১. লসুণৱগ্গো
১. পঠমসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
তিংসকানন্তৰং তিংসকানং অনন্তৰে কালে ছসট্ঠিসতসঙ্গহা ছউত্তৰসট্ঠিঅধিকসতেহি সিক্খাপদেহি সঙ্গহিতা যে ধম্মা সঙ্গীতিকাৰেহি সঙ্গীতা, দানি ইমস্মিং কালে তেসম্পি ধম্মানং অযং ৱণ্ণনা হোতীতি যোজনা.
৭৯৩. তত্থাতি তেসু ছসট্ঠিসতসঙ্গহেসু সিক্খাপদেসু, পঠমসিক্খাপদেতি সম্বন্ধো. ‘‘দ্ৱে তযো’’তি এত্থ ৱাসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘দ্ৱে ৱা তযো ৱা’’তি. ফোটলকেতি কন্দে, মিঞ্জে ৱা. এতন্তি ‘‘গণ্ডিকে’’তি এতং নামং. ‘‘পমাণ’’ন্তিইমিনা মত্তসদ্দো পমাণত্থোৱ, ন অপ্পত্থো, নাপি অৱধাৰণত্থোতি দস্সেতি. লসুণন্তি সেতৱণ্ণমূলং মহাকন্দং. মহাকন্দো হি ব্যঞ্জনসম্পাকাদীসু আমগন্ধানং অভিভৱনত্তা লসীযতি কন্তীযতীতি লসুণন্তি ৱুচ্চতি.
সুৱণ্ণহংসযোনিন্তি সুৱণ্ণমযেন পত্তেন যুত্তং হংসযোনিং. জাতিস্সৰোতি জাতিং ভৱং সৰতি জানাতীতি জাতিস্সৰো. অথাতি জাতিস্সৰস্স নিপ্ফন্নত্তা. নিপ্ফন্নত্থো হি অথসদ্দো. পুব্বসিনেহেনাতি পুব্বে মনুস্সভৱে ভাৱিতেন সিনেহেন. তাসন্তি পজাপতিযা চ তিস্সন্নং ধীতৰানঞ্চ. তং পনাতি পত্তং পন.
৭৯৫. মগধেসূতি মগধৰট্ঠে ঠিতেসু জনপদেসু. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ইধাতি ‘‘লসুণং খাদেয্যা’’তিপদে. তম্পীতি মাগধকম্পি. গণ্ডিকলসুণমেৱাতি গণ্ডো ফোটো এতস্সত্থীতি গণ্ডিকং. গণ্ডসদ্দো হি ফোটপৰিযাযো, বহুত্থে ইকপচ্চযো. বহুগণ্ডিকলসুণন্তি হি ৱুত্তং হোতি. গণ্ডসদ্দো হি ফোটে চ কপোলে চাতি দ্ৱীসু অত্থেসু ৱত্ততি, ইধ পন ফোটে ৱত্ততীতি দট্ঠব্বং. পোত্থকেসু পন ওট্ঠজেন চতুত্থক্খৰেন পাঠো অত্থি, সো ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বো. বহূসু হি পুব্বপোত্থকেসু কণ্ঠজো ততিযক্খৰো চ ওট্ঠজো চতুত্থক্খৰো চাতি দ্ৱে অক্খৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিৱত্তিত্ৱা তিট্ঠন্তি. ন একদ্ৱিতিমিঞ্জকন্তি একমিঞ্জো পলণ্ডুকো ন হোতি, দ্ৱিমিঞ্জো ভঞ্জনকো ন হোতি, তিমিঞ্জো হৰিতকো ন হোতীতি অত্থো. কুৰুন্দিযং পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. সঙ্খাদিত্ৱাতি দন্তেহি চুণ্ণৱিচুণ্ণং কত্ৱা.
৭৯৭. পলণ্ডুকোতি সুকন্দকো একো লসুণৱিসেসো. ভঞ্জনকাদীনি লোকসঙ্কেতোপদেসতো দট্ঠব্বানি. হীতি সচ্চং. তস্সাতি চাপলসুণস্স. সভাৱেনেৱাতি সূপসম্পাকাদিং ৱিনা অত্তনো সভাৱতো এৱ. তন্তি মাগধকং, পক্খিপিতুন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. যত্থ কত্থচীতি যেসু কেসুচীতি. পঠমং.
২. দুতিযসিক্খাপদং
৭৯৯. দুতিযে সংদস্সনং বাধতি নিসেধেতি অস্মিং ঠানেতি সম্বাধন্তি ৱচনত্থেন পটিচ্ছন্নোকাসো সম্বাধো নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিচ্ছন্নোকাসে’’তি. উভো উপকচ্ছকাতি দ্ৱে বাহুমূলা. তে হি উপৰি যংকিঞ্চি ৱত্থুং কচতি বন্ধতি এত্থাতি উপকচ্ছকাতি ৱুচ্চন্তি. মুত্তকৰণন্তি পস্সাৱমগ্গো. সো হি মুত্তং কৰোতি অনেনাতি মুত্তকৰণন্তি ৱুচ্চতি. লোমো কত্তীযতি ছিন্দীযতি ইমাযাতি কত্তৰি, তায ৱা, সুট্ঠু দড়্হং লোমং ডংসতীতি সণ্ডাসো, সোযেৱ সণ্ডাসকো, তেন ৱা, খুৰতি লোমং ছিন্দতীতি খুৰো, তেন ৱা সংহৰাপেন্তিযাতি সম্বন্ধো. সংহৰাপেন্তিযাতি অপনেন্তিযাতি. দুতিযং.
৩. ততিযসিক্খাপদং
৮০৩. ততিযে মুত্তকৰণতলঘাতনেতি মুত্তকৰণস্স তলং হননং পহৰণং মুত্তকৰণতলঘাতনং, তস্মিং মুত্তকৰণতলঘাতনে নিমিত্তভূতে. তাৱ মহন্তন্তি অতিৱিয মহন্তং. কেসৰেনাপীতি কিঞ্জক্খেনাপি. সো হি কে জলে সৰতি পৱত্ততীতি কেসৰোতি ৱুচ্চতি.
৮০৫. গণ্ডং ৱাতি পীড়কং ৱা. ৱণং ৱাতি অৰুং ৱাতি. ততিযং.
৪. চতুত্থসিক্খাপদং
৮০৬. চতুত্থে ৰঞ্ঞো ওৰোধা ৰাজোৰোধা, পুৰাণে ৰাজোৰোধা পুৰাণৰাজোৰোধাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুৰাণে’’তিআদি. ‘‘গিহিভাৱে’’তি ইমিনা পুৰাণেতি এত্থ ণপচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতি. চিৰাচিৰন্তি নিপাতপটিৰূপকং. তেন ৱুত্তং ‘‘চিৰেন চিৰেনা’’তি. ‘‘সক্কোথা’’তি ইমিনা কথং তুম্হে ৰাগচিত্তং পটিহনিত্ৱা অত্তানং ধাৰেথ ধাৰেতুং সক্কোথাতি অত্থং দস্সেতি. অনাৰোচিতেপীতি ভূততো অনাৰোচিতেপি.
৮০৭. জতুনাতি লাখায. পট্ঠদণ্ডকেতি পটুভাৱেন ঠাতি পৱত্ততীতি পট্ঠো, সোযেৱ দণ্ডো পট্ঠদণ্ডো, তস্স পৱেসনং পট্ঠদণ্ডকং, তস্মিং নিমিত্তভূতে. এতন্তি ‘‘জতুমট্ঠকে’’তি এতং ৱচনন্তি. চতুত্থং.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদং
৮১০. পঞ্চমে ‘‘অতিগম্ভীৰ’’ন্তিপদং কিৰিযাৱিসেসনন্তি আহ ‘‘অতিঅন্তো পৱেসেত্ৱা’’তি. ‘‘উদকেন ধোৱনং কুৰুমানা’’তি ইমিনা ‘‘উদকসুদ্ধিক’’ন্তিপদস্স উদকেন সুদ্ধিযা কৰণন্তি অত্থং দস্সেতি.
৮১২. দ্ৱঙ্গুলপব্বপৰমন্তি এত্থ দ্ৱে অঙ্গুলানি চ দ্ৱে পব্বানি চ দ্ৱঙ্গুলপব্বং, উত্তৰপদে পুব্বপদলোপো. দ্ৱঙ্গুলপব্বং পৰমং পমাণং এতস্স উদকসুদ্ধিকস্সাতি দ্ৱঙ্গুলপব্বপৰমং. ৱিত্থাৰতো দ্ৱঙ্গুলপৰমং, গম্ভীৰতো দ্ৱিপব্বপৰমন্তি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৱিত্থাৰতো’’তিআদি. অঙ্গুলং পৱেসেন্তিযাতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. ‘‘চতুন্নং ৱা’’তি ইদং উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং, তিণ্ণম্পি পব্বং ন ৱট্টতি, চতুন্নং পন পগেৱাতি অত্থোতি. পঞ্চমং.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদং
৮১৫. ছট্ঠে ভত্তস্স ৱিস্সজ্জনং ভত্তৱিস্সগ্গোতি ৱুত্তে ভত্তকিচ্চন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভত্তকিচ্চ’’ন্তি. পানীযসদ্দেন পানীযথালকং গহেতব্বং, ৱিধূপনসদ্দেন বীজনী গহেতব্বা, উপসদ্দো সমীপত্থোতি সব্বং দস্সেন্তো আহ ‘‘একেন হত্থেনা’’তিআদি. ‘‘অচ্চাৱদতী’’তিপদস্স অতিক্কমিত্ৱা ৱদনাকাৰং দস্সেতি ‘‘পুব্বেপী’’তিআদিনা.
৮১৭. ‘‘সুদ্ধউদকং ৱা হোতূ’’তিআদিনা ‘‘পানীযেনা’’তি ৱচনং উপলক্খণং নামাতি দস্সেতি. দধিমত্থূতি দধিমণ্ডং দধিনো সাৰো, দধিম্হি পসন্নোদকন্তি ৱুত্তং হোতি. ৰসোতি মচ্ছৰসো মংসৰসো. ‘‘অন্তমসো চীৱৰকণ্ণোপী’’তি ইমিনা ‘‘ৱিধূপনেনা’’তি ৱচনং নিদস্সনং নামাতি দস্সেতি.
৮১৯. দেতীতি সযং দেতি. দাপেতীতি অঞ্ঞেন দাপেতি. উভযম্পীতি পানীযৱিধূপনদ্ৱযম্পীতি. ছট্ঠং.
৭. সত্তমসিক্খাপদং
৮২২. সত্তমে ‘‘পযোগদুক্কটং নামা’’তি ইমিনা হেট্ঠা ৱুত্তেসু অট্ঠসু দুক্কটেসু পুব্বপযোগদুক্কটং দস্সেতি. ন কেৱলং পুব্বপযোগদুক্কটং এত্তকমেৱ, অথ খো অঞ্ঞম্পি বহু হোতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. সঙ্ঘট্টনেসুপীতি ৱিলোড়নেসুপি. দন্তেহি সঙ্খাদতীতি দন্তেহি চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰোতি. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে, অঞ্ঞায ভিক্খুনিযা কাৰাপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ‘‘অঞ্ঞাযা’’তিপদং ‘‘ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি পদে কাৰিতকম্মং. মাতৰম্পীতি এত্থ পিসদ্দো অঞ্ঞং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তিযা পগেৱাতি দস্সেতি. তায ৱাতি ৱিঞ্ঞাপিতভিক্খুনিযা ৱা. তন্তি আমকধঞ্ঞং. তন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তৱচনং. পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধন্তি পুব্বাপৰতো ৱিৰুদ্ধং. ‘‘অঞ্ঞায…পে… দুক্কটমেৱা’’তি পুব্বৱচনে দুক্কটমেৱ ৱুত্তং, পুন ‘‘অঞ্ঞায…পে… দুক্কট’’ন্তি চ পচ্ছিমৱচনে পাচিত্তিযঞ্চ দুক্কটঞ্চ ৱুত্তং, তস্মা পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধন্তি ৱুত্তং হোতি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.
৮২৩. লব্ভমানং আমকধঞ্ঞন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞং ৱা যংকিঞ্চীতি মুগ্গমাসাদীহি ৱা লাবুকুম্ভণ্ডাদীহি ৱা অঞ্ঞং যংকিঞ্চি তিলাদিং ৱাতি. সত্তমং.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদং
৮২৪. অট্ঠমে নিব্বিট্ঠৰাজভটোতি এত্থ উত্তৰপদস্স ছট্ঠীসমাসঞ্চ পুব্বপদেন বাহিৰত্থসমাসঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘নিব্বিট্ঠো’’তিআদি. তত্থ ‘‘ৰঞ্ঞো ভতী’’তি ইমিনা ৰঞ্ঞো ভটো ৰাজভটোতি ছট্ঠীসমাসং দস্সেতি, ‘‘এতেনা’’তি ইমিনা বাহিৰত্থসমাসং. নিব্বিট্ঠোতি নিৱিট্ঠো পতিট্ঠাপিতোতি অত্থো. কেণীতি ৰঞ্ঞো দাতব্বস্স আযস্সেতমধিৱচনং. এতেনাতি ব্ৰাহ্মণেন. ততোতি ঠানন্তৰতো. ভটসঙ্খাতায কেণিযা পথত্তা কাৰণত্তা ঠানন্তৰং ভটপথন্তি আহ ‘‘তংযেৱ ঠানন্তৰ’’ন্তি.
৮২৬. চত্তাৰিপি ৱত্থূনীতি উচ্চাৰাদীনি. পাটেক্কন্তি পটিৱিসুং একেকমেৱ. উচ্চাৰং ৱাতিআদীসু ৱাসদ্দেন দন্তকট্ঠাদযোপি গহেতব্বাতি আহ ‘‘দন্তকট্ঠ…পে… পাচিত্তিযমেৱা’’তি. সব্বত্থাতি সব্বেসু উচ্চাৰাদীসূতি. অট্ঠমং.
৯. নৱমসিক্খাপদং
৮৩০. নৱমে ৰোপিমহৰিতট্ঠানেতি ৰোপিমট্ঠানে চ হৰিতট্ঠানে চ. ৰোপিযতি অস্মিন্তি ৰোপিযং, তংযেৱ ৰোপিমং যকাৰস্স মকাৰং কত্ৱা. এতানীতি উচ্চাৰাদীনি. সব্বেসন্তি ভিক্খুভিক্খুনীনং. যত্থ পনাতি যস্মিং খেত্তেতি. নৱমং.
১০. দসমসিক্খাপদং
৮৩৫. দসমে সোণ্ডা ৱাতি সুৰাসোণ্ডা ৱা. মোৰোতি মযূৰো. সুৱোতি সুকো. মক্কটোতি ৱানৰো. আদিসদ্দেন সপ্পাদযো সঙ্গণ্হাতি, মক্কটাদযোপি নচ্চন্তূতি সম্বন্ধো. অসংযতভিক্খূনন্তি ৱাচসিককম্মে অসংযতানং ভিক্খূনং, ধম্মভাণকগীতং ৱা হোতূতি যোজনা. তন্তিযা গুণেন বদ্ধা তন্তিবদ্ধা. ‘‘ভি’’ন্তিসঙ্খাতো ৰাসদ্দো এতিস্সাতি ভেৰি. কুটেন কতা ভেৰি কুটভেৰি, তায ৱাদিতং কুটভেৰিৱাদিতং, তং ৱা. উদকভেৰীতি উদকেন পক্খিত্তা ভেৰি, তায ৱাদিতম্পি হোতূতি সম্বন্ধো.
৮৩৬. তেসংযেৱাতি যেসং নচ্চং পস্সতি, তেসংযেৱ. যদি পন নচ্চগীতৱাদিতে ৱিসুং ৱিসুং পস্সতি সুণাতি, পাটেক্কা আপত্তিযোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. অঞ্ঞতোতি অঞ্ঞতো দেসতো, পস্সতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ওলোকেত্ৱা’’তি পদে অপেক্খিতে উপযোগত্থে তোপচ্চযো হোতি. অঞ্ঞং ওলোকেত্ৱাতি হি অত্থো. অঞ্ঞতো ৱাদেন্তে পস্সতীতি যোজনা. ভিক্খুনী ন লভতীতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞে ৱত্তুম্পীতি সম্বন্ধো. উপহাৰন্তি পূজং. উপট্ঠানন্তি পাৰিচৰিযং. সব্বত্থাতি সব্বেসু সযং নচ্চাদীসু.
৮৩৭. অন্তৰাৰামে ৱাতি আৰামস্স অন্তৰে ৱা. বহিআৰামে ৱাতি আৰামস্স বহি ৱা. অঞ্ঞেন ৱাতি সলাকভত্তাদীহি অঞ্ঞেন ৱা. তাদিসেনাতি যাদিসো চোৰাদিউপদ্দৱো, তাদিসেনাতি. দসমং.
লসুণৱগ্গো পঠমো.