২. সেলসুত্তৱণ্ণনা

৩৯৬. কেণিযোতি তস্স নামং, পুব্বে কেণিযা জীৱিকাকপ্পনতোতি ৱদন্তি. জটিলোতি জটাধৰো. ব্ৰাহ্মণজাতিকত্তা কোটিসাৰতায চ ব্ৰাহ্মণমহাসালো. পযোজেত্ৱা নিস্সযো হুত্ৱা ৱসতি, ৰত্তিং কামসম্পত্তিং অনুভৱতীতি ৱা যোজনা. সুসঙ্খতন্তি সপ্পিমধুসক্কৰাদীহি চেৱ মৰিচসিঙ্গীৱেৰাদীহি চ সুট্ঠু অভিসঙ্খতং.

পটিক্খেপপসন্নতাযাতি অহোৱতাযং অপ্পিচ্ছো, যো নিমন্তিযমানোপি ন সাদিযতীতি উপনিমন্তিযমানস্স পটিক্খেপে তিত্থিযানং পসন্নভাৱতোতি. তং কথং? ৱিৰুদ্ধমেতন্তি ‘‘অকাৰণমেত’’ন্তি পটিক্খিপতি.

৩৯৮. কপ্পসহস্সেহিপি…পে… অহোসীতি ইদং নানুস্সৱসিদ্ধং অনুমানগ্গহণং সন্ধাযাহ. পদেতি উত্তৰপদলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পদপ্পমাণে’’তি. পজ্জতি নিক্খিপতি এত্থাতি ৱা পদং পকতিযা পাদনিক্খিপট্ঠানং, তস্মিং পদে. কীড়াপসুততাদিনা পমাদং আপজ্জতি. বোধিসত্তচাৰিকন্তি দুক্কৰচৰিযং সন্ধায ৱদতি.

৩৯৯. পৰিপুণ্ণতাযাতি অনূনতায. অহীনঙ্গতাযাতি অৱেকল্লভাৱতো. ৰোচতীতি ৰুচি, দেহপ্পভা, সোভণা ৰুচি এতস্সাতি সুৰুচি. আৰোহসম্পত্তি কাযস্স পমাণযুত্তউচ্চতা. পৰিণাহসম্পত্তি কিসথূলভাৱৱজ্জিতপৰিণাহতা. সণ্ঠানসম্পত্তি অৱযৱানং সুসণ্ঠিততা. চাৰুদস্সনোতি পিযদস্সনো তেনাহ ‘‘সুচিৰম্পী’’তিআদি. সুৱণ্ণসদিসৱণ্ণোতি জাতিহিঙ্গুলকেন মদ্দিত্ৱা সিলানিঘংসেনেৱ পৰিকম্মং কত্ৱা ঠপিতঘনসুৱণ্ণৰূপৱণ্ণো. মহাপুৰিসভাৱং ব্যঞ্জেন্তি পকাসেন্তীতি ব্যঞ্জনানি, মহাপুৰিসলক্খণানীতি আহ ‘‘পঠমং ৱুত্তব্যঞ্জনানেৱা’’তি.

পুব্বে ৱুত্তন্তি ‘‘সুৰুচী’’তি পুব্বে ৱুত্তং, ‘‘আদিচ্চোৱ ৱিৰোচসী’’তি পুন ৱুত্তং. ‘‘চাৰুদস্সনো সুৱণ্ণৱণ্ণোসী’’তি পুব্বে ৱুত্তং, ‘‘কল্যাণদস্সনো ভিক্খু কঞ্চনাভত্তচো’’তি পুন ৱুত্তন্তি ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘উত্তৰগাথাযপি এসেৱ নযো’’তি. সাতিসযং উত্তমৱণ্ণে ৱণ্ণেত্ৱা উত্তমৱণ্ণিনোতি পদেন সন্তং পকাসেতীতি আহ ‘‘উত্তমৱণ্ণসম্পন্নস্সা’’তি. উত্তমসাৰথীতি সেট্ঠপুৰিসসাৰথি. তত্থ তত্থ জম্বুৱনসণ্ডমণ্ডিততায জম্বুদীপো ‘‘জম্বুসণ্ডো’’তি ৱুচ্চতি. ইস্সৰিযন্তি চক্কৱত্তিস্সৰিযং.

জাতিখত্তিযাতি জাতিমন্তো খত্তিযা. ৰাজাভিৰাজাতি এত্থ অভি-সদ্দো পূজত্থোতি আহ ‘‘ৰাজূনং পূজনীযো’’তি.

অপ্পমাণাতি অপৰিমাণা লোকধাতুযো. ‘‘যাৱতা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) হি ৱুত্তং. ধম্মৰাজা অনুত্তৰোতি এত্থ ৱুত্তঅনুত্তৰভাৱং ‘‘যাৱতা হী’’তিআদিনা পাকটতৰং কত্ৱা ধম্মৰাজভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘স্ৱাহ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ধম্মেনাতি পটিৱেধধম্মেন. তেনাহ ‘‘অনুত্তৰেনেৱা’’তি. অনুত্তৰেনাতি ৱিসিট্ঠেন উত্তমেন. ইমস্মিং পক্খে ধম্মেনাতি পটিপত্তিধম্মেনাতিপি সঙ্গয্হতি. পৰিযত্তিধম্মেনাতি দেসনাধম্মেন আণাচক্কং পৱত্তেমীতি যোজনা. দেসনাঞাণপটিৱেধঞাণৱিভাগং ধম্মচক্কমেৱ ৱা. অপ্পটিৱত্তিযন্তি পটিৱত্তিতুং অসক্কুণেয্যং.

তথাগতেন জাতোতি তথাগতেন হেতুনা অৰিযায জাতিযা জাতো. হেতুঅত্থে কৰণৱচনং. অনুজাতোতি চ ৱুত্তে অনু-সদ্দস্স ৱসেন তথাগতন্তি চ উপযোগৱচনমেৱ হোতি, সো চ অনু-সদ্দো হেতুঅত্থজোতকোতি আহ ‘‘তথাগতং হেতুং অনুজাতো’’তি. অৱঞ্ঞাতব্বভাৱেন জাতোতি অৱজাতো দুপ্পটিপন্নত্তা. তেনাহ ‘‘দুস্সীলো’’তি. তথা হি ৱুত্তং কোকালিকং আৰব্ভ ‘‘পুৰিসন্তকলি অৱজাতো’’তি. পুত্তো নাম ন হোতি তস্স ওৱাদানুসাসনিযং অট্ঠিতত্তা. এৱমাহাতি ‘‘অনুজাতো তথাগত’’ন্তি এৱমাহ.

ৱিজ্জাতি মগ্গৱিজ্জা. উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ৱিমুত্তীতি ফলৱিমুত্তি. ননু চ মগ্গো ভাৱেতব্বেন গহিতোতি? সচ্চং গহিতো, সব্বে চ পন সত্ত ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যাতি ৱিজ্জায অভিঞ্ঞেয্যভাৱো ৱুত্তো. ইমিনা ৱা নযেন সব্বেসম্পি অভিঞ্ঞেয্যভাৱো ৱুত্তো এৱাতি ৱেদিতব্বো. ফলেন ৱিনা হেতুভাৱস্সেৱ অভাৱতো হেতুৱচনেন ফলসিদ্ধি, নিৰোধস্স চ সম্পাপনেন মগ্গস্স হেতুভাৱো. দুক্খস্স নিব্বত্তনেন তণ্হায সমুদযভাৱোতি ইমমত্থং সঙ্গহিতমেৱ অত্থতো আপন্নত্তা. যুত্তহেতুনাতি যুত্তিযুত্তেন হেতুনা বুদ্ধভাৱং সাধেতি সচ্চৱিনিমুত্তস্স বুজ্ঝিতব্বস্স অভাৱতো সচ্চসম্বোধনেনেৱ চ তস্স অনৱসেসতো বুদ্ধত্তা. অত্থৱচনঞ্চেতং, পযোগৱচনানি পন – ব্ৰাহ্মণ, অহং সম্মাসম্বুদ্ধো সব্বথা অৱিপৰীতধম্মদেসনো, সম্মাসম্বুদ্ধত্তা সব্বত্থ অৱিপৰীতমাচিক্খতি যথাহং সব্বমগ্গদেসকোতি. কিং পন ভগৱা সযমেৱ অত্তনো সম্মাসম্বুদ্ধভাৱং আৰোচেতীতি? মহাকৰুণায অঞ্ঞেসং মহাৱিসযতো. তত্থ ‘‘একোম্হি সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বাভিভূ সব্বৱিদূহমস্মী’’তিআদীনি (মহাৱ. ১১; ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; কথা. ৪০৫) সুত্তপদানি ইদমেৱ চ সুত্তপদং এতস্স অত্থস্স সাধকং.

সল্লকন্তনোতি সল্লানং সমুচ্ছিন্নত্তা. ৰোগস্সাতি কিলেসৰোগস্স. তস্মাতি অপুনপৱত্তিপাদনেন তিকিচ্ছনতো. ব্ৰহ্মং ৱা সেট্ঠং সম্মাসম্বোধিং পত্তোতি ব্ৰহ্মভূতো. এৱং আগতাযাতি ইমিনা –

‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অৰতি ৱুচ্চতি;

ততিযা খুপ্পিপাসা তে, চতুত্থী তণ্হা পৱুচ্চতি.

থিনমিদ্ধং তেপঞ্চমং থিনমিদ্ধং তে, ছট্ঠা ভীৰূ পৱুচ্চতি;

সত্তমী ৱিচিকিচ্ছা তে, মক্খো থম্ভো তে অট্ঠমো.

লাভো সিলোকো সক্কাৰো, মিচ্ছালদ্ধো চ যো যসো;

যো চত্তানং সমুক্কংসে, পৰে চ অৱজানতি;

এসা নমুচি তে সেনা, কণ্হস্সাভিপ্পহাৰিনী’’তি. (সু. নি. ৪৩৮-৪৪১);

এৱং ৱুত্তং নৱৱিধং সেনং সঙ্গয্হতি. ৱসে ৱত্তেত্ৱাতি সমুচ্ছিন্দনেন অনুপ্পাদতাপাদনেন ৱসে ৱত্তেত্ৱা. কুতোচি অভযো নিব্ভযো.

সযমেৱ দট্ঠব্বন্তি যেন যেন অধিগতো, তেন তেন পৰসদ্ধায গন্তব্বং হিত্ৱা অসম্মোহতো পচ্চৱেক্খণাঞাণেনেৱ সামং দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘পচ্চক্খ’’ন্তি. পসট্ঠা দিট্ঠি সন্দিট্ঠি. যথা ৰথেন জযতীতি ৰথিকো, এৱং ইদং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং সন্দিট্ঠিযা জযতীতি সন্দিট্ঠিকং. অথ ৱা দিট্ঠন্তি দস্সনং ৱুচ্চতি, দিট্ঠমেৱ সন্দিট্ঠং, সন্দস্সনন্তি অত্থো. সন্দিট্ঠং অৰহতীতি সন্দিট্ঠিকো যথা ৱত্থযুগং অৰহতীতি ৱত্থযুগিকো. সন্দিট্ঠিকং ফলদানং সন্ধায নাস্স কালোতি অকালং, অকালমেৱ অকালিকং, ন কালন্তৰং খেপেত্ৱা ফলং দেতি, অত্তনো পন পৱত্তিসমনন্তৰমেৱ ফলং দেতীতি অত্থো. অথ ৱা অত্তনো ফলপ্পদানে পকট্ঠো কালো পত্তো অস্সাতি কালিকো, লোকিযো কুসলধম্মো, ইদং পন সমনন্তৰফলত্তা ন কালিকং.

৪০০. ‘‘মহাযঞ্ঞং পৱত্তযী’’তিআদীসু কেৱলং দানধম্মাদীসু যঞ্ঞপৰিযাযসম্ভৱতো ‘‘ব্ৰাহ্মণানং যঞ্ঞাভাৱতো’’তি ৱুত্তং. ব্ৰাহ্মণা হি ‘‘অগ্গিমুখা দেৱা’’তি অগ্গিজুহনপুব্বকং যঞ্ঞং ৱিদহন্তি. তেনাহ ‘‘অগ্গিজুহনপ্পধানাতি অত্থো’’তি ‘‘ভূৰ্ভুৱ? স্ৱ?’’ ইতি সাৱিত্তী পুব্বকত্তা মুখং পুব্বঙ্গমং. ‘‘মুখমিৱ মুখ’’ন্তিআদীসু ৱিয ইধাপি পধানপৰিযাযো মুখসদ্দোতি দস্সেন্তো ‘‘মনুস্সানং সেট্ঠতো ৰাজা ‘মুখ’ন্তি ৱুত্তো’’তি আহ. আধাৰতোতি ওগাহন্তীনং নদীনং আধাৰভাৱতো পটিসৰণতো গন্তব্বট্ঠানভাৱতো. সঞ্ঞাণতোতি চন্দযোগৱসেন অজ্জ অসুকনক্খত্তন্তি পঞ্ঞাযনতো. আলোককৰণতোতি নক্খত্তানি অভিভৱিত্ৱা আলোককৰণতো. সোম্মভাৱতোতি সীতহিমৱাসীতৱাতূপক্খৰভাৱতো. তপন্তানন্তি দীপসিখা অগ্গিজালা অসনিৱিচক্কন্তি এৱমাদীনং ৱিজ্জলন্তানং. আযমুখং অগ্গদক্খিণেয্যভাৱেন.

দিব্বচক্খু ধম্মচক্খু পঞ্ঞাচক্খু বুদ্ধচক্খু সমন্তচক্খূতি ইমেহি পঞ্চহি চক্খূহি. তে সৰণস্সাতি তে সৰণস্স চ, তে সৰণভাৱমূলকত্তা ইতৰদ্ৱযস্স চ, যথাৱুত্ত তে-পদেন ৱুত্তত্থতো পৰস্স চাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘তে তুয্হং, ইতৰস্স চ সৰণস্স অহো আনুভাৱো’’তি. আৱুত্তিৱসেন ৱা তে সৰণস্সাতি এত্থ অত্থো ৱিভাৱেতব্বো – তুয্হং সৰণভূতস্স চ ইতৰসৰণস্স চ আনুভাৱোতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সেলসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.