১. পাৰাজিককণ্ডঅত্থযোজনা
এৱং ভিক্খুৱিভঙ্গস্স, কত্ৱান যোজনানযং;
ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স, কৰিস্সং যোজনানযং.
যোতি ৱিভঙ্গো. ৱিভঙ্গস্সাতি ৱিভঙ্গো অস্স. অস্সাতি হোতি. তস্সাতি ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স. যতোতি যস্মা. অযং পনেত্থ যোজনা – ভিক্খূনং ৱিভঙ্গস্স অনন্তৰং ভিক্খুনীনং যো ৱিভঙ্গো সঙ্গহিতো অস্স, তস্স ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স সংৱণ্ণনাক্কমো পত্তো যতো, ততো তস্স ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স অপুব্বপদৱণ্ণনং কাতুং তাৱ পাৰাজিকে অযং সংৱণ্ণনা হোতীতি. অপুব্বানং পদানং ৱণ্ণনা অপুব্বপদৱণ্ণনা, তং.
১. পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৫৬. ‘‘তেন…পে… সাড়্হো’’তি এত্থ ‘‘এত্থা’’তি পাঠসেসো যোজেতব্বো. দব্বগুণকিৰিযাজাতিনামসঙ্খাতেসু পঞ্চসু সদ্দেসু সাড়্হসদ্দস্স নামসদ্দভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সাড়্হোতি তস্স নাম’’ন্তি. মিগাৰমাতুযাতি ৱিসাখায. সা হি মিগাৰসেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তা মিগাৰমাতা নাম. নৱকম্মং অধিট্ঠাতীতি নৱকম্মিকন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘নৱকম্মাধিট্ঠাযিক’’ন্তি. ‘‘পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা’’তিইমিনা পণ্ডা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, সা সঞ্জাতা ইমিস্সাতি পণ্ডিতাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৱেয্যত্তিকেনাতি ৱিসেসেন অঞ্জতি পাকটং গচ্ছতীতি ৱিযত্তো, পুগ্গলো, তস্স ইদং ৱেয্যত্তিকং, ঞাণং, তেন. ‘‘পণ্ডা’’তি ৱুত্তপঞ্ঞায ‘‘মেধা’’তি ৱুত্তপঞ্ঞায ৱিসেসভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পাড়িগহণে’’তিআদি. ‘‘মেধা’’তি হি ৱুত্তপঞ্ঞা ‘‘পণ্ডা’’তি ৱুত্তপঞ্ঞায ৱিসেসো হোতি সতিসহাযত্তা. তত্ৰুপাযাযাতি অলুত্তসমাসো ‘‘তত্ৰমজ্ঝত্ততা’’তিআদীসু (ধ. স. অট্ঠ. যেৱাপনকৱণ্ণনা) ৱিয. ‘‘কম্মেসূ’’তি ইমিনা তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. কত্তব্বকম্মুপপৰিক্খাযাতি কত্তব্বকম্মেসু ৱিচাৰণায. চসদ্দেন ‘‘কতাকত’’ন্তি পদস্স দ্ৱন্দৱাক্যং দস্সেতি. পৰিৱেসনট্ঠানেতি পৰিভুঞ্জিতুং ৱিসন্তি পৱিসন্তি এত্থাতি পৰিৱেসনং, তমেৱ ঠানং পৰিৱেসনট্ঠানং, তস্মিং. নিকূটেতি এত্থ কূটসঙ্খাতসিখৰৱিৰহিতে ওকাসেতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কোণসদিসং কত্ৱা দস্সিতে গম্ভীৰে’’তি. ৱিত্যূপসগ্গো ৱিকাৰৱাচকো, সৰসদ্দো সদ্দৱাচকোতি আহ ‘‘ৱিপ্পকাৰসদ্দো’’তি. চৰতি অনেনাতি চৰণং পাদো, তস্মিং উট্ঠিতো গিলানো এতিস্সাতি চৰণগিলানাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পাদৰোগেন সমন্নাগতা’’তি.
৬৫৭. ‘‘তিন্তা’’তি ইমিনা অৱস্সুতসদ্দো ইধ কিলিন্নত্থে এৱ ৱত্ততি, ন অঞ্ঞত্থেতি দস্সেতি. অস্সাতি ‘‘অৱস্সুতা’’তিপদস্স. পদভাজনে ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পদভাজনে. ৱত্থং ৰঙ্গজাতেন ৰত্তং ৱিয, তথা কাযসংসগ্গৰাগেন সুট্ঠু ৰত্তাতি যোজনা. ‘‘অপেক্খায সমন্নাগতা’’তি ইমিনা অপেক্খা এতিস্সমত্থীতি অপেক্খৱতীতি অত্থং দস্সেতি. পটিবদ্ধং চিত্তং ইমিস্সন্তি পটিবদ্ধচিত্তাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিবন্ধিত্ৱা ঠপিতচিত্তা ৱিযা’’তি. দুতিযপদৱিভঙ্গেপীতি ‘‘অৱস্সুতো’’তি দুতিযপদভাজনেপি. পুগ্গলসদ্দস্স সত্তসামঞ্ঞৱাচকত্তা পুৰিসসদ্দেন ৱিসেসেতি. অধোউব্ভইতি নিপাতানং ছট্ঠিযা সমসিতব্বভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অক্খকানং অধো’’তিআদি. ননু যথা ইধ ‘‘অক্খকানং অধো’’তি ৱুত্তং, এৱং পদভাজনেপি ৱত্তব্বং, কস্মা ন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে’’তিআদি. পদপটিপাটিযাতি ‘‘অধো’’তি চ ‘‘অক্খক’’ন্তি চ পদানং অনুক্কমেন. এত্থাতি অধক্খকউব্ভজাণুমণ্ডলেসু. সাধাৰণপাৰাজিকেহীতি ভিক্খুভিক্খুনীনং সাধাৰণেহি পাৰাজিকেহি. নামমত্তন্তি নামমেৱ.
৬৫৯. এৱন্তি ইমায পাড়িযা ৱিভজিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘উভতোঅৱস্সুতে’’তিআদিৱচনে. ‘‘উভতোঅৱস্সুতে’’তি পাঠো মূলপাঠোযেৱ, নাঞ্ঞোতি দস্সেন্তেন ৱিসেসমকত্ৱা ‘‘উভতোঅৱস্সুতেতি উভতো অৱস্সুতে’’তি ৱুত্তং. উভতোতি এত্থ উভসৰূপঞ্চ তোসদ্দস্স ছট্ঠ্যত্থে পৱত্তিঞ্চ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ভিক্খুনিযা চেৱ পুৰিসস্স চা’’তি. তত্থ ভিক্খুনীপুৰিসসদ্দেহি উভসৰূপং দস্সেতি. ‘‘যা’’তি চ ‘‘স’’ইতি চ দ্ৱীহি সদ্দেহি তোপচ্চযস্স ছট্ঠ্যত্থং, উভিন্নং অৱস্সুতভাৱে সতীতি অত্থো. ভাৱপচ্চযেন ৱিনা ভাৱত্থো ঞাতব্বোতি আহ ‘‘অৱস্সুতভাৱে’’তি. যথাপৰিচ্ছিন্নেনাতি ‘‘অধক্খকং, উব্ভজাণুমণ্ডল’’ন্তি যেন যেন পৰিচ্ছিন্নেন. অত্তনোতি ভিক্খুনিযা. তস্স ৱাতি পুৰিসস্স ৱা. ইধাপীতি কাযপটিবদ্ধেন কাযামসনেপি.
তত্ৰাতি তেসু ভিক্খুভিক্খুনীসু. ন কাৰেতব্বো ‘‘কাযসংসগ্গং সাদিযেয্যা’’তি অৱুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. অচোপযমানাপীতি অচালযমানাপি, পিসদ্দো সম্ভাৱনত্থো, তেন চোপযমানা পগেৱাতি দস্সেতি. এৱং পন সতীতি চিত্তেনেৱ অধিৱাসযমানায সতি পন. কিৰিযসমুট্ঠানতাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স কিৰিযসমুট্ঠানভাৱো. তব্বহুলনযেনাতি ‘‘ৱনচৰকো (ম. নি. অট্ঠ. ২.২০১; ৩.১৩৩), সঙ্গামাৱচৰো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১০৮) ৱিয তস্সং কিৰিযাযং বহুলতো সমুট্ঠাননযেন. সাতি কিৰিযসমুট্ঠানতা.
৬৬০. এত্থাতি উব্ভক্খকঅধোজাণুমণ্ডলেসু.
৬৬২. ‘‘একতো অৱস্সুতে’’তি এত্থাপি তোপচ্চযো ছট্ঠ্যত্থে হোতি. সামঞ্ঞৱচনস্সাপি ৱিসেসে অৱট্ঠানতো, ৱিসেসত্থিনা চ ৱিসেসস্স অনুপযোজিতব্বতো আহ ‘‘ভিক্খুনিযা এৱা’’তি. তত্ৰাতি ‘‘একতো অৱস্সুতে’’তিআদিৱচনে. ‘‘তথেৱা’’তিইমিনা কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতোতি অত্থং অতিদিসতি. চতূসূতি মেথুনৰাগ কাযসংসগ্গৰাগগেহসিতপেম সুদ্ধচিত্তসঙ্খাতেসু চতূসু. যত্থাতি যস্মিং ঠানে.
৬৬৩. অযং পুৰিসো ইতি ৱা ইত্থী ইতি ৱা অজানন্তিযা ৱাতি যোজনাতি. পঠমং.
২. দুতিযপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৬৪. দুতিযে কচ্চি নো সাতি এত্থ নোসদ্দো নুসদ্দত্থোতি আহ ‘‘কচ্চি নু সা’’তি. পৰিৱাৰৱিপত্তীতি পৰিজনস্স ৱিনাসনং. ‘‘অকিত্তী’’তি এত্থ সম্মুখা নিন্দং গহেত্ৱা ‘‘অযসো’’তিইমিনা পৰম্মুখা নিন্দা গহেতব্বাতি দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পৰম্মুখগৰহা ৱা’’তি.
৬৬৬. ‘‘যা পাৰাজিকং আপন্না’’তিইমিনা ‘‘সা ৱা’’তি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. চতুন্নন্তি নিদ্ধাৰণত্থে চেতং সামিৱচনং, চতূসূতি অত্থো. পচ্ছাতি সব্বপাৰাজিকানং পচ্ছা. ইমস্মিং ওকাসেতি পঠমততিযপাৰাজিকানমন্তৰে ঠানে. ঠপিতন্তি সঙ্গীতিকাৰেহি নিক্খিত্তং. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. তত্ৰাতি দুট্ঠুল্লসিক্খাপদেতি. দুতিযং.
৩. ততিযপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৬৯. ততিযে অস্সাতি ‘‘ধম্মেন ৱিনযেনা’’তি পদস্স. পদভাজনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ঞত্তিসম্পদা চেৱ অনুসাৱনসম্পদা চ সত্থুসাসনং নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তি…পে… সম্পদায চা’’তি. সত্থুসাসনেনাতি চ সত্থু আণায. কম্মন্তি উক্খেপনীযকম্মং. তত্থাতি সঙ্ঘে. ‘‘ৱচনং নাদিযতী’’তিআদীসু ৱিয সঙ্ঘং ৱা নাদিযতীতি এত্থ নাদিযনং নাম নানুৱত্তনমেৱাতি আহ ‘‘নানুৱত্ততী’’তি. তত্থাতি সঙ্ঘাদীসু. অযং তাৱ সংৱাসোতি সহ ভিক্খূ ৱসন্তি এত্থাতি সংৱাসোতি অত্থেন অযং এককম্মাদি সংৱাসো নাম. ‘‘সহ অযনভাৱেনা’’তিইমিনা সহ অযন্তি পৱত্তন্তীতি সহাযাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. তেতি ভিক্খূ. যেহি চাতি ভিক্খূহি চ. তস্সাতি উক্খিত্তকস্স. তেনাতি উক্খিত্তকেন. অত্তনোতি উক্খিত্তকস্সাতি. ততিযং.
৪. চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদং
৬৭৫. চতুত্থে মেথুনৰাগেন অৱস্সুতা নাধিপ্পেতা, কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতাৱাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা’’তি. ‘‘পুৰিসপুগ্গলস্সা’’তিপদং ন হত্থসদ্দেন সম্বন্ধিতব্বং, গহণসদ্দেনেৱ সম্বন্ধিতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘যং পুৰিসপুগ্গলেনা’’তিআদি. তন্তি গহণং, ‘‘হত্থগ্গহণ’’ন্তি ৱুত্তৱচনং উপলক্খণমত্তমেৱাতি আহ ‘‘অঞ্ঞম্পী’’তিআদি. তত্থ ‘‘অঞ্ঞম্পী’’তি হত্থগহণতো ইতৰম্পি. অপাৰাজিকক্খেত্তেতি উব্ভক্খকে অধোজাণুমণ্ডলে. অস্সাতি ‘‘হত্থগ্গহণ’’ন্তিপদস্স. এত্থাতি ‘‘অসদ্ধম্মস্স পটিসেৱনত্থাযা’’তিপদে. কাযসংসগ্গোতি কাযসংসগ্গো এৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘ন মেথুনধম্মো’’তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এত্থাতি কাযসংসগ্গগহণে. সাধকন্তি ঞাপকং.
তিস্সিত্থিযোতি ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. তীসু ইত্থীসূতি হি অত্থো, তিস্সো ইত্থিযো উপগন্ত্ৱাতি ৱা যোজেতব্বো. এসেৱ নযো পৰতোপি. যং মেথুনং অত্থি, তং ন সেৱেতি যোজনা. ন সেৱেতি চ ন সেৱতি. তিকাৰস্স হি একাৰো. তযো পুৰিসেতি তীসু পুৰিসেসু, তে ৱা উপগন্ত্ৱা. তযো চ অনৰিযপণ্ডকেতি তীসু অনৰিযসঙ্খাতেসু উভতোব্যঞ্জনকেসু চ পণ্ডকেসু চ, তে ৱা উপগন্ত্ৱাতি যোজনা. ন চাচৰে মেথুনং ব্যঞ্জনস্মিন্তি অত্তনো নিমিত্তস্মিং মেথুনং ন চ আচৰতি. ইদং অনুলোমপাৰাজিকং সন্ধায ৱুত্তং. ছেজ্জং সিযা মেথুনধম্মপচ্চযাতি মেথুনধম্মকাৰণা ছেজ্জং সিযা, পাৰাজিকং ভৱেয্যাতি অত্থো. কুসলেহীতি পঞ্হাৱিসজ্জনে ছেকেহি, ছেককামেহি ৱা. অযং পঞ্হো অট্ঠৱত্থুকং সন্ধায ৱুত্তো.
পঞ্হাৱিসজ্জনত্থায চিন্তেন্তানং সেদমোচনকাৰণত্তা ‘‘সেদমোচনগাথা’’তি ৱুত্তা. ৱিৰুজ্ঝতীতি ‘‘ন মেথুনধম্মো’’তি ৱচনেন ‘‘ছেজ্জং সিযা মেথুনধম্মপচ্চযা’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝতি, ন সমেতীতি অত্থো. ইতি চে ৱদেয্য, ন ৱিৰুজ্ঝতি. কস্মা? মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তাতি যোজনা. ইমিনা মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগভূতো কাযসংসগ্গোৱ উপচাৰেন তত্থ মেথুনধম্মসদ্দেন ৱুত্তো, ন দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তীতি দীপেতি. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. পৰিৱাৰেযেৱ ৱুত্তানীতি সম্বন্ধো. ৱণ্ণাৱণ্ণোতি সুক্কৱিসট্ঠি. ধনমনুপ্পাদানন্তি সঞ্চৰিত্তং. ‘‘ইমিনা পৰিযাযেনা’’তি ইমিনা লেসেন সমীপূপচাৰেনাতি অত্থো. এতেনুপাযেনাতি ‘‘হত্থগ্গহণং সাদিযেয্যা’’তিপদে ৱুত্তউপাযেন. সব্বপদেসূতি সব্বেসু ‘‘সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণং সাদিযেয্যা’’তিআদীসু পদেসু. অপি চাতি একংসেন, ৱিসেসং ৱক্খামীতি অধিপ্পাযো. ‘‘এৱংনামকং ঠান’’ন্তি ইমিনা ‘‘ইত্থংনামং ইমস্স ঠানস্সা’’তি ৱচনত্থং দীপেতি.
৬৭৬. একন্তৰিকায ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দেন দ্ৱন্তৰিকাদীনিপি সঙ্গয্হন্তি. যেন তেনাতি যেন ৱা তেন ৱা. দ্ৱিতিচতুপ্পঞ্চছৱত্থূনি পেয্যালৱসেন ৱা ৱাসদ্দেন ৱা গহেতব্বানি. অপি চাতি কিঞ্চ ভিয্যো, ৱত্তব্বৱিসেসং ৱক্খামীতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ‘‘আপত্তিযো দেসেত্ৱা’’তি ৱচনে. হীতি সচ্চং. ৱুত্তন্তি পৰিৱাৰে ৱুত্তং. তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. দেসিতা আপত্তি গণনূপিকাতি যোজনা. একং ৱত্থুং আপন্না যা ভিক্খুনীতি যোজনা. ধুৰনিক্খেপং কত্ৱাতি ‘‘ইমঞ্চ ৱত্থুং, অঞ্ঞম্পি চ ৱত্থুং নাপজ্জিস্সামী’’তি ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা. যা পন সউস্সাহাৱ দেসেতীতি যোজনাতি. চতুত্থং.
সাধাৰণাতি ভিক্খুনীহি সাধাৰণা. এত্থাতি ‘‘উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো’’তিআদিৱচনে.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায
ভিক্খুনিৱিভঙ্গে পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.