ভিক্খুনীৱিভঙ্গো
১. পাৰাজিককণ্ডঅত্থযোজনা
এৱং ভিক্খুৱিভঙ্গস্স, কত্ৱান যোজনানযং;
ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স, কৰিস্সং যোজনানযং.
যোতি ৱিভঙ্গো. ৱিভঙ্গস্সাতি ৱিভঙ্গো অস্স. অস্সাতি হোতি. তস্সাতি ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স. যতোতি যস্মা. অযং পনেত্থ যোজনা – ভিক্খূনং ৱিভঙ্গস্স অনন্তৰং ভিক্খুনীনং যো ৱিভঙ্গো সঙ্গহিতো অস্স, তস্স ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স সংৱণ্ণনাক্কমো পত্তো যতো, ততো তস্স ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স অপুব্বপদৱণ্ণনং কাতুং তাৱ পাৰাজিকে অযং সংৱণ্ণনা হোতীতি. অপুব্বানং পদানং ৱণ্ণনা অপুব্বপদৱণ্ণনা, তং.
১. পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৫৬. ‘‘তেন…পে… সাড়্হো’’তি এত্থ ‘‘এত্থা’’তি পাঠসেসো যোজেতব্বো. দব্বগুণকিৰিযাজাতিনামসঙ্খাতেসু পঞ্চসু সদ্দেসু সাড়্হসদ্দস্স নামসদ্দভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সাড়্হোতি তস্স নাম’’ন্তি. মিগাৰমাতুযাতি ৱিসাখায. সা হি মিগাৰসেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তা মিগাৰমাতা নাম. নৱকম্মং অধিট্ঠাতীতি নৱকম্মিকন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘নৱকম্মাধিট্ঠাযিক’’ন্তি. ‘‘পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা’’তিইমিনা পণ্ডা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, সা সঞ্জাতা ইমিস্সাতি পণ্ডিতাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৱেয্যত্তিকেনাতি ৱিসেসেন অঞ্জতি পাকটং গচ্ছতীতি ৱিযত্তো, পুগ্গলো, তস্স ইদং ৱেয্যত্তিকং, ঞাণং, তেন. ‘‘পণ্ডা’’তি ৱুত্তপঞ্ঞায ‘‘মেধা’’তি ৱুত্তপঞ্ঞায ৱিসেসভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পাড়িগহণে’’তিআদি. ‘‘মেধা’’তি হি ৱুত্তপঞ্ঞা ‘‘পণ্ডা’’তি ৱুত্তপঞ্ঞায ৱিসেসো হোতি সতিসহাযত্তা. তত্ৰুপাযাযাতি অলুত্তসমাসো ‘‘তত্ৰমজ্ঝত্ততা’’তিআদীসু (ধ. স. অট্ঠ. যেৱাপনকৱণ্ণনা) ৱিয. ‘‘কম্মেসূ’’তি ইমিনা তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. কত্তব্বকম্মুপপৰিক্খাযাতি কত্তব্বকম্মেসু ৱিচাৰণায. চসদ্দেন ‘‘কতাকত’’ন্তি পদস্স দ্ৱন্দৱাক্যং দস্সেতি. পৰিৱেসনট্ঠানেতি পৰিভুঞ্জিতুং ৱিসন্তি পৱিসন্তি এত্থাতি পৰিৱেসনং, তমেৱ ঠানং পৰিৱেসনট্ঠানং, তস্মিং. নিকূটেতি এত্থ কূটসঙ্খাতসিখৰৱিৰহিতে ওকাসেতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কোণসদিসং কত্ৱা দস্সিতে গম্ভীৰে’’তি. ৱিত্যূপসগ্গো ৱিকাৰৱাচকো, সৰসদ্দো সদ্দৱাচকোতি আহ ‘‘ৱিপ্পকাৰসদ্দো’’তি. চৰতি অনেনাতি চৰণং পাদো, তস্মিং উট্ঠিতো গিলানো এতিস্সাতি চৰণগিলানাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পাদৰোগেন সমন্নাগতা’’তি.
৬৫৭. ‘‘তিন্তা’’তি ইমিনা অৱস্সুতসদ্দো ইধ কিলিন্নত্থে এৱ ৱত্ততি, ন অঞ্ঞত্থেতি দস্সেতি. অস্সাতি ‘‘অৱস্সুতা’’তিপদস্স. পদভাজনে ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পদভাজনে. ৱত্থং ৰঙ্গজাতেন ৰত্তং ৱিয, তথা কাযসংসগ্গৰাগেন সুট্ঠু ৰত্তাতি যোজনা. ‘‘অপেক্খায সমন্নাগতা’’তি ইমিনা অপেক্খা এতিস্সমত্থীতি অপেক্খৱতীতি অত্থং দস্সেতি. পটিবদ্ধং চিত্তং ইমিস্সন্তি পটিবদ্ধচিত্তাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিবন্ধিত্ৱা ঠপিতচিত্তা ৱিযা’’তি. দুতিযপদৱিভঙ্গেপীতি ‘‘অৱস্সুতো’’তি দুতিযপদভাজনেপি. পুগ্গলসদ্দস্স সত্তসামঞ্ঞৱাচকত্তা পুৰিসসদ্দেন ৱিসেসেতি. অধোউব্ভইতি নিপাতানং ছট্ঠিযা সমসিতব্বভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অক্খকানং অধো’’তিআদি. ননু যথা ইধ ‘‘অক্খকানং অধো’’তি ৱুত্তং, এৱং পদভাজনেপি ৱত্তব্বং, কস্মা ন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে’’তিআদি. পদপটিপাটিযাতি ‘‘অধো’’তি চ ‘‘অক্খক’’ন্তি চ পদানং অনুক্কমেন. এত্থাতি অধক্খকউব্ভজাণুমণ্ডলেসু. সাধাৰণপাৰাজিকেহীতি ভিক্খুভিক্খুনীনং সাধাৰণেহি পাৰাজিকেহি. নামমত্তন্তি নামমেৱ.
৬৫৯. এৱন্তি ইমায পাড়িযা ৱিভজিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘উভতোঅৱস্সুতে’’তিআদিৱচনে. ‘‘উভতোঅৱস্সুতে’’তি পাঠো মূলপাঠোযেৱ, নাঞ্ঞোতি দস্সেন্তেন ৱিসেসমকত্ৱা ‘‘উভতোঅৱস্সুতেতি উভতো অৱস্সুতে’’তি ৱুত্তং. উভতোতি এত্থ উভসৰূপঞ্চ তোসদ্দস্স ছট্ঠ্যত্থে পৱত্তিঞ্চ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ভিক্খুনিযা চেৱ পুৰিসস্স চা’’তি. তত্থ ভিক্খুনীপুৰিসসদ্দেহি উভসৰূপং দস্সেতি. ‘‘যা’’তি চ ‘‘স’’ইতি চ দ্ৱীহি সদ্দেহি তোপচ্চযস্স ছট্ঠ্যত্থং, উভিন্নং অৱস্সুতভাৱে সতীতি অত্থো. ভাৱপচ্চযেন ৱিনা ভাৱত্থো ঞাতব্বোতি আহ ‘‘অৱস্সুতভাৱে’’তি. যথাপৰিচ্ছিন্নেনাতি ‘‘অধক্খকং, উব্ভজাণুমণ্ডল’’ন্তি যেন যেন পৰিচ্ছিন্নেন. অত্তনোতি ভিক্খুনিযা. তস্স ৱাতি পুৰিসস্স ৱা. ইধাপীতি কাযপটিবদ্ধেন কাযামসনেপি.
তত্ৰাতি তেসু ভিক্খুভিক্খুনীসু. ন কাৰেতব্বো ‘‘কাযসংসগ্গং সাদিযেয্যা’’তি অৱুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. অচোপযমানাপীতি অচালযমানাপি, পিসদ্দো সম্ভাৱনত্থো, তেন চোপযমানা পগেৱাতি দস্সেতি. এৱং পন সতীতি চিত্তেনেৱ অধিৱাসযমানায সতি পন. কিৰিযসমুট্ঠানতাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স কিৰিযসমুট্ঠানভাৱো. তব্বহুলনযেনাতি ‘‘ৱনচৰকো (ম. নি. অট্ঠ. ২.২০১; ৩.১৩৩), সঙ্গামাৱচৰো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১০৮) ৱিয তস্সং কিৰিযাযং বহুলতো সমুট্ঠাননযেন. সাতি কিৰিযসমুট্ঠানতা.
৬৬০. এত্থাতি উব্ভক্খকঅধোজাণুমণ্ডলেসু.
৬৬২. ‘‘একতো অৱস্সুতে’’তি এত্থাপি তোপচ্চযো ছট্ঠ্যত্থে হোতি. সামঞ্ঞৱচনস্সাপি ৱিসেসে অৱট্ঠানতো, ৱিসেসত্থিনা চ ৱিসেসস্স অনুপযোজিতব্বতো আহ ‘‘ভিক্খুনিযা এৱা’’তি. তত্ৰাতি ‘‘একতো অৱস্সুতে’’তিআদিৱচনে. ‘‘তথেৱা’’তিইমিনা কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতোতি অত্থং অতিদিসতি. চতূসূতি মেথুনৰাগ কাযসংসগ্গৰাগগেহসিতপেম সুদ্ধচিত্তসঙ্খাতেসু চতূসু. যত্থাতি যস্মিং ঠানে.
৬৬৩. অযং পুৰিসো ইতি ৱা ইত্থী ইতি ৱা অজানন্তিযা ৱাতি যোজনাতি. পঠমং.
২. দুতিযপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৬৪. দুতিযে কচ্চি নো সাতি এত্থ নোসদ্দো নুসদ্দত্থোতি আহ ‘‘কচ্চি নু সা’’তি. পৰিৱাৰৱিপত্তীতি পৰিজনস্স ৱিনাসনং. ‘‘অকিত্তী’’তি এত্থ সম্মুখা নিন্দং গহেত্ৱা ‘‘অযসো’’তিইমিনা পৰম্মুখা নিন্দা গহেতব্বাতি দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পৰম্মুখগৰহা ৱা’’তি.
৬৬৬. ‘‘যা পাৰাজিকং আপন্না’’তিইমিনা ‘‘সা ৱা’’তি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. চতুন্নন্তি নিদ্ধাৰণত্থে চেতং সামিৱচনং, চতূসূতি অত্থো. পচ্ছাতি সব্বপাৰাজিকানং পচ্ছা. ইমস্মিং ওকাসেতি পঠমততিযপাৰাজিকানমন্তৰে ঠানে. ঠপিতন্তি সঙ্গীতিকাৰেহি নিক্খিত্তং. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. তত্ৰাতি দুট্ঠুল্লসিক্খাপদেতি. দুতিযং.
৩. ততিযপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৬৯. ততিযে অস্সাতি ‘‘ধম্মেন ৱিনযেনা’’তি পদস্স. পদভাজনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ঞত্তিসম্পদা চেৱ অনুসাৱনসম্পদা চ সত্থুসাসনং নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তি…পে… সম্পদায চা’’তি. সত্থুসাসনেনাতি চ সত্থু আণায. কম্মন্তি উক্খেপনীযকম্মং. তত্থাতি সঙ্ঘে. ‘‘ৱচনং নাদিযতী’’তিআদীসু ৱিয সঙ্ঘং ৱা নাদিযতীতি এত্থ নাদিযনং নাম নানুৱত্তনমেৱাতি আহ ‘‘নানুৱত্ততী’’তি. তত্থাতি সঙ্ঘাদীসু. অযং তাৱ সংৱাসোতি সহ ভিক্খূ ৱসন্তি এত্থাতি সংৱাসোতি অত্থেন অযং এককম্মাদি সংৱাসো নাম. ‘‘সহ অযনভাৱেনা’’তিইমিনা সহ অযন্তি পৱত্তন্তীতি সহাযাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. তেতি ভিক্খূ. যেহি চাতি ভিক্খূহি চ. তস্সাতি উক্খিত্তকস্স. তেনাতি উক্খিত্তকেন. অত্তনোতি উক্খিত্তকস্সাতি. ততিযং.
৪. চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৭৫. চতুত্থে মেথুনৰাগেন অৱস্সুতা নাধিপ্পেতা, কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতাৱাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা’’তি. ‘‘পুৰিসপুগ্গলস্সা’’তিপদং ন হত্থসদ্দেন সম্বন্ধিতব্বং, গহণসদ্দেনেৱ সম্বন্ধিতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘যং পুৰিসপুগ্গলেনা’’তিআদি. তন্তি গহণং, ‘‘হত্থগ্গহণ’’ন্তি ৱুত্তৱচনং উপলক্খণমত্তমেৱাতি আহ ‘‘অঞ্ঞম্পী’’তিআদি. তত্থ ‘‘অঞ্ঞম্পী’’তি হত্থগহণতো ইতৰম্পি. অপাৰাজিকক্খেত্তেতি উব্ভক্খকে অধোজাণুমণ্ডলে. অস্সাতি ‘‘হত্থগ্গহণ’’ন্তিপদস্স. এত্থাতি ‘‘অসদ্ধম্মস্স পটিসেৱনত্থাযা’’তিপদে. কাযসংসগ্গোতি কাযসংসগ্গো এৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘ন মেথুনধম্মো’’তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এত্থাতি কাযসংসগ্গগহণে. সাধকন্তি ঞাপকং.
তিস্সিত্থিযোতি ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. তীসু ইত্থীসূতি হি অত্থো, তিস্সো ইত্থিযো উপগন্ত্ৱাতি ৱা যোজেতব্বো. এসেৱ নযো পৰতোপি. যং মেথুনং অত্থি, তং ন সেৱেতি যোজনা. ন সেৱেতি চ ন সেৱতি. তিকাৰস্স হি একাৰো. তযো পুৰিসেতি তীসু পুৰিসেসু, তে ৱা উপগন্ত্ৱা. তযো চ অনৰিযপণ্ডকেতি তীসু অনৰিযসঙ্খাতেসু উভতোব্যঞ্জনকেসু চ পণ্ডকেসু চ, তে ৱা উপগন্ত্ৱাতি যোজনা. ন চাচৰে মেথুনং ব্যঞ্জনস্মিন্তি অত্তনো নিমিত্তস্মিং মেথুনং ন চ আচৰতি. ইদং অনুলোমপাৰাজিকং সন্ধায ৱুত্তং. ছেজ্জং সিযা মেথুনধম্মপচ্চযাতি মেথুনধম্মকাৰণা ছেজ্জং সিযা, পাৰাজিকং ভৱেয্যাতি অত্থো. কুসলেহীতি পঞ্হাৱিসজ্জনে ছেকেহি, ছেককামেহি ৱা. অযং পঞ্হো অট্ঠৱত্থুকং সন্ধায ৱুত্তো.
পঞ্হাৱিসজ্জনত্থায চিন্তেন্তানং সেদমোচনকাৰণত্তা ‘‘সেদমোচনগাথা’’তি ৱুত্তা. ৱিৰুজ্ঝতীতি ‘‘ন মেথুনধম্মো’’তি ৱচনেন ‘‘ছেজ্জং সিযা মেথুনধম্মপচ্চযা’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝতি, ন সমেতীতি অত্থো. ইতি চে ৱদেয্য, ন ৱিৰুজ্ঝতি. কস্মা? মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তাতি যোজনা. ইমিনা মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগভূতো কাযসংসগ্গোৱ উপচাৰেন তত্থ মেথুনধম্মসদ্দেন ৱুত্তো, ন দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তীতি দীপেতি. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. পৰিৱাৰেযেৱ ৱুত্তানীতি সম্বন্ধো. ৱণ্ণাৱণ্ণোতি সুক্কৱিসট্ঠি. ধনমনুপ্পাদানন্তি সঞ্চৰিত্তং. ‘‘ইমিনা পৰিযাযেনা’’তি ইমিনা লেসেন সমীপূপচাৰেনাতি অত্থো. এতেনুপাযেনাতি ‘‘হত্থগ্গহণং সাদিযেয্যা’’তিপদে ৱুত্তউপাযেন. সব্বপদেসূতি সব্বেসু ‘‘সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণং সাদিযেয্যা’’তিআদীসু পদেসু. অপি চাতি একংসেন, ৱিসেসং ৱক্খামীতি অধিপ্পাযো. ‘‘এৱংনামকং ঠান’’ন্তি ইমিনা ‘‘ইত্থংনামং ইমস্স ঠানস্সা’’তি ৱচনত্থং দীপেতি.
৬৭৬. একন্তৰিকায ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দেন দ্ৱন্তৰিকাদীনিপি সঙ্গয্হন্তি. যেন তেনাতি যেন ৱা তেন ৱা. দ্ৱিতিচতুপ্পঞ্চছৱত্থূনি পেয্যালৱসেন ৱা ৱাসদ্দেন ৱা গহেতব্বানি. অপি চাতি কিঞ্চ ভিয্যো, ৱত্তব্বৱিসেসং ৱক্খামীতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ‘‘আপত্তিযো দেসেত্ৱা’’তি ৱচনে. হীতি সচ্চং. ৱুত্তন্তি পৰিৱাৰে ৱুত্তং. তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. দেসিতা আপত্তি গণনূপিকাতি যোজনা. একং ৱত্থুং আপন্না যা ভিক্খুনীতি যোজনা. ধুৰনিক্খেপং কত্ৱাতি ‘‘ইমঞ্চ ৱত্থুং, অঞ্ঞম্পি চ ৱত্থুং নাপজ্জিস্সামী’’তি ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা. যা পন সউস্সাহাৱ দেসেতীতি যোজনাতি. চতুত্থং.
সাধাৰণাতি ভিক্খুনীহি সাধাৰণা. এত্থাতি ‘‘উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো’’তিআদিৱচনে.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায
ভিক্খুনিৱিভঙ্গে পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং
১. পঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
পাৰাজিকানন্তৰস্সাতি পাৰাজিকানং অনন্তৰে ঠপিতস্স, সঙ্গীতস্স ৱা, সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডস্সাতি সম্বন্ধো. অযং ঈদিসা অনুত্তানত্থৱণ্ণনা অনুত্তানানং পদানং অত্থস্স ৱণ্ণনা দানি ইমস্মিংকালে ভৱিস্সতীতি যোজনা.
৬৭৮. পঠমে উদকং ৱসিতং অচ্ছাদনং অনেন কতন্তি উদোসিতোতি ৱচনত্থেন ভণ্ডসালা উদোসিতং নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদোসিতন্তি ভণ্ডসালা’’তি. এত্থ হি উদসদ্দো উদকপৰিযাযো. সংযোগো ন যুত্তোযেৱ. ভণ্ডসালাতি যানাদীনং ভণ্ডানং ঠপনসালা. অচ্চাৱদথাতি এত্থ অতীত্যূপসগ্গো অতিক্কমনত্থো, আত্যূপসগ্গো ধাত্ৱত্থানুৱত্তকোতি আহ ‘‘অতিক্কমিত্ৱা ৱদথা’’তি.
৬৭৯. উস্সযৱসেন ৱদনং উস্সযৱাদো, সোযেৱ উস্সযৱাদিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উস্সযৱাদিকা’’তিআদি. ‘‘মানুস্সযৱসেন কোধুস্সযৱসেনা’’তি ইমিনা উস্সযভেদং দস্সেতি. সাতি উস্সযৱাদিকা. অত্থতোতি সৰূপতো. এত্থাতি পদভাজনে. অড্ডনং অভিযুঞ্জনং অড্ডোতি কত্ৱা দ্ৱিন্নং জনানং অড্ডো ৱোহাৰিকানং ৱিনিচ্ছযকাৰণং হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘অড্ডোতি ৱোহাৰিকৱিনিচ্ছযো ৱুচ্চতী’’তি, মুদ্ধজততিযক্খৰোযেৱ. যন্তি অড্ডং. যত্থাতি যস্মিং কিস্মিংচি ঠানে. দ্ৱিন্নং অড্ডকাৰকানং ৱোহাৰং জানন্তীতি ৱোহাৰিকা, অক্খদস্সা, তেসং. দ্ৱীসু জনেসূতি অড্ডকাৰকেসু জনেসু দ্ৱীসু. যো কোচীতি অড্ডকাৰকো ৱা অঞ্ঞো ৱা যো কোচি.
এত্থাতি ‘‘একস্স আৰোচেতী’’তিআদিৱচনে. যত্থ কত্থচীতি যংকিঞ্চি ঠানং আগতেপীতি সম্বন্ধো. অথাতি পচ্ছা. সাতি ভিক্খুনী. সোতি উপাসকো.
‘‘কপ্পিযকাৰকেনা’’তিপদং ‘‘কথাপেতী’’তিপদে কাৰিতকম্মং. তত্থাতি কপ্পিযকাৰকইতৰেসু. ৱোহাৰিকেহি কতেতি সম্বন্ধো. গতিগতন্তি চিৰকালপত্তং. সুতপুব্বন্তি পুব্বে সুতং. অথাতি সুতপুব্বত্তা এৱ. তেতি ৱোহাৰিকা, দেন্তীতি সম্বন্ধো.
পঠমন্তি সমনুভাসনতো পুব্বং. আপত্তীতি আপজ্জনং. এতস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসস্স. অযং হীতি অযং এৱ, ৱক্খমানো এৱাতি অত্থো. এত্থাতি পদভাজনে. সহ ৱত্থুজ্ঝাচাৰাতি ৱত্থুজ্ঝাচাৰেন সহ, ৱাক্যমেৱ, ন সমাসো. ৱত্থুজ্ঝাচাৰাতি কৰণত্থে নিস্সক্কৱচনং দট্ঠব্বং. তেন ৱুত্তং ‘‘সহ ৱত্থুজ্ঝাচাৰেনা’’তি. ভিক্খুনিন্তি আপত্তিমাপন্নং ভিক্খুনিং. সঙ্ঘতোতি ভিক্খুনিসঙ্ঘম্হা. অনীযসদ্দো হেতুকত্তাভিধাযকোতি আহ ‘‘নিস্সাৰেতীতি নিস্সাৰণীযো’’তি. ভিক্খুনিসঙ্ঘতো নিস্সৰতি, নিস্সাৰিযতি ৱা অনেনাতি নিস্সাৰণীযোতি কৰণত্থোপি যুত্তোযেৱ. তত্থাতি পদভাজনে. যন্তি সঙ্ঘাদিসেসং. সোতি সঙ্ঘাদিসেসো. পদভাজনস্স অত্থো কাৰণোপচাৰেন দট্ঠব্বো. হীতি সচ্চং. কেনচীতি পুগ্গলেন, ন নিস্সাৰীযতীতি সম্বন্ধো. তেন ধম্মেন কৰণভূতেন, হেতুভূতেন ৱা. সোতি ধম্মো.
অড্ডকাৰকমনুস্সেহি ৱুচ্চমানাতি যোজনা. সযন্তি সামং. ততোতি গমনতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. ভিক্খুনিযা ৱা কতং আৰোচেতূতি যোজনা.
ধম্মিকন্তি ধম্মেন সভাৱেন যুত্তং. যথাতি যেনাকাৰেন. তন্তি আকাৰং. তত্থাতি ‘‘অনোদিস্স আচিক্খতী’’তি ৱচনে.
ধুত্তাদযোতি আদিসদ্দেন চোৰাদযো সঙ্গণ্হাতি. সাতি আচিক্খনা. তন্তি আচিক্খনং. তেসন্তি গামদাৰকাদীনং. দণ্ডন্তি ধনদণ্ডং. গীৱা হোতীতি ইণং হোতি. অধিপ্পাযে সতিপীতি যোজনা. তস্সাতি অনাচাৰং চৰন্তস্স.
কেৱলং হীতি কেৱলমেৱ. তন্তি ৰক্খং. কাৰকেতি অনাচাৰস্স কাৰকে. তেস+?ন্তি কাৰকানং.
তেসন্তি হৰন্তানং. ‘‘অনত্থকামতাযা’’তি ইমিনা ভযাদিনা ৱুত্তে নত্থি দোসোতি দস্সেতি. হীতি লদ্ধদোসজোতকো. অত্তনো ৱচনকৰং…পে… ৱত্তুং ৱট্টতীতি অত্তনো ৱচনং আদিযিস্সতীতি ৱুত্তে ৱচনং অনাদিযিত্ৱা দণ্ডে গহিতেপি নত্থি দোসো দণ্ডগহণস্স পটিক্খিত্তত্তা. দাসদাসীৱাপিআদীনন্তি আদিসদ্দেন খেত্তাদযো সঙ্গয্হন্তি.
ৱুত্তনযেনেৱাতি অতীতং আৰব্ভ আচিক্খনে ৱুত্তনযেন এৱ. ‘‘আযতিং অকৰণত্থাযা’’তি ইমিনা অনাগতং আৰব্ভ ওদিস্স আচিক্খনং দস্সেতি. ‘‘কেন এৱং কত’’ন্তি পুচ্ছায অতীতে কতপুব্বং পুচ্ছতি. সাপীতি পিসদ্দো ৱুত্তসম্পিণ্ডনত্থো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.
ৱোহাৰিকা দণ্ডেন্তীতি সম্বন্ধো. দণ্ডেন্তীতি ৱধদণ্ডেন চ ধনদণ্ডেন চ আণং কৰোন্তি.
যো চাযন্তি যো চ অযং. ভিক্খুনীনং যো অযং নযো ৱুত্তো, এসেৱ নযো ভিক্খূনম্পি নযোতি যোজনা. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ৱুত্তৱচনমেৱ ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘ভিক্খুনোপি হী’’তিআদি. ‘‘তথা’’তিইমিনা ‘‘ওদিস্সা’’তিপদং অতিদিসতি. তে চাতি তে চ ৱোহাৰিকা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱাতি. পঠমং.
২. দুতিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৬৮২. দুতিযে ৱৰিতব্বং ইচ্ছিতব্বন্তি ৱৰং, তমেৱ ভণ্ডন্তি ৱৰভণ্ডন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘মহগ্ঘভণ্ড’’ন্তি. ‘‘মুত্তা’’তিআদিনা তস্স সৰূপং দস্সেতি.
৬৮৩. আপুব্বো লোকসদ্দো অভিমুখং লোকনত্থো হোতি, উপুব্বো উদ্ধং লোকনত্থো, ওপুব্বো অধো লোকনত্থো, ৱিপুব্বো ইতো চিতো চ ৱীতিহৰণলোকনত্থো, অপপুব্বো আপুচ্ছনত্থো. ইধ পন অপপুব্বত্তা আপুচ্ছনত্থোতি আহ ‘‘অনাপুচ্ছিত্ৱা’’তি. মল্লগণ ভটিপুত্ত গণাদিকন্তিআদীসু মল্লগণো নাম নাৰাযনভত্তিকো গণো. ভটিপুত্তগণো নাম কুমাৰভত্তিকো গণো. আদিসদ্দেন অঞ্ঞম্পি গামনিগমে অনুসাসিতুং সমত্থং গণং সঙ্গণ্হাতি. অথ ৱা মল্লগণোতি মল্লৰাজূনং গণো. তে হি গণং কত্ৱা কুসিনাৰাযং ৰজ্জং অনুসাসন্তি, তে সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মল্লগণো’’তি. ভটিপুত্তগণোতি লিচ্ছৱিগণো পৰিযাযন্তৰেন ৱুত্তো. লিচ্ছৱিৰাজূনঞ্হি পুব্বৰাজানো ভটিনামকস্স জটিলস্স পুত্তা হোন্তি, তেসং ৱংসে পৱত্তা এতৰহি লিচ্ছৱিৰাজানোপি ভটিপুত্তাতি ৱুচ্চন্তি. জটিলো পন বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তে নদিসোতেন ৱুয্হমানে নদিতো উদ্ধৰিত্ৱা অত্তনো অস্সমে পুত্তং কত্ৱা ভৰণত্তা পোসনত্তা ভটীতি ৱুচ্চতি, তস্স পুত্তত্তা লিচ্ছৱিগণো ভটিপুত্তোতি ৱুচ্চতি. তেপি গণং কত্ৱা ৱেসালিযং ৰজ্জং অনুসাসন্তি, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ভটিপুত্তগণো’’তি. ধম্মগণো নাম সাসনধম্মভত্তিকো গণো. গন্ধিকসেণীতি গন্ধকাৰানং সমজাতিকানং সিপ্পিকানং গণো. দুস্সিকসেণীতি দুস্সকাৰানং সমজাতিকানং পেসকাৰানং গণো. আদিসদ্দেন তচ্ছকসেণিৰজকসেণিআদযো সঙ্গয্হন্তি. যত্থ যত্থাতি যস্মিং যস্মিং ঠানে. হীতি সচ্চং. তে এৱাতি গণাদযো এৱ. পুন তেতি গণাদযো. ইদন্তি ‘‘গণং ৱা’’তিআদিৱচনং. এত্থাতি ৰাজাদীসু. সঙ্ঘাপুচ্ছনমেৱ পধানকাৰণন্তি আহ ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো আপুচ্ছিতব্বোৱা’’তি. কপ্পগতিকন্তি কপ্পং গচ্ছতীতি কপ্পগতা, সা এৱ কপ্পগতিকা, তং.
কেনচি কৰণীযেন খণ্ডসীমং অগন্ত্ৱা কেনচি কৰণীযেন ভিক্খুনীসু পক্কন্তাসূতি যোজনা. নিস্সিতকপৰিসাযাতি অন্তেৱাসিকপৰিসায. ৱুট্ঠাপেন্তিযাতি উপসম্পাদেন্তিযাতি. দুতিযং.
৩. ততিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৬৯২. ততিযে দুতিযেন পাদেন অতিক্কন্তমত্তেতি সম্বন্ধো. পৰিক্খেপাৰহট্ঠানং নাম ঘৰূপচাৰতো পঠমলেড্ডুপাতো. সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেন্তো আহ ‘‘অপি চেত্থা’’তিআদি. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. উপচাৰে ৱাতি অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানে ৱা. ততোতি গামন্তৰতো, খণ্ডপাকাৰেন ৱা ৱতিছিদ্দেন ৱা পৱিসিতুন্তি সম্বন্ধো.
সম্বদ্ধা ৱতি এতেসন্তি সম্বদ্ধৱতিকা, দ্ৱে গামা. ৱিহাৰন্তি ভিক্খুনিৱিহাৰং. ততো পন গামতোতি ততো ইতৰগামতো পন, নিক্খন্তায ভিক্খুনিযা ঠাতব্বন্তি সম্বন্ধো. উস্সাৰণা ৱাতি মনুস্সানং উস্সাৰণা ৱা.
জনাতি গামভোজকা জনা. একং গামন্তি যংকিঞ্চি ইচ্ছিতং একং গামং. ততোতি গামতো. ‘‘কস্মা’’তি ইমায পুচ্ছায ‘‘ৱিহৰতো একং গামং গন্তুং ৱট্টতী’’তি ৱচনস্স কাৰণং পুচ্ছতি. ‘‘ৱিহাৰস্স চতুগামসাধাৰণত্তা’’তিইমিনা ৱিসজ্জনেন তং পুচ্ছং ৱিসজ্জেতি.
যত্থাতি যস্সং নদিযং. উত্তৰন্তিযা একদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি অন্তৰৱাসকো তেমিযতি, সা নদী নামাতি যোজনা. যথা নিৱসিযমানায তিমণ্ডলপটিচ্ছাদনং হোতি, এৱং নিৱত্থাযাতি যোজনা. ভিক্খুনিযা উত্তৰন্তিযা অন্তৰৱাসকোতি সম্বন্ধো. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কিস্মিংচি ঠানে. ‘‘সেতুনা গচ্ছতি, অনাপত্তী’’তিইমিনা পদসা উত্তৰন্তিযা এৱ আপত্তীতি দস্সেতি. উত্তৰণকালেতি নদিতো উত্তৰণকালে. আকাসগমনন্তি ইদ্ধিযা গমনং. আদিসদ্দেন হত্থিপিট্ঠিআদযো সঙ্গণ্হাতি. অক্কমন্তিযাতি অতিক্কমন্তিযা. এত্থাতি দ্ৱীসু তীসু ভিক্খুনীসু. ওৰিমতীৰমেৱাতি অপাৰতীৰমেৱ. তমেৱ তীৰন্তি ওৰিমতীৰমেৱ. পচ্চুত্তৰতীতি পটিনিৱত্তিত্ৱা উত্তৰতি.
কুৰুমানা ভিক্খুনী কৰোতীতি যোজনা. অস্সাতি ভিক্খুনিযা অজানন্তিযা এৱ চাতি সম্বন্ধো, অনাদৰে চেতং সামিৱচনং. অথ পনাতি অথসদ্দো যদিপৰিযাযো, কিৰিযাপদেন যোজেতব্বো. অথ অচ্ছতি, অথ ন ওতৰতীতি অত্থো. অচ্ছতীতি ৱসতি. হীতি সচ্চং. ইধাতি ‘‘একা ৱা ৰত্তিং ৱিপ্পৱসেয্যা’’তিপদে.
এৱং ৱুত্তলক্খণমেৱাতি এৱং অভিধম্মপৰিযাযেন ৱুত্তলক্খণমেৱ. তং পনেতন্তি তং পন অৰঞ্ঞং. তেনেৱাতি আপন্নহেতুনা এৱ. অট্ঠকথাযন্তি মহাঅট্ঠকথাযং. ভিক্খুনীসু পৱিসন্তীসূতি সম্বন্ধো, নিদ্ধাৰণত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. এত্থাতি দস্সনূপচাৰসৱনূপচাৰেসু. যত্থ ওকাসে ঠিতং দুতিযিকা পস্সতি, সো ওকাসো দস্সনূপচাৰো নামাতি যোজনা. সাণিপাকাৰন্তৰিকাপীতি সাণিপাকাৰেন ব্যৱহিকাপি. যত্থ ওকাসে ঠিতা…পে… সদ্দং সুণাতি, সো ওকাসো সৱনূপচাৰো নামাতি যোজনা. মগ্গমূড়্হসদ্দেনাতি মগ্গে মূড়্হানং সদ্দেন. ধম্মস্সৱনাৰোচনসদ্দেনাতি ধম্মস্সৱনত্থায আৰোচনানং সদ্দেন. মগ্গমূড়্হসদ্দেন সদ্দাযন্তিযা সদ্দং সুণাতি ৱিয চ ধম্মস্সৱনাৰোচনসদ্দেন সদ্দাযন্তিযা সদ্দং সুণাতি ৱিয চ ‘‘অয্যে’’তি সদ্দাযন্তিযা সদ্দং সুণাতীতি যোজনা. সদ্দাযন্তিযাতি সদ্দং কৰোন্তিযা. নামধাতু হেসা. এৱৰূপেতি ‘‘মগ্গমূড়্হসদ্দেন ৱিযা’’তিআদিনা ৱুত্তে এৱৰূপে.
তিত্থাযতনং সঙ্কন্তা ৱাতি তিত্থীনং ৱাসট্ঠানং সঙ্কন্তা ৱা. ইমিনা ‘‘পক্খসঙ্কন্তা’’তি এত্থ পক্খসদ্দস্স পটিপক্খৱাচকত্তা তেন সাসনপটিপক্খা তিত্থিযা এৱ গহেতব্বাতি দস্সেতি. তিত্থিযা হি সাসনস্স পটিপক্খা হোন্তীতি. ততিযং.
৪. চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৬৯৪. চতুত্থে পাদস্স ঠপনকং পীঠং পাদপীঠং. পাদস্স ঠপনকা কথলিকা পাদকথলিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পাদপীঠং নামা’’তিআদি. অনঞ্ঞাযাতি এত্থ যকাৰো ত্ৱাপচ্চযস্স কাৰিযোতি আহ ‘‘অজানিত্ৱা’’তি. নেত্থাৰৱত্তেতি উক্খেপনীযকম্মতো নিত্থৰণকাৰণে ৱত্তে. ‘‘ৱত্তমান’’ন্তিইমিনা ‘‘ৱত্তন্তি’’ন্তি এত্থ অন্তপচ্চযং নযেন দস্সেতীতি. চতুত্থং.
৫. পঞ্চমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৭০১. পঞ্চমে ‘‘একতো অৱস্সুতে’’তি এত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ‘‘একতো’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ভিক্খুনিযা এৱ গহেতব্বভাৱঞ্চ তোপচ্চযস্স ছট্ঠুত্থে পৱত্তভাৱঞ্চ অৱস্সুভপদে ভাৱত্থঞ্চ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ভিক্খুনিযা অৱস্সুতভাৱো দট্ঠব্বো’’তি. এতন্তি ‘‘ভিক্খুনিযা অৱস্সুতভাৱো’’তি ৱচনং. তন্তি অৱচনং. পাড়িযাতি ইমায সিক্খাপদপাড়িযাতি. পঞ্চমং.
৬. ছট্ঠসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৭০৫. ছট্ঠে যতো ত্ৱন্তি এত্থ কাৰণত্থে তোপচ্চযোতি আহ ‘‘যস্মা’’তি. কস্সা হোন্তীতি উয্যোজিকাউয্যোজিতাসু কস্সা ভিক্খুনিযা হোন্তীতি যোজনা. ন দেতীতি উয্যোজিকা উয্যোজিতায ন দেতি. ন পটিগ্গণ্হাতীতি উয্যোজিতা উয্যোজিকায হত্থতো ন পটিগ্গণ্হাতি. পটিগ্গহো তেন ন ৱিজ্জতীতি তেনেৱ কাৰণেন উয্যোজিকায হত্থতো উয্যোজিতায পটিগ্গহো ন ৱিজ্জতি. আপজ্জতি গৰুকং, ন লহুকন্তি এৱং সন্তেপি উয্যোজিকা গৰুকমেৱ সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিং আপজ্জতি, ন লহুকং. তঞ্চাতি তং আপজ্জনঞ্চ. পৰিভোগপচ্চযাতি উয্যোজিকায পৰিভোগসঙ্খাতা কাৰণাতি অযং গাথাযত্থো.
ইতৰিস্সা পনাতি উয্যোজিতায পন ভিক্খুনিযা. পঠমসিক্খাপদেতি পঞ্চমসিক্খাপদে. পঞ্চমসিক্খাপদঞ্হি ইমিনা সিক্খাপদেন যুগড়ভাৱেন সদিসত্তা ইমং উপাদায পঠমন্তি ৱুত্তন্তি. ছট্ঠং.
৭. সত্তমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৭০৯. সত্তমে যাৱততিযকপদত্থোতি ‘‘যাৱততিযক’’ন্তি উচ্চাৰিতস্স পদস্স অত্থো ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধোতি. সত্তমং.
৮. অট্ঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৭১৫. অট্ঠমে কিস্মিংচিদেৱ অধিকৰণেতি নিদ্ধাৰণীযস্স নিদ্ধাৰণসমুদাযেন অৱিনাভাৱতো আহ ‘‘চতুন্ন’’ন্তি. কস্মা পন নিদ্ধাৰণসমুদাযনিদ্ধাৰণীযভাৱেন ৱুত্তং, ননু পদভাজনে চত্তাৰিপি অধিকৰণানি ৱুত্তানীতি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদীতি. অট্ঠমং.
৯. নৱমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৭২৩. নৱমে সংসট্ঠসদ্দো মিস্সপৰিযাযোতি আহ ‘‘মিস্সীভূতা’’তি. ‘‘অননুলোমেনা’’তিইমিনা ‘‘অননুলোমিকেনা’’তি এত্থ ইকসদ্দো স্ৱত্থোতি দস্সেতি. কোট্টনঞ্চ পচনঞ্চ গন্ধপিসনঞ্চ মালাগন্থনঞ্চ. আদিসদ্দেন অঞ্ঞেপি অননুলোমিকে কাযিকে সঙ্গণ্হাতি. সাসনাহৰণঞ্চ পটিসাসনহৰণঞ্চ সঞ্চৰিত্তঞ্চ. আদিসদ্দেন অঞ্ঞেপি অননুলোমিকে ৱাচসিকে সঙ্গণ্হাতি. এতাসন্তি ভিক্খুনীনং. সিলোকোতি যসোতি. নৱমং.
১০. দসমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদং
৭২৭. দসমে এৱাচাৰাতি এত্থ নিগ্গহিতলোপৱসেন সন্ধীতি আহ ‘‘এৱংআচাৰা’’তি. ‘‘যাদিসো’’তিআদিনা এৱংসদ্দস্স নিদস্সনাদীসু (অভিধানপ্পদীপিকাযং ১১৮৬ গাথাযং) একাদসসু অত্থেসু উপমত্থং দস্সেতি. সব্বত্থাতি ‘‘এৱংসদ্দা এৱংসিলোকা’’তি সব্বেসু পদেসু. উঞ্ঞাযাতি এত্থ ওকাৰৱিপৰীতো উকাৰোতি আহ ‘‘অৱঞ্ঞাযা’’তি. ‘‘নীচং কত্ৱা জাননাযা’’তি ইমিনা অৱসদ্দো নীচত্থো, ঞাধাতু অৱবোধনত্থোতি দস্সেতি. ‘‘পৰিভৱঞ্ঞাযা’’তি ৱত্তব্বে উত্তৰপদলোপৱসেন ‘‘পৰিভৱেনা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পৰিভৱিত্ৱা জাননেনা’’তি. অক্খন্তিযাতি এত্থ সহনখন্তিযেৱাধিপ্পেতা, নেৱ অনুলোমখন্তি, ন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অসহনতাযা’’তি. ৱেভস্সিযাতি এত্থ ৱিসেসেন ভাসেতি ওভাসেতীতি ৱিভাসো আনুভাৱো, ৱিভাসো ইমস্স সঙ্ঘস্স অত্থীতি ৱিভস্সো সঙ্ঘো, বহ্ৱত্থে চ অতিসযত্থে চ সপচ্চযো হোতি. কস্মা? মন্তুপচ্চযত্থত্তা ‘‘লোমসো’’তিআদীসু (জা. ১.১৪.৫৭) ৱিয, বহুআনুভাৱো অতিসযআনুভাৱো সঙ্ঘোতি ৱুত্তং হোতি, সংযোগপৰত্তা আকাৰস্স ৰস্সো. ৱিভস্সস্স ভাৱো ৱেভস্সিযং, বহুআনুভাৱো অতিসযআনুভাৱোযেৱ. ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘বলৱভস্সভাৱেনা’’তি. তত্থ বলৱইতি পদেন মন্তুঅত্থে পৱত্তস্স সপ্পচ্চযস্স বহ্ৱত্থঞ্চ অতিসযত্থঞ্চ দস্সেতি, ভাৱইতি পদেন ণিযপচ্চযস্স ভাৱত্থং, এনইতি পদেন নিস্সক্কৱচনস্স কৰণত্থে পৱত্তভাৱং দস্সেতি. তমেৱত্থমাৱিকৰোন্তো আহ ‘‘অত্তনো বলৱপ্পকাসনেনা’’তি. তত্থ অত্তনোতি অত্তসঙ্খাতস্স সঙ্ঘস্স. বলৱপ্পকাসনেনাতি বহুআনুভাৱপ্পকাসনেন, অতিসযআনুভাৱপ্পকাসনেন ৱা. বলৱপ্পকাসনং নাম অত্থতো পৰেসং সমুত্ৰাসনমেৱাতি আহ ‘‘সমুত্ৰাসনেনাতি অত্থো’’তি. দুব্বলভাৱেনাতি এত্থ ভাৱইতিপদেন ণ্যপচ্চযস্স ভাৱত্থং, এনইতিপদেন নিস্সক্কৱচনস্স কৰণত্থং দস্সেতীতি দট্ঠব্বং. সব্বত্থাতি ‘‘উঞ্ঞাযা’’তিআদীসু সব্বেসু পদেসু. চসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘এৱং সমুচ্চযত্থো দট্ঠব্বো’’তি. ৱিৱিচ্চথাতি এত্থ ৱীত্যূপসগ্গো ৱিনাসদ্দত্থো, ৱিচধাতু সত্তত্থোতি আহ ‘‘ৱিনা হোথা’’তি. দসমং.
অনন্তৰা পক্খিপিত্ৱাতি সম্বন্ধো. মহাৱিভঙ্গতো আহৰিতানি ইমানি তীণি সিক্খাপদানীতি যোজনা. নৱ পঠমাপত্তিকা ৱেদিতব্বাতি সম্বন্ধো. সব্বেপি ধম্মাতি যোজনা. এত্থাতি ‘‘উদ্দিট্ঠা খো’’তিআদিপাঠে. তং পনাতি পক্খমানত্তং পনাতি.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায
ভিক্খুনিৱিভঙ্গে
সত্তৰসকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
৩. নিস্সগ্গিযকণ্ডং
১. পঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
তিংস নিস্সগ্গিযা যে ধম্মা ভিক্খুনীনং ভগৱতা পকাসিতা, তেসং ধম্মানং দানি ইমস্মিং কালে অযং সংৱণ্ণনাক্কমো ভৱতীতি যোজনা.
৭৩৩. পঠমে আমত্তিকাপণন্তি এত্থ আমত্তসদ্দো ভাজনপৰিযাযোতি আহ ‘‘ভাজনানী’’তি. ভাজনানি হি অমন্তি পৰিভুঞ্জিতব্বভাৱং গচ্ছন্তীতি ‘‘অমত্তানী’’তি ৱুচ্চন্তি. অমত্তানি ৱিক্কিণন্তীতি ‘‘আমত্তিকা’’তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘তানী’’তিআদি. তেসন্তি আমত্তিকানং. তং ৱাতি আমত্তিকাপণং ৱা.
৭৩৪. ‘‘সন্নিধি’’ন্তি ইমিনা সংনিপুব্বো চিসদ্দো উচিননত্থোতি দস্সেতি. হিসদ্দো ৱিসেসজোতকো. তত্থাতি মহাৱিভঙ্গে. ইধাতি ভিক্খুনিৱিভঙ্গে.
ইদম্পীতি ইদং সিক্খাপদম্পি. পিসদ্দো মহাৱিভঙ্গসিক্খাপদং অপেক্খতীতি. পঠমং.
২. দুতিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৩৮. দুতিযে অহতচোড়ানম্পি সেদমলাদিকিলিন্নে ৱিৰূপত্তা ‘‘জিণ্ণচোড়া’’তি ৱুত্তং. ‘‘অপি অয্যাহী’’তিইমিনা ‘‘অপ অয্যাহী’’তিপদৱিভাগং নিৱত্তেতি.
৭৪০. সব্বম্পি এতং চীৱৰন্তি যোজনা. এৱং পটিলদ্ধন্তি এৱং নিস্সজ্জিত্ৱা লদ্ধং. যথাদানেযেৱাতি যথা দাযকেহি দিন্নং, তস্মিং দানেযেৱ উপনেতব্বং, অকালচীৱৰেযেৱ পক্খিপিতব্বন্তি অত্থোতি. দুতিযং.
৩. ততিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৪৩. ততিযে হন্দসদ্দো ৱৱস্সগ্গত্থে নিপাতোতি আহ ‘‘হন্দাতি গণ্হা’’তি. বহূনি নিস্সগ্গিযানীতি সম্বন্ধো. সংহৰিত্ৱাতি ৱিসুং ৱিসুং সঙ্ঘৰিত্ৱাতি. ততিযং.
৪. চতুত্থনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৪৮. চতুত্থে কিণাতি অনেনাতি কযন্তি ৱচনত্থেন মূলং কযং নামাতি আহ ‘‘মূলেনা’’তি. সাতি থুল্লনন্দা, আহ কিৰাতি সম্বন্ধো. ঞাধাতুযা অৱবোধনত্থতো অঞ্ঞম্পি ঞাধাতুযা যাচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যাচিত্ৱা ৱা’’তি.
৭৫২. যন্তি সব্বিতেলাদি. তঞ্ঞেৱাতি সব্বিতেলাদিমেৱ. যমকন্তি সব্বিং সহ তেলেন যুগড়ং কত্ৱা. ৱেজ্জেনাতি ভিসক্কেন. সো হি আযুব্বেদসঙ্খাতং ৱিজ্জং জানাতীতি ৱেজ্জোতি চ ৰোগঞ্চ তস্স নিদানঞ্চ ভেসজ্জঞ্চ ৱিদতি জানাতীতিপি ৱেজ্জোতি চ ৱুচ্চতি. ততোতি ৱেজ্জেন ৱুত্তকাৰণা. কহাপণস্সাতি কহাপণেন, আভতন্তি সম্বন্ধোতি. চতুত্থং.
৫. পঞ্চমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৫৩. পঞ্চমে সাতি সিক্খমানা. অযন্তি সিক্খমানা. অদ্ধাতি একংসেন. ‘‘চেতাপেত্ৱা’’তি এত্থ চিতিসদ্দো জাননত্থোতি আহ ‘‘জানাপেত্ৱা’’তি. পঞ্চমং.
৬. ছট্ঠনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৫৮. ছট্ঠে ছন্দং উপ্পাদেত্ৱা গহিতং ছন্দকন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ছন্দক’’ন্তিআদি. ধম্মকিচ্চন্তি পুঞ্ঞকৰণীযং. ধম্মসদ্দো হেত্থ পুঞ্ঞৱাচকো. যন্তি ৱত্থুং. পৰেসন্তি অত্তনা অঞ্ঞেসং. ‘‘এত’’ন্তি ‘‘ছন্দক’’ন্তি এতং নামং. ‘‘অঞ্ঞস্সত্থায দিন্নেনা’’তিইমিনা অঞ্ঞস্স অত্থো অঞ্ঞদত্থো, দকাৰো পদসন্ধিকৰো, তদত্থায দিন্নো অঞ্ঞদত্থিকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘অঞ্ঞং উদ্দিসিত্ৱা দিন্নেনা’’তিইমিনা অঞ্ঞং উদ্দিসিত্ৱা দিন্নং অঞ্ঞুদ্দিসিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সঙ্ঘস্স পৰিচ্চত্তেনা’’তি ইমিনা সঙ্ঘস্স পৰিচ্চত্তো সঙ্ঘিকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি.
৭৬২. যদত্থাযাতি যেসং চীৱৰাদীনং অত্থায. যসদ্দেন সমাসভাৱতো পুব্বে নিগ্গহিতাগমো হোতি. তন্তি চীৱৰাদিকং. তুম্হেহীতি দাযকে সন্ধায ৱুত্তং. উপদ্দৱেসূতি দুব্ভিক্খাদিউপসগ্গেসু. যং ৱা তং ৱাতি চীৱৰং ৱা অঞ্ঞে ৱা পিণ্ডপাতাদিকেতি যং ৱা তং ৱাতি. ছট্ঠং.
৭. সত্তমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৬৪. সত্তমে সঞ্ঞাচিকেনাতি এত্থ সংসদ্দস্স সযমত্থে পৱত্তিভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সযং যাচিতকেনা’’তি. এতদেৱাতি ‘‘সঞ্ঞাচিকেনা’’তি পদমেৱ. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদেতি. সত্তমং.
৮. অট্ঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৬৯. অট্ঠমে গণস্সাতি ভিক্খুনিগণস্স. ইমিনা ‘‘মহাজনিকেনা’’তি এত্থ ভিক্খুনিগণোৱ মহাজনোতি অধিপ্পেতোতি দীপেতীতি. অট্ঠমং.
৯. নৱমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৭৪. নৱমে ইতোতি ইমস্মা অট্ঠমসিক্খাপদতো. অধিকতৰন্তি অতিৰেকতৰন্তি. নৱমং.
১০. দসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৭৮. দসমে ‘‘ৱিনস্সতী’’তিইমিনা ‘‘উন্দ্ৰিযতী’’তি এত্থ উদিধাতুযা নস্সনত্থং দস্সেতি ধাতূনমনেকত্থত্তা. পৰিপততীতি পৰিগলিত্ৱা পততি. ইমিনা নস্সনাকাৰং দস্সেতি. এত্তকমেৱাতি এতং পৰিমাণং দ্ৱিপদমেৱাতি. দসমং.
১১. একাদসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৮৪. একাদসমে গৰুপাৱুৰণং নাম সীতকালে পাৱুৰণৱত্থন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘সীতকালে পাৱুৰণ’’ন্তি. সীতকালে হি মনুস্সা থূলপাৱুৰণং পাৰুপন্তি. ‘‘চতুক্কংসপৰম’’ন্তি এত্থ কংসসদ্দো ভুঞ্জনপত্তে চ সুৱণ্ণাদিলোহৱিসেসে চ চতুকহাপণে চাতি তীসু অত্থেসু দিস্সতি, ইধ পন চতুকহাপণে ৱত্ততীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কংসো নাম চতুক্কহাপণিকো হোতী’’তি. চতুক্কংসসঙ্খাতং পৰমং ইমস্সাতি চতুক্কংসপৰমং, সোড়সকহাপণগ্ঘনকং পাৱুৰণন্তি অত্থোতি. একাদসমং.
১২. দ্ৱাদসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং
৭৮৯. দ্ৱাদসমে লহুপাৱুৰণং নাম উণ্হকালে পাৱুৰণৱত্থন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘উণ্হকালে পাৱুৰণ’’ন্তি. উণ্হকালে হি মনুস্সা সুখুমপাৱুৰণং পাৰুপন্তীতি. দ্ৱাদসমং.
নিস্সগ্গিযানং তিংসভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘মহাৱিভঙ্গে’’তিআদি. চীৱৰৱগ্গতো অপনেত্ৱাতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞদত্থিকানীতি অঞ্ঞদত্থিকপদেন ৱুত্তানি সিক্খাপদানি. ইতীতি এৱং. একতোপঞ্ঞত্তানীতি একস্সেৱ পঞ্ঞত্তানি, উভতোপঞ্ঞত্তানীতি উভযেসং পঞ্ঞত্তানি. এত্থাতি ‘‘উদ্দিট্ঠা খো’’তিআদিৱচনেতি.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায
ভিক্খুনিৱিভঙ্গে
তিংসকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
৪. পাচিত্তিযকণ্ডং
১. লসুণৱগ্গো
১. পঠমসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
তিংসকানন্তৰং তিংসকানং অনন্তৰে কালে ছসট্ঠিসতসঙ্গহা ছউত্তৰসট্ঠিঅধিকসতেহি সিক্খাপদেহি সঙ্গহিতা যে ধম্মা সঙ্গীতিকাৰেহি সঙ্গীতা, দানি ইমস্মিং কালে তেসম্পি ধম্মানং অযং ৱণ্ণনা হোতীতি যোজনা.
৭৯৩. তত্থাতি তেসু ছসট্ঠিসতসঙ্গহেসু সিক্খাপদেসু, পঠমসিক্খাপদেতি সম্বন্ধো. ‘‘দ্ৱে তযো’’তি এত্থ ৱাসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘দ্ৱে ৱা তযো ৱা’’তি. ফোটলকেতি কন্দে, মিঞ্জে ৱা. এতন্তি ‘‘গণ্ডিকে’’তি এতং নামং. ‘‘পমাণ’’ন্তিইমিনা মত্তসদ্দো পমাণত্থোৱ, ন অপ্পত্থো, নাপি অৱধাৰণত্থোতি দস্সেতি. লসুণন্তি সেতৱণ্ণমূলং মহাকন্দং. মহাকন্দো হি ব্যঞ্জনসম্পাকাদীসু আমগন্ধানং অভিভৱনত্তা লসীযতি কন্তীযতীতি লসুণন্তি ৱুচ্চতি.
সুৱণ্ণহংসযোনিন্তি সুৱণ্ণমযেন পত্তেন যুত্তং হংসযোনিং. জাতিস্সৰোতি জাতিং ভৱং সৰতি জানাতীতি জাতিস্সৰো. অথাতি জাতিস্সৰস্স নিপ্ফন্নত্তা. নিপ্ফন্নত্থো হি অথসদ্দো. পুব্বসিনেহেনাতি পুব্বে মনুস্সভৱে ভাৱিতেন সিনেহেন. তাসন্তি পজাপতিযা চ তিস্সন্নং ধীতৰানঞ্চ. তং পনাতি পত্তং পন.
৭৯৫. মগধেসূতি মগধৰট্ঠে ঠিতেসু জনপদেসু. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ইধাতি ‘‘লসুণং খাদেয্যা’’তিপদে. তম্পীতি মাগধকম্পি. গণ্ডিকলসুণমেৱাতি গণ্ডো ফোটো এতস্সত্থীতি গণ্ডিকং. গণ্ডসদ্দো হি ফোটপৰিযাযো, বহুত্থে ইকপচ্চযো. বহুগণ্ডিকলসুণন্তি হি ৱুত্তং হোতি. গণ্ডসদ্দো হি ফোটে চ কপোলে চাতি দ্ৱীসু অত্থেসু ৱত্ততি, ইধ পন ফোটে ৱত্ততীতি দট্ঠব্বং. পোত্থকেসু পন ওট্ঠজেন চতুত্থক্খৰেন পাঠো অত্থি, সো ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বো. বহূসু হি পুব্বপোত্থকেসু কণ্ঠজো ততিযক্খৰো চ ওট্ঠজো চতুত্থক্খৰো চাতি দ্ৱে অক্খৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিৱত্তিত্ৱা তিট্ঠন্তি. ন একদ্ৱিতিমিঞ্জকন্তি একমিঞ্জো পলণ্ডুকো ন হোতি, দ্ৱিমিঞ্জো ভঞ্জনকো ন হোতি, তিমিঞ্জো হৰিতকো ন হোতীতি অত্থো. কুৰুন্দিযং পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. সঙ্খাদিত্ৱাতি দন্তেহি চুণ্ণৱিচুণ্ণং কত্ৱা.
৭৯৭. পলণ্ডুকোতি সুকন্দকো একো লসুণৱিসেসো. ভঞ্জনকাদীনি লোকসঙ্কেতোপদেসতো দট্ঠব্বানি. হীতি সচ্চং. তস্সাতি চাপলসুণস্স. সভাৱেনেৱাতি সূপসম্পাকাদিং ৱিনা অত্তনো সভাৱতো এৱ. তন্তি মাগধকং, পক্খিপিতুন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. যত্থ কত্থচীতি যেসু কেসুচীতি. পঠমং.
২. দুতিযসিক্খাপদং
৭৯৯. দুতিযে সংদস্সনং বাধতি নিসেধেতি অস্মিং ঠানেতি সম্বাধন্তি ৱচনত্থেন পটিচ্ছন্নোকাসো সম্বাধো নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিচ্ছন্নোকাসে’’তি. উভো উপকচ্ছকাতি দ্ৱে বাহুমূলা. তে হি উপৰি যংকিঞ্চি ৱত্থুং কচতি বন্ধতি এত্থাতি উপকচ্ছকাতি ৱুচ্চন্তি. মুত্তকৰণন্তি পস্সাৱমগ্গো. সো হি মুত্তং কৰোতি অনেনাতি মুত্তকৰণন্তি ৱুচ্চতি. লোমো কত্তীযতি ছিন্দীযতি ইমাযাতি কত্তৰি, তায ৱা, সুট্ঠু দড়্হং লোমং ডংসতীতি সণ্ডাসো, সোযেৱ সণ্ডাসকো, তেন ৱা, খুৰতি লোমং ছিন্দতীতি খুৰো, তেন ৱা সংহৰাপেন্তিযাতি সম্বন্ধো. সংহৰাপেন্তিযাতি অপনেন্তিযাতি. দুতিযং.
৩. ততিযসিক্খাপদং
৮০৩. ততিযে মুত্তকৰণতলঘাতনেতি মুত্তকৰণস্স তলং হননং পহৰণং মুত্তকৰণতলঘাতনং, তস্মিং মুত্তকৰণতলঘাতনে নিমিত্তভূতে. তাৱ মহন্তন্তি অতিৱিয মহন্তং. কেসৰেনাপীতি কিঞ্জক্খেনাপি. সো হি কে জলে সৰতি পৱত্ততীতি কেসৰোতি ৱুচ্চতি.
৮০৫. গণ্ডং ৱাতি পীড়কং ৱা. ৱণং ৱাতি অৰুং ৱাতি. ততিযং.
৪. চতুত্থসিক্খাপদং
৮০৬. চতুত্থে ৰঞ্ঞো ওৰোধা ৰাজোৰোধা, পুৰাণে ৰাজোৰোধা পুৰাণৰাজোৰোধাতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুৰাণে’’তিআদি. ‘‘গিহিভাৱে’’তি ইমিনা পুৰাণেতি এত্থ ণপচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতি. চিৰাচিৰন্তি নিপাতপটিৰূপকং. তেন ৱুত্তং ‘‘চিৰেন চিৰেনা’’তি. ‘‘সক্কোথা’’তি ইমিনা কথং তুম্হে ৰাগচিত্তং পটিহনিত্ৱা অত্তানং ধাৰেথ ধাৰেতুং সক্কোথাতি অত্থং দস্সেতি. অনাৰোচিতেপীতি ভূততো অনাৰোচিতেপি.
৮০৭. জতুনাতি লাখায. পট্ঠদণ্ডকেতি পটুভাৱেন ঠাতি পৱত্ততীতি পট্ঠো, সোযেৱ দণ্ডো পট্ঠদণ্ডো, তস্স পৱেসনং পট্ঠদণ্ডকং, তস্মিং নিমিত্তভূতে. এতন্তি ‘‘জতুমট্ঠকে’’তি এতং ৱচনন্তি. চতুত্থং.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদং
৮১০. পঞ্চমে ‘‘অতিগম্ভীৰ’’ন্তিপদং কিৰিযাৱিসেসনন্তি আহ ‘‘অতিঅন্তো পৱেসেত্ৱা’’তি. ‘‘উদকেন ধোৱনং কুৰুমানা’’তি ইমিনা ‘‘উদকসুদ্ধিক’’ন্তিপদস্স উদকেন সুদ্ধিযা কৰণন্তি অত্থং দস্সেতি.
৮১২. দ্ৱঙ্গুলপব্বপৰমন্তি এত্থ দ্ৱে অঙ্গুলানি চ দ্ৱে পব্বানি চ দ্ৱঙ্গুলপব্বং, উত্তৰপদে পুব্বপদলোপো. দ্ৱঙ্গুলপব্বং পৰমং পমাণং এতস্স উদকসুদ্ধিকস্সাতি দ্ৱঙ্গুলপব্বপৰমং. ৱিত্থাৰতো দ্ৱঙ্গুলপৰমং, গম্ভীৰতো দ্ৱিপব্বপৰমন্তি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৱিত্থাৰতো’’তিআদি. অঙ্গুলং পৱেসেন্তিযাতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. ‘‘চতুন্নং ৱা’’তি ইদং উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং, তিণ্ণম্পি পব্বং ন ৱট্টতি, চতুন্নং পন পগেৱাতি অত্থোতি. পঞ্চমং.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদং
৮১৫. ছট্ঠে ভত্তস্স ৱিস্সজ্জনং ভত্তৱিস্সগ্গোতি ৱুত্তে ভত্তকিচ্চন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভত্তকিচ্চ’’ন্তি. পানীযসদ্দেন পানীযথালকং গহেতব্বং, ৱিধূপনসদ্দেন বীজনী গহেতব্বা, উপসদ্দো সমীপত্থোতি সব্বং দস্সেন্তো আহ ‘‘একেন হত্থেনা’’তিআদি. ‘‘অচ্চাৱদতী’’তিপদস্স অতিক্কমিত্ৱা ৱদনাকাৰং দস্সেতি ‘‘পুব্বেপী’’তিআদিনা.
৮১৭. ‘‘সুদ্ধউদকং ৱা হোতূ’’তিআদিনা ‘‘পানীযেনা’’তি ৱচনং উপলক্খণং নামাতি দস্সেতি. দধিমত্থূতি দধিমণ্ডং দধিনো সাৰো, দধিম্হি পসন্নোদকন্তি ৱুত্তং হোতি. ৰসোতি মচ্ছৰসো মংসৰসো. ‘‘অন্তমসো চীৱৰকণ্ণোপী’’তি ইমিনা ‘‘ৱিধূপনেনা’’তি ৱচনং নিদস্সনং নামাতি দস্সেতি.
৮১৯. দেতীতি সযং দেতি. দাপেতীতি অঞ্ঞেন দাপেতি. উভযম্পীতি পানীযৱিধূপনদ্ৱযম্পীতি. ছট্ঠং.
৭. সত্তমসিক্খাপদং
৮২২. সত্তমে ‘‘পযোগদুক্কটং নামা’’তি ইমিনা হেট্ঠা ৱুত্তেসু অট্ঠসু দুক্কটেসু পুব্বপযোগদুক্কটং দস্সেতি. ন কেৱলং পুব্বপযোগদুক্কটং এত্তকমেৱ, অথ খো অঞ্ঞম্পি বহু হোতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. সঙ্ঘট্টনেসুপীতি ৱিলোড়নেসুপি. দন্তেহি সঙ্খাদতীতি দন্তেহি চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰোতি. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে, অঞ্ঞায ভিক্খুনিযা কাৰাপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ‘‘অঞ্ঞাযা’’তিপদং ‘‘ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি পদে কাৰিতকম্মং. মাতৰম্পীতি এত্থ পিসদ্দো অঞ্ঞং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তিযা পগেৱাতি দস্সেতি. তায ৱাতি ৱিঞ্ঞাপিতভিক্খুনিযা ৱা. তন্তি আমকধঞ্ঞং. তন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তৱচনং. পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধন্তি পুব্বাপৰতো ৱিৰুদ্ধং. ‘‘অঞ্ঞায…পে… দুক্কটমেৱা’’তি পুব্বৱচনে দুক্কটমেৱ ৱুত্তং, পুন ‘‘অঞ্ঞায…পে… দুক্কট’’ন্তি চ পচ্ছিমৱচনে পাচিত্তিযঞ্চ দুক্কটঞ্চ ৱুত্তং, তস্মা পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধন্তি ৱুত্তং হোতি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.
৮২৩. লব্ভমানং আমকধঞ্ঞন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞং ৱা যংকিঞ্চীতি মুগ্গমাসাদীহি ৱা লাবুকুম্ভণ্ডাদীহি ৱা অঞ্ঞং যংকিঞ্চি তিলাদিং ৱাতি. সত্তমং.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদং
৮২৪. অট্ঠমে নিব্বিট্ঠৰাজভটোতি এত্থ উত্তৰপদস্স ছট্ঠীসমাসঞ্চ পুব্বপদেন বাহিৰত্থসমাসঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘নিব্বিট্ঠো’’তিআদি. তত্থ ‘‘ৰঞ্ঞো ভতী’’তি ইমিনা ৰঞ্ঞো ভটো ৰাজভটোতি ছট্ঠীসমাসং দস্সেতি, ‘‘এতেনা’’তি ইমিনা বাহিৰত্থসমাসং. নিব্বিট্ঠোতি নিৱিট্ঠো পতিট্ঠাপিতোতি অত্থো. কেণীতি ৰঞ্ঞো দাতব্বস্স আযস্সেতমধিৱচনং. এতেনাতি ব্ৰাহ্মণেন. ততোতি ঠানন্তৰতো. ভটসঙ্খাতায কেণিযা পথত্তা কাৰণত্তা ঠানন্তৰং ভটপথন্তি আহ ‘‘তংযেৱ ঠানন্তৰ’’ন্তি.
৮২৬. চত্তাৰিপি ৱত্থূনীতি উচ্চাৰাদীনি. পাটেক্কন্তি পটিৱিসুং একেকমেৱ. উচ্চাৰং ৱাতিআদীসু ৱাসদ্দেন দন্তকট্ঠাদযোপি গহেতব্বাতি আহ ‘‘দন্তকট্ঠ…পে… পাচিত্তিযমেৱা’’তি. সব্বত্থাতি সব্বেসু উচ্চাৰাদীসূতি. অট্ঠমং.
৯. নৱমসিক্খাপদং
৮৩০. নৱমে ৰোপিমহৰিতট্ঠানেতি ৰোপিমট্ঠানে চ হৰিতট্ঠানে চ. ৰোপিযতি অস্মিন্তি ৰোপিযং, তংযেৱ ৰোপিমং যকাৰস্স মকাৰং কত্ৱা. এতানীতি উচ্চাৰাদীনি. সব্বেসন্তি ভিক্খুভিক্খুনীনং. যত্থ পনাতি যস্মিং খেত্তেতি. নৱমং.
১০. দসমসিক্খাপদং
৮৩৫. দসমে সোণ্ডা ৱাতি সুৰাসোণ্ডা ৱা. মোৰোতি মযূৰো. সুৱোতি সুকো. মক্কটোতি ৱানৰো. আদিসদ্দেন সপ্পাদযো সঙ্গণ্হাতি, মক্কটাদযোপি নচ্চন্তূতি সম্বন্ধো. অসংযতভিক্খূনন্তি ৱাচসিককম্মে অসংযতানং ভিক্খূনং, ধম্মভাণকগীতং ৱা হোতূতি যোজনা. তন্তিযা গুণেন বদ্ধা তন্তিবদ্ধা. ‘‘ভি’’ন্তিসঙ্খাতো ৰাসদ্দো এতিস্সাতি ভেৰি. কুটেন কতা ভেৰি কুটভেৰি, তায ৱাদিতং কুটভেৰিৱাদিতং, তং ৱা. উদকভেৰীতি উদকেন পক্খিত্তা ভেৰি, তায ৱাদিতম্পি হোতূতি সম্বন্ধো.
৮৩৬. তেসংযেৱাতি যেসং নচ্চং পস্সতি, তেসংযেৱ. যদি পন নচ্চগীতৱাদিতে ৱিসুং ৱিসুং পস্সতি সুণাতি, পাটেক্কা আপত্তিযোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. অঞ্ঞতোতি অঞ্ঞতো দেসতো, পস্সতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ওলোকেত্ৱা’’তি পদে অপেক্খিতে উপযোগত্থে তোপচ্চযো হোতি. অঞ্ঞং ওলোকেত্ৱাতি হি অত্থো. অঞ্ঞতো ৱাদেন্তে পস্সতীতি যোজনা. ভিক্খুনী ন লভতীতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞে ৱত্তুম্পীতি সম্বন্ধো. উপহাৰন্তি পূজং. উপট্ঠানন্তি পাৰিচৰিযং. সব্বত্থাতি সব্বেসু সযং নচ্চাদীসু.
৮৩৭. অন্তৰাৰামে ৱাতি আৰামস্স অন্তৰে ৱা. বহিআৰামে ৱাতি আৰামস্স বহি ৱা. অঞ্ঞেন ৱাতি সলাকভত্তাদীহি অঞ্ঞেন ৱা. তাদিসেনাতি যাদিসো চোৰাদিউপদ্দৱো, তাদিসেনাতি. দসমং.
লসুণৱগ্গো পঠমো.
২. অন্ধকাৰৱগ্গো
১. পঠমসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
৮৩৯. অন্ধকাৰৱগ্গস্স পঠমে অপ্পদীপেতি উপলক্খণৱসেন ৱুত্তত্তা অঞ্ঞেপি আলোকা গহেতব্বাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পদীপচন্দসূৰিযঅগ্গীসূ’’তিআদি. অস্সাতি ‘‘অপ্পদীপে’’তিপদস্স.
৮৪১. নৰহোঅস্সাদাপেক্খা হুত্ৱা চ ৰস্সাদতো অঞ্ঞৱিহিতাৱ হুত্ৱা চাতি যোজনা. ইমিনা ‘‘সন্তিট্ঠতি ৱা সল্লপতি ৱা’’তি পদে কিৰিযাৱিসেসনভাৱং দস্সেতি. দানেন ৱা নিমিত্তভূতেন, পূজায ৱা নিমিত্তভূতায মন্তেতীতি যোজনাতি. পঠমং.
২. দুতিযসিক্খাপদং
৮৪২. দুতিযে ইদমেৱ পদং নানন্তি সম্বন্ধোতি. দুতিযং.