৬. পঞ্চৱগ্গিযকথা
১০. ঠানুপ্পত্তিযাতি কাৰণেন উপ্পত্তিযা. নিক্কিলেসো জাতি সভাৱো ইমস্সাতি নিক্কিলেসজাতিকো. ‘‘ঞাণ’’ন্তি অৱিসেসেন ৱুত্তেপি অত্থতো অনাৱৰণঞাণমেৱাতি আহ ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণ’’ন্তি. ইতোতি ‘‘ধম্মং দেসেস্সামী’’তি পৰিৱিতক্কদিৱসতো, হেট্ঠাতি সম্বন্ধো. দেৱতা পন আড়াৰস্স কালঙ্কৰণমেৱ জানাতি, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তভাৱং. ভগৱা পন সব্বং জানাতি, তেন ৱুত্তং ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তো’’তি. ‘‘পৰিহীনত্তা’’তি ইমিনা মহাজানিযোতি এত্থ হাধাতুযা অত্থং দস্সেতি. অস্সাতি আড়াৰস্স. মহতী জানিঅস্সাতি ‘‘মহাজানিকো’’তি ৱত্তব্বে ককাৰস্স যকাৰং কত্ৱা ‘‘মহাজানিযো’’তি ৱুত্তং. অক্খণেতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায অনোকাসে, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনেতি অত্থো. হিয্যোতি অনন্তৰাতীতাহে. সোপীতি উদকো ৰামপুত্তোপি. পিসদ্দো আড়াৰাপেক্খো. তত্থ আড়াৰো কালামো যাৱআকিঞ্চঞ্ঞাযতনঝানলাভী হোতি, তস্মা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তো. উদকো ৰামপুত্তো যাৱনেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনঝানলাভী হোতি, তস্মা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তোতি দট্ঠব্বং. ‘‘বহুকাৰা’’তি চ ‘‘বহূপকাৰা’’তি চ পাঠস্স দ্ৱিধা যুত্তভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘বহুকাৰাতি বহূপকাৰা’’তি. পেসিতত্তভাৱং মন্তি যোজনা. ইমিনা পহিতত্তন্তি এত্থ অত্তসদ্দো কাযৱাচকোতি দস্সেতি.
১১. অন্তৰাসদ্দেন যুত্তত্তা ‘‘গযং, বোধি’’ন্তি এত্থ সাম্যত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘গযায চ বোধিমণ্ডস্স চা’’তি.
গাথায চতূসু সব্বসদ্দেসু দুতিযো সব্বসদ্দো অনৱসেসত্থো, সেসা সাৱসেসত্থাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বং তেভূমকধম্ম’’ন্তিআদি. ৱচনত্থো সুৱিঞ্ঞেয্যোৱ. অৰহত্তফলস্সাপি তণ্হাক্খযত্তা ৱুত্তং ‘‘তণ্হাক্খযে নিব্বানে’’তি. সযংসদ্দো অত্তপৰিযাযো, অভিঞ্ঞাযসদ্দো তু ত্ৱাপচ্চযন্তোতি আহ ‘‘অত্তনাৱ জানিত্ৱা’’তি. ‘‘সব্বং চতুভূমকধম্ম’’ন্তি ইমিনা ঞাধাতুযা কম্মং দস্সেতি. ‘‘অযং মে আচৰিযো’’তি উদ্দিসনাকাৰদস্সনং.
‘‘লোকুত্তৰধম্মে’’তি ইমিনা লোকিযধম্মে পন আচৰিযো (মি. প. ৪.৫.১১) অত্থীতি দস্সেতি. পটিপুগ্গলোতি এত্থ পটিসদ্দো পটিভাগত্থোতি আহ ‘‘পটিভাগপুগ্গলো’’তি. সদিসপুগ্গলো নাম নত্থীতি অত্থো. সীতিভূতোতি সীতি হুত্ৱা ভূতো, সীতিভাৱং ৱা পত্তো.
কাসীনন্তি বহুৱচনৱসেন ৱুত্তত্তা জনপদানং নামং. জনপদসমূহস্স ৰট্ঠনামত্তা ৱুত্তং ‘‘কাসিৰট্ঠে’’তি. ‘‘নগৰ’’ন্তি ইমিনা পুৰসদ্দো নগৰপৰিযাযোতি দস্সেতি. পটিলাভাযাতি পটিলাভাপনত্থায. ‘‘ভেৰি’’ন্তি ইমিনা দুন্দুভিসদ্দো ভেৰিৱাচকোতি দস্সেতি. ভেৰি হি ‘‘দুংদু’’ন্তিসদ্দেন উভি পূৰণমেত্থাতি দুন্দুভীতি ৱুচ্চতি. দকাৰৰকাৰানং সংযোগং কত্ৱা দুন্দ্ৰুভীতিপি পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৱ. ‘‘পহৰিস্সামী’’তি এত্থ পহাৰসদ্দেন আহঞ্ঞিন্তি এত্থ আপুব্বহনধাতুযা অত্থং দস্সেতি, স্সামিসদ্দেন অজ্জতনিইংৱিভত্তিযা অনাগতকালে পৱত্তভাৱং, ইতিসদ্দেন গমনাকাৰৱাচকস্স ইতিসদ্দস্স লোপভাৱং দস্সেতি.
অনন্তজিনোতি অনন্তসঙ্খাতস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পদট্ঠানভূতেন অৰহত্তমগ্গঞাণেন সব্বকিলেসাৰীনং জিতৱা, এতেন ফলূপচাৰেন অনন্তজিনভাৱং দস্সেতি. হুৱেয্য পাৱুসোতি এত্থ ‘‘হুৱেয্য অপি আৱুসো’’তি পদৱিভাগং কত্ৱা হুধাতু সত্তত্থৱাচকো, অপিসদ্দো এৱংনামৱাচকোতি দস্সেন্তো আহ আৱুসো ‘‘এৱং নাম ভৱেয্যা’’তি. ৱকাৰস্স পকাৰং কত্ৱা ‘‘হুপেয্যা’’তি পাঠোপি যুজ্জতিযেৱ.
১২. ‘‘অত্থায পটিপন্নো’’তি ইমিনা বাহুল্লস্স অত্থায পটিপন্নো বাহুল্লিকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. পধানতোতি দুক্কৰচৰিযায পদহনতো. ‘‘ভট্ঠো’’তি ইমিনা ৱিব্ভন্তোতি এত্থ ৱিপুব্বভমুধাতুযা অনৱট্ঠানত্থো নাম অত্থতো ভট্ঠোতি দস্সেতি. সোতন্তি এত্থ সোতসদ্দস্স সোতৱিঞ্ঞাণাদিৱাচকত্তা ‘‘সোতিন্দ্ৰিয’’ন্তি ৱুত্তং. ইৰিযাযাতি এত্থ ইৰিযনং চৰণং ইৰিযাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দুক্কৰচৰিযাযা’’তি. অভিজানাথ নোতি এত্থ নোসদ্দো নুসদ্দত্থোতি আহ ‘‘অভিজানাথ নূ’’তি. ৱাক্যন্তি ৱাচকং. সঞ্ঞাপেতুন্তিপদস্স সঞ্ঞাপনাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অহং বুদ্ধো’’তি.
১৩. ইতোতি ‘‘চক্খুকৰণী’’তিআদিতো. পদত্থতোতি পদতো চ অত্থতো চ, পদানং অত্থতো ৱা. ইতোতি যথাৱুত্ততো. হীতি সচ্চং. সুত্তন্তকথন্তি সুত্তন্তৱসেন ৱুত্তৱচনং.
১৮. দেৱতাকোটীহীতি ব্ৰহ্মসঙ্খাতাহি দেৱতাকোটীহি. পতিট্ঠিতস্স তস্স আযস্মতোতি সম্বন্ধো. সাৱ এহিভিক্খুউপসম্পদাতি যোজনা.
১৯. দুতিযদিৱসে ধম্মচক্খুং উদপাদীতি সম্বন্ধো. ‘‘দুতিযদিৱসে’’তিআদি পাটিপদদিৱসং উপনিধায ৱুত্তং. পক্খস্সাতি আসড়্হীমাসকাড়পক্খস্স. সব্বেৱ তে ভিক্খূতি যোজনা. অনত্তসুত্তেনাতি অনত্তলক্খণসুত্তন্তেন (মহাৱ. ২০; সং. নি. ৩.৫৯).
পঞ্চমিযা পক্খস্সাতি পক্খস্স পঞ্চমিযা. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. ‘‘মনুস্সঅৰহন্তোতি ইমিনা দেৱঅৰহন্তো বহূতি দস্সেতি.