৫. ব্ৰাহ্মণৱগ্গো

১. ব্ৰহ্মাযুসুত্তৱণ্ণনা

৩৮৩. ‘‘মহাসত্তো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তিআদীসু (মহাৱ. ৩৮) উড়াৰতা ৱিসযো, ‘‘মহাজনকাযো সন্নিপতী’’তিআদীসু সম্বহুলভাৱৱিসযো, ইধ পন তদুভযম্পিস্স অত্থোতি ‘‘মহতাতি গুণমহত্তেনপি মহতা’’তিআদি ৱুত্তং. অপ্পিচ্ছতাদীতি আদি-সদ্দেন সন্তুট্ঠিসল্লেখপৱিৱেকঅসংসগ্গৱীৰিযাৰম্ভাদীনং সঙ্গহো. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসঙ্ঘাতসঙ্খাতেনাতি এত্থ ‘‘নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’ (সং. নি. ২.৪১; ৩.৯৯৮, ১০০৪) – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তিআদিৱচনতো দিট্ঠিসীলানং নিযতসভাৱত্তা সোতাপন্নাপি অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতা, পগেৱ সকদাগামিআদযো. ‘‘তথাৰূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি (দী. নি. ৩.৩২৪, ৩৫৬; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১১; পৰি. ২৭৪) তথাৰূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতী’’তি (দী. নি. ৩.৩২৪; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১২; পৰি. ২৭৪) ৱচনতো পুথুজ্জনানম্পি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতভাৱো লব্ভতিযেৱ.

ওট্ঠপহতকৰণৱসেন অত্থৱিভাগৱসেন. সনিঘণ্ডুকেটুভানন্তি এত্থ নিঘণ্ডূতি ৱচনীযৱাচকভাৱেন অত্থং সদ্দঞ্চ খণ্ডতি ৱিভজ্জ দস্সেতীতি নিখণ্ডু. সো এৱ ইধ খ-কাৰস্স ঘ-কাৰং কত্ৱা ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৱুত্তো. কিটতি গমেতি কিৰিযাদিৱিভাগং, তং ৱা অনৱসেসপৰিযাদানতো গমেন্তো পূৰেতীতি কেটুভং. ৱেৱচনপ্পকাসকন্তি পৰিযাযসদ্দদীপকং, একেকস্স অত্থস্স অনেকপৰিযাযৱচনৱিভাৱকন্তি অত্থো. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অনেকেসম্পি অত্থানং একসদ্দৱচনীযতাৱিভাৱনৱসেনপি তস্স গন্থস্স পৱত্তত্তা. ৱচীভেদাদিলক্খণা কিৰিযা কপ্পীযতি এতেনাতি কিৰিযাকপ্পো, সো পন ৱণ্ণপদসম্বন্ধপদত্থৱিভাগতো বহুৱিকপ্পোতি আহ ‘‘কিৰিযাকপ্পৱিকপ্পো’’তি. ইদঞ্চ মূলকিৰিযাকপ্পগন্থং সন্ধায ৱুত্তং. সো হি সতসহস্সপৰিমাণো নলচৰিযাদিপকৰণং. ঠানকৰণাদিৱিভাগতো নিব্বচনৱিভাগতো চ অক্খৰা পভেদীযন্তি এতেহীতি অক্খৰপ্পভেদা, সিক্খানিৰুত্তিযো. এতেসন্তি ৱেদানং. তে এৱ ৱেদে পদসো কাযতীতি পদকো. তং তং সদ্দং তদত্থঞ্চ ব্যাকৰোতি ব্যাচিক্খতি এতেনাতি ব্যাকৰণং, সদ্দসত্থং. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. তঞ্হি গন্থং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিৰিযায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি. ৱযতীতি ৱযো, ন ৱযো অৱযো, ন অৱযো অনৱযো, আদিমজ্ঝপৰিযোসানেসু কত্থচি অপৰিকিলন্তো অৱিত্থাযন্তো তে গন্থে সন্ধাৰেতি পূৰেতীতি অত্থো. দ্ৱে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘অৱযো ন হোতী’’তি ৱত্ৱা তত্থ অৱযং দস্সেতুং ‘‘অৱযো…পে… ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং.

৩৮৪. গৰূতি ভাৰিযং অত্তানং ততো মোচেত্ৱা গমনং দুক্কৰং হোতি. অনত্থোপি উপ্পজ্জতি নিন্দাব্যাৰোসউপাৰম্ভাদি. অব্ভুগ্গতোতি এত্থ অভিসদ্দযোগেন ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থে উপযোগৱচনং.

লক্খণানীতি লক্খণদীপনানি মন্তপদানি. অন্তৰধাযন্তীতি ন কেৱলং লক্খণমন্তানিযেৱ, অঞ্ঞানিপি ব্ৰাহ্মণানং ঞাণবলাভাৱেন অনুক্কমেন অন্তৰধাযন্তি. তথা হি ৱদন্তি ‘‘একসতং অদ্ধৰিযং দিপঞ্ঞাসমত্ততো সামা’’তিআদি. পণিধিমহতো সমাদানমহতোতিআদিনা পচ্চেকং মহ-সদ্দো যোজেতব্বো. পণিধিমহন্ততাদি চস্স বুদ্ধৱংসচৰিযাপিটকৱণ্ণনাদিৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো. নিট্ঠাতি নিপ্ফত্তিযো. জাতিসামঞ্ঞতোতি লক্খণজাতিযা লক্খণভাৱেন সমানভাৱতো. যথা হি বুদ্ধানং লক্খণানি সুৱিসুদ্ধানি সুপৰিব্যত্তানি পৰিপুণ্ণানি চ হোন্তি, ন এৱং চক্কৱত্তীনং. তেনাহ ‘‘ন তেহেৱ বুদ্ধো হোতী’’তি.

অভিৰূপতা দীঘাযুকতা, অপ্পাতঙ্কতা ব্ৰাহ্মণাদীনং পিযমনাপতাতি চতূহি অচ্ছৰিযধম্মেহি. দানং পিযৱচনং অত্থচৰিযা সমানত্ততাতি ইমেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি. ৰঞ্জনতোতি পীতিজননতো. চক্কং চক্কৰতনং ৱত্তেতি পৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী, সম্পত্তিচক্কেহি সযং ৱত্তেতি, তেহি চ পৰং সত্তনিকাযং ৱত্তেতি পৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী, পৰহিতাৱহো ইৰিযাপথচক্কানং ৱত্তো ৱত্তনং এতস্স অত্থীতি চক্কৱত্তী, অপ্পটিহতং ৱা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৱতী, অপ্পটিহতং ৱা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী, খত্তিযমণ্ডলাদিসঞ্ঞিতং চক্কং সমূহং অত্তনো ৱসে ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী. ধম্মং চৰতীতি ধম্মিকো. ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মো ৰঞ্জনত্থেন ৰাজাতি ধম্মৰাজা. কোপাদীতি আদি-সদ্দেন কামলোভমানমদাদিকে সঙ্গণ্হাতি. ৱিজিতাৱীতি ৱিজিতৱা. কেনচি অকম্পিযট্ঠেন জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. দড়্হভত্তিভাৱতো ৱা জনপদো থাৱৰিযং পত্তো এত্থাতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. চিত্তীকতভাৱাদিনাপি (খু. পা. অট্ঠ. ৬.৩; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.২২৩; সু. নি. অট্ঠ. ১.২২৬; মহানি. অট্ঠ. ৫০) চক্কস্স ৰতনট্ঠো ৱেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি. ৰতিনিমিত্ততায ৱা চিত্তীকতাদিভাৱস্স ৰতিজননট্ঠেন একসঙ্গহতায ৱিসুং অগ্গহণং.

ইমেহি পন ৰতনেহি ৰাজা চক্কৱত্তী যং যমত্থং পচ্চনুভোতি, তং তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৱুত্তং. অজিতং জিনাতি মহেসক্খতাসংৱত্তনিযকম্মনিস্সন্দভাৱতো. ৱিজিতে যথাসুখং অনুৱিচৰতি হত্থিৰতনং অস্সৰতনঞ্চ অভিৰুহিত্ৱা তেসং আনুভাৱেন অন্তোপাতৰাসেযেৱ সকলং পথৱিং অনুসংযাযিত্ৱা ৰাজধানিযং পচ্চাগমনতো. পৰিণাযকৰতনেন ৱিজিতমনুৰক্খতি তেন তত্থ তত্থ কত্তব্বকিচ্চস্স সংৱিধানতো. সেসেহীতি মণিৰতনইত্থিৰতনগহপতিৰতনেহি. তত্থ মণিৰতনেন যোজনপ্পমাণে দেসে অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা আলোকদস্সনাদিনা সুখমনুভৱতি, ইত্থিৰতনেন অতিক্কন্তমানুসৰূপসম্পত্তিদস্সনাদিৱসেন, গহপতিৰতনেন ইচ্ছিতিচ্ছিতমণিকনকৰজতাদিধনপ্পটিলাভৱসেন. উস্সাহসত্তিযোগো যেন কেনচি অপ্পটিহতাণাচক্কভাৱসিদ্ধিতো. হত্থিঅস্সৰতনাদীনং মহানুভাৱত্তা কোসসম্পত্তিযাপি পভাৱসম্পত্তিসিদ্ধিতো ‘‘হত্থি…পে… যোগো’’তি ৱুত্তং. কোসো হি নাম সতি উস্সাহসম্পত্তিযং (উগ্গতেজস্স সুকুমাৰপৰক্কমস্স পসন্নমুখস্স সম্মুখে পাপুণাতি). পচ্ছিমেনাতি পৰিণাযকৰতনেন. তঞ্হি সব্বৰাজকিচ্চেসু কুসলং অৱিৰজ্ঝনপযোগং. তেনাহ ‘‘মন্তসত্তিযোগো’’তি. তিৱিধসত্তিযোগফলং পৰিপুণ্ণং হোতীতি সম্বন্ধো. সেসেহীতি সেসেহি পঞ্চহি ৰতনেহি. অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেনাতি অদোসসঙ্খাতেন কুসলমূলেন সহজাতাদিপচ্চযৱসেন উপ্পাদিতকম্মস্স আনুভাৱেন সম্পজ্জন্তি সোম্মতৰৰতনজাতিকত্তা. মজ্ঝিমানি মণিইত্থিগহপতিৰতনানি. অলোভ…পে… কম্মানুভাৱেন সম্পজ্জন্তি উড়াৰধনস্স উড়াৰধনপটিলাভকাৰণস্স চ পৰিচ্চাগসম্পদাহেতুকত্তা. পচ্ছিমন্তি পৰিণাযকৰতনং. তঞ্হি অমোহ…পে… কম্মানুভাৱেন সম্পজ্জতি মহাপঞ্ঞেনেৱ চক্কৱত্তিৰাজকিচ্চস্স পৰিণেতব্বত্তা.

সৰণতো পটিপক্খৱিধমনতো সূৰা. তেনাহ ‘‘অভীৰুকজাতিকা’’তি. অসুৰে ৱিজিনিত্ৱা ঠিতত্তা ৱীৰো, সক্কো দেৱানমিন্দো, তস্স অঙ্গং দেৱপুত্তো সেনঙ্গভাৱতোতি ৱুত্তং ‘‘ৱীৰঙ্গৰূপাতি দেৱপুত্তসদিসকাযা’’তি. সভাৱোতি সভাৱভূতো অত্থো. ৱীৰকাৰণন্তি ৱীৰভাৱকাৰণং. ৱীৰিযমযসৰীৰা ৱিযাতি সৱিগ্গহৱীৰিযসদিসা সৱিগ্গহঞ্চে ৱীৰিযং সিযা, তংসদিসাতি অত্থো. ননু ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স পটিসেনা নাম নত্থি, যমস্স পুত্তা পমদ্দেয্যুং, অথ কস্মা ‘‘পৰসেনপমদ্দনা’’তি ৱুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘সচে’’তিআদি. তেন পৰসেনা হোতু ৱা মা ৱা, তে পন এৱং মহানুভাৱাতি দস্সেতি. ধম্মেনাতি কতূপচিতেন অত্তনো পুঞ্ঞধম্মেন. তেন হি সঞ্চোদিতা পথৱিযং সব্বৰাজানো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ‘‘স্ৱাগতং তে মহাৰাজা’’তিআদিং ৱত্ৱা অত্তনো ৰজ্জং ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স নিয্যাদেন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সো ইমং…পে… অজ্ঝাৱসতী’’তি. অট্ঠকথাযং পন তস্স যথাৱুত্তধম্মস্স চিৰতৰং ৱিপচ্চিতুং পচ্চযভূতং চক্কৱত্তিৱত্তসমুদাগতং পযোগসম্পত্তিসঙ্খাতং ধম্মং দস্সেতুং ‘‘পাণো ন হন্তব্বোতিআদিনা পঞ্চসীলধম্মেনা’’তি ৱুত্তং. এৱঞ্হি ‘‘অদণ্ডেন অসত্থেনা’’তি ইদং ৱচনং সুট্ঠুতৰং সমত্থিতং হোতি, যস্মা ৰাগাদযো পাপধম্মা উপ্পজ্জমানা সত্তসন্তানং ছাদেত্ৱা পৰিযোনন্ধিত্ৱা তিট্ঠন্তি, কুসলপৱত্তিং নিৱাৰেন্তি, তস্মা তে ‘‘ছদনা, ছদা’’তি চ ৱুত্তা.

ৱিৱট্টেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা. পূজাৰহতা ৱুত্তা ‘‘অৰহতীতি অৰহ’’ন্তি. তস্সাতি পূজাৰহতায. যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধো, তস্মা অৰহন্তি. বুদ্ধত্তহেতুভূতা ৱিৱট্টচ্ছদতা ৱুত্তা সৱাসনসব্বকিলেসপ্পহানপুব্বকত্তা বুদ্ধভাৱসিদ্ধিযা. অৰহং ৱট্টাভাৱেনাতি ফলেন হেতুঅনুমানদস্সনং. সম্মাসম্বুদ্ধো ছদনাভাৱেনাতি হেতুনা ফলানুমানদস্সনং. হেতুদ্ৱযং ৱুত্তং ‘‘ৱিৱট্টো ৱিচ্ছদো চা’’তি. দুতিযৱেসাৰজ্জেনাতি ‘‘খীণাসৱস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৱেসাৰজ্জেন. পুৰিমসিদ্ধীতি পুৰিমস্স পদস্স অত্থসিদ্ধি. পঠমেনাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৱেসাৰজ্জেন. দুতিযসিদ্ধীতি বুদ্ধত্তসিদ্ধি. ততিযচতুত্থেহীতি ‘‘যে খো পন তে অন্তৰাযিকা ধম্মা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০), ‘‘যস্স খো পন তে অত্থাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) চ আগতেহি ততিযচতুত্থেহি ৱেসাৰজ্জেহি. ততিযসিদ্ধীতি ৱিৱট্টচ্ছদনতা সিদ্ধি. যাথাৱতো অন্তৰাযিকনিয্যানিকধম্মাপদেসেন হি সত্থু ৱিৱট্টচ্ছদভাৱো লোকে পাকটো অহোসি. পুৰিমং ধম্মচক্খুন্তি পুৰিমপদং ভগৱতো ধম্মচক্খুং সাধেতি কিলেসাৰীনং সংসাৰচক্কস্স চ অৰানং হতভাৱদীপনতো. দুতিযং পদং বুদ্ধচক্খুং সাধেতি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৱ তং সম্ভৱতো. ততিযং পদং সমন্তচক্খুং সাধেতি সৱাসনসব্বকিলেসপ্পহানদীপনতো. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি হি ৱত্ৱা ‘‘ৱিৱট্টচ্ছদো’’তি ৱচনং বুদ্ধভাৱাৱহমেৱ সব্বকিলেসপ্পহানং ৱিভাৱেতীতি. সূৰভাৱন্তি লক্খণৱিভাৱনেন ৱিসদঞাণতং.

৩৮৫. গৱেসীতি (দী. নি. টী. ১.২৮৭) ঞাণেন পৰিযেসনং অকাসি. সমানযীতি ঞাণেন সঙ্কলেন্তো সমানং আনযি সমাহৰি. ন সক্কোতি সংকুচিতে ইৰিযাপথে যেভুয্যেন তেসং দুব্বিভাৱনতো. কঙ্খতীতি পদস্স আকঙ্খতীতি অযমত্থোতি আহ – ‘‘অহো ৱত পস্সেয্যন্তি পত্থনং উপ্পাদেতী’’তি. কিচ্ছতীতি কিলমতি. ‘‘কঙ্খতী’’তি পদস্স পুব্বে আসীসনত্থতং ৱত্ৱা ইদানি তস্স সংসযত্থত্তমেৱ ৱিকপ্পন্তৰৱসেন দস্সেন্তো ‘‘কঙ্খায ৱা দুব্বলা ৱিমতি ৱুত্তা’’তিআদি ৱুত্তং. তীহি ধম্মেহি তিপ্পকাৰেহি সংসযধম্মেহি. কালুস্সিযভাৱোতি অপ্পসন্নতায হেতুভূতো আৱিলভাৱো. যস্মা ভগৱতো কোসোহিতং সব্ববুদ্ধাৱেণিকং ৱত্থগুয্হং সুৱিসুদ্ধকঞ্চনমণ্ডলসন্নিকাসং অত্তনো সণ্ঠানসন্নিৱেসসুন্দৰতায আজানেয্যগন্ধহত্থিনো ৱৰঙ্গচাৰুভাৱং ৱিকসমানতপনিযাৰৱিন্দসমুজ্জলকেসৰাৱত্তৱিলাসং সঞ্ঝাপভানুৰঞ্জিতজলৱনন্তৰাভিলক্খিত-সম্পুণ্ণচন্দমণ্ডলসোভঞ্চ অত্তনো সিৰিযা অভিভুয্য ৱিৰাজতি, যং বাহিৰব্ভন্তৰমলেহি অনুপক্কিলিট্ঠতায চিৰকালং সুপৰিচিতব্ৰহ্মচৰিযাধিকাৰতায সুসণ্ঠিতসণ্ঠানসম্পত্তিযা চ কোপীনম্পি সন্তং অকোপীনমেৱ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ভগৱতো হী’’তিআদি. পহূতভাৱন্তি পুথুলভাৱং. এত্থেৱ হি তস্স সংসযো, তনুমুদুসুকুমাৰতাদীসু পনস্স গুণেসু তস্স ৱিচাৰণা এৱ নাহোসি.

হিৰিকৰণোকাসন্তি হিৰিযিতব্বট্ঠানং. ছাযন্তি পটিবিম্বং. কীদিসন্তি আহ ‘‘ইদ্ধিযা’’তিআদি. ছাযাৰূপন্তি ভগৱতো পটিবিম্বৰূপং. তঞ্চ খো বুদ্ধসন্তানতো ৱিনিমুত্তং ৰূপকমত্তং ভগৱতো সৰীৰৱণ্ণসণ্ঠানাৱযৱং ইদ্ধিমযং বিম্বকমত্তং, তং পন দস্সেন্তো ভগৱা যথা অত্তনো বুদ্ধৰূপং ন দিস্সতি, তথা কত্ৱা দস্সেতি. নীহৰিত্ৱাতি ফৰিত্ৱা.

কণ্ণসোতানং উপচিততনুতম্বলোমতায ধোতৰজতপনাড়িকাসদিসতা ৱুত্তা. মুখপৰিযন্তেতি কেসন্তে.

কিৰিযাকৰণন্তি কিৰিযায কাযিকস্স ৱাচসিকস্স পটিপত্তি. তত্থাতি তেসু কিচ্চেসু. ধম্মকথিকানং ৱত্তং দস্সেতুং বীজনিগ্গহণং কতং. ন হি অঞ্ঞথা সব্বস্সপি লোকস্স অলঙ্কাৰভূতং পৰমুক্কংসগতং সিক্খাসংযমানং বুদ্ধানং মুখচন্দমণ্ডলং পটিচ্ছাদেতব্বং হোতি.

পত্থৰিতৱিতানওলম্বিতগন্ধদামকুসুমদামকে গন্ধমণ্ডলমাড়ে. পুব্বভাগেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ‘‘এত্তকং ৱেলং সমাপত্তিযা ৱীতিনামেস্সামী’’তি এৱং পৱত্তেন পুব্বভাগেন কালং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. পচ্চযদাযকেসু অনুৰোধৱসেন পৰিসং উস্সাদেন্তো ৱা পগ্গণ্হন্তো, অদাযকেসু ৱিৰোধৱসেন পৰিসং অপসাদেন্তো ৱা.

যোগক্খেমং অন্তৰাযাভাৱং. সভাৱগুণেনেৱাতি যথাৱুত্তগুণেনেৱ. ভোতো গোতমস্স গুণং সৱিগ্গহং চক্কৱাড়ং অতিসম্বাধং ৱিত্থাৰেন সন্ধাৰেতুং অপ্পহোন্ততো. ভৱগ্গং অতিনীচং উপৰূপৰি সন্ধাৰেতুং অপ্পহোন্ততো.

৩৮৬. ঠানগমনাদীসু (দী. নি. টী. ২.৩৫) ভূমিযং সুট্ঠু সমংপতিট্ঠিতা পাদা এতস্সাতি সুপ্পতিট্ঠিতপাদো. তং পন ভগৱতো সুপ্পতিট্ঠিতপাদতং ব্যতিৰেকমুখেন ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অগ্গতলন্তি অগ্গপাদতলং. পণ্হীতি পণ্হিতলং. পস্সন্তি পাদতলস্স দ্ৱীসু পস্সেসু একেকং, উভযমেৱ ৱা পৰিযন্তং পস্সং. সুৱণ্ণপাদুকতলং ৱিয উজুকং নিক্খিপিযমানং. একপ্পহাৰেনেৱাতি একক্খণেযেৱ. সকলং পাদতলং ভূমিং ফুসতি নিক্খিপনে. একপ্পহাৰেনেৱ সকলং পাদতলং ভূমিতো উট্ঠহতীতি যোজনা.

তত্ৰাতি তায সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায অনুপুব্বনিন্নাৱ অচ্ছৰিযব্ভুতং ইদং ৱুচ্চমানং নিস্সন্দফলং. ৱুত্তমেৱত্থং সত্থু তিদিৱগমনেন সুপাকটং কাতুং ‘‘তথা হী’’তিআদিং ৱত্ৱা ‘‘ন হী’’তিআদিনা তং সমত্থেতি. তেন পঠমলক্খণতোপি দুতিযলক্খণং মহানুভাৱন্তি দস্সেতি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘অন্তমসো চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো পৰিসং উপাদায সব্বোপি চক্কলক্খণস্সেৱ পৰিৱাৰো’’তি. যুগন্ধৰপব্বতস্স তাৱতিংসভৱনস্স চ পকতিপদনিক্খেপট্ঠানুপসঙ্কমনে নেৱ বুদ্ধানং, ন দেৱতানং আনুভাৱো, অথ খো বুদ্ধানং লক্খণানুভাৱোতি ইমমত্থং নিদস্সিতং. সীলতেজেন…পে… দসন্নং পাৰমীনং আনুভাৱেনাতি ইদম্পি লক্খণনিব্বত্তকম্মৱিসেসকিত্তনমেৱাতি দট্ঠব্বং. সব্বাৱন্তেহীতি সব্বপদেসৱন্তেহি.

নাভিপৰিচ্ছিন্নাতি নাভিযং পৰিচ্ছিন্না পৰিচ্ছেদৱসেন ঠিতা. নাভিমুখপৰিক্খেপপট্টোতি পকতিচক্কস্স অক্খব্ভাহতপৰিহৰণত্থং নাভিমুখে ঠপেতব্বপৰিক্খেপপট্টো. নেমিমণিকাতি নেমিযং আৱড়িভাৱেন ঠিতমণিকালেখা.

সম্বহুলৱাৰোতি বহুৱিধলেখঙ্গৱিভাৱনৱাৰো. সত্তীতি আৱুধসত্তি. সিৰিৱচ্ছোতি সিৰিমুখং. নন্দীতি দক্খিণাৱট্টং. সোৱত্তিকোতি সোৱত্তিঅঙ্কো. ৱটংসকোতি আৱেড়ং. ৱড্ঢমানকন্তি পুৰিসহাৰি পুৰিসঙ্গং. মোৰহত্থকোতি মোৰপিঞ্ছকলাপো, মোৰপিঞ্ছ পৰিসিব্বিতো ৱা বীজনিৱিসেসো. ৱালবীজনীতি চামৰিৱালং. সিদ্ধত্থাদি পুণ্ণঘটপুণ্ণপাতিযো. ‘‘চক্কৱাড়ো’’তি ৱত্ৱা তস্স পধানাৱযৱে দস্সেতুং ‘‘হিমৱা সিনেৰু…পে… সহস্সানী’’তি ৱুত্তং.

আযতপণ্হীতি ইদং অঞ্ঞেসং পণ্হিতো দীঘতং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন অতিদীঘতন্তি আহ ‘‘পৰিপুণ্ণপণ্হী’’তি. যথা পন পণ্হিলক্খণং পৰিপুণ্ণং নাম হোতি, তং ব্যতিৰেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. আৰগ্গেনাতি মণ্ডলায সিখায. ৱট্টেত্ৱাতি যথা সুৱট্টং হোতি, এৱং ৱট্টেত্ৱা. ৰত্তকম্বলগেণ্ডুকসদিসাতি ৰত্তকম্বলমযগেণ্ডুকসদিসা.

মক্কটস্সেৱাতি ৱানৰস্স ৱিয. দীঘভাৱেন সমতং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. নিয্যাসতেলেনাতি ছদিকনিয্যাসাদিনিয্যাসসম্মিস্সেন তেলেন.

তলুনাতি সুকুমাৰা.

চম্মেনাতি অঙ্গুলন্তৰৱেঠিতচম্মেন. পটিবদ্ধঅঙ্গুলন্তৰোতি একতো সম্বদ্ধঅঙ্গুলন্তৰো. একপ্পমাণাতি দীঘতো সমানপ্পমাণা. যৱলক্খণন্তি অব্ভন্তৰতো অঙ্গুলিপব্বেঠিতং যৱলক্খণং. পটিৱিজ্ঝিত্ৱাতি তংতংপব্বানং সমানদেসতায অঙ্গুলীনং পসাৰিতকালে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিজ্ঝিতানি ৱিয ফুসিত্ৱা তিট্ঠন্তি.

সঙ্খা ৱুচ্চন্তি গোপ্ফকা, উদ্ধং সঙ্খা এতেসন্তি উস্সঙ্খা, পাদা. পিট্ঠিপাদেতি পিট্ঠিপাদসমীপে. সুখেন পাদা পৰিৱত্তন্তি পাদনামনাদীসু, তেনেৱ গচ্ছন্তানং তেসং হেট্ঠা পাদতলানি দিস্সন্তি. তেনাতি গোপ্ফকানং পিট্ঠিপাদতো উদ্ধং পতিট্ঠিতত্তা. চতুৰঙ্গুলমত্তঞ্হি তানি উদ্ধং আৰোহিত্ৱা পতিট্ঠহন্তি, নিগুড়্হানি চ হোন্তি, ন অঞ্ঞেসং ৱিয পঞ্ঞাযমানানি. সতিপি দেসন্তৰপ্পৱত্তিযং নিচ্চলোতি দস্সনত্থং নাভিগ্গহণং.

যস্মা এণীমিগস্স সমন্ততো একসদিসমংসা অনুক্কমেন উদ্ধং থূলা জঙ্ঘা হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘এণীমিগসদিসজঙ্ঘা’’তি. পৰিপুণ্ণজঙ্ঘোতি সমন্ততো মংসূপচযেন পৰিপুণ্ণজঙ্ঘো. তেনাহ ‘‘ন একতো’’তিআদি.

এতেনাতি ‘‘অনোনমন্তো’’তিআদিৱচনেন, জাণুফাসুভাৱদীপনেনাতি অত্থো. অৱসেসজনাতি ইমিনা লক্খণেন ৰহিতা জনা. খুজ্জা ৱা হোন্তি হেট্ঠিমকাযতো উপৰিমকাযস্স ৰস্সতায. ৱামনা ৱা উপৰিমকাযতো হেট্ঠিমকাযস্স ৰস্সতায. এতেন ঠপেত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধং চক্কৱত্তিনঞ্চ ইতৰে সত্তা খুজ্জা ৱামনা চাতি দস্সেতি.

ওহিতন্তি সমোহিতং অন্তোগধং. তথাভূতং পন তং তেন ছন্নং হোতীতি আহ ‘‘পটিচ্ছন্ন’’ন্তি.

সুৱণ্ণৱণ্ণোতি সুৱণ্ণৱণ্ণৱণ্ণোতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘জাতিহিঙ্গুলকেনা’’তিআদি. স্ৱাযমত্থো আৱুত্তিঞাযেন চ ৱেদিতব্বো. সৰীৰপৰিযাযো ইধ ৱণ্ণসদ্দোতি অধিপ্পাযেন পঠমৱিকপ্পং ৱত্ৱা তথাৰূপায পন ৰুড়্হিযা অভাৱং মনসি কত্ৱা ৱণ্ণধাতুপৰিযাযমেৱ ৱণ্ণসদ্দং গহেত্ৱা দুতিযৱিকপ্পো ৱুত্তো.

ৰজোতি সুখুমৰজো. জল্লন্তি মলীনভাৱাৱহো ৰেণুসঞ্চযো. তেনাহ ‘‘মলং ৱা’’তি. যদি ৱিৱট্টতি, কথং ন্হানাদীতি আহ ‘‘হত্থধোৱনা’’তিআদি.

আৱট্টপৰিযোসানেতি পদক্খিণাৱট্টায অন্তে.

ব্ৰহ্মুনো সৰীৰং পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা অনোনমিত্ৱা উজুকমেৱ উগ্গতন্তি আহ ‘‘ব্ৰহ্মা ৱিয উজুগত্তো’’তি. পস্সৱঙ্কাতি দক্খিণপস্সেন ৱা ৱামপস্সেন ৱা ৱঙ্কা.

হত্থপিট্ঠিআদিৱসেন সত্ত উস্সদা এতস্সাতি সত্তুস্সদো.

সীহস্স পুব্বদ্ধং সীহপুব্বদ্ধং, পৰিপুণ্ণাৱযৱতায সীহপুব্বদ্ধং ৱিয সকলো কাযো অস্সাতি সীহপুব্বদ্ধকাযো. সীহস্সেৱাতি সীহস্স ৱিয. সণ্ঠন্তীতি সণ্ঠহন্তি. নানাচিত্তেনাতি ৱিৱিধচিত্তেন. পুঞ্ঞচিত্তেনাতি পাৰমিতাপুঞ্ঞচিত্তৰূপেন. চিত্তিতোতি সঞ্জাতচিত্তভাৱো.

দ্ৱিন্নং কোট্টানমন্তৰন্তি দ্ৱিন্নং পিট্ঠিবাহানং ৱেমজ্ঝং, পিট্ঠিমজ্ঝস্স উপৰিভাগো. চিতং পৰিপুণ্ণন্তি অনিন্নভাৱেন চিতং, দ্ৱীহি কোট্টেহি সমতলতায পৰিপুণ্ণং. উগ্গম্মাতি উগ্গন্ত্ৱা.

নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো ৱিয পৰিমণ্ডলো নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো একস্স পৰিমণ্ডলসদ্দস্স লোপং কত্ৱা. ন হি সব্বো নিগ্ৰোধো মণ্ডলো. তেনাহ ‘‘সমক্খন্ধসাখো নিগ্ৰোধো’’তি. পৰিমণ্ডলসদ্দসন্নিধানেন ৱা পৰিমণ্ডলোৱ নিগ্ৰোধো গয্হতীতি পৰিমণ্ডলসদ্দস্স লোপেন ৱিনাপি অযমত্থো লব্ভতীতি আহ ‘‘নিগ্ৰোধো ৱিয পৰিমণ্ডলো’’তি. যাৱতক্ৱস্সাতি ও-কাৰস্স ৱ-কাৰাদেসং কত্ৱা ৱুত্তং.

সমৱট্টিতক্খন্ধোতি সমং সুৱট্টিতক্খন্ধো. কোঞ্চা ৱিয দীঘগলা, বকা ৱিয ৱঙ্কগলা, ৱৰাহা ৱিয পুথুলগলাতি যোজনা. সুৱণ্ণালিঙ্গসদিসোতি সুৱণ্ণমযখুদ্দকমুদিঙ্গসদিসো.

ৰসগ্গসগ্গীতি মধুৰাদিভেদং ৰসং গসন্তি অন্তো পৱেসন্তীতি ৰসগ্গসা, ৰসগ্গসানং অগ্গা ৰসগ্গসগ্গা, তা এতস্স সন্তীতি ৰসগ্গসগ্গী. তেনাতি ওজায অফৰণেন, হীনধাতুকত্তা তে বহ্ৱাবাধা হোন্তি.

‘‘হনূ’’তি সন্নিস্সযদন্তাধাৰস্স সমঞ্ঞা, তং ভগৱতো সীহহনুসদিসং, তস্মা ভগৱা সীহহনু. তত্থ যস্মা বুদ্ধানং ৰূপকাযস্স ধম্মকাযস্স চ উপমা নাম নিহীনুপমাৱ, নত্থি সমানুপমা, কুতো অধিকূপমা, তস্মা অযম্পি নিহীনুপমাতি দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. তিভাগৱসেন মণ্ডলতায দ্ৱাদসিযং পক্খস্স চন্দসদিসানি.

দন্তানং উচ্চনীচতা অব্ভন্তৰবাহিৰপস্সৱসেনপি ৱেদিতব্বা, ন অগ্গৱসেনেৱ. তেনাহ ‘‘অযপট্টছিন্নসঙ্খপটলং ৱিযা’’তি. অযপট্টন্তি চ ককচং অধিপ্পেতং. ৱিসমাতি ৱিসমসণ্ঠানা.

ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তসৰতায ছিন্নস্সৰাপি. অনেকাকাৰতায ভিন্নস্সৰাপি. কাকস্স ৱিয অমনুঞ্ঞসৰতায কাকস্সৰাপি. অপলিবুদ্ধত্তাতি অনুপদ্দুতৱত্থুকত্তা. ৱত্থুন্তি চ অক্খৰুপ্পত্তিট্ঠানমাহ. অট্ঠঙ্গসমন্নাগতোতি এত্থ অট্ঠঙ্গানি পৰতো আগমিস্সন্তি. মঞ্জুঘোসোতি মধুৰস্সৰো.

কৰৱীকসদ্দো যেসং সত্তানং সোতপথং উপগচ্ছতি, তে অত্তনো সৰসম্পত্তিযা পকতিং জহাপেত্ৱা অৱসে কৰোন্তো অত্তনো ৱসে ৱত্তেতি, এৱং মধুৰোতি দস্সেন্তো ‘‘তত্ৰিদ’’ন্তিআদিমাহ. তং পীতিন্তি তং বুদ্ধগতং পীতিং. তেনেৱ নীহাৰেন পুনপ্পুনং পৱত্তন্তং অৱিজহিত্ৱা ৱিক্খম্ভিতকিলেসা থেৰানং সন্তিকে লদ্ধধম্মস্সৱনসপ্পাযা উপনিস্সযসম্পত্তিযা পৰিপক্কঞাণতায ‘‘সত্তহি…পে… পতিট্ঠাসী’’তি. সত্তসতমত্তেন ওৰোধজনেন সদ্ধিং পদসাৱ থেৰানং সন্তিকং উপগতত্তা ‘‘সত্তহি জঙ্ঘাসতেহি সদ্ধি’’ন্তি ৱুত্তং.

অভিনীলনেত্তোতি অধিকনীলনেত্তো. অধিকনীলতা চ সাতিসযং নীলভাৱেন ৱেদিতব্বা, ন নেত্তে নীলৱণ্ণস্সেৱ অধিকভাৱতোতি আহ ‘‘ন সকলনীলনেত্তোৱা’’তিআদি. পীতলোহিতৱণ্ণা সেতমণ্ডলগতৰাজিৱসেন, নীলসেতকাড়ৱণ্ণা পন তংতংমণ্ডলৱসেনেৱ ৱেদিতব্বা.

চক্খুভণ্ডন্তি অক্খিদলন্তি কেচি, অক্খিদলপত্তন্তি অঞ্ঞে. অক্খিদলেহি পন সদ্ধিং অক্খিবিম্বন্তি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্হি ৱিনিগ্গতগম্ভীৰজোতনাপি যুত্তা হোতি.

উণ্ণাসদ্দো লোকে অৱিসেসতো লোমপৰিযাযো, ইধ পন লোমৱিসেসৱাচকোতি আহ ‘‘উণ্ণলোম’’ন্তি. নলাটমজ্ঝজাতাতি নলাটমজ্ঝগতা. ওদাততায উপমা, ন মুদুতায. ৰজতপুব্বুড়কাতি ৰজতমযতাৰকা.

দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চ ৱুত্তন্তি যস্মা বুদ্ধা চক্কৱত্তিনো চ পৰিপুণ্ণনলাটতায পৰিপুণ্ণসীসবিম্বতায চ ‘‘উণ্হীসসীসা’’তি ৱুচ্চন্তি, তস্মা তে দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চ ‘‘উণ্হীসসীসো’’তি ইদং ৱুত্তং. ইদানি তং অত্থদ্ৱযং ভগৱতি সুপ্পতিট্ঠিতন্তি দস্সেতুং ‘‘তথাগতস্সহী’’তিআদি ৱুত্তং. সণ্হতমতায সুৱণ্ণৱণ্ণতায চ ৰঞ্ঞো বদ্ধউণ্হীসপট্টো ৱিয ৱিৰোচতি. কপ্পসীসাতি দ্ৱিধাভূতসীসা. ফলসীসাতি ফলসদিসসীসা. অট্ঠিসীসাতি মংসস্স অভাৱতো তচোপৰিযোনদ্ধঅট্ঠিমত্তসীসা. তুম্বসীসাতি লাবুসদিসসীসা. পব্ভাৰসীসাতি পিট্ঠিভাগেন ওলম্বমানসীসা. পুৰিমনযেনাতি পৰিপুণ্ণনলাটতাপক্খেন. উণ্হীসৱেঠিতসীসো ৱিযাতি উণ্হীসপট্টেন ৱেঠিতসীসপদেসো ৱিয. উণ্হীসং ৱিযাতি ছেকেন সিপ্পিনা ৱিৰচিতউণ্হীসমণ্ডলং ৱিয.

কম্মন্তি যেন যেন কম্মেন যং যং লক্খণং নিব্বত্তং, তং তং কম্মং. কম্মসৰিক্খকন্তি তস্স তস্স লক্খণস্স তংকম্মানুৰূপতা. লক্খণন্তি তস্স মহাপুৰিসলক্খণস্স অৱিপৰীতসভাৱো. লক্খণানিসংসন্তি তং লক্খণপটিলাভেন লদ্ধব্বগুণো. ইমানি কম্মাদীনীতি ইমানি অনন্তৰং ৱুত্তানি কম্মকম্মসৰিক্খকাদীনি দস্সেত্ৱা তং সৰূপতো ৱিভাৱেত্ৱা কথেতব্বানি সংৱণ্ণকেন.

ৰতনৱিচিত্তসুৱণ্ণতোৰণং তস্মিং কালে মনুস্সলোকে নত্থীতি ৱুত্তং ‘‘দেৱনগৰে’’তি. সব্বসো সুপুপ্ফিতসালৰুক্খো অসাধাৰণসোভো মনুস্সূপচাৰে ন লব্ভতীতি আহ ‘‘সেলন্তৰম্হী’’তি. কিৰিযাচাৰন্তি কাযিকৱাচসিককিৰিযাপৱত্তিং.

৩৮৭. সততপাটিহাৰিযন্তি সততং চৰিমভৱে সব্বকালং লক্খণনিব্বত্তককম্মানুভাৱহেতুকং বুদ্ধাৱেণিকং পাটিহাৰিযং. বুদ্ধানং অতিদূৰে পাদং নিক্খিপিতুকামানম্পি নাতিদূৰে এৱ নিক্খিপনং হোতীতি ‘‘ন অতিদূৰে ঠপেস্সামীতি উদ্ধৰতী’’তি ৱুত্তং. পকতিসঞ্চৰণৱসেনেতং ৱুত্তং, তাদিসেন পাদেন অনেকযোজনে ঠপেস্সামীতি উদ্ধৰণম্পি হোতিযেৱ. অতিদূৰং হীতিআদি পমাণাতিক্কমে দোসদস্সনং. এৱং সতীতি এৱং দক্খিণপাদৱামপাদানং যথাধিপ্পেতপতিট্ঠিতট্ঠানে সতি. পদৱিচ্ছেদোতি পদৱাৰৱিচ্ছেদো. যাদিসং পসাৰেন্তো ৱামপাদস্স উদ্ধৰণং পতিট্ঠানঞ্চ, দক্খিণপাদস্স তাদিসমেৱ, ইতি নেসং উদ্ধৰণপতিট্ঠানানং সমানতো অঞ্ঞমঞ্ঞভাৱেন অনূনানধিকতায ৱুত্তং ‘‘দক্খিণপাদকিচ্চং ৱামপাদেন নিযমিতং, ৱামপাদকিচ্চং দক্খিণপাদেন নিযমিত’’ন্তি.

দিৱাতি উপকট্ঠায ৱেলায. ৱিহাৰভত্তত্থাযাতি ৱিহাৰে যথাৱুদ্ধং গহেতব্বভত্তত্থায. পচ্ছতো আগচ্ছন্তোতি পকতিগমনেন পচ্ছতো আগচ্ছন্তো. ওকাসং ন লভতীতি পদনিক্খেপট্ঠানং ন লভতি. ঊৰুপৰিযাযো ইধ সত্থি-সদ্দোতি আহ ‘‘ন ঊৰুং উন্নামেতী’’তি. দণ্ডঙ্কুসং ৱুচ্চতি দীঘদণ্ডো অঙ্কুসো, তেন ৰুক্খসাখং ছিন্দতো পুৰিসস্স যথা পচ্ছাভাগেন পাদানং ওসক্কনং হোতি, এৱং ভগৱতো পাদা ন ওসক্কন্তীতি আহ ‘‘ৰুক্খসাখাছেদন…পে… ওসক্কাপেতী’’তি. ওবদ্ধানাবদ্ধট্ঠানেহি পাদং কোট্টেন্তো ৱিযাতি আবদ্ধট্ঠানেন অনাবদ্ধট্ঠানেন চ পাদখণ্ডং কোট্টেত্ৱা থদ্ধং কৰোন্তো ৱিয. ন ইতো চিতো চ চালেতীতি অপৰাপৰং ন চালেতি. উস্সঙ্খপাদতায সুখেনেৱ পাদানং পৰিৱত্তনতো নাভিতো পট্ঠায উপৰিমকাযো ন ইঞ্জতীতি হেট্ঠিমকাযোৱ ইঞ্জতি. তেনাহ ‘‘উপৰিম…পে… নিচ্চলো হোতী’’তি. ন জানাতি অনিঞ্জনতো. কাযবলেনাতি গমনপযোগসঙ্খাতেন কাযগতেন ৱিসেসবলেন. জৱগমনহেতুভূতেন ৱা কাযবলেন. তেনাহ ‘‘বাহা খিপন্তো’’তিআদি. জৱেন গচ্ছন্তো হি বাহা খিপতি, সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি. নাগাপলোকিতৱসেনাতি নাগস্স অপলোকনমিৱ সকলকাযেনেৱ পৰিৱত্তেত্ৱা অপলোকনৱসেন.

অনাৱৰণঞাণস্সাতি অনাৱৰণঞাণবলেন দস্সনস্স. অনাৱৰণৱাৰো পন কাযে পতিট্ঠিতৰূপদস্সনম্পি অনাৱৰণমেৱাতি দস্সনত্থং ৱুত্তো. ইন্দখীলতো পট্ঠাযাতি নগৰদ্ৱাৰে ইন্দখীলতো পট্ঠায. পকতিইৰিযাপথেনেৱাতি ওনমনাদিং অকত্ৱা উজুকগমনাদিনা এৱ. যদি এৱং কোট্ঠকদ্ৱাৰগেহপ্পৱেসে কথন্তি আহ ‘‘দলিদ্দমনুস্সান’’ন্তিআদি. পৰিৱত্তেন্তেনাতি নিপজ্জনত্থং কাযং পৰিৱত্তেন্তেন.

হত্থেহি গহেত্ৱাতি উভোহি হত্থেহি উভোসু কটিপ্পদেসেসু পৰিগ্গহেত্ৱা. পততি নিসীদনট্ঠানে নিপজ্জনৱসেন পততি. ওৰিমং অঙ্গং নিস্সায নিসিন্নোতি পল্লঙ্কমাভুজিত্ৱা উক্কুটিকনিসজ্জায উপৰিমকাযং হেট্ঠিমকাযে পতিট্ঠপেন্তোযেৱ ভাৰীকৰণৱসেন ওৰিমঙ্গং নিস্সায নিসিন্নো. ঘংসন্তোতি আনিসদদেসেন আসনট্ঠানং ঘংসন্তো. পাৰিমঙ্গন্তি সত্থিভাগসম্মদ্দং আনিসদপদেসং. তথেৱাতি ঘংসন্তো এৱ. ওলম্বকং ধাৰেন্তো ৱিযাতি ওলম্বকসুত্তং ওতাৰেন্তো ৱিয. তেন উজুকমেৱ নিসীদনমাহ. সৰীৰস্স গৰুকভাৱহেতূনং দূৰতো সমুপাযিতভাৱেন সল্লহুকভাৱতো তূলপিচুং ঠপেন্তো ৱিয.

অপ্পেসক্খানং মহানুভাৱগেহপ্পৱেসে সিযা ছম্ভিতত্তং, চিত্তক্খোভো, দৰথৱসেন নানপ্পকাৰকপ্পনং, ভযৱসেন তণ্হাৱসেন পৰিতস্সনং, তং সব্বং ভগৱতো নত্থীতি দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি (ম. নি. ২.৩৮৭) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি.

উদকং দীযতি এতেনাতি উদকদানং, ভিঙ্কাৰাদি উদকভাজনং. বদ্ধং কত্ৱাতি হত্থগতমত্তিকং ৱিয অত্তনো ৱসে অৱত্তন্তং কত্ৱা. পৰিৱত্তেত্ৱাতি কুজ্জিত্ৱা. ৱিছড্ডযমানো উদকস্স ৱিক্খিপনৱসেন ছড্ডযমানো.

তথা ন গণ্হাতি, ব্যঞ্জনমত্তায এৱ গণ্হন্তো. ভত্তং ৱা অমনাপন্তি আনেত্ৱা যোজনা. ব্যঞ্জনেন আলোপঅতিনামনং, আলোপেন ব্যঞ্জনঅতিনামনন্তি ইমেসু পন দ্ৱীসু পঠমমেৱ অসাৰুপ্পতায অনিট্ঠং ৱজ্জেতব্বন্তি পাড়িযং পটিক্খিত্তন্তি দট্ঠব্বং. সব্বত্থেৱাতি সব্বস্মিং আহৰিতব্বৱত্থুস্মিং সুপণীতভাৱেন ৰসো পাকটো হোতি ঞাণেন পৰিঞ্ঞাতত্তা. ৰসগেধো পন নত্থি সেতুঘাতত্তা.

অস্সাতি ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদিপদস্স. ৱুত্তমেতন্তি ‘‘ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিনিচ্ছযো আগতো’’তি সব্বাসৱসুত্তে (ম. নি. ১.২৩) সংৱণ্ণযন্তেন ৱুত্তমেতং, তস্মা ন এত্থ তং ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো, তস্মা যো তস্মিং তস্মিং ৱিনিচ্ছযে ৱিসেসৱাদো ইচ্ছিতব্বো. সো পৰমত্থমঞ্জূসায ৱিসুদ্ধিমগ্গৱণ্ণনায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পত্তস্স গহণট্ঠানন্তি হত্থেন পত্তস্স গহণপদেসং. ৱিনিৱত্তিত্ৱাতি পত্তে সব্বং আমিসগতং সদ্ধিং ভত্তেন ৱিনিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি. পমাণাতিক্কন্তন্তি কেলাযনৱসেন অতিক্কন্তপমাণং আৰক্খং ঠপেতি. চীৱৰভোগন্তৰন্তি চীৱৰপটলন্তৰং. উদৰেন অক্কমিত্ৱাতি উদৰেনেৱ সন্নিৰুম্ভিত্ৱা.

অপ্পত্তকালং অভিমুখং নামেতি উপনামেতীতি অতিনামেতি, পত্তকালং অতিক্কামেন্তো নামেতি অপনেতীতি অতিনামেতি. উভযম্পি একজ্ঝং গহেত্ৱা পাড়িযং ‘‘ন চ অনুমোদনস্স কালমতিনামেতী’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ.

ৱেগগমনেন পটিসংমুঞ্চিত্ৱা ধাৱিত্ৱা গচ্ছতি. অচ্চুক্কট্ঠন্তি অতিৱিয উদ্ধং কত্ৱা কড্ঢিতপাৰুতং. তেনাহ ‘‘যো হি যাৱ হনুকট্ঠিতো…পে… হোতী’’তি. অচ্চোক্কট্ঠন্তি অতিৱিয হেট্ঠা কত্ৱা কড্ঢিতপাৰুতং. তেনাহ ‘‘যাৱ গোপ্ফকা ওতাৰেত্ৱা’’তি. উভতো উক্খিপিত্ৱাতি দক্খিণতো ৱামতোতি উভোসু পস্সেসু উত্তৰাসঙ্গং উক্খিপিত্ৱা. থনন্তি দক্খিণথনং.

ৱিস্সট্ঠোতি ৱিমুত্তো. তেনাহ ‘‘ৱিস্সট্ঠত্তাযেৱ চেস ৱিঞ্ঞেয্যো’’তি. যস্মা অমুত্তৱাদিনো ৱচনং অৱিস্সট্ঠতায ন সিনিয্হতি, ন এৱং মুত্তৱাদিনোতি আহ ‘‘সিনিদ্ধো’’তি. ৱিঞ্ঞেয্যোতি সুপৰিব্যত্ততায অক্খৰতো চ ব্যঞ্জনতো চ ৱিঞ্ঞাতুং সক্কুণেয্যো. তেনাহ ‘‘পাকটো’’তি. ৱিঞ্ঞাপনিযোতি ৱিজানিতব্বো. ব্যঞ্জনৱসেনেৱ চেত্থ ৱিঞ্ঞেয্যতা ৱেদিতব্বা ঘোসস্স অধিপ্পেতত্তা. মধুৰোতি পিযো পেমনীযো অপলিবুদ্ধো. সৱনমৰহতি, সৱনস্স সোতস্স হিতোতি ৱা সৱনীযো. সম্পিণ্ডিতোতি সহিতো. ভগৱতো হি সদ্দো উপ্পত্তিট্ঠানকতাসঞ্চিতত্তা সহিতাকাৰেনেৱ আপাথমাগচ্ছতি, ন অযোসলাকায পহটকংসথালং ৱিয ৱিপ্পকিণ্ণো. তেনাহ ‘‘অৱিসাৰী’’তি. গম্ভীৰোতি যথা গম্ভীৰৱত্থুপৰিচ্ছিন্দনেন ঞাণস্স গম্ভীৰসমঞ্ঞা, এৱং গম্ভীৰট্ঠানসম্ভৱতো সদ্দস্স গম্ভীৰসমঞ্ঞাতি আহ ‘‘গম্ভীৰোতি গম্ভীৰসমুট্ঠিতো’’তি. নিন্নাদৱাতি সৱিসেসং নিন্নাদৱা. স্ৱাযং ৱিসেসো গম্ভীৰভাৱসিদ্ধোতি আহ ‘‘গম্ভীৰত্তাযেৱ চেস নিন্নাদী’’তি. এৱমেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি চতুৰঙ্গনিপ্ফাদীনি ৱেদিতব্বানি. অকাৰণা মা নস্সীতি বুদ্ধানুভাৱেন ৱিয সৰস্স পৰিসপৰিযন্ততা ৱুত্তা, ধম্মতাৱসেনেৱ পন সা ৱেদিতব্বা তস্স মূলকাৰণস্স তথা অৱট্ঠিতত্তা.

পচ্চোসক্কিত্ৱাতি পটিনিৱত্তিত্ৱা. সমুস্সিতকঞ্চনপব্বতং ৱিয উপৰি ইন্দনীলৰতনৱিততসিখং ৱিজ্জুল্লতাভূসিতং. মহাপথৱীআদযো সত্থুগুণপটিভাগতায নিদস্সনং, কেৱলং মহন্ততামত্তং উপাদায নিদস্সিতা.

৩৯০. অপ্পটিসংৱিদিতোতি অনাৰোচিতো. আগমনৱসেন চেত্থ পটিসংৱেদিতন্তি আহ ‘‘অৱিঞ্ঞাতআগমনো’’তি. উগ্গতভাৱন্তি কুলভোগৱিজ্জাদীহি উড়াৰভাৱং. অনুদ্দযসম্পন্নাতি কাৰুণিকা.

৩৯১. সহসাৱ ওকাসকৰণেন উচ্চকুলীনতা দীপিতা হোতীতি আহ ‘‘ৱেগেন উট্ঠায দ্ৱিধা ভিজ্জিত্ৱা’’তিআদি.

নাৰিসমাননামন্তি ইত্থিঅত্থজোতকনামং. তেনাহ ‘‘ইত্থিলিঙ্গ’’ন্তি. অৱ্হাতব্বাতি কথেতব্বা.

৩৯৪. একনীহাৰেনেৱ অট্ঠ পঞ্হে ব্যাকৰোন্তো. ‘‘পুব্বেনিৱাসং…পে… পৱুচ্চতী’’তি ইমিনা পুব্বেনিৱাসস্স ৱিদিতকাৰণং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘তস্স পুব্বেনিৱাসো পাকটো’’তি. দিব্বচক্খুঞাণং কথিতং তস্স পৰিভণ্ডঞাণভাৱতো যথাকম্মূপগঞাণস্স. ‘‘জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞা ৱোসিতো’’তি চ ৱুত্তত্তা মুনীতি অসেক্খমুনি ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অৰহত্তঞাণমোনেয্যেন সমন্নাগতো’’তি.

কিলেসৰাগেহি কিলেসৱিৱণ্ণতাহি. জাতিক্খযপ্পত্তত্তা ‘‘অথো জাতিক্খযং পত্তো’’তি ৱুত্তত্তা. অভিজানিত্ৱাতি অভিৱিসিট্ঠতায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায ঞত্ৱা. ইদানি পটিসম্ভিদাযং আগতনযেন পৰিঞ্ঞাপহানভাৱনাসচ্ছিকিৰিযাসমাপত্তীনং পাৰগমনেন পাৰগূতি অযমেত্থ অত্থোতি দস্সেতুং ‘‘পাৰগূতি ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অভিঞ্ঞেয্যধম্মানং জাননৱসেন অভিঞ্ঞাপাৰগূ. তাদিসোতি যাদিসো ‘‘পাৰগূ সব্বধম্মান’’ন্তি পদদ্ৱযেন ৱুত্তো, তাদিসো. ছহি আকাৰেহীতি পজাননাদীহি যথাৱুত্তেহি ছহি আকাৰেহি.

কামঞ্চেত্থ দ্ৱে এৱ পুচ্ছাগাথা দ্ৱে চ ৱিস্সজ্জনাগাথা, পুচ্ছাপটিপাটিযা পন অসঙ্কৰতো চ ৱিস্সজ্জনং পৱত্ততি, তং নিদ্ধাৰেতুং কিং পনাতিআদি ৱুত্তং. ৱেদেহি গতত্তাতি ৱেদেহি মগ্গঞাণেহি পাৰঙ্গতত্তা. পুব্বেনিৱাসন্তিআদীহি ৱিজ্জানং অত্থিতায বোধিতত্তা. পাপধম্মানন্তি ছত্তিংসপাপধম্মানং সোত্থানং মগ্গং পাপনেন নিস্সেসতো সোধিতত্তা.

৩৯৫. ধম্মো নাম অৰহত্তমগ্গো কুসলধম্মেসু উক্কংসপাৰমিপ্পত্তিযা উক্কট্ঠনিদ্দেসেন. তস্স অনুৰূপধম্মভাৱতো অনুধম্মো নাম হেট্ঠিমমগ্গফলধম্মা. যো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা যথানুসিট্ঠং ন পটিপজ্জতি, সো তথাগতং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেঠেতি নাম. যো পন পটিপজ্জন্তো চ দন্ধাভিঞ্ঞতায কম্মট্ঠানসোধনত্থং অন্তৰন্তৰা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা অনেকৱাৰং কথাপেতি, সো এত্তাৱতা ধম্মাধিকৰণং তথাগতং ৱিহেঠেতীতি ন ৱত্তব্বো. ন হি ভগৱতো ধম্মদেসনায পৰিস্সমো অত্থি, অযঞ্চ অত্থো মহাসুদস্সনসুত্তাদীহি (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো, তস্মা – ‘‘সচ্চধম্মস্স অনুধম্ম’’ন্তি ৱত্তব্বে ৱুত্তমেৱ ব্যতিৰেকমুখেন ৱিভাৱেতুং ‘‘ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসী’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তত্থ পৰিনিব্বাযীতি পৰকালে চেত্থ পৰিনিব্বানম্পি সঙ্গয্হতি, তং পন ইমস্মিং গহিতমেৱ হোতীতি আহ ‘‘দেসনায অৰহত্তেনেৱ কূটং গহিত’’ন্তি.

ব্ৰহ্মাযুসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

২. সেলসুত্তৱণ্ণনা

৩৯৬. কেণিযোতি তস্স নামং, পুব্বে কেণিযা জীৱিকাকপ্পনতোতি ৱদন্তি. জটিলোতি জটাধৰো. ব্ৰাহ্মণজাতিকত্তা কোটিসাৰতায চ ব্ৰাহ্মণমহাসালো. পযোজেত্ৱা নিস্সযো হুত্ৱা ৱসতি, ৰত্তিং কামসম্পত্তিং অনুভৱতীতি ৱা যোজনা. সুসঙ্খতন্তি সপ্পিমধুসক্কৰাদীহি চেৱ মৰিচসিঙ্গীৱেৰাদীহি চ সুট্ঠু অভিসঙ্খতং.

পটিক্খেপপসন্নতাযাতি অহোৱতাযং অপ্পিচ্ছো, যো নিমন্তিযমানোপি ন সাদিযতীতি উপনিমন্তিযমানস্স পটিক্খেপে তিত্থিযানং পসন্নভাৱতোতি. তং কথং? ৱিৰুদ্ধমেতন্তি ‘‘অকাৰণমেত’’ন্তি পটিক্খিপতি.

৩৯৮. কপ্পসহস্সেহিপি…পে… অহোসীতি ইদং নানুস্সৱসিদ্ধং অনুমানগ্গহণং সন্ধাযাহ. পদেতি উত্তৰপদলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পদপ্পমাণে’’তি. পজ্জতি নিক্খিপতি এত্থাতি ৱা পদং পকতিযা পাদনিক্খিপট্ঠানং, তস্মিং পদে. কীড়াপসুততাদিনা পমাদং আপজ্জতি. বোধিসত্তচাৰিকন্তি দুক্কৰচৰিযং সন্ধায ৱদতি.

৩৯৯. পৰিপুণ্ণতাযাতি অনূনতায. অহীনঙ্গতাযাতি অৱেকল্লভাৱতো. ৰোচতীতি ৰুচি, দেহপ্পভা, সোভণা ৰুচি এতস্সাতি সুৰুচি. আৰোহসম্পত্তি কাযস্স পমাণযুত্তউচ্চতা. পৰিণাহসম্পত্তি কিসথূলভাৱৱজ্জিতপৰিণাহতা. সণ্ঠানসম্পত্তি অৱযৱানং সুসণ্ঠিততা. চাৰুদস্সনোতি পিযদস্সনো তেনাহ ‘‘সুচিৰম্পী’’তিআদি. সুৱণ্ণসদিসৱণ্ণোতি জাতিহিঙ্গুলকেন মদ্দিত্ৱা সিলানিঘংসেনেৱ পৰিকম্মং কত্ৱা ঠপিতঘনসুৱণ্ণৰূপৱণ্ণো. মহাপুৰিসভাৱং ব্যঞ্জেন্তি পকাসেন্তীতি ব্যঞ্জনানি, মহাপুৰিসলক্খণানীতি আহ ‘‘পঠমং ৱুত্তব্যঞ্জনানেৱা’’তি.

পুব্বে ৱুত্তন্তি ‘‘সুৰুচী’’তি পুব্বে ৱুত্তং, ‘‘আদিচ্চোৱ ৱিৰোচসী’’তি পুন ৱুত্তং. ‘‘চাৰুদস্সনো সুৱণ্ণৱণ্ণোসী’’তি পুব্বে ৱুত্তং, ‘‘কল্যাণদস্সনো ভিক্খু কঞ্চনাভত্তচো’’তি পুন ৱুত্তন্তি ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘উত্তৰগাথাযপি এসেৱ নযো’’তি. সাতিসযং উত্তমৱণ্ণে ৱণ্ণেত্ৱা উত্তমৱণ্ণিনোতি পদেন সন্তং পকাসেতীতি আহ ‘‘উত্তমৱণ্ণসম্পন্নস্সা’’তি. উত্তমসাৰথীতি সেট্ঠপুৰিসসাৰথি. তত্থ তত্থ জম্বুৱনসণ্ডমণ্ডিততায জম্বুদীপো ‘‘জম্বুসণ্ডো’’তি ৱুচ্চতি. ইস্সৰিযন্তি চক্কৱত্তিস্সৰিযং.

জাতিখত্তিযাতি জাতিমন্তো খত্তিযা. ৰাজাভিৰাজাতি এত্থ অভি-সদ্দো পূজত্থোতি আহ ‘‘ৰাজূনং পূজনীযো’’তি.

অপ্পমাণাতি অপৰিমাণা লোকধাতুযো. ‘‘যাৱতা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) হি ৱুত্তং. ধম্মৰাজা অনুত্তৰোতি এত্থ ৱুত্তঅনুত্তৰভাৱং ‘‘যাৱতা হী’’তিআদিনা পাকটতৰং কত্ৱা ধম্মৰাজভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘স্ৱাহ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ধম্মেনাতি পটিৱেধধম্মেন. তেনাহ ‘‘অনুত্তৰেনেৱা’’তি. অনুত্তৰেনাতি ৱিসিট্ঠেন উত্তমেন. ইমস্মিং পক্খে ধম্মেনাতি পটিপত্তিধম্মেনাতিপি সঙ্গয্হতি. পৰিযত্তিধম্মেনাতি দেসনাধম্মেন আণাচক্কং পৱত্তেমীতি যোজনা. দেসনাঞাণপটিৱেধঞাণৱিভাগং ধম্মচক্কমেৱ ৱা. অপ্পটিৱত্তিযন্তি পটিৱত্তিতুং অসক্কুণেয্যং.

তথাগতেন জাতোতি তথাগতেন হেতুনা অৰিযায জাতিযা জাতো. হেতুঅত্থে কৰণৱচনং. অনুজাতোতি চ ৱুত্তে অনু-সদ্দস্স ৱসেন তথাগতন্তি চ উপযোগৱচনমেৱ হোতি, সো চ অনু-সদ্দো হেতুঅত্থজোতকোতি আহ ‘‘তথাগতং হেতুং অনুজাতো’’তি. অৱঞ্ঞাতব্বভাৱেন জাতোতি অৱজাতো দুপ্পটিপন্নত্তা. তেনাহ ‘‘দুস্সীলো’’তি. তথা হি ৱুত্তং কোকালিকং আৰব্ভ ‘‘পুৰিসন্তকলি অৱজাতো’’তি. পুত্তো নাম ন হোতি তস্স ওৱাদানুসাসনিযং অট্ঠিতত্তা. এৱমাহাতি ‘‘অনুজাতো তথাগত’’ন্তি এৱমাহ.

ৱিজ্জাতি মগ্গৱিজ্জা. উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ৱিমুত্তীতি ফলৱিমুত্তি. ননু চ মগ্গো ভাৱেতব্বেন গহিতোতি? সচ্চং গহিতো, সব্বে চ পন সত্ত ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যাতি ৱিজ্জায অভিঞ্ঞেয্যভাৱো ৱুত্তো. ইমিনা ৱা নযেন সব্বেসম্পি অভিঞ্ঞেয্যভাৱো ৱুত্তো এৱাতি ৱেদিতব্বো. ফলেন ৱিনা হেতুভাৱস্সেৱ অভাৱতো হেতুৱচনেন ফলসিদ্ধি, নিৰোধস্স চ সম্পাপনেন মগ্গস্স হেতুভাৱো. দুক্খস্স নিব্বত্তনেন তণ্হায সমুদযভাৱোতি ইমমত্থং সঙ্গহিতমেৱ অত্থতো আপন্নত্তা. যুত্তহেতুনাতি যুত্তিযুত্তেন হেতুনা বুদ্ধভাৱং সাধেতি সচ্চৱিনিমুত্তস্স বুজ্ঝিতব্বস্স অভাৱতো সচ্চসম্বোধনেনেৱ চ তস্স অনৱসেসতো বুদ্ধত্তা. অত্থৱচনঞ্চেতং, পযোগৱচনানি পন – ব্ৰাহ্মণ, অহং সম্মাসম্বুদ্ধো সব্বথা অৱিপৰীতধম্মদেসনো, সম্মাসম্বুদ্ধত্তা সব্বত্থ অৱিপৰীতমাচিক্খতি যথাহং সব্বমগ্গদেসকোতি. কিং পন ভগৱা সযমেৱ অত্তনো সম্মাসম্বুদ্ধভাৱং আৰোচেতীতি? মহাকৰুণায অঞ্ঞেসং মহাৱিসযতো. তত্থ ‘‘একোম্হি সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বাভিভূ সব্বৱিদূহমস্মী’’তিআদীনি (মহাৱ. ১১; ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; কথা. ৪০৫) সুত্তপদানি ইদমেৱ চ সুত্তপদং এতস্স অত্থস্স সাধকং.

সল্লকন্তনোতি সল্লানং সমুচ্ছিন্নত্তা. ৰোগস্সাতি কিলেসৰোগস্স. তস্মাতি অপুনপৱত্তিপাদনেন তিকিচ্ছনতো. ব্ৰহ্মং ৱা সেট্ঠং সম্মাসম্বোধিং পত্তোতি ব্ৰহ্মভূতো. এৱং আগতাযাতি ইমিনা –

‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অৰতি ৱুচ্চতি;

ততিযা খুপ্পিপাসা তে, চতুত্থী তণ্হা পৱুচ্চতি.

থিনমিদ্ধং তেপঞ্চমং থিনমিদ্ধং তে, ছট্ঠা ভীৰূ পৱুচ্চতি;

সত্তমী ৱিচিকিচ্ছা তে, মক্খো থম্ভো তে অট্ঠমো.

লাভো সিলোকো সক্কাৰো, মিচ্ছালদ্ধো চ যো যসো;

যো চত্তানং সমুক্কংসে, পৰে চ অৱজানতি;

এসা নমুচি তে সেনা, কণ্হস্সাভিপ্পহাৰিনী’’তি. (সু. নি. ৪৩৮-৪৪১);

এৱং ৱুত্তং নৱৱিধং সেনং সঙ্গয্হতি. ৱসে ৱত্তেত্ৱাতি সমুচ্ছিন্দনেন অনুপ্পাদতাপাদনেন ৱসে ৱত্তেত্ৱা. কুতোচি অভযো নিব্ভযো.

সযমেৱ দট্ঠব্বন্তি যেন যেন অধিগতো, তেন তেন পৰসদ্ধায গন্তব্বং হিত্ৱা অসম্মোহতো পচ্চৱেক্খণাঞাণেনেৱ সামং দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘পচ্চক্খ’’ন্তি. পসট্ঠা দিট্ঠি সন্দিট্ঠি. যথা ৰথেন জযতীতি ৰথিকো, এৱং ইদং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং সন্দিট্ঠিযা জযতীতি সন্দিট্ঠিকং. অথ ৱা দিট্ঠন্তি দস্সনং ৱুচ্চতি, দিট্ঠমেৱ সন্দিট্ঠং, সন্দস্সনন্তি অত্থো. সন্দিট্ঠং অৰহতীতি সন্দিট্ঠিকো যথা ৱত্থযুগং অৰহতীতি ৱত্থযুগিকো. সন্দিট্ঠিকং ফলদানং সন্ধায নাস্স কালোতি অকালং, অকালমেৱ অকালিকং, ন কালন্তৰং খেপেত্ৱা ফলং দেতি, অত্তনো পন পৱত্তিসমনন্তৰমেৱ ফলং দেতীতি অত্থো. অথ ৱা অত্তনো ফলপ্পদানে পকট্ঠো কালো পত্তো অস্সাতি কালিকো, লোকিযো কুসলধম্মো, ইদং পন সমনন্তৰফলত্তা ন কালিকং.

৪০০. ‘‘মহাযঞ্ঞং পৱত্তযী’’তিআদীসু কেৱলং দানধম্মাদীসু যঞ্ঞপৰিযাযসম্ভৱতো ‘‘ব্ৰাহ্মণানং যঞ্ঞাভাৱতো’’তি ৱুত্তং. ব্ৰাহ্মণা হি ‘‘অগ্গিমুখা দেৱা’’তি অগ্গিজুহনপুব্বকং যঞ্ঞং ৱিদহন্তি. তেনাহ ‘‘অগ্গিজুহনপ্পধানাতি অত্থো’’তি ‘‘ভূৰ্ভুৱ? স্ৱ?’’ ইতি সাৱিত্তী পুব্বকত্তা মুখং পুব্বঙ্গমং. ‘‘মুখমিৱ মুখ’’ন্তিআদীসু ৱিয ইধাপি পধানপৰিযাযো মুখসদ্দোতি দস্সেন্তো ‘‘মনুস্সানং সেট্ঠতো ৰাজা ‘মুখ’ন্তি ৱুত্তো’’তি আহ. আধাৰতোতি ওগাহন্তীনং নদীনং আধাৰভাৱতো পটিসৰণতো গন্তব্বট্ঠানভাৱতো. সঞ্ঞাণতোতি চন্দযোগৱসেন অজ্জ অসুকনক্খত্তন্তি পঞ্ঞাযনতো. আলোককৰণতোতি নক্খত্তানি অভিভৱিত্ৱা আলোককৰণতো. সোম্মভাৱতোতি সীতহিমৱাসীতৱাতূপক্খৰভাৱতো. তপন্তানন্তি দীপসিখা অগ্গিজালা অসনিৱিচক্কন্তি এৱমাদীনং ৱিজ্জলন্তানং. আযমুখং অগ্গদক্খিণেয্যভাৱেন.

দিব্বচক্খু ধম্মচক্খু পঞ্ঞাচক্খু বুদ্ধচক্খু সমন্তচক্খূতি ইমেহি পঞ্চহি চক্খূহি. তে সৰণস্সাতি তে সৰণস্স চ, তে সৰণভাৱমূলকত্তা ইতৰদ্ৱযস্স চ, যথাৱুত্ত তে-পদেন ৱুত্তত্থতো পৰস্স চাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘তে তুয্হং, ইতৰস্স চ সৰণস্স অহো আনুভাৱো’’তি. আৱুত্তিৱসেন ৱা তে সৰণস্সাতি এত্থ অত্থো ৱিভাৱেতব্বো – তুয্হং সৰণভূতস্স চ ইতৰসৰণস্স চ আনুভাৱোতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সেলসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৩. অস্সলাযনসুত্তৱণ্ণনা

৪০১. অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসিট্ঠত্তা ৱিসদিসং ৰজ্জং ৱিৰজ্জং, ৱিৰজ্জতো আগতা, তত্থ জাতাতি ৱা ৱেৰজ্জকা, এৱং জাতা খো পন তে, যস্মা ৱত্থাভৰণাদিৱিভাগেন নানপ্পকাৰা হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘নানাৱেৰজ্জকান’’ন্তি. অট্ঠকথাযং পন ৱেৰজ্জস্সেৱ ৱসেন নানপ্পকাৰতা ৱুত্তা. যঞ্ঞুপাসনাদিনাতি যঞ্ঞানুভৱনমন্তজ্ঝেনদক্খিণপৰিযেসনাদিনা. চতুৱণ্ণসাধাৰণন্তি খত্তিযাদীনং চতুন্নং ৱণ্ণানং সাধাৰণং সংসাৰসুদ্ধিপাপতস্সনং. ন্হানসুদ্ধিযাতি তিত্থসমুদ্দখাতেসু মন্তজপ্পনপুব্বকং সাযংততিযউদকোৰোহনাদিন্হানসুদ্ধিযা. ভাৱনাসুদ্ধিযাতি পৰমজোতিভূতায পুৰিসভাৱনাসঙ্খাতায সুদ্ধিযা. ৱাপিতসিৰোতি ওৰোপিতকেসো. তমেৱ হি সিৰো ৱাপিতন্তি ৱুচ্চতি.

সভাৱৱাদীতি যথাভূতৱাদী. পব্বজন্তাতি ব্ৰাহ্মণপব্বজ্জং উপগচ্ছন্তা, তস্মা ব্ৰাহ্মণানং পব্বজ্জাৱিধানং সিক্খন্তেন ভোতা ‘‘ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা’’তি অযং ৱিধি সহেতুকো সউপাদানো সক্কচ্চং উগ্গহিতো, তস্মা তুয্হং পৰাজযো নত্থি…পে… এৱমাহংসু.

৪০২. লদ্ধিভিন্দনত্থন্তি ‘‘ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা’’তি এৱং পৱত্তলদ্ধিযা ৱিনিৱেঠনত্থং. পুত্তপটিলাভত্থাযাতি ‘‘এৱং মযং পেত্তিকং ইণধাৰং সোধেয্যামা’’তি লদ্ধিযং ঠত্ৱা পুত্তপটিলাভত্থায. অযঞ্হেত্থ অধম্মিকানং ব্ৰাহ্মণানং অজ্ঝাসযো. নেসন্তি ব্ৰাহ্মণানং. সচ্চৱচনং সিযাতি ‘‘ব্ৰহ্মুনো পুত্তা’’তিআদিৱচনং সচ্চং যদি সিযা ব্ৰাহ্মণীনং…পে… ভৱেয্য, ন চেতং অত্থি. মহাব্ৰহ্মুনো মুখতো জাতোতি ৱাদচ্ছেদকৱাদো মুখতোজাতচ্ছেকৱাদো. অস্সলাযনোৱিঞ্ঞূ জাতিকো ‘‘নিৰক্খেপং সমণেন গোতমেন ৱুত্ত’’ন্তি জানন্তোপি সহগতানং ব্ৰাহ্মণানং চিত্তানুৰক্খণত্থং ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো’’তিআদিমাহ.

৪০৩. ইদানি ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণোতি ৱাদং ভিন্দিতুং ‘‘সুতং তে যোনককম্বোজেসূ’’তিআদি আৰদ্ধং. যদি ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, সব্বত্থ ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ভৱেয্য, অথ কস্মা যোনককম্বোজাদিজনপদেসু ব্ৰাহ্মণানং সেট্ঠভাৱো নত্থি? এৱঞ্হি তত্থ ৱণ্ণা, তস্মা ‘‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো’’তি লদ্ধিমত্তমেতং. তেসু হি জনপদেসু জনা একজ্ঝং সন্নিপতিত্ৱা সম্মন্তযিত্ৱা কতিকং অকংসু, দাসং সামিকং কত্ৱা ইতৰে সব্বে তং পূজেত্ৱা তস্স ৱসে ৱত্তন্তি, যো তেসং অয্যো হোতি ইতৰে সব্বে তস্স দাসা হোন্তি, তে কতিপযসংৱচ্ছৰাতিক্কমেন তস্স কিঞ্চি দোসং দিস্ৱা তং ততো ঠানতো অপনেত্ৱা অঞ্ঞং ঠপেন্তি, ইতি সো অয্যো হুত্ৱা দাসো হোতি, ইতৰো দাসো হুত্ৱা অয্যো হোতি, এৱং তাৱ কেচি ‘‘অয্যো হুত্ৱা দাসো হোতি, দাসো হুত্ৱা অয্যো হোতী’’তি এত্থ অত্থং ৱদন্তি. অট্ঠকথাযং পন পুৰিমৱসেনেৱ তমত্থং দস্সেতুং ‘‘ব্ৰাহ্মণো সভৰিযো’’তিআদি ৱুত্তং. ৱযপ্পত্তে পুত্তে অসতীতি ইদং ৱক্খমানস্স দাৰকস্স দাযজ্জসামিকভাৱস্স তাৱ দস্সনং. মাতিতো সুদ্ধোতি এত্থ যো মাতিতো সুদ্ধত্তা অয্যো, পিতিতো অসুদ্ধত্তা দাসো হোতি, সো এৱ পিতিতো অসুদ্ধত্তা দাসো হুত্ৱা মাতিতো অয্যো হোতীতি জাতিং সম্ভেদেতি. সোৱ সব্বেন সব্বং হোতীতি ন সক্কা ৱত্তুন্তি অপৰে. কো থামোতি মহন্তে লোকসন্নিৱাসে অনমতগ্গে অতীতে কালে ইত্থীনং ৱা চিত্তে অনৱট্ঠিতে দাসা দাসা এৱ হোন্তি, অয্যা অয্যা এৱ হোন্তীতি এত্থ কো একন্তিকো সহেতুকো অৱস্সযো, তস্স সাধকো সিদ্ধন্তো, কিং নিদস্সনন্তি অত্থো.

৪০৪. সুক্কচ্ছেদকৱাদো নামাতি ‘‘ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো’’তি এৱং ৱুত্তো সুক্কচ্ছেদকৱাৰো নাম.

৪০৮. সব্বস্মিং অগ্গিকিচ্চং কৰোন্তেতি এতেন যথা যতো কুতোচি নিস্সযতো উপ্পন্নো অগ্গিউপাদানসম্পন্নো অগ্গিকিচ্চং কৰোতি, এৱং যস্মিং কস্মিঞ্চি দাসকুলে জাতো উপনিস্সযসম্পন্নো সম্মাপটিপজ্জমানো সংসাৰতো সুজ্ঝতি এৱাতি দস্সেতি.

৪০৯. পাদসিকৱণ্ণোতি অন্তৰাড়ৱণ্ণো. এতেসন্তি খত্তিযকুমাৰেন ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞায উপ্পন্নপুত্তো, ব্ৰাহ্মণকুমাৰেন খত্তিযকঞ্ঞায উপ্পন্নপুত্তোতি এতেসং দ্ৱিন্নং মাণৱকানং. মতকভত্তেতি মতে উদ্দিস্স কতভত্তে. থালিপাকেতি কতমঙ্গলভত্তে.

৪১০. তুম্হেতি জাতিসামঞ্ঞতো মাণৱং ব্ৰাহ্মণেহি সদ্ধিং একজ্ঝং সঙ্গণ্হন্তো আহ. কো নু খোতি অৱংসিৰো ইসিৱাদো, তেসং ব্ৰাহ্মণীসীনং অসামত্থিযদস্সনেন জাতিযা অপ্পমাণতং ৱিভাৱেতুং গামদাৰকৱেসেন উপগচ্ছি. তেন ৱুত্তং ‘‘গামণ্ডলৰূপো ৱিযা’’তি. কোণ্ডদমকোতি অদন্তদমকো.

৪১১. জনেতীতি জনিকা জনেত্তি. জনকো পিতাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. গন্ধব্বপঞ্হন্তি গন্ধব্বস্স মাতুকুচ্ছিযং উপ্পজ্জনকসত্তস্স খত্তিযভাৱাদিপুচ্ছং. দব্বিগহণসিপ্পম্পি একা ৱিজ্জা ৱেদিতব্বা. তত্থ কিৰ কুসলো যং কিঞ্চি আহাৰূপগপণ্ণপুপ্ফফলবীজং অন্তমসো এলালুকম্পি গহেত্ৱা ভেসজ্জেহি যোজেত্ৱা পচন্তো সপ্পিমধুফাণিতেহি সমানৰসং কত্ৱা সম্পাদেতুং সক্কোতি, পুণ্ণোপি তাদিসো, তেন ঞাতং ত্ৱং দব্বিগহণসিপ্পমত্তম্পি ন জানাসীতি সম্বন্ধো. সদ্ধোতি কম্মফলসদ্ধায সদ্ধো, পোথুজ্জনিকেনেৱ ৰতনত্তযপসাদেন পসন্নো. তেনেৱাহ – ‘‘উপাসকং মং ভৱং…পে… সৰণং গত’’ন্তি.

অস্সলাযনসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৪. ঘোটমুখসুত্তৱণ্ণনা

৪১২. খেমিযা নাম ৰঞ্ঞো দেৱিযা ৰোপিতত্তা তং অম্বৱনং খেমিযম্বৱনন্তি ৱুচ্চতীতি ৱদন্তি. ধম্মিকোতি ধম্মযুত্তো সব্বসোৱ অধম্মং পহায ধম্মে ঠিতো. পৰিব্বজতি পব্বজতি এতেনাতি পৰিব্বজো, ঘৰাৱাসতো নিক্খমনপুব্বকং লিঙ্গগ্গহণৱসেন সীলসমাদানং. এত্থাতি এতস্মিং পৰিব্বজে. সভাৱোতি তং পৰিব্বাজনিযং, তেহি তেহি পৰিব্বাজকেহি অনুট্ঠাতব্বো পটিপত্তিধম্মসঙ্খাতো সভাৱো. ধম্মোৱ পমাণন্তি এতেন মযং অহিৰিমনা চিত্তস্স যথাউপট্ঠিতং কথেম, তস্মা তং অপ্পমাণং, যো পনেত্থ অৱিতথো ধম্মো, তদেৱ পমাণং. অধিগতপটিপত্তিসঙ্খাতো সভাৱো অত্থি, তস্স তুম্হেহি তুম্হেহি বহুনা নানাসন্দস্সনাদি কম্মেন ইধ ভৱিতব্বং, বহুদেৱেত্থ ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো.

৪১৪. সাৰত্তৰত্তাতি সাৰজ্জনৱসেন ৰত্তা, বহুলৰাগৱসেন অভিৰত্তাতি অত্থো. অত্তনা ঞাপেতব্বমত্থং অনুগ্গহাপেতি বোধেতীতি অনুগ্গহো, ঞাপিতকাৰণং, সহ অনুগ্গহেনাতি সানুগ্গহা. তেনাহ ‘‘সকাৰণা’’তি. কিং পন তং কাৰণং? ইমস্সাধিপ্পাযো ‘‘নত্থি ধম্মিকো পৰিব্বজো’’তি মযা ৱুত্তো, অদ্ধা পনাযস্মা উদেনো যাথাৱতো ধম্মিকং পৰিব্বজং মে আচিক্খতীতি. তেনাহ ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি.

৪২১. সব্বমিদং থাৱৰজঙ্গমং পুৰিসকতং, তস্মা যং কিঞ্চি কত্ৱা অত্তা পোসেতব্বো ৰক্খিতব্বোতি লোকাযতনিস্সিতো নীতিমগ্গো ঘোটমুখকন্তো, তস্মা আহ ‘‘এতস্স কিৰ জাননসিপ্পে’’তিআদি. সগ্গে নিব্বত্তো নাম নত্থি অকত্তব্বমেৱ কৰণতো. দেৱলোকপৰিযাপন্নধনং মনুস্সানং উপকপ্পপুঞ্ঞাভাৱতো পুব্বে অত্তনা নিহিতধনং ‘‘অসুকে চা’’তি আচিক্খিত্ৱা গতো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ঘোটমুখসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৫. চঙ্কীসুত্তৱণ্ণনা

৪২২. তস্মিন্তি সালৱনে. উত্তৰেন ওপাসাদন্তি ওপাসাদগামস্স উত্তৰদিসাযং. উত্তৰেনাতি এন-সদ্দযোগেন হি ওপাসাদন্তি উপযোগৱচনং. অজ্ঝাৱসতীতি এত্থ অধি-আ-সদ্দানং অনত্থন্তৰতং হদযে কত্ৱা আহ ‘‘ৱসতী’’তি. ইদানি তেসং অত্থৱিসেসভাৱিতং দস্সেন্তো ‘‘অভিভৱিত্ৱা ৱা আৱসতী’’তিআদিমাহ. এত্থাতি ওপাসাদপদে. সত্তুস্সদন্তিআদীসু পন কথন্তি আহ – ‘‘তস্স অনুপ্পযোগত্তাৱ সেসপদেসূ’’তি. উপ-অনু-অধি-ইতি-এৱং-পুব্বকে ৱসনকিৰিযযাট্ঠানে উপযোগৱচনমেৱ পাপুণাতীতি সদ্দৱিদূ ইচ্ছন্তীতি আহ ‘‘লক্খণং সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্ব’’ন্তি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘উপসগ্গৱসেন পনেত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং ৱেদিতব্ব’’ন্তি. উস্সদতা নামেত্থ বহুলতাতি তং বহুলতং দস্সেতুং ‘‘বহুজন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আৱজ্জিত্ৱাতি পৰিক্খিপিত্ৱা.

ৰঞ্ঞা ৱিয ভুঞ্জিতব্বন্তি ৱা ৰাজভোগ্গং. ৰঞ্ঞো দাযভূতন্তি কুলপৰম্পৰায ভোগ্গভাৱেন ৰঞ্ঞা লদ্ধদাযভূতং. তেনাহ ‘‘দাযজ্জন্তি অত্থো’’তি. ৰাজনীহাৰেন পৰিভুঞ্জিতব্বতো উদ্ধং পৰিভোগলাভস্স সেট্ঠদেয্যতা নাম নত্থীতি আহ – ‘‘ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰাজসঙ্খেপেন পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. তিত্থপব্বতাদীসূতি নদীতিত্থপব্বতপাদগামদ্ৱাৰঅটৱীমুখাদীসু. নিস্সট্ঠপৰিচ্চত্তন্তি মুত্তচাগৱসেন পৰিচ্চত্তং কত্ৱা. এতেসং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং.

৪২৩. তি সন্নিপতিতা. যো কোচি ৱিঞ্ঞূনং ইচ্ছিতো পঞ্হো, তস্স পুচ্ছিতস্স যাথাৱতো কথনসমত্থো পুচ্ছিতপঞ্হব্যাকৰণসমত্থো.কুলাপদেসাদিনা মহতী মত্তা এতস্সাতি মহামত্তো.

৪২৪. তেতি ‘‘নানাৱেৰজ্জকা’’তি ৱুত্তব্ৰাহ্মণা. ‘‘উভতো সুজাতো’’তি (দী. নি. টী. ১.৩০৩; অ. নি. টী. ৩.৫.১৩৪) এত্তকে ৱুত্তে যেহি কেহিচি দ্ৱীহি ভাগেহি সুজাততা ৱিঞ্ঞাযেয্য, সুজাতসদ্দো চ ‘‘সুজাতো চাৰুদস্সনো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৩৯৯; সু. নি. ৫৫৩; থেৰগা. ৮১৮) আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিপৰিযাযোতি জাতিৱসেনেৱ সুজাততং ৱিভাৱেতুং ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি ৱুত্তং. অনোৰসপুত্তৱসেনপি লোকে মাতুপিতুসমঞ্ঞা দিস্সতি, ইধ পনস্স ওৰসপুত্তৱসেনেৱ ইচ্ছীযতীতি দস্সেতুং ‘‘সংসুদ্ধগহণীকো’’তি ৱুত্তং. পিতা চ মাতা চ পিতৰো, পিতূনং পিতৰো পিতামহা, তেসং যুগো পিতামহযুগো, তস্মা যাৱ সত্তমা পিতামহযুগাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যুগসদ্দো চেত্থ একসেসনযেন দট্ঠব্বো ‘‘যুগো চ যুগো চ যুগা’’তি. এৱঞ্হি তত্থ তত্থ দ্ৱিন্নং গহিতমেৱ হোতি. তেনাহ – ‘‘ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুৰিসা পিতামহগ্গহণেনেৱ গহিতা’’তি. পুৰিসগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসৱসেন কতন্তি দট্ঠব্বং. এৱঞ্হি ‘‘মাতিতো’’তি পাড়িৱচনং সমত্থিতং হোতি. অক্খিত্তোতি অপ্পত্তখেপো. অনৱক্খিত্তোতি সদ্ধথালিপাকাদীসু ন অৱক্খিত্তো. জাতিৱাদেনাতি হেতুম্হি কৰণৱচনন্তি দস্সেতুং ‘‘কেন কাৰণেনা’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থ চ উভতো…পে… পিতামহযুগাতি এতেন ব্ৰাহ্মণস্স যোনিদোসাভাৱো দস্সিতো সংসুদ্ধগহণিকভাৱকিত্তনতো. অক্খিত্তোতি ইমিনা কিৰিযাপৰাধাভাৱো. কিৰিযাপৰাধেন হি সত্তা খেপং পাপুণন্তি. অনুপকুট্ঠোতি ইমিনা অযুত্তসংসগ্গাভাৱো. অযুত্তসংসগ্গম্পি হি পটিচ্চ সত্তা অক্কোসং লভন্তি.

ইস্সৰোতি অধিপতেয্যসংৱত্তনিযকম্মফলেন ঈসনসীলো. সা পনস্স ইস্সৰতা ৱিভৱসম্পত্তিপচ্চযা পাকটা জাতাতি অড্ঢতাপৰিযাযভাৱেন ৱদন্তো ‘‘অড্ঢোতি ইস্সৰো’’তি আহ. মহন্তং ধনমস্স ভূমিগতঞ্চেৱ ৱেহাসট্ঠঞ্চাতি মহদ্ধনো. তস্সাতি তস্স তস্স. ৱদন্তি ‘‘অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ অনুপসঙ্কমনকাৰণং কিত্তেমা’’তি.

অধিকৰূপোতি ৱিসিট্ঠৰূপো উত্তমসৰীৰো. দস্সনং অৰহতীতি দস্সনীযো. তেনাহ ‘‘দস্সনযোগ্গো’’তি. পসাদং আৱহতীতি পাসাদিকো. তেনাহ ‘‘চিত্তপসাদজননতো’’তি. ৱণ্ণস্সাতি ৱণ্ণধাতুযা. সৰীৰন্তি সন্নিৱেসৱিসিট্ঠো কৰচৰণগীৱাসীসাদি অৱযৱসমুদাযো, সো চ সণ্ঠানমুখেন গয্হতীতি ‘‘পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি পৰমায…পে… সম্পত্তিযা চা’’তি ৱুত্তং. সব্বৱণ্ণেসু সুৱণ্ণৱণ্ণোৱ উত্তমোতি ৱুত্তং ‘‘সেট্ঠেন সুৱণ্ণৱণ্ণেন সমন্নাগতো’’তি. তথা হি বুদ্ধা চক্কৱত্তিনো চ সুৱণ্ণৱণ্ণাৱ হোন্তি. ব্ৰহ্মৱচ্ছসীতি উত্তমসৰীৰাভো সুৱণ্ণাভোতি অত্থো. ইমমেৱ হি অত্থং সন্ধাযাহ ‘‘মহাব্ৰহ্মুনো সৰীৰসদিসেন সৰীৰেন সমন্নাগতো’’তি. ন ব্ৰহ্মুজুগত্ততং. অখুদ্দাৱকাসো দস্সনাযাতি আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিযা অৱযৱপাৰিপূৰিযা চ দস্সনায ওকাসো ন খুদ্দকো. তেনাহ ‘‘সব্বানেৱা’’তিআদি.

যমনিযমলক্খণং সীলমস্স অত্থীতি সীলৱা, তং পনস্স ৰত্তঞ্ঞুতায ৱুদ্ধং ৱড্ঢিতং সীলং অস্স অত্থীতি ৱুদ্ধসীলী, তেন চ সব্বদা সমাযোগতো ৱুড্ঢসীলেন সমন্নাগতো. পঞ্চসীলমত্তমেৱ সন্ধায ৱদন্তি ততো পৰং সীলস্স তত্থ অভাৱতো তেসঞ্চ অজাননতো.

ঠানকৰণসম্পত্তিযা সিক্খাসম্পত্তিযা চ কত্থচিপি অনূনতায পৰিমণ্ডলপদানি ব্যঞ্জনানি অক্খৰানি এতিস্সাতি পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অথ ৱা পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং, নামাদি, যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং ৱাক্যং, তেসং পৰিপুণ্ণতায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অত্থঞাপনসাধনতায ৱাচাৱ কৰণন্তি ৱাক্কৰণং, উদাহৰণঘোসো. গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন তস্স ব্ৰাহ্মণস্স, তেন ৱা ভাসিতব্বঅত্থস্স. পূৰে পুণ্ণভাৱে. পূৰেতি চ পুৰিমস্মিং অত্থে আধাৰে ভুম্মং, দুতিযস্মিং ৱিসযে. সুখুমালত্তনেনাতি ইমিনা তস্সা ৱাচায মুদুসণ্হভাৱমাহ. অপলিবুদ্ধায পিত্তসেম্হাদীহি. সন্দিট্ঠং সব্বং দস্সেত্ৱা ৱিয একদেসকথনং. ৱিলম্বিতং সণিকং চিৰাযিত্ৱা কথনং. ‘‘সন্দিদ্ধৱিলম্বিতাদী’’তি ৱা পাঠো. তত্থ সন্দিদ্ধং সন্দেহজনকং. আদি-সদ্দেন খলিতানুকড্ঢিতাদিং সঙ্গণ্হাতি. আদিমজ্ঝপৰিযোসানং পাকটং কত্ৱাতি ইমিনা চস্স ৱাচায অত্থপাৰিপূৰিং ৱদন্তি.

৪২৫. সদিসাতি একদেসেন সদিসা. ন হি বুদ্ধানং গুণেহি সব্বথা সদিসা কেচিপি গুণা অঞ্ঞেসু লব্ভন্তি. ইতৰেতি অত্তনো গুণেহি অসদিসগুণে. ইদন্তি ইদং অত্থজাতং. গোপদকন্তি গাৱিযা পদে ঠিতউদকং. কুলপৰিযাযেনাতি কুলানুক্কমেন.

তত্থাতি মঞ্চকে. সীহসেয্যং কপ্পেসীতি যথা ৰাহু অসুৰিন্দো আযামতো ৱিত্থাৰতো উব্বেধতো চ ভগৱতো ৰূপকাযস্স পৰিচ্ছেদং গহেতুং ন সক্কোতি, তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তো সীহসেয্যং কপ্পেসি.

পৰিসুদ্ধট্ঠেন অৰিযন্তি আহ ‘‘অৰিযং উত্তমং পৰিসুদ্ধ’’ন্তি. অনৱজ্জট্ঠেন কুসলং, ন সুখৱিপাকট্ঠেন. কত্থচি চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি কত্থচি অপৰিমাণাপি দেৱমনুস্সা যস্মা চতুৱীসতিযা ঠানেসু অসঙ্খ্যেয্যা অপৰিমেয্যা মগ্গফলামতং পিৱন্তি. কোটিসতসহস্সাদিপৰিমাণেনপি বহূ এৱ. তস্মা অনুত্তৰাচাৰসিক্খাপনৱসেনেৱ ভগৱা বহূনং আচৰিযো. তেতি কামৰাগতো অঞ্ঞে ভগৱতা পহীনকিলেসে.

অপাপপুৰেক্খাৰোতি অপাপেহি পুৰক্খৰীযতি, ন ৱা পাপং পুৰতো কৰোতীতিপি অপাপপুৰেক্খাৰোতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘অপাপে নৱ লোকুত্তৰধম্মে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অপাপেতি পাপপপটিপক্খে পাপৰহিতে চ. ব্ৰহ্মনি ভৱা, ব্ৰহ্মুনো ৱা হিতা গৰুকৰণাদিনা, ব্ৰহ্মানং ৱা মগ্গং জানাতীতি ব্ৰহ্মঞ্ঞা, তস্সা ব্ৰহ্মঞ্ঞায পজায.

তিৰোৰট্ঠা তিৰোজনপদাতি এত্থ ৰজ্জং ৰট্ঠং ৰাজন্তি ৰাজানো এতেনাতি কত্ৱা. তদেকদেসভূতা পদেসা পন জনপদো জনা পজ্জন্তি এত্থ সুখজীৱিকং পাপুণন্তীতি কত্ৱা. পুচ্ছায দোসং সল্লক্খেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ভগৱা ৱিস্সজ্জেতি তেসং উপনিস্সযসম্পত্তিং চিন্তেত্ৱাতি অধিপ্পাযো. নৱকাতি আগন্তুকভাৱেন অম্হাকং অভিনৱা.

৪২৬. ওপাতেতি নিপ্পাতেতীতি অত্থো. তথাভূতো চ তত্থ পেসিতা হোতীতি ৱুত্তং ‘‘পৱেসেতী’’তি. সংপুৰক্খৰোন্তীতি সক্কচ্চং পুব্বঙ্গমং কৰোন্তি. তেনাহ ‘‘পুৰতো কত্ৱা ৱিচৰন্তী’’তি.

৪২৭. সুদ্দে বহি কত্ৱা ৰহো সাসিতব্বট্ঠেন মন্তা এৱ তংতংঅত্থপটিপত্তিহেতুতায পদন্তি মন্তপদং ৱেদং. তেনাহ ‘‘ৱেদো’’তি. এৱং কিৰাতি পৰম্পৰভাৱেন আভতন্তি আচৰিযপৰম্পৰায আভতং. পাৱচনসঙ্খাতসম্পত্তিযাতি পমুখৱচনম্হি উদত্তাদিসম্পত্তিযা. সাৱিত্তিআদীহি ছন্দবন্ধেহি ৱগ্গবন্ধেহি চাতি গাযত্তীআদীহি অজ্ঝাযানুৱাকাদীহি ছন্দবন্ধেহি চ ৱগ্গবন্ধেহি চ. সম্পাদেত্ৱাতি পদসম্পত্তিং অহাপেত্ৱা. পৱত্তাৰোতি ৱা পাৱচনৱসেন ৱত্তাৰো. সজ্ঝাযিতন্তি গাযনৱসেন সজ্ঝাযিতং, তং পন পদেনেৱ ইচ্ছিতন্তি আহ ‘‘পদসম্পত্তিৱসেনা’’তি. অঞ্ঞেসং ৱুত্তন্তি পাৱচনৱসেন অঞ্ঞেসং ৱুত্তং. ৰাসিকতন্তি ইৰুৱেদযজুৱেদসামৱেদাদিৱসেন, তত্থাপি পচ্চেকং মন্তব্ৰহ্মাদিৱসেন অজ্ঝাযানুৱাকাদিৱসেন ৰাসিকতং. দিব্বেন চক্খুনা ওলোকেত্ৱাতি দিব্বচক্খুপৰিভণ্ডেন যথাকম্মূপগঞাণেন সত্তানং কম্মস্সকতং, পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন দিব্বচক্খুসদিসেন পুব্বেনিৱাসঞাণেন অতীতকপ্পে ব্ৰাহ্মণানং মন্তজ্ঝেনৱিধিঞ্চ ওলোকেত্ৱা. পাৱচনেন সহ সংসন্দেত্ৱাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স যং ৱচনং ৱট্টসন্নিস্সিতং, তেন সহ অৱিৰুদ্ধং কত্ৱা. ন হি তেসং ৱিৱট্টসন্নিস্সিতো অত্থো পচ্চক্খো হোতি. অপৰাপৰেতি অট্ঠকাদীহি অপৰাপৰে, পচ্ছিমা ওক্কাকৰাজকালাদীসু উপ্পন্না. পক্খিপিত্ৱাতি অট্ঠকাদীহি গন্থিতমন্তপদেসু কিলেসসন্নিস্সিতপদানং তত্থ তত্থ পদে পক্খিপনং কত্ৱা. ৱিৰুদ্ধে অকংসূতি ব্ৰাহ্মণধম্মিকসুত্তাদীসু (খু. নি. ব্ৰাহ্মণধম্মিকসুত্তং) আগতনযেনেৱ সংকিলেসিকত্থদীপনতো পচ্চনীকভূতে অকংসু.

৪২৮. পটিপাটিযা ঘটিতাতি পটিপাটিযা সম্বদ্ধা. পৰম্পৰসংসত্তাতি আদানিযায যট্ঠিযা সংসত্তা. তেনাহ ‘‘যট্ঠিগ্গাহকেন চক্খুমতা’’তি. পুৰিমস্সাতি মণ্ডলাকাৰেন ঠিতায অন্ধৱেণিযা সব্বপুৰিমস্স হত্থেন সব্বপচ্ছিমস্স কচ্ছং গণ্হাপেত্ৱা. দিৱসম্পীতি অনেকদিৱসম্পি. চক্খুস্স অনাগতভৱং ঞত্ৱা যথাঅক্কন্তট্ঠানেযেৱ অনুপতিত্ৱা অক্কমনংৱ সল্লক্খেত্ৱা ‘‘কহং চক্খুমা কহং মগ্গো’’তি পৰিৱেদিত্ৱা.

পাড়িআগতেসু দ্ৱীসূতি সদ্ধা অনুস্সৱোতি ইমেসু দ্ৱীসু. এৱৰূপেতি যথা সদ্ধানুস্সৱা, এৱৰূপে এৱ পচ্চক্খগাহিনোতি অত্থো. তযোতি ৰুচিআকাৰপৰিৱিতক্কদিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযো. ভূতৱিপাকাতি ভূতত্থনিট্ঠাযকা অধিপ্পেতত্থসাধকা, ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অভূতত্থৱিপাকা ৱেদিতব্বা. এত্থাতি এতেসু সদ্ধাযিতাদিৱত্থূসু. একংসেনেৱ নিট্ঠং গন্তুং নালং অনেকন্তিকত্তা সদ্ধাদিগ্গাহস্স. উপৰি পুচ্ছায মগ্গং ৱিৱৰিত্ৱা ঠপেসি সচ্চানুৰক্খায ঞাতুকামতায উপ্পাদিতত্তা. পস্সতি হি ভগৱা – মযা ‘‘সচ্চমনুৰক্খতা…পে… নিট্ঠং গন্তু’’ন্তি ৱুত্তে সচ্চানুৰক্খণং ঞাতুকামো মাণৱো ‘‘কিত্তাৱতা’’তিআদিনা পুচ্ছিস্সতি, তস্স তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সচ্চানুবোধে পুচ্ছায অৱসৰং দত্ৱা তস্স উপনিস্সযে উপকাৰধম্মে কথেস্সামীতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘উপৰি পুচ্ছায মগ্গং ৱিৱৰিত্ৱা ঠপেসী’’তি.

৪৩০. অত্তানঞ্ঞেৱ সন্ধায ৱদতি, যতো ৱুত্তং পাড়িযং – ‘‘যং খো পনাযমাযস্মা ধম্মং দেসেতি, গম্ভীৰো সো ধম্মো দুদ্দসো দুৰনুবোধো’’তিআদি. লুব্ভন্তীতি লোভনীযা যথা ‘‘অপাযগমনীযা’’তি আহ ‘‘লোভনীযেসু ধম্মেসূতি লোভধম্মেসূ’’তি. যথা ৱা ৰূপাদিধম্মা লোভনীযা, এৱং লোভোতি আহ ‘‘লোভনীযেসু ধম্মেসূতি লোভধম্মেসূ’’তি. তেনেৱাহ – ‘‘যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতী’’তি (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.১৩৩; ৱিভ. ২০৩). এসে নযো সেসপদদ্ৱযেপি.

৪৩২. নিৱেসেতীতি ঠপেতি পট্ঠপেতি. পযিৰুপাসতীতি উপট্ঠানৱসেন উপগন্ত্ৱা নিসীদতি. সুয্যতি এতেনাতি সোতন্তি আহ ‘‘পসাদসোত’’ন্তি. তঞ্হি সৱনায ওদহিতব্বন্তি. ধাৰেতি সন্ধাৰেতি তত্থেৱ মনং ঠপেতি. অত্থতোতি যথাৱুত্তস্স ধম্মস্স অত্থতো. কাৰণতোতি যুত্তিতো হেতুদাহৰণেহি উপপত্তিতো. ওলোকনন্তি এৱমেতন্তি যথাসভাৱতো পঞ্ঞাচক্খুনা দট্ঠব্বতং খমন্তি, তঞ্চ মহন্তস্স মণিনো পজ্জলন্তস্স ৱিয আৱিকত্ৱা অত্থস্স চিত্তে উপট্ঠানন্তি আহ ‘‘ইধা’’তিআদি. কত্তুকম্যতাছন্দোতি কত্তুকামতাসঙ্খাতো কুসলচ্ছন্দো. ৱাযমতীতিআদিতো চতুন্নম্পি ৱীৰিযানং ৱসেন ৱাযামং পৰক্কমং কৰোতি. মগ্গপধানং পদহতীতি মগ্গাৱহং মগ্গপৰিযাপন্নঞ্চ সম্মপ্পধানং পদহতি, পদহনৱসেন তং পৰিপূৰেতি. পৰমসচ্চন্তি অমোঘধম্মত্তা পৰমত্থসচ্চং. সহজাতনামকাযেনাতি মগ্গপঞ্ঞাসহজাতনামকাযেন. তদেৱাতি তদেৱ পৰমসচ্চং নিব্বানং. তেনেৱাহ – ‘‘সচ্ছিকিৰিযাভিসমযেন ৱিভূতং পাকটং কৰোন্তো পস্সতী’’তি.

৪৩৩-৪. মগ্গানুবোধোতি মগ্গপটিপাটিযা বোধো বুজ্ঝনং, যেসং কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনৱসেন মগ্গপ্পটিৱেধো, তেসং পটিপস্সম্ভনৱসেন পৱত্তমানং সামঞ্ঞফলং, মগ্গেন পটিৱিদ্ধানি সচ্চানি, পৰমত্থসচ্চমেৱ ৱা অনুৰূপবুজ্ঝনন্তি অধিপ্পাযো. ‘‘সচ্চানুপ্পত্তীতি ফলসচ্ছিকিৰিযা’’তি ৱুত্তং. এৱঞ্হি সতি হেট্ঠা ৱুত্তা সদ্ধাপটিলাভাদযো দ্ৱাদস ধম্মা সচ্চানুপ্পত্তিযা উপকাৰা হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তেসংযেৱাতি হেট্ঠা ৱুত্তানং দ্ৱাদসন্ন’’ন্তি. নাযং ‘‘তেসংযেৱা’’তি পদস্স অত্থো. সতিপি কুসলৱিপাকাদিভাৱেন নানত্তে ৱত্থাৰম্মণভূমিকিচ্চাদিৱসেন পন সদিসাতি উপাযতোৱ মগ্গধম্মা আসেৱিতা বহুলীকতা ফলভূতাতি ৱত্তব্বতং অৰহতীতি তংসদিসে তব্বোহাৰং কত্ৱা ‘‘তেসং মগ্গসম্পযুত্তধম্মান’’ন্তি ৱুত্তং. এৱঞ্হি আসেৱনাগহণং সমত্থিতং, ন অঞ্ঞথা. ন হি একচিত্তক্খণিকানং মগ্গধম্মানং আসেৱনা, বহুলীকম্মং ৱা অত্থীতি. তুলনাতি ৱিপস্সনা. সা হি ৱুট্ঠানগামিনিভূতা মগ্গপ্পধানস্স বহুকাৰা তস্স অভাৱে মগ্গপ্পধানস্সেৱ অভাৱতো, এৱং উস্সাহো তুলনায ছন্দো উস্সাহস্স বহুকাৰোতিআদিনা হেট্ঠিমস্স উপৰিমূপকাৰতং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি আহ – ‘‘ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

চঙ্কীসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৬. এসুকাৰীসুত্তৱণ্ণনা

৪৩৭. কোট্ঠাসন্তি মংসভাগং. লগ্গাপেয্যুন্তি ন্হাৰুনা ৱা ৱাকেন ৱা বন্ধিত্ৱা পুৰিসস্স হত্থে ৱা ৱসনগেহে ৱা ওলম্বনৱসেন বন্ধেয্যুং. সত্থধম্মন্তি সত্থিকেসু সত্থৱাহেন পণেতব্বং আণাধম্মং. তস্স নিক্খমনত্থন্তি তং মূলং সত্থিকেহি নিত্থৰণত্থং. পাপং অস্সাতি পৰিচৰন্তস্স পাৰিচৰিযায অহিতংৱ অস্স. তেনাহ ‘‘ন সেয্যো’’তি. উচ্চকুলীনাদযো দুতিযৱাৰাদীহি ৱুচ্চন্তি, ইধ উপধিৱিপত্তিসম্পত্তিযো পাপিযাদিপদেহি ৱুত্তাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ – ‘‘পাপিযোতি পাপকো লামকো অত্তভাৱো অস্সা’’তি. সেয্যংসোতি হিতকোট্ঠাসো, হিতসভাৱোতি অত্থো. উচ্চকুলীনতাতি কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘উচ্চাকুলীনত্তেনা’’তি. ‘‘ৱণ্ণো ন খীযেথ তথাগতস্সা’’তিআদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩০৫; ৩.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ২.৪২৫; উদা. ৫৩; অপ. অট্ঠ. ২.৭.২০; বু. ৱং. অট্ঠ. ৪.৪; চৰিযা. অট্ঠ. ১.নিদানকথা; ২.পকিণ্ণককথা; দী. নি. টী. ১.গন্থাৰম্ভকথাৱণ্ণনা; সং. নি. টী. ১.২.১; অ. নি. টী. ১.১.১; ৱজিৰ. টী. গন্থাৰম্ভকথাৱণ্ণনা; সাৰত্থ. টী. ১.গন্থাৰম্ভকথাৱণ্ণনা; নেত্তি. টী. গন্থাৰম্ভকথাৱণ্ণনা; ম. নি. টী. ১.১) ৱিয ৱণ্ণসদ্দো ইধ পসংসাপৰিযাযোতি আহ ‘‘ৱেস্সোপি হি উড়াৰৱণ্ণো হোতী’’তি.

৪৪০. ‘‘নিৰৱো পদসদ্দো সোড়াৰগোত্তস্স অকিণ্ণমত্তিকাপত্তো তিট্ঠেয্য অসঙ্গচাৰী’’তি ৱুত্তত্তা ভিক্খা চৰিতব্বাৱ, অযং তেসং কুলধম্মোতি অধিপ্পাযো. হৰিত্ৱাতি অপনেত্ৱা. সত্তজীৱো সত্তৱাণিজকো. গোপেতি ৰক্খতীতি গোপো, আৰক্খাধিকাৰে নিযুত্তো. অসন্তি লূনন্তি তেনাতি অসিতং, লৱিত্তং. ৱিৱিধং ভাৰং আভঞ্জন্তি ওলম্বন্তি এত্থাতি ব্যাভঙ্গী, কাজং.

৪৪১. অনুস্সৰতোতি অনুস্সৰণহেতু কুলৱংসানুস্সৰণক্খণে খত্তিযোতিআদিনা সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তেনাহ ‘‘পোৰাণে…পে… অনুস্সৰিযমানে’’তি. উচ্চনীচত্তজাননত্থঞ্চ কুলৱৱত্থানং কতং হোতীতি খত্তিযাদিকুলকম্মুনা তেসং চতুন্নং ৱণ্ণানং সন্ধনং জীৱিকং পঞ্ঞপেন্তি ব্ৰাহ্মণা, তথাগতো পন লোকুত্তৰধম্মমেৱ পুৰিসস্স সন্ধনং পঞ্ঞপেতি তেন সত্তস্স লোকগ্গভাৱসিদ্ধিতো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

এসুকাৰীসুত্তৱণ্ণনা লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৭. ধনঞ্জানিসুত্তৱণ্ণনা

৪৪৫. ৰাজগহং পৰিক্খিপিত্ৱা ঠিতপব্বতস্সাতি পণ্ডৱপব্বতং সন্ধাযাহ. ৰাজগহনগৰস্স দক্খিণদিসাভাগে পব্বতস্স সমীপে ঠিতো জনপদো দক্খিণাগিৰি. তণ্ডুলপুটকানং পালি এত্থাতি তণ্ডুলপালি. তস্স কিৰ দ্ৱাৰসমীপে তণ্ডুলৱাণিজা তণ্ডুলপসিব্বকে ৱিৱৰিত্ৱা পটিপাটিযা ঠপেত্ৱা নিসীদন্তি, তেনস্স ‘‘তণ্ডুলপালিদ্ৱাৰ’’ন্তি সমঞ্ঞা অহোসি. সব্বমেৱ সস্সং গণ্হাতীতি দলিদ্দকস্সকানং দিৱসপৰিব্বযমত্তমেৱ ৱিস্সজ্জেত্ৱা সব্বমেৱ আযতো নিপ্ফন্নং ধঞ্ঞং গণ্হাতি. মন্দসস্সানীতি মন্দনিপ্ফত্তিকানি সস্সানি.

৪৪৬. ইমিনা নযেনাতি দাসকম্মকৰস্স নিৱাসনভত্তৱেত্তনানুপ্পদানেন মঙ্গলদিৱসেসু ধনৱত্থালঙ্কাৰানুপ্পদানাদিনা চ পোসেতব্বো. মিত্তামচ্চানং পিযৱচনঅত্থচৰিযাসমানত্ততাদি মিত্তামচ্চকৰণীযং কত্তব্বং, তথা ঞাতিসালোহিতানং. তত্থ আৱাহৱিৱাহসম্বদ্ধেন ‘‘অম্হাকং ইমে’’তি ঞাযন্তীতি ঞাতী, মাতাপিতাদিসম্বদ্ধতায সমানলোহিতাতি সালোহিতা. সম্মা দদন্তেসুপি অসজ্জনতো নত্থি এতেসং তিথীতি অতিথি, তেসং অত্তনা সমানপৰিভোগৱসেন অতিথিকৰণীযং কাতব্বং, অতিথিবলীতি অত্থো. ঞাতকভূতপুব্বা পেত্তিৱিসযং উপগতা পুব্বপেতা, দক্খিণেয্যেসু কালেন কালং দানং দত্ৱা তেসং উদ্দিসনং পুব্বপেতকৰণীযং, পেতবলীতি অত্থো. গন্ধপুপ্ফৱিলেপনজালাভত্তেহি কালেন কালং দেৱতানং পূজা দেৱতাকৰণীযং, দেৱতাবলীতি অত্থো, ৰাজকিচ্চকৰণং উপট্ঠানং ৰাজকৰণীযং. অযম্পি কাযোতি অত্তনো কাযং সন্ধায ৱদতি. ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি.

৪৪৭. পঞ্চ দুস্সীল্যকম্মানীতি নিচ্চসীলপটিপক্খধম্মা. দস অকুসলকম্মপথধম্মা দস দুস্সীল্যকম্মানি. অধম্মচাৰী এৱ ৱিসমচাৰী কাযৱিসমাদিচৰণতোতি ৱিসমচাৰীপদস্স অত্থো ৱিসুং ন ৱুত্তো.

৪৪৮-৪৫৩. ওসৰন্তি অপসক্কন্তি, খীযন্তীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পৰিহাযন্তী’’তি. অভিসৰন্তীতি অভিৱড্ঢনৱসেন পৱত্তন্তি. তেনাহ ‘‘ৱড্ঢন্তী’’তি. তত্ৰাতি ব্ৰহ্মলোকে. অস্সাতি ব্ৰহ্মলোকে উপ্পন্নস্স ধনঞ্জানিস্স. ততো পট্ঠাযাতি যদা ভগৱতা ‘‘এসো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো’’তিআদি ৱুত্তং, ততো পট্ঠায. চতুসচ্চৱিনিমুত্তন্তি নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱিভজিত্ৱা ৱুচ্চমানেহি সচ্চেহি ৱিমুত্তং. অত্থতো পন ততো পুব্বেপি সচ্চৱিমুত্তং কথং ন কথেসিযেৱ সচ্চৱিমুত্তস্স নিয্যানস্স অভাৱতো.

ধনঞ্জানিসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৮. ৱাসেট্ঠসুত্তৱণ্ণনা

৪৫৪. জাতিং সোধেতুকামা হোন্তীতি সহৱাসীনং ব্ৰাহ্মণানং কিৰিযা পৰাধেন ৱা অসাৰুপ্পত্তেন ৱা জাতিযা উপক্কিলেসং আসঙ্কায তং সোধেতুকামা হোন্তি. মন্তে সোধেতুকামা হোন্তীতি মন্তৱচনে আচৰিযমতিচোদনায অঞ্ঞেন ৱাক্যেন কেনচি কাৰণেন সংসযে উপ্পন্নে তং সোধেতুকামা হোন্তি. অন্তৰাতি ৱেমজ্ঝে, অঞ্ঞত্থেৱা অন্তৰাসদ্দোতি তস্স অঞ্ঞা কথাতি ৱচনং অৱগন্তব্বং. খন্তীমেত্তানুদ্দযাদিগুণসম্পন্নো এৱ ‘‘সীলৱাতি গুণৱা’’তিআহ. তেহি সীলস্স ৱিস্সজ্জনকালেপি ‘‘সীলৱা’’তি ৱুচ্চতি. সম্পন্নসীলত্তা ৱা তেহি সমন্নাগতো এৱ হোতীতি আহ ‘‘সীলৱাতি গুণৱা’’তি. আচাৰসম্পন্নোতি সাধু আচাৰৱত্তো.

৪৫৫. সিক্খিতাতি তেৱিজ্জানং সিক্খিতা তুম্হে, ন দানি তুম্হেহি কিঞ্চি কত্তব্বং অত্থীতি অত্থো. পটিঞ্ঞাতাতি পটিজানিত্ৱা ঠিতা.

ৱেদত্তযসঙ্খাতা তিস্সো ৱিজ্জা অজ্ঝযন্তীতি তেৱিজ্জা. তেনাহ ‘‘তিৱেদান’’ন্তি. তযো ৱেদে অণন্তি অজ্ঝযন্তীতি ব্ৰাহ্মণা, তেসং. যং একং পদম্পি অক্খাতং, তং অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ কেৱলিনো অধিযিনো অপ্পপযোগেন. নিট্ঠাগতম্হাতি নিপ্ফত্তিং গতা অম্হা তেৱিজ্জায সকসমযস্স কথনে.

মনোকম্মতো হি ৱত্তসম্পদাতিকাৰণূপচাৰেনাযমত্থো ৱুত্তোতি আহ – ‘‘তেন সমন্নাগতো হি আচাৰসম্পন্নো হোতী’’তি.

খযাতীতন্তি ৱড্ঢিপক্খে ঠিতন্তি অত্থো. সুক্কপক্খপাটিপদতো পট্ঠায হি চন্দো ৱড্ঢতীতি ৱুচ্চতি, ন খীযতীতি. ৱন্দমানা জনা নমক্কাৰং কৰোন্তি.

অত্থদস্সনেনাতি ৱিৱৰণেন দস্সনপৰিণাযকট্ঠেন লোকস্স চক্খু হুত্ৱা সমুপ্পন্নং.

৪৫৬. তিট্ঠতু তাৱ ব্ৰাহ্মণচিন্তাতি – ‘‘কিং জাতিযা ব্ৰাহ্মণো হোতি উদাহু ভৱতি কম্মুনা’’তি অযং ব্ৰাহ্মণৱিচাৰো তাৱ তিট্ঠতু. জাতিদস্সনত্থং তিণৰুক্খকীটপটঙ্গতো পট্ঠায লোকে জাতিৱিভঙ্গং ৱিত্থাৰতো কথেস্সামীতি তেসং চিত্তসম্পহংসনত্থং দেসেতব্বমত্থং পটিজানাতি. তত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযোতি ইদং কাৰণৱচনং, যস্মা ইমা জাতিযো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসিট্ঠা, তস্মা জাতিৱিভঙ্গং ব্যাকৰিস্সামীতি.

যস্মা ইধ উপাদিন্নকজাতি ব্যাকাতব্বভাৱেন আগতা, তস্সা পন নিদস্সনভাৱেন ইতৰা, তস্মা ‘‘জাতিৱিভঙ্গং পাণান’’ন্তি পাড়িযং ৱুত্তং. তেসং তেসং পাণানং জাতিযোতি অত্থো. এৱন্তি নিদস্সনং কথেত্ৱা নিদস্সিতব্বে কথিযমানে. তস্সাতি ৱাসেট্ঠস্স. কামং ‘‘তেসং ৱোহং ব্যক্খিস্স’’ন্তি উভোপি মাণৱে নিস্সায দেসনা আগতা, তথাপি তত্থ তত্থ ‘‘এৱং, ৱাসেট্ঠ, জানাহী’’তিআদিনা ৱাসেট্ঠমেৱ আলপন্তো ভগৱা তমেৱ ইমিনা নিযামেন পমুখং অকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্সাতি ৱাসেট্ঠস্সা’’তি. জাতিভেদো জাতিৱিসেসো, জাতিযা ভেদো পাকটো ভৱিস্সতি নিদস্সনেন ৱিভূতভাৱং আপাদিতেন পটিঞ্ঞাতস্স অত্থস্স ৱিভূতভাৱাপত্তিতো. আম ন ৱট্টতীতি কম্মনানতায এৱ উপাদিন্ননানতায পটিক্খেপপদমেতং, ন বীজনানতায অনুপাদিন্ননানতায পটিক্খেপপদন্তি দস্সেতুং ‘‘কম্মং হী’’তিআদি ৱুত্তং. তস্সত্থো – তংতংযোনিখিপনমত্তং কম্মস্স সামত্থিযং, তংতংযোনিনিযতা পন যে ৱণ্ণৱিসেসা, তে তংতংযোনিসিদ্ধিযাৱ সিদ্ধা হোন্তীতি তং পন যোনিখিপনকম্মং তংতংযোনিৱিসিট্ঠ-ৱিসেসাভিভূতায পযোগনিপ্ফত্তিযা, অসংমুচ্ছিতায এৱ ৱা পচ্চযভূতায ভৱপত্থনায অভিসঙ্খতমেৱাতি ৱিঞ্ঞাতব্বপচ্চযৱিসেসেন ৱিনা ফলৱিসেসাভাৱতো এতং সমীহিতকম্মং পত্থনাদীহি চ ভিন্নসত্তিতং ৱিসিট্ঠসামত্থিযং ৱা আপজ্জিত্ৱা চক্খুন্দ্ৰিযাদিৱিসিট্ঠফলনিব্বত্তকং জাযতি, এৱং যোনিখিপনতংযোনিনিযতৱিসেসাৱহতা হোতীতি. থেৰেন হি বীজনানতা ৱিয কম্মনানতাপি উপাদিন্নকনানতায সিযা নু খো পচ্চযোতি চোদনং পটিক্খিপিত্ৱা পচ্চযৱিসেসৱিসিট্ঠা কম্মনানতা পন পচ্চযোতি নিচ্ছিতন্তি দট্ঠব্বং.

নানাৱণ্ণাতি নানপ্পকাৰৱণ্ণা. তালনাড়িকেৰাদীনং লোকে অভিঞ্ঞাততিণজাতিভাৱতো ৱিসেসেন গয্হতি অভিঞ্ঞাতসোতনযেন. জাতিযা ব্ৰাহ্মণোৱাতি অট্ঠানপযুত্তো এৱ-সদ্দো, জাতিযাৱ ব্ৰাহ্মণো ভৱেয্যাতি যোজনা. ন চ গয্হতীতি তিণৰুক্খাদীসু ৱিয ব্ৰাহ্মণেসু জাতিনিযতস্স লিঙ্গস্স অনুপলব্ভনতো, পিৱনভুঞ্জনকথনহসনাদিকিৰিযায ব্ৰাহ্মণভাৱেন একন্তিকলিঙ্গনিযতায মন্তজ্ঝেনাদিং ৱিনা অনুপলব্ভনতো চ. ৱচীভেদেনেৱাতি আহচ্চৱচনেনেৱ.