২৬. পঞ্চাবাধৱত্থুকথা
৮৮. মগধেসূতি এত্থ বহুৱচনপদেন ৱুত্তত্তা জনপদস্স নামন্তি আহ ‘‘মগধনামকে জনপদে’’তি. অমনুস্সানঞ্চাতি মনুস্সেহি অঞ্ঞসত্তানঞ্চ. উস্সন্নসদ্দো চ উস্সদসদ্দো চ ৱুড্ঢিপ্পত্তপৰিযাযোতি আহ ‘‘উস্সন্না ৱুড্ঢিপ্পত্তা’’তি. ‘‘ফাতিপ্পত্তা’’তি ইমিনা তমেৱত্থং দস্সেতি. তেহীতি কুট্ঠাদীহি পঞ্চহি আবাধেহি.
তত্থাতি কুট্ঠাদীসু পঞ্চসু আবাধেসু. আবাধিকং আভুসো বাধতি পীড়েতীতি আবাধো, অঙ্গপচ্চঙ্গং কুটতি ছিন্দতীতি কুট্ঠং. ‘‘ৰত্তকুট্ঠং ৱা’’তিআদীসু ৱাসদ্দেন সেতকুট্ঠাদীনিপি সঙ্গণ্হাতি. কীটিভ দদ্দু খজ্জু আদিপ্পভেদম্পীতি কীটিভো চ দদ্দু চ খজ্জু চ কীটিভদদ্দুখজ্জুযো, তা আদযো যেসং কুট্ঠানন্তি কীটিভদদ্দুখজ্জুআদযো, তেসং পভেদো কীটিভদদ্দু খজ্জুআদিপ্পভেদো, তম্পি. তত্থ কীটিভোতি কীট ইভোতি পদৱিভাগো কাতব্বো. তত্থ কীটোতি কিমি. ইমিনা কীটকুলাৱকং ‘‘কীটো’’তি গহেতব্বং, কীটো ৱিযাতি কীটো, কুট্ঠৱিসেসো. ইভোতি গজো. ইমিনা গজস্স সবলং ‘‘ইভো’’তি গহেতব্বং. ইভো ৱিযাতি ইভো, কুট্ঠৱিসেসো. কীটোযেৱ ইভো কীটিভো, কুট্ঠাবাধৱিসেসো, যং লোকে ‘‘কুট্টাবাধ ৱিসেসো’’ইতি ৱোহৰন্তি. দদ্দূতি কচ্ছু. সা হি সৰীৰং দংসতি ৱিদংসতি, হিংসতীতি ৱা দদ্দুতি ৱুচ্চতি. একস্স দকাৰস্স ৰকাৰং কত্ৱা ‘‘দদ্দু’’তিপি পাঠো. যং লোকে ‘‘প্ৱে:’’ইতি ৱোহৰন্তি. খজ্জূতি কণ্ডুৱনং. তঞ্হি সৰীৰং খজ্জতি ব্যথতি খদতি, হিংসতীতি ৱা খজ্জূতি ৱুচ্চতি. যং লোকে ‘‘খজ্জ’’ইতি ৱোহৰন্তি. ‘‘কচ্ছূ’’তিপি পাঠো, সো অপাঠো দদ্দুসদ্দেন তস্স গহিতত্তা. তন্তি কুট্ঠং. পকতিপটিচ্ছন্নট্ঠানেতি পকতিযা পটিচ্ছন্নট্ঠানে, যথানিৱত্থপাৰুতট্ঠানেতি অত্থো. ইমিনা ৱিসেসতো পটিচ্ছন্নং নিৱত্তেতি. অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং সচে হোতীতি যোজনা. পকতিৱণ্ণেতি =০৭ পকতিছৱিযং. যথা অৱণা ছৱি হোতি, তথাতি অত্থো. ইদং ৱণৱত্থুং সন্ধায ন ৱুত্তং.
মেদগণ্ডোতি মেদো অস্মিং অত্থীতি মেদো, গণ্ডতি ফোটো ভৱতীতি গণ্ডো, মেদোযেৱ গণ্ডো মেদগণ্ডো. যং লোকে ‘‘মেদগণ্ডোইতি ৱোহৰন্তি. কোলট্ঠীতি কোলং ৱুচ্চতি বদৰফলং, তস্স অট্ঠি কোলট্ঠি. অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতে সতীতি যোজনা. সঞ্ছৱিন্তি সংৱিজ্জমানছৱিং, সঞ্জাতছৱিং ৱা. উণ্ণিগণ্ডাতি উদ্ধং নমন্তীতি উণ্ণিযো, তাযেৱ গণ্ডা উণ্ণিগণ্ডা. যে লোকে ‘‘উণ্ণিগণ্ডা’’ ইতি ৱোহৰন্তি. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং সৰীৰপদেসে. খীৰপীড়কাতি খীৰং এত্থ অত্থীতি খীৰা, তা এৱ পীড়কা খীৰপীড়কা. যা লোকে ‘‘খীৰপীড়কা’’ ইতি চ ইতি চ ৱোহৰন্তি. তাসূতি পীড়কাসু. খীৰপীড়কা নাম গণ্ডা হোন্তীতি সম্বন্ধো. খৰপীড়কাতি খৰসভাৱা পীড়কা. খৰসভাৱত্তা তেন সত্তা মৰণম্পি গচ্ছন্তি, মৰণমত্তম্পি দুক্খং. যা লোকে ইতি ‘‘খীৰপীড়কা’’ ৱোহৰন্তি. পদুমকণ্ণিকা নাম গণ্ডা হোন্তীতি সম্বন্ধো. পদুমস্স কণ্ণিকা ৱিয পদুমকণ্ণিকা. যা লোকে ‘‘পদুমকণ্ণিকা’’ইতি ৱোহৰন্তি. সাসপবীজকা নাম গণ্ডাতি সম্বন্ধো. সাসপস্স বীজং পমাণমেতাসন্তি সাসপবীজকা. যা লোকে ‘‘সাসপবীজকা’’ ইতি ৱোহৰন্তি. তা সব্বাতি সব্বা তা পীড়কা, গণ্ডজাতিযো ৱা. তাসূতি পীড়কাসু, গণ্ডজাতীসু ৱা.
পদুমপুণ্ডৰীকপত্তৱণ্ণন্তি পদুমং নাম ৰত্তং, পুণ্ডৰীকং নাম সেতং, তেসং পুপ্ফপত্তস্স ৱণ্ণং ৱিয ৱণ্ণমেতস্সাতি পদুমপুণ্ডৰীকপত্তৱণ্ণং, সঙ্খকুট্ঠং. যং লোকে ‘‘পদুমপুণ্ডৰীকপত্তৱণ্ণং, সঙ্খকুট্ঠং’’ ইতি ৱোহৰন্তি. যেনাতি কুট্ঠেন. গুন্নং সৰীৰং সবলং ৱিয মনুস্সানং সৰীৰং সবলং হোতীতি যোজনা. তস্মিন্তি কিলাসে. সোসব্যাধীতি খযৰোগো. সো হি যস্মা মংসলোহিতাদীনি সোসাপেতি, তস্মা সোসোতি ৱুচ্চতি. যং লোকে ‘‘সাংস’’ ইতি চ ‘‘সোসব্যাধি’’ ইতি চ ৱোহৰন্তি. তস্মিন্তি সোসব্যাধিম্হি. অপমাৰোতি অপস্মাৰো. সো হি সাৰতো অপগতত্তা ‘‘অপমাৰো’’তি ৱুচ্চতি সকাৰস্স মকাৰং কত্ৱা. যং লোকে ‘‘অপমাৰ’’ ইতি চ ‘‘অৰূ?’’ইতি চ ৱোহৰন্তি. তত্থাতি দ্ৱীসু উম্মাদেসু. আধাৰে চেতং ভুম্মৱচনং. দুত্তিকিচ্ছো হোতীতি সম্বন্ধো.