৪১. ৰাহুলৱত্থুকথা

১০৫. কপিলৱত্থূতি এত্থ কপিলোতি কড়াৰৱণ্ণো ইসি ৱুচ্চতি, সো ৱসতি এত্থাতি কপিলৱত্থু, অস্সমো. তস্মিং ঠানে মাপিতত্তা নগৰম্পি কপিলৱত্থূতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৬৭; সু. নি. অট্ঠ. ২.৩৬২) ৱুচ্চতি. অযন্তি ৱক্খমানকথা. সুদ্ধোদনমহাৰাজাতি এত্থ সুদ্ধোদনোতি তস্স ৰঞ্ঞো নামং. অথ ৱা সুদ্ধং ওদনং ইমস্সাতি সুদ্ধোদনো, সোযেৱ মহাৰাজা সুদ্ধোদনমহাৰাজা. ৱিহৰতি কিৰাতি সম্বন্ধো. সোতি সুদ্ধোদনমহাৰাজা. ৰাজগহন্তি ৰাজগহনগৰং. সাধূতি আযাচনত্থে নিপাতো. আযাচামীতি হি অত্থো. মেতি মম, পুত্তন্তি সম্বন্ধো, অনাদৰে ৱা সামিৱচনং. সোতি অমচ্চো. সাধূতি সম্পটিচ্ছনত্থে নিপাতো. এৱন্তি হি অত্থো. অথাতি তস্মিং নিসীদনকালে. অস্সাতি পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰস্স অমচ্চস্স. ততোতি যাচনকাৰণা. নন্তি পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰং অমচ্চং. তত্থেৱাতি ৰাজগহেযেৱ. তেপীতি অট্ঠ দূতাপি. তেতি নৱ দূতা.

অথাতি ততো পচ্ছা. একদিৱসজাতকন্তি একস্মিং দিৱসে জাতকং. সোতি কাড়ুদাযীঅমচ্চো. পব্বজিত্ৱাপীতি পিসদ্দেন ‘‘অপব্বজিত্ৱাপী’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতি. তথেৱাতি যথা নৱ দূতা সপৰিৱাৰা অৰহত্তং পাপুণিংসু, তথেৱাতি অত্থো. সোতি কাড়ুদাযী. সম্ভতেসূতি সম্ভৰিতেসু গহেত্ৱা নিট্ঠাপিতেসূতি অত্থো. ৱিস্সট্ঠকম্মেসূতি ৱিস্সট্ঠা কম্মন্তা এতেসন্তি ৱিস্সট্ঠকম্মন্তা, তেসু. সুপুপ্ফিতেসূতি সুন্দৰপুপ্ফসঞ্জাতেসু. পটিপজ্জনক্খমেতি পটিপজ্জনত্থায খমে যোগ্যে. গমনৱণ্ণং সংৱণ্ণেসীতি সম্বন্ধো. সট্ঠিমত্তাহীতি (বু. ৱং. অট্ঠ. নিদানকথা ২) সট্ঠিপমাণাহি. এতন্তি এতং সংৱণ্ণস্স কাৰণং কিন্তি পুচ্ছি. চাৰিকং পক্কমিতুং কালোতি যোজনা. তেন হীতি উয্যোজনত্থে নিপাতো. ভগৱা পক্কামীতি সম্বন্ধো. পৰিৱুতোতি পৰিসমন্ততো ৱুতো আৱুতো নিৱুতো হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. অতুৰিতচাৰিকন্তি অজৱনচাৰিকং.

এৱন্তি ইমিনা নযেন. ভগৱতি পক্কন্তে চ সতীতি যোজনা. নিক্খন্তদিৱসতোতি ফগ্গুণপুণ্ণমিযা পাটিপদদিৱসতো. উত্তমভোজনৰসস্সাতি উত্তমভোজনৰসেন. দস্সথাতি দদেয্যাথ. তেনেৱাতি সদ্ধায উপ্পাদনকাৰণেনেৱ. নন্তি কাড়ুদাযিং. ভগৱা ঠপেসীতি সম্বন্ধো. এতদগ্গন্তি এসো অগ্গো. যদিদন্তি যো অযং. এতদগ্গেতি এতদগ্গট্ঠানে.

সাকিযাপি খো পহিণিংসূতি সম্বন্ধো. ঞাতিসেট্ঠন্তি ঞাতীনং সেট্ঠং, ঞাতিযেৱ ৱা সেট্ঠং, ভগৱন্তন্তি যোজনা. নিগ্ৰোধসক্কস্সাতি নিগ্ৰোধনামকস্স সক্কস্স. তত্থাতি নিগ্ৰোধসক্কস্স আৰামে. পচ্চুগ্গমনন্তি পটিমুখং উট্ঠহিত্ৱা গমনং. ততোতি পহিণতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. ৰাজকুমাৰে চ ৰাজকুমাৰিকাযো চ পহিণিংসূতি যোজনা. তেসন্তি ৰাজকুমাৰৰাজকুমাৰিকানং. তত্ৰাতি নিগ্ৰোধাৰামে. মানো জাতি সভাৱো এতেসন্তি মানজাতিকা, মানেন, মানো ৱা থদ্ধো এতেসন্তি মানথদ্ধা. তেতি সাকিযা, আহংসূতি সম্বন্ধো.

তেসূতি সাকিযেসু. নেতি ঞাতযো. ৱুট্ঠাযাতি চতুত্থজ্ঝানতো ৱুট্ঠহিত্ৱা. তেসন্তি ঞাতীনং. কণ্ডম্বৰুক্খমূলেতি কণ্ডনামকেন উয্যানপালেন ৰোপিমস্স অম্বৰুক্খস্স আসন্নে. ৰাজাতি সুদ্ধোদনমহাৰাজা. ৱোতি তুম্হাকং, পাদেতি সম্বন্ধো. অযন্তি ৱন্দনা. জম্বুচ্ছাযাযাতি জম্বুৰুক্খস্স ছাযায. ইতি আহাতি যোজনা.

সিখাপ্পত্তোতি অগ্গপ্পত্তো, কোটিপ্পত্তোতি অত্থো. ততোতি নিসীদনতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. পোক্খৰৱস্সন্তি পদুমৱনে ৱুট্ঠৱস্সসদিসং. তম্বৱণ্ণন্তি লোহিতৱণ্ণং. তন্তি অপতনং ভগৱা কথেসীতি সম্বন্ধো.

দুতিযদিৱসেতি কপিলৱত্থুং পত্তদিৱসতো দুতিযে দিৱসে. ইন্দখীলেতি নগৰস্স উম্মাৰে. কথন্তি কেনাকাৰেন চৰিংসু নু খোতি যোজনা. অগমংসু কিং চৰিংসু কিন্তি যোজনা. সপদানচাৰন্তি ঘৰপটিপাটিখণ্ডনৱিৰহিতেন সহ পৱত্তং চাৰং. ততোতি আৱজ্জনতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. অযমেৱ ৱংসোতি পুব্ববুদ্ধানং অযমেৱ ৱংসো. অযং পৱেণীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অনুসিক্খন্তাতি অনু পটিভাগং সিক্খন্তা. নিৱিট্ঠগেহতোতি নিৱাসনত্থায ৱিসিতগেহতো. অয্যোতি অধিপো সামীতি অত্থো. সিদ্ধত্থকুমাৰোতি সব্বলোকস্স সিদ্ধো অত্থো অস্মিং অত্থীতি সিদ্ধত্থো, সোযেৱ কুমাৰো সিদ্ধত্থকুমাৰো. সীহপঞ্জৰন্তি ৱাতপানং. তঞ্হি সীহৰূপং দস্সেত্ৱা কতপঞ্জৰত্তা সীহপঞ্জৰন্তি ৱুচ্চতি. দস্সনব্যাৱটোতি দস্সনে, দস্সনত্থায ৱা ব্যাৱটো. ৰাহুলমাতাপি দেৱী আৰোচেসীতি সম্বন্ধো. কপালহত্থোতি কপালো হত্থেসু অস্স ভগৱতোতি কপালহত্থো, হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. নানাৱিৰাগসমুজ্জলাযাতি নানাঠানেসু ৱিৰাগায সমুজ্জলায. ৱিৰোচমানং ভগৱন্তন্তি সম্বন্ধো.

উণ্হীসতোতি সিৰোৱেঠনতো. তঞ্হি উপৰিসীসে নহতি বন্ধতি, নহীযতি বন্ধীযতীতি ৱা উণ্হীসোতি ৱুচ্চতি. নৰসীহগাথাহি নামাতি নৰসীহগাথানামকাহি. তা হি যস্মা নৰোযেৱ সব্বসত্তানং সীহো সেট্ঠো, নৰানং, নৰেসু ৱা সীহো সেট্ঠোতি নৰসীহো, তস্স পকাসকা গাথা হোন্তি, তস্মা নৰসীহগাথাতি ৱুচ্চন্তি. ৰঞ্ঞোতি সস্সুৰৰঞ্ঞো, মাতুলৰঞ্ঞো ৱা. সংৱিগ্গহদযোতি চলনচিত্তো. সণ্ঠাপযমানোতি সুট্ঠু ঠাপযমানো. তুৰিততুৰিতন্তি তুৰিততো তুৰিতং, অতিসীঘন্তি অত্থো. কিং ভন্তেতি কিং কাৰণা ভন্তে. অহুৱত্থাতি হিয্যত্তনীমজ্ঝিমপুৰিসসঙ্খাতায ত্থৱিভত্তিযা হূধাতুস্স ঊকাৰস্স উৱাদেসো হোতি, তস্মা তুম্হে এৱংসঞ্ঞিনো অহুৱত্থাতি যোজনা. ৱংসচাৰিত্তমেতন্তি এতং পিণ্ডায চৰণং ৱংসতো পৱেণিতো চাৰিত্তং. তত্থ চাতি মহাসম্মতখত্তিযৱংসে চ. অযন্তি মহাসম্মতখত্তিযৱংসো. অন্তৰৱীথিযন্তি ৱীথিযা মজ্ঝে. ঠিতোৱ আহাতি সম্বন্ধো.

উত্তিট্ঠেতি উদ্দিস্স, উট্ঠহিত্ৱা ৱা পিণ্ডায তিট্ঠনে. ধম্মং সুচৰিতন্তি সুট্ঠু চৰিতব্বং ভিক্খাচৰিযসঙ্খাতং ধম্মং. চৰেতি চৰেয্য. ধম্মচাৰীতি ভিক্খাচৰিযসঙ্খাতং ধম্মং চৰণসীলো সমণো. সুখং সেতীতি উপলক্খণৱসেন ৱুত্তং. সেসইৰিযাপথাপি লক্খণহাৰৱসেন গহেতব্বা সমানকিচ্চত্তা. অস্মিঞ্চ লোকে পৰম্হি চ লোকেতি যোজনা.

ন তং দুচ্চৰিতং চৰেতি ৱেসিযাদিগোচৰসঙ্খাতং দুট্ঠু চৰিতব্বং তং ধম্মং ন চৰেয্য.

এত্থ চ পঠমগাথং অন্তৰৱীথিযং কথেত্ৱা ৰাজানং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি, দুতিযগাথং পিতুনিৱেসনে কথেত্ৱা মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে, ৰাজানং সকদাগামিফলে পতিট্ঠাপেসীতি দট্ঠব্বং. ধম্মপালজাতকং সুত্ৱাতি পুন অপৰস্মিং দিৱসে (জা. অট্ঠ. ৪.৯৮ আদযো; ধ. প. অট্ঠ. ১.নন্দত্থেৰৱত্থু) ধম্মপালজাতকং (জা. অট্ঠ. ৪.মহাধম্মপালজাতকৱণ্ণনা) সুত্ৱা. মৰণসমযেতি মৰণাসন্নকালে, মৰণসমযসমীপে ৱা, সমীপত্থে চেতং ভুম্মৱচনং.

সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকত্ৱা পৰিৱিসীতি সম্বন্ধো. সব্বং ইত্থাগাৰন্তি সব্বো ওৰোধো. সো হি ইত্থীনং অগাৰন্তি ইত্থাগাৰন্তি ৱুচ্চতি. ইমিনা ৱচনত্থেন অগাৰমেৱ মুখ্যতো লব্ভতি, ৰাজিত্থিযো পন উপচাৰেনাতি দট্ঠব্বং. সা পনাতি ৰাহুলমাতা পন. পৰিজনেনাতি পৰিৱাৰেন. নন্তি অয্যপুত্তং. ‘‘ৰাজান’’ন্তিপদং ‘‘গাহাপেত্ৱা’’তিপদে কাৰিতকম্মং, ‘‘পত্ত’’ন্তিপদং তত্থেৱ ধাতুকম্মং. ৰাজধীতাযাতি সুপ্পবুদ্ধৰঞ্ঞো ধীতায. সাতি ৰাজধীতা. গোপ্ফকেসূতি চৰণগণ্ঠীসু ভগৱন্তং গহেত্ৱাতি যোজনা. অথ ৱা ভগৱতো গোপ্ফকে গহেত্ৱাতি যোজনা. এৱঞ্হি সতি উপযোগত্থে ভুম্মৱচনন্তি দট্ঠব্বং.

ৰাজা কথেসীতি সম্বন্ধো. অনচ্ছৰিযন্তি ন অচ্ছৰিযং, অচ্ছৰং পহৰিতুং ন যোগ্যন্তি অত্থো. ৰাজধীতা যং অত্তানং ৰক্খি, ইদং অনচ্ছৰিযন্তি যোজনা.

তংদিৱসমেৱাতি তস্মিং দুতিযদিৱসেযেৱ. কেসৱিসজ্জনন্তি ৰাজচূড়ামণিবন্ধনত্থং কুমাৰকালে বন্ধিতসিখাৱেণিসঙ্খাতস্স কেসস্স ৱিসজ্জনং, মোচনন্তি অত্থো. পট্টবন্ধোতি অসুকো নাম ৰাজাতি নলাটে সুৱণ্ণমযস্স পট্টস্স বন্ধনং. ঘৰমঙ্গলন্তি অভিনৱঘৰং পৱেসনমঙ্গলং. আৱাহমঙ্গলন্তি আৱাহে পৱত্তং মঙ্গলং. ছত্তমঙ্গলন্তি ৰাজছত্তুস্সাপনকালে পৱত্তং মঙ্গলং. মঙ্গলং ৱত্ৱাতি মঙ্গলসংযুত্তং ধম্মকথং কথেত্ৱা. জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণসমন্নাগতা. তুৱট্টং খোতি খিপ্পমেৱ. সোপীতি নন্দৰাজকুমাৰোপি. ইতীতিআদি নিগমনং. দুতিযদিৱসেতি কপিলৱত্থুপত্তদিৱসতো দুতিযে দিৱসে. ধম্মপদঅট্ঠকথাযং (ধ. প. অট্ঠ. ১.নন্দত্থেৰৱত্থু; থেৰগা. অট্ঠ. ১.নন্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) পন ‘‘ততিযদিৱসে নন্দং পব্বাজেসী’’তি ৱুত্তং.

সত্তমে দিৱসেতি কপিলৱত্থুপত্তদিৱসতোযেৱ সত্তমে দিৱসে. এতং সমণং পস্সাতি যোজনা. ব্ৰহ্মৰূপৱণ্ণন্তি ব্ৰহ্মুনো ৰূপসঙ্খাতো ৱণ্ণো ৱিয ৱণ্ণো ইমস্সাতি ব্ৰহ্মৰূপৱণ্ণো, তং. অযন্তি অযং সমণো. ত্যস্সাতি তে অস্স. তেতি নিধযো. অস্সাতি সমণস্স. নন্তি সমণং. যাচাতি যাচাহি. অযং দ্ৱিকম্মিকধাতু. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. পুত্তো পিতুসন্তকস্স সামিকো, ইতি তস্মা মে দেহীতি যোজনা. অনুৰূপং ৱচনন্তি সম্বন্ধো. ভগৱন্তং অনুবন্ধীতি ভগৱতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি.

ন ৱিসহতীতি ন সমত্থেতি. অযং কুমাৰো পিতুসন্তকং যং ধনং ইচ্ছতি, তন্তি যোজনা. ৱট্টানুগতন্তি ৱট্টদুক্খং অনুগতং. সৱিঘাতকন্তি ৱিঘাতকেহি পঞ্চহি ৱেৰেহি সহিতং. অস্সাতি কুমাৰস্স. নন্তি কুমাৰং. অযন্তি কুমাৰো. দাযজ্জন্তি দাযসঙ্খাতং মাতাপিতূনং ধনং আদদাতীতি দাযাদো, পুত্তো, তস্স ইদন্তি দাযজ্জং, মাতাপিতূনং ধনং.

‘‘কথাহং ভন্তে ৰাহুলকুমাৰং পব্বাজেমী’’তি কস্মা আহ, ননু আযস্মা সাৰিপুত্তো বাৰাণসিযং তীহি সৰণগমনেহি অনুঞ্ঞাতং পব্বজ্জং ন জানাতীতি আহ ‘‘ইদানী’’তিআদি. যা সা পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ অনুঞ্ঞাতাতি যোজনা. ততোতি পব্বজ্জাউপসম্পদতো. উপসম্পদং পটিক্খিপিত্ৱাতি সম্বন্ধো. ৱিমতীতি ৱিৱিধা ইচ্ছা. ইমঞ্চ পনত্থন্তি ইমমেৱ ৱিমতিসঙ্খাতমত্থং. ধম্মসেনাপতি আহাতি সম্বন্ধো. ভগৱতো তং অজ্ঝাসযন্তি যোজনা.

‘‘অথ খো…পে… পব্বাজেসী’’তি এত্থ কিং কুমাৰস্স কেসচ্ছেদনাদীনি সব্বকিচ্চানি আযস্মা সাৰিপুত্তোযেৱ কৰোতীতি আহ ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেৰো’’তিআদি. ওৱাদাচৰিযোতি নিৱাসনপাৰুপনাদীসু সেখিযৱত্তেসু, আভিসমাচাৰিকেসু চ ওৱাদকো আচৰিযো. অথ কস্মা ‘‘আযস্মা সাৰিপুত্তো ৰাহুলকুমাৰং পব্বাজেসী’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. তত্থাতি তস্সং পব্বজ্জাউপসম্পদাযং. ন আচৰিযোতি পব্বজ্জাচৰিযো চ ওৱাদাচৰিযো চ ন ইস্সৰো.

উপ্পন্নসংৱেগেন হদযেনাতি এত্থ ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং. উপ্পন্নসংৱেগো হদযো হুত্ৱাতি হি যোজনা. সব্বন্তি সব্বং ৱচনং.

তত্থাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. অৱিসেসেনাতি ‘‘ধন’’ন্তি ৱা ‘‘অঞ্ঞ’’ন্তি ৱা ‘‘সাৱজ্জ’’ন্তি ৱা ‘‘অনৱজ্জ’’ন্তি ৱা ৱিসেসমকত্ৱা সামঞ্ঞেন. ন চ বুদ্ধানন্তি এত্থ চসদ্দেন ন কেৱলং অপটিৰূপমেৱ, অথ খো বুদ্ধানঞ্চ ন আচিণ্ণন্তি অত্থং দস্সেতি. যন্তি যং ৱৰং. তথা নন্দেতি এত্থ তথাসদ্দস্স উপমেয্যত্থজোতকভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথেৱ কিৰা’’তিআদি. যথেৱ বোধিসত্তং ব্যাকৰিংসু, এৱং নন্দম্পি ৰাহুলম্পি ব্যাকৰিংসু কিৰাতি যোজনা. পাড়িযং পন যথা ভগৱতি মে ভন্তে পব্বজিতে অনপ্পকং দুক্খং অহোসি, তথা নন্দে পব্বজিতে অনপ্পকং দুক্খং অহোসি, তথা ৰাহুলে পব্বজিতে অধিমত্তং দুক্খং অহোসীতি যোজনা. নেমিত্তকাতি সুভাসুভনিমিত্তং কথেন্তীতি নেমিত্তকা. পুত্তস্সাতি জেট্ঠপুত্তস্স সিদ্ধত্থকুমাৰস্স. পব্বজ্জাযাতি পব্বজ্জাহেতু পব্বজ্জাকাৰণা, পব্বজ্জানিমিত্তং ৱা. ততোতি ভগৱতো পব্বজ্জতো. তম্পীতি নন্দম্পি. ইতীতি ঈদিসং. ভগৱতো পব্বজ্জায মহন্তং ইচ্ছাৱিঘাতসদিসন্তি অত্থো. তম্পীতি ৰাহুলম্পি. তেনাতি পব্বজ্জাহেতুনা. অস্সাতি ৰঞ্ঞো. উপ্পজ্জীতি সম্বন্ধো. ইতোতি সোকুপ্পত্তিতো ৱৰযাচনতো ৱা.

সোতি ৰাজা. যত্ৰ হি নামাতি যো নাম. অহম্পি নাম যো যাদিসো বুদ্ধমামকো ধম্মমামকো সঙ্ঘমামকো সমানো, সো তাদিসো অহম্পি ন সক্কোমীতি যোজনা. অঞ্ঞেতি মযা অপৰে. দুক্খন্তি ঞাতিৱিযোগদুক্খং. নিয্যানিককাৰণন্তি মনুস্সানং গৰহউপৱাদঅক্কোসতো নিয্যানিকং কাৰণং.

তত্থাতি ‘‘অননুঞ্ঞাতো’’তিআদিৱচনে. জনেতীতি জননী, মাতা. জনেতীতি জনকো, পিতা. ইমিনা পোসাৱনিকমাতাপিতৰো নিৱত্তেতি. মাতা ৱা মতা হোতীতি যোজনা. সো এৱ ৱাতি পুত্তো এৱ ৱা. অনুঞ্ঞাতোম্হীতি ৱদতীতি সচ্চেন ৱা অলিকেন ৱা ‘‘অনুঞ্ঞাতোম্হী’’তি ৱদতি. মাতা ৱা সযং পব্বজিতাতি যোজনা. পিতস্সাতি পিতা অস্স. অস্সাতি পুত্তস্স. ৱিপ্পৱুত্থোতি মাতুযা কেনচি কাৰণেন পৱাসো.

চূড়মাতাদীনন্তিআদিসদ্দেন মহামাতাদীনি সঙ্গণ্হাতি. পোসনকাতি ৱড্ঢনকা. তেসুপীতি পোসনকমাতাপিতৰেসুপি.

যং পন পুত্তং নানুজানন্তীতি সম্বন্ধো. জীৱস্সেৱাতি তস্স জীৱস্স এৱ, পব্বাজেন্তস্স ৱা ভিক্খুস্স, ন দেসন্তৰগমনাদীনমত্থাযাতি অত্থো. তেসন্তি মাতাপিতূনং.

মহাকন্তাৰোতি কেন উদকেন তৰিতব্বোতি কন্তাৰো, নিৰুদককন্তাৰোৱ মুখ্যতো লব্ভতি, ৱাড়কন্তাৰো চোৰকন্তাৰো অমনুস্সকন্তাৰো দুব্ভিক্খকন্তাৰো মৰুকন্তাৰোতি ইমে পঞ্চ কন্তাৰা ৰূড়্হীৱসেন. মহন্তো কন্তাৰো মহাকন্তাৰো.

যাৱতকেতি এত্থ যাৱসদ্দো পমাণত্থোতি আহ ‘‘যত্তকে’’তি.