‘‘মাতঙ্গো অৰঞ্ঞে নাগো ইৱা’’তি ইমিনা পদৱিভাগং দস্সেতি. তেসং পদানং অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘মাতঙ্গোতি হত্থী ৱুচ্চতী’’তিআদি. ‘‘হত্থী ৱুচ্চতী’’তি ইমিনা মহন্তো অঙ্গো সৰীৰমেতস্সাতি মাতঙ্গোতি ৱচনত্থেন হত্থী মাতঙ্গো নামাতি দস্সেতি. মহন্তসদ্দস্স মাতাদেসো. নাগসদ্দো উৰগে চ হত্থিম্হি চ নাগৰুক্খে চ উত্তমে চ নামপঞ্ঞত্তিযঞ্চাতি পঞ্চসু অত্থেসু ৱত্ততি, ইধ উত্তমত্থেতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নাগোতি মহন্তাধিৱচনমেত’’ন্তি. মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱাতি এত্থ ইৱসদ্দস্স ওপম্মত্থজোতকভাৱং দস্সেত্ৱা অত্থযোজনং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. ‘‘যথা চ পালিলেয্যকো’’তি ইমিনা মাতঙ্গনাগস্স সৰূপং উপলক্খণেন দস্সেতি.