১. ব্ৰহ্মাযুসুত্তৱণ্ণনা
৩৮৩. ‘‘মহাসত্তো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তিআদীসু (মহাৱ. ৩৮) উড়াৰতা ৱিসযো, ‘‘মহাজনকাযো সন্নিপতী’’তিআদীসু সম্বহুলভাৱৱিসযো, ইধ পন তদুভযম্পিস্স অত্থোতি ‘‘মহতাতি গুণমহত্তেনপি মহতা’’তিআদি ৱুত্তং. অপ্পিচ্ছতাদীতি আদি-সদ্দেন সন্তুট্ঠিসল্লেখপৱিৱেকঅসংসগ্গৱীৰিযাৰম্ভাদীনং সঙ্গহো. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসঙ্ঘাতসঙ্খাতেনাতি এত্থ ‘‘নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’ (সং. নি. ২.৪১; ৩.৯৯৮, ১০০৪) – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তিআদিৱচনতো দিট্ঠিসীলানং নিযতসভাৱত্তা সোতাপন্নাপি অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতা, পগেৱ সকদাগামিআদযো. ‘‘তথাৰূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি (দী. নি. ৩.৩২৪, ৩৫৬; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১১; পৰি. ২৭৪) তথাৰূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতী’’তি (দী. নি. ৩.৩২৪; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১২; পৰি. ২৭৪) ৱচনতো পুথুজ্জনানম্পি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতভাৱো লব্ভতিযেৱ.
ওট্ঠপহতকৰণৱসেন অত্থৱিভাগৱসেন. সনিঘণ্ডুকেটুভানন্তি এত্থ নিঘণ্ডূতি ৱচনীযৱাচকভাৱেন অত্থং সদ্দঞ্চ খণ্ডতি ৱিভজ্জ দস্সেতীতি নিখণ্ডু. সো এৱ ইধ খ-কাৰস্স ঘ-কাৰং কত্ৱা ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৱুত্তো. কিটতি গমেতি কিৰিযাদিৱিভাগং, তং ৱা অনৱসেসপৰিযাদানতো গমেন্তো পূৰেতীতি কেটুভং. ৱেৱচনপ্পকাসকন্তি পৰিযাযসদ্দদীপকং, একেকস্স অত্থস্স অনেকপৰিযাযৱচনৱিভাৱকন্তি অত্থো. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অনেকেসম্পি অত্থানং একসদ্দৱচনীযতাৱিভাৱনৱসেনপি তস্স গন্থস্স পৱত্তত্তা. ৱচীভেদাদিলক্খণা কিৰিযা কপ্পীযতি এতেনাতি কিৰিযাকপ্পো, সো পন ৱণ্ণপদসম্বন্ধপদত্থৱিভাগতো বহুৱিকপ্পোতি আহ ‘‘কিৰিযাকপ্পৱিকপ্পো’’তি. ইদঞ্চ মূলকিৰিযাকপ্পগন্থং সন্ধায ৱুত্তং. সো হি সতসহস্সপৰিমাণো নলচৰিযাদিপকৰণং. ঠানকৰণাদিৱিভাগতো নিব্বচনৱিভাগতো চ অক্খৰা পভেদীযন্তি এতেহীতি অক্খৰপ্পভেদা, সিক্খানিৰুত্তিযো. এতেসন্তি ৱেদানং. তে এৱ ৱেদে পদসো কাযতীতি পদকো. তং তং সদ্দং তদত্থঞ্চ ব্যাকৰোতি ব্যাচিক্খতি এতেনাতি ব্যাকৰণং, সদ্দসত্থং. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. তঞ্হি গন্থং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিৰিযায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি. ৱযতীতি ৱযো, ন ৱযো অৱযো, ন অৱযো অনৱযো, আদিমজ্ঝপৰিযোসানেসু কত্থচি অপৰিকিলন্তো অৱিত্থাযন্তো তে গন্থে সন্ধাৰেতি পূৰেতীতি অত্থো. দ্ৱে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘অৱযো ন হোতী’’তি ৱত্ৱা তত্থ অৱযং দস্সেতুং ‘‘অৱযো…পে… ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং.
৩৮৪. গৰূতি ভাৰিযং অত্তানং ততো মোচেত্ৱা গমনং দুক্কৰং হোতি. অনত্থোপি উপ্পজ্জতি নিন্দাব্যাৰোসউপাৰম্ভাদি. অব্ভুগ্গতোতি এত্থ অভিসদ্দযোগেন ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থে উপযোগৱচনং.
লক্খণানীতি লক্খণদীপনানি মন্তপদানি. অন্তৰধাযন্তীতি ন কেৱলং লক্খণমন্তানিযেৱ, অঞ্ঞানিপি ব্ৰাহ্মণানং ঞাণবলাভাৱেন অনুক্কমেন অন্তৰধাযন্তি. তথা হি ৱদন্তি ‘‘একসতং অদ্ধৰিযং দিপঞ্ঞাসমত্ততো সামা’’তিআদি. পণিধিমহতো সমাদানমহতোতিআদিনা পচ্চেকং মহ-সদ্দো যোজেতব্বো. পণিধিমহন্ততাদি চস্স বুদ্ধৱংসচৰিযাপিটকৱণ্ণনাদিৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো. নিট্ঠাতি নিপ্ফত্তিযো. জাতিসামঞ্ঞতোতি লক্খণজাতিযা লক্খণভাৱেন সমানভাৱতো. যথা হি বুদ্ধানং লক্খণানি সুৱিসুদ্ধানি সুপৰিব্যত্তানি পৰিপুণ্ণানি চ হোন্তি, ন এৱং চক্কৱত্তীনং. তেনাহ ‘‘ন তেহেৱ বুদ্ধো হোতী’’তি.
অভিৰূপতা দীঘাযুকতা, অপ্পাতঙ্কতা ব্ৰাহ্মণাদীনং পিযমনাপতাতি চতূহি অচ্ছৰিযধম্মেহি. দানং পিযৱচনং অত্থচৰিযা সমানত্ততাতি ইমেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি. ৰঞ্জনতোতি পীতিজননতো. চক্কং চক্কৰতনং ৱত্তেতি পৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী, সম্পত্তিচক্কেহি সযং ৱত্তেতি, তেহি চ পৰং সত্তনিকাযং ৱত্তেতি পৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী, পৰহিতাৱহো ইৰিযাপথচক্কানং ৱত্তো ৱত্তনং এতস্স অত্থীতি চক্কৱত্তী, অপ্পটিহতং ৱা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৱতী, অপ্পটিহতং ৱা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী, খত্তিযমণ্ডলাদিসঞ্ঞিতং চক্কং সমূহং অত্তনো ৱসে ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী. ধম্মং চৰতীতি ধম্মিকো. ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মো ৰঞ্জনত্থেন ৰাজাতি ধম্মৰাজা. কোপাদীতি আদি-সদ্দেন কামলোভমানমদাদিকে সঙ্গণ্হাতি. ৱিজিতাৱীতি ৱিজিতৱা. কেনচি অকম্পিযট্ঠেন জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. দড়্হভত্তিভাৱতো ৱা জনপদো থাৱৰিযং পত্তো এত্থাতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. চিত্তীকতভাৱাদিনাপি (খু. পা. অট্ঠ. ৬.৩; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.২২৩; সু. নি. অট্ঠ. ১.২২৬; মহানি. অট্ঠ. ৫০) চক্কস্স ৰতনট্ঠো ৱেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি. ৰতিনিমিত্ততায ৱা চিত্তীকতাদিভাৱস্স ৰতিজননট্ঠেন একসঙ্গহতায ৱিসুং অগ্গহণং.
ইমেহি পন ৰতনেহি ৰাজা চক্কৱত্তী যং যমত্থং পচ্চনুভোতি, তং তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৱুত্তং. অজিতং জিনাতি মহেসক্খতাসংৱত্তনিযকম্মনিস্সন্দভাৱতো. ৱিজিতে যথাসুখং অনুৱিচৰতি হত্থিৰতনং অস্সৰতনঞ্চ অভিৰুহিত্ৱা তেসং আনুভাৱেন অন্তোপাতৰাসেযেৱ সকলং পথৱিং অনুসংযাযিত্ৱা ৰাজধানিযং পচ্চাগমনতো. পৰিণাযকৰতনেন ৱিজিতমনুৰক্খতি তেন তত্থ তত্থ কত্তব্বকিচ্চস্স সংৱিধানতো. সেসেহীতি মণিৰতনইত্থিৰতনগহপতিৰতনেহি. তত্থ মণিৰতনেন যোজনপ্পমাণে দেসে অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা আলোকদস্সনাদিনা সুখমনুভৱতি, ইত্থিৰতনেন অতিক্কন্তমানুসৰূপসম্পত্তিদস্সনাদিৱসেন, গহপতিৰতনেন ইচ্ছিতিচ্ছিতমণিকনকৰজতাদিধনপ্পটিলাভৱসেন. উস্সাহসত্তিযোগো যেন কেনচি অপ্পটিহতাণাচক্কভাৱসিদ্ধিতো. হত্থিঅস্সৰতনাদীনং মহানুভাৱত্তা কোসসম্পত্তিযাপি পভাৱসম্পত্তিসিদ্ধিতো ‘‘হত্থি…পে… যোগো’’তি ৱুত্তং. কোসো হি নাম সতি উস্সাহসম্পত্তিযং (উগ্গতেজস্স সুকুমাৰপৰক্কমস্স পসন্নমুখস্স সম্মুখে পাপুণাতি). পচ্ছিমেনাতি পৰিণাযকৰতনেন. তঞ্হি সব্বৰাজকিচ্চেসু কুসলং অৱিৰজ্ঝনপযোগং. তেনাহ ‘‘মন্তসত্তিযোগো’’তি. তিৱিধসত্তিযোগফলং পৰিপুণ্ণং হোতীতি সম্বন্ধো. সেসেহীতি সেসেহি পঞ্চহি ৰতনেহি. অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেনাতি অদোসসঙ্খাতেন কুসলমূলেন সহজাতাদিপচ্চযৱসেন উপ্পাদিতকম্মস্স আনুভাৱেন সম্পজ্জন্তি সোম্মতৰৰতনজাতিকত্তা. মজ্ঝিমানি মণিইত্থিগহপতিৰতনানি. অলোভ…পে… কম্মানুভাৱেন সম্পজ্জন্তি উড়াৰধনস্স উড়াৰধনপটিলাভকাৰণস্স চ পৰিচ্চাগসম্পদাহেতুকত্তা. পচ্ছিমন্তি পৰিণাযকৰতনং. তঞ্হি অমোহ…পে… কম্মানুভাৱেন সম্পজ্জতি মহাপঞ্ঞেনেৱ চক্কৱত্তিৰাজকিচ্চস্স পৰিণেতব্বত্তা.
সৰণতো পটিপক্খৱিধমনতো সূৰা. তেনাহ ‘‘অভীৰুকজাতিকা’’তি. অসুৰে ৱিজিনিত্ৱা ঠিতত্তা ৱীৰো, সক্কো দেৱানমিন্দো, তস্স অঙ্গং দেৱপুত্তো সেনঙ্গভাৱতোতি ৱুত্তং ‘‘ৱীৰঙ্গৰূপাতি দেৱপুত্তসদিসকাযা’’তি. সভাৱোতি সভাৱভূতো অত্থো. ৱীৰকাৰণন্তি ৱীৰভাৱকাৰণং. ৱীৰিযমযসৰীৰা ৱিযাতি সৱিগ্গহৱীৰিযসদিসা সৱিগ্গহঞ্চে ৱীৰিযং সিযা, তংসদিসাতি অত্থো. ননু ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স পটিসেনা নাম নত্থি, যমস্স পুত্তা পমদ্দেয্যুং, অথ কস্মা ‘‘পৰসেনপমদ্দনা’’তি ৱুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘সচে’’তিআদি. তেন পৰসেনা হোতু ৱা মা ৱা, তে পন এৱং মহানুভাৱাতি দস্সেতি. ধম্মেনাতি কতূপচিতেন অত্তনো পুঞ্ঞধম্মেন. তেন হি সঞ্চোদিতা পথৱিযং সব্বৰাজানো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ‘‘স্ৱাগতং তে মহাৰাজা’’তিআদিং ৱত্ৱা অত্তনো ৰজ্জং ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স নিয্যাদেন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সো ইমং…পে… অজ্ঝাৱসতী’’তি. অট্ঠকথাযং পন তস্স যথাৱুত্তধম্মস্স চিৰতৰং ৱিপচ্চিতুং পচ্চযভূতং চক্কৱত্তিৱত্তসমুদাগতং পযোগসম্পত্তিসঙ্খাতং ধম্মং দস্সেতুং ‘‘পাণো ন হন্তব্বোতিআদিনা পঞ্চসীলধম্মেনা’’তি ৱুত্তং. এৱঞ্হি ‘‘অদণ্ডেন অসত্থেনা’’তি ইদং ৱচনং সুট্ঠুতৰং সমত্থিতং হোতি, যস্মা ৰাগাদযো পাপধম্মা উপ্পজ্জমানা সত্তসন্তানং ছাদেত্ৱা পৰিযোনন্ধিত্ৱা তিট্ঠন্তি, কুসলপৱত্তিং নিৱাৰেন্তি, তস্মা তে ‘‘ছদনা, ছদা’’তি চ ৱুত্তা.
ৱিৱট্টেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা. পূজাৰহতা ৱুত্তা ‘‘অৰহতীতি অৰহ’’ন্তি. তস্সাতি পূজাৰহতায. যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধো, তস্মা অৰহন্তি. বুদ্ধত্তহেতুভূতা ৱিৱট্টচ্ছদতা ৱুত্তা সৱাসনসব্বকিলেসপ্পহানপুব্বকত্তা বুদ্ধভাৱসিদ্ধিযা. অৰহং ৱট্টাভাৱেনাতি ফলেন হেতুঅনুমানদস্সনং. সম্মাসম্বুদ্ধো ছদনাভাৱেনাতি হেতুনা ফলানুমানদস্সনং. হেতুদ্ৱযং ৱুত্তং ‘‘ৱিৱট্টো ৱিচ্ছদো চা’’তি. দুতিযৱেসাৰজ্জেনাতি ‘‘খীণাসৱস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৱেসাৰজ্জেন. পুৰিমসিদ্ধীতি পুৰিমস্স পদস্স অত্থসিদ্ধি. পঠমেনাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৱেসাৰজ্জেন. দুতিযসিদ্ধীতি বুদ্ধত্তসিদ্ধি. ততিযচতুত্থেহীতি ‘‘যে খো পন তে অন্তৰাযিকা ধম্মা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০), ‘‘যস্স খো পন তে অত্থাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) চ আগতেহি ততিযচতুত্থেহি ৱেসাৰজ্জেহি. ততিযসিদ্ধীতি ৱিৱট্টচ্ছদনতা সিদ্ধি. যাথাৱতো অন্তৰাযিকনিয্যানিকধম্মাপদেসেন হি সত্থু ৱিৱট্টচ্ছদভাৱো লোকে পাকটো অহোসি. পুৰিমং ধম্মচক্খুন্তি পুৰিমপদং ভগৱতো ধম্মচক্খুং সাধেতি কিলেসাৰীনং সংসাৰচক্কস্স চ অৰানং হতভাৱদীপনতো. দুতিযং পদং বুদ্ধচক্খুং সাধেতি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৱ তং সম্ভৱতো. ততিযং পদং সমন্তচক্খুং সাধেতি সৱাসনসব্বকিলেসপ্পহানদীপনতো. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি হি ৱত্ৱা ‘‘ৱিৱট্টচ্ছদো’’তি ৱচনং বুদ্ধভাৱাৱহমেৱ সব্বকিলেসপ্পহানং ৱিভাৱেতীতি. সূৰভাৱন্তি লক্খণৱিভাৱনেন ৱিসদঞাণতং.
৩৮৫. গৱেসীতি (দী. নি. টী. ১.২৮৭) ঞাণেন পৰিযেসনং অকাসি. সমানযীতি ঞাণেন সঙ্কলেন্তো সমানং আনযি সমাহৰি. ন সক্কোতি সংকুচিতে ইৰিযাপথে যেভুয্যেন তেসং দুব্বিভাৱনতো. কঙ্খতীতি পদস্স আকঙ্খতীতি অযমত্থোতি আহ – ‘‘অহো ৱত পস্সেয্যন্তি পত্থনং উপ্পাদেতী’’তি. কিচ্ছতীতি কিলমতি. ‘‘কঙ্খতী’’তি পদস্স পুব্বে আসীসনত্থতং ৱত্ৱা ইদানি তস্স সংসযত্থত্তমেৱ ৱিকপ্পন্তৰৱসেন দস্সেন্তো ‘‘কঙ্খায ৱা দুব্বলা ৱিমতি ৱুত্তা’’তিআদি ৱুত্তং. তীহি ধম্মেহি তিপ্পকাৰেহি সংসযধম্মেহি. কালুস্সিযভাৱোতি অপ্পসন্নতায হেতুভূতো আৱিলভাৱো. যস্মা ভগৱতো কোসোহিতং সব্ববুদ্ধাৱেণিকং ৱত্থগুয্হং সুৱিসুদ্ধকঞ্চনমণ্ডলসন্নিকাসং অত্তনো সণ্ঠানসন্নিৱেসসুন্দৰতায আজানেয্যগন্ধহত্থিনো ৱৰঙ্গচাৰুভাৱং ৱিকসমানতপনিযাৰৱিন্দসমুজ্জলকেসৰাৱত্তৱিলাসং সঞ্ঝাপভানুৰঞ্জিতজলৱনন্তৰাভিলক্খিত-সম্পুণ্ণচন্দমণ্ডলসোভঞ্চ অত্তনো সিৰিযা অভিভুয্য ৱিৰাজতি, যং বাহিৰব্ভন্তৰমলেহি অনুপক্কিলিট্ঠতায চিৰকালং সুপৰিচিতব্ৰহ্মচৰিযাধিকাৰতায সুসণ্ঠিতসণ্ঠানসম্পত্তিযা চ কোপীনম্পি সন্তং অকোপীনমেৱ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ভগৱতো হী’’তিআদি. পহূতভাৱন্তি পুথুলভাৱং. এত্থেৱ হি তস্স সংসযো, তনুমুদুসুকুমাৰতাদীসু পনস্স গুণেসু তস্স ৱিচাৰণা এৱ নাহোসি.
হিৰিকৰণোকাসন্তি হিৰিযিতব্বট্ঠানং. ছাযন্তি পটিবিম্বং. কীদিসন্তি আহ ‘‘ইদ্ধিযা’’তিআদি. ছাযাৰূপন্তি ভগৱতো পটিবিম্বৰূপং. তঞ্চ খো বুদ্ধসন্তানতো ৱিনিমুত্তং ৰূপকমত্তং ভগৱতো সৰীৰৱণ্ণসণ্ঠানাৱযৱং ইদ্ধিমযং বিম্বকমত্তং, তং পন দস্সেন্তো ভগৱা যথা অত্তনো বুদ্ধৰূপং ন দিস্সতি, তথা কত্ৱা দস্সেতি. নীহৰিত্ৱাতি ফৰিত্ৱা.
কণ্ণসোতানং উপচিততনুতম্বলোমতায ধোতৰজতপনাড়িকাসদিসতা ৱুত্তা. মুখপৰিযন্তেতি কেসন্তে.
কিৰিযাকৰণন্তি কিৰিযায কাযিকস্স ৱাচসিকস্স পটিপত্তি. তত্থাতি তেসু কিচ্চেসু. ধম্মকথিকানং ৱত্তং দস্সেতুং বীজনিগ্গহণং কতং. ন হি অঞ্ঞথা সব্বস্সপি লোকস্স অলঙ্কাৰভূতং পৰমুক্কংসগতং সিক্খাসংযমানং বুদ্ধানং মুখচন্দমণ্ডলং পটিচ্ছাদেতব্বং হোতি.
পত্থৰিতৱিতানওলম্বিতগন্ধদামকুসুমদামকে গন্ধমণ্ডলমাড়ে. পুব্বভাগেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ‘‘এত্তকং ৱেলং সমাপত্তিযা ৱীতিনামেস্সামী’’তি এৱং পৱত্তেন পুব্বভাগেন কালং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. পচ্চযদাযকেসু অনুৰোধৱসেন পৰিসং উস্সাদেন্তো ৱা পগ্গণ্হন্তো, অদাযকেসু ৱিৰোধৱসেন পৰিসং অপসাদেন্তো ৱা.
যোগক্খেমং অন্তৰাযাভাৱং. সভাৱগুণেনেৱাতি যথাৱুত্তগুণেনেৱ. ভোতো গোতমস্স গুণং সৱিগ্গহং চক্কৱাড়ং অতিসম্বাধং ৱিত্থাৰেন সন্ধাৰেতুং অপ্পহোন্ততো. ভৱগ্গং অতিনীচং উপৰূপৰি সন্ধাৰেতুং অপ্পহোন্ততো.
৩৮৬. ঠানগমনাদীসু (দী. নি. টী. ২.৩৫) ভূমিযং সুট্ঠু সমংপতিট্ঠিতা পাদা এতস্সাতি সুপ্পতিট্ঠিতপাদো. তং পন ভগৱতো সুপ্পতিট্ঠিতপাদতং ব্যতিৰেকমুখেন ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অগ্গতলন্তি অগ্গপাদতলং. পণ্হীতি পণ্হিতলং. পস্সন্তি পাদতলস্স দ্ৱীসু পস্সেসু একেকং, উভযমেৱ ৱা পৰিযন্তং পস্সং. সুৱণ্ণপাদুকতলং ৱিয উজুকং নিক্খিপিযমানং. একপ্পহাৰেনেৱাতি একক্খণেযেৱ. সকলং পাদতলং ভূমিং ফুসতি নিক্খিপনে. একপ্পহাৰেনেৱ সকলং পাদতলং ভূমিতো উট্ঠহতীতি যোজনা.
তত্ৰাতি তায সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায অনুপুব্বনিন্নাৱ অচ্ছৰিযব্ভুতং ইদং ৱুচ্চমানং নিস্সন্দফলং. ৱুত্তমেৱত্থং সত্থু তিদিৱগমনেন সুপাকটং কাতুং ‘‘তথা হী’’তিআদিং ৱত্ৱা ‘‘ন হী’’তিআদিনা তং সমত্থেতি. তেন পঠমলক্খণতোপি দুতিযলক্খণং মহানুভাৱন্তি দস্সেতি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘অন্তমসো চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো পৰিসং উপাদায সব্বোপি চক্কলক্খণস্সেৱ পৰিৱাৰো’’তি. যুগন্ধৰপব্বতস্স তাৱতিংসভৱনস্স চ পকতিপদনিক্খেপট্ঠানুপসঙ্কমনে নেৱ বুদ্ধানং, ন দেৱতানং আনুভাৱো, অথ খো বুদ্ধানং লক্খণানুভাৱোতি ইমমত্থং নিদস্সিতং. সীলতেজেন…পে… দসন্নং পাৰমীনং আনুভাৱেনাতি ইদম্পি লক্খণনিব্বত্তকম্মৱিসেসকিত্তনমেৱাতি দট্ঠব্বং. সব্বাৱন্তেহীতি সব্বপদেসৱন্তেহি.
নাভিপৰিচ্ছিন্নাতি নাভিযং পৰিচ্ছিন্না পৰিচ্ছেদৱসেন ঠিতা. নাভিমুখপৰিক্খেপপট্টোতি পকতিচক্কস্স অক্খব্ভাহতপৰিহৰণত্থং নাভিমুখে ঠপেতব্বপৰিক্খেপপট্টো. নেমিমণিকাতি নেমিযং আৱড়িভাৱেন ঠিতমণিকালেখা.
সম্বহুলৱাৰোতি বহুৱিধলেখঙ্গৱিভাৱনৱাৰো. সত্তীতি আৱুধসত্তি. সিৰিৱচ্ছোতি সিৰিমুখং. নন্দীতি দক্খিণাৱট্টং. সোৱত্তিকোতি সোৱত্তিঅঙ্কো. ৱটংসকোতি আৱেড়ং. ৱড্ঢমানকন্তি পুৰিসহাৰি পুৰিসঙ্গং. মোৰহত্থকোতি মোৰপিঞ্ছকলাপো, মোৰপিঞ্ছ পৰিসিব্বিতো ৱা বীজনিৱিসেসো. ৱালবীজনীতি চামৰিৱালং. সিদ্ধত্থাদি পুণ্ণঘটপুণ্ণপাতিযো. ‘‘চক্কৱাড়ো’’তি ৱত্ৱা তস্স পধানাৱযৱে দস্সেতুং ‘‘হিমৱা সিনেৰু…পে… সহস্সানী’’তি ৱুত্তং.
আযতপণ্হীতি ইদং অঞ্ঞেসং পণ্হিতো দীঘতং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন অতিদীঘতন্তি আহ ‘‘পৰিপুণ্ণপণ্হী’’তি. যথা পন পণ্হিলক্খণং পৰিপুণ্ণং নাম হোতি, তং ব্যতিৰেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. আৰগ্গেনাতি মণ্ডলায সিখায. ৱট্টেত্ৱাতি যথা সুৱট্টং হোতি, এৱং ৱট্টেত্ৱা. ৰত্তকম্বলগেণ্ডুকসদিসাতি ৰত্তকম্বলমযগেণ্ডুকসদিসা.
মক্কটস্সেৱাতি ৱানৰস্স ৱিয. দীঘভাৱেন সমতং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. নিয্যাসতেলেনাতি ছদিকনিয্যাসাদিনিয্যাসসম্মিস্সেন তেলেন.
তলুনাতি সুকুমাৰা.
চম্মেনাতি অঙ্গুলন্তৰৱেঠিতচম্মেন. পটিবদ্ধঅঙ্গুলন্তৰোতি একতো সম্বদ্ধঅঙ্গুলন্তৰো. একপ্পমাণাতি দীঘতো সমানপ্পমাণা. যৱলক্খণন্তি অব্ভন্তৰতো অঙ্গুলিপব্বেঠিতং যৱলক্খণং. পটিৱিজ্ঝিত্ৱাতি তংতংপব্বানং সমানদেসতায অঙ্গুলীনং পসাৰিতকালে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিজ্ঝিতানি ৱিয ফুসিত্ৱা তিট্ঠন্তি.
সঙ্খা ৱুচ্চন্তি গোপ্ফকা, উদ্ধং সঙ্খা এতেসন্তি উস্সঙ্খা, পাদা. পিট্ঠিপাদেতি পিট্ঠিপাদসমীপে. সুখেন পাদা পৰিৱত্তন্তি পাদনামনাদীসু, তেনেৱ গচ্ছন্তানং তেসং হেট্ঠা পাদতলানি দিস্সন্তি. তেনাতি গোপ্ফকানং পিট্ঠিপাদতো উদ্ধং পতিট্ঠিতত্তা. চতুৰঙ্গুলমত্তঞ্হি তানি উদ্ধং আৰোহিত্ৱা পতিট্ঠহন্তি, নিগুড়্হানি চ হোন্তি, ন অঞ্ঞেসং ৱিয পঞ্ঞাযমানানি. সতিপি দেসন্তৰপ্পৱত্তিযং নিচ্চলোতি দস্সনত্থং নাভিগ্গহণং.
যস্মা এণীমিগস্স সমন্ততো একসদিসমংসা অনুক্কমেন উদ্ধং থূলা জঙ্ঘা হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘এণীমিগসদিসজঙ্ঘা’’তি. পৰিপুণ্ণজঙ্ঘোতি সমন্ততো মংসূপচযেন পৰিপুণ্ণজঙ্ঘো. তেনাহ ‘‘ন একতো’’তিআদি.
এতেনাতি ‘‘অনোনমন্তো’’তিআদিৱচনেন, জাণুফাসুভাৱদীপনেনাতি অত্থো. অৱসেসজনাতি ইমিনা লক্খণেন ৰহিতা জনা. খুজ্জা ৱা হোন্তি হেট্ঠিমকাযতো উপৰিমকাযস্স ৰস্সতায. ৱামনা ৱা উপৰিমকাযতো হেট্ঠিমকাযস্স ৰস্সতায. এতেন ঠপেত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধং চক্কৱত্তিনঞ্চ ইতৰে সত্তা খুজ্জা ৱামনা চাতি দস্সেতি.
ওহিতন্তি সমোহিতং অন্তোগধং. তথাভূতং পন তং তেন ছন্নং হোতীতি আহ ‘‘পটিচ্ছন্ন’’ন্তি.
সুৱণ্ণৱণ্ণোতি সুৱণ্ণৱণ্ণৱণ্ণোতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘জাতিহিঙ্গুলকেনা’’তিআদি. স্ৱাযমত্থো আৱুত্তিঞাযেন চ ৱেদিতব্বো. সৰীৰপৰিযাযো ইধ ৱণ্ণসদ্দোতি অধিপ্পাযেন পঠমৱিকপ্পং ৱত্ৱা তথাৰূপায পন ৰুড়্হিযা অভাৱং মনসি কত্ৱা ৱণ্ণধাতুপৰিযাযমেৱ ৱণ্ণসদ্দং গহেত্ৱা দুতিযৱিকপ্পো ৱুত্তো.
ৰজোতি সুখুমৰজো. জল্লন্তি মলীনভাৱাৱহো ৰেণুসঞ্চযো. তেনাহ ‘‘মলং ৱা’’তি. যদি ৱিৱট্টতি, কথং ন্হানাদীতি আহ ‘‘হত্থধোৱনা’’তিআদি.
আৱট্টপৰিযোসানেতি পদক্খিণাৱট্টায অন্তে.
ব্ৰহ্মুনো সৰীৰং পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা অনোনমিত্ৱা উজুকমেৱ উগ্গতন্তি আহ ‘‘ব্ৰহ্মা ৱিয উজুগত্তো’’তি. পস্সৱঙ্কাতি দক্খিণপস্সেন ৱা ৱামপস্সেন ৱা ৱঙ্কা.
হত্থপিট্ঠিআদিৱসেন সত্ত উস্সদা এতস্সাতি সত্তুস্সদো.
সীহস্স পুব্বদ্ধং সীহপুব্বদ্ধং, পৰিপুণ্ণাৱযৱতায সীহপুব্বদ্ধং ৱিয সকলো কাযো অস্সাতি সীহপুব্বদ্ধকাযো. সীহস্সেৱাতি সীহস্স ৱিয. সণ্ঠন্তীতি সণ্ঠহন্তি. নানাচিত্তেনাতি ৱিৱিধচিত্তেন. পুঞ্ঞচিত্তেনাতি পাৰমিতাপুঞ্ঞচিত্তৰূপেন. চিত্তিতোতি সঞ্জাতচিত্তভাৱো.
দ্ৱিন্নং কোট্টানমন্তৰন্তি দ্ৱিন্নং পিট্ঠিবাহানং ৱেমজ্ঝং, পিট্ঠিমজ্ঝস্স উপৰিভাগো. চিতং পৰিপুণ্ণন্তি অনিন্নভাৱেন চিতং, দ্ৱীহি কোট্টেহি সমতলতায পৰিপুণ্ণং. উগ্গম্মাতি উগ্গন্ত্ৱা.
নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো ৱিয পৰিমণ্ডলো নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো একস্স পৰিমণ্ডলসদ্দস্স লোপং কত্ৱা. ন হি সব্বো নিগ্ৰোধো মণ্ডলো. তেনাহ ‘‘সমক্খন্ধসাখো নিগ্ৰোধো’’তি. পৰিমণ্ডলসদ্দসন্নিধানেন ৱা পৰিমণ্ডলোৱ নিগ্ৰোধো গয্হতীতি পৰিমণ্ডলসদ্দস্স লোপেন ৱিনাপি অযমত্থো লব্ভতীতি আহ ‘‘নিগ্ৰোধো ৱিয পৰিমণ্ডলো’’তি. যাৱতক্ৱস্সাতি ও-কাৰস্স ৱ-কাৰাদেসং কত্ৱা ৱুত্তং.
সমৱট্টিতক্খন্ধোতি সমং সুৱট্টিতক্খন্ধো. কোঞ্চা ৱিয দীঘগলা, বকা ৱিয ৱঙ্কগলা, ৱৰাহা ৱিয পুথুলগলাতি যোজনা. সুৱণ্ণালিঙ্গসদিসোতি সুৱণ্ণমযখুদ্দকমুদিঙ্গসদিসো.
ৰসগ্গসগ্গীতি মধুৰাদিভেদং ৰসং গসন্তি অন্তো পৱেসন্তীতি ৰসগ্গসা, ৰসগ্গসানং অগ্গা ৰসগ্গসগ্গা, তা এতস্স সন্তীতি ৰসগ্গসগ্গী. তেনাতি ওজায অফৰণেন, হীনধাতুকত্তা তে বহ্ৱাবাধা হোন্তি.
‘‘হনূ’’তি সন্নিস্সযদন্তাধাৰস্স সমঞ্ঞা, তং ভগৱতো সীহহনুসদিসং, তস্মা ভগৱা সীহহনু. তত্থ যস্মা বুদ্ধানং ৰূপকাযস্স ধম্মকাযস্স চ উপমা নাম নিহীনুপমাৱ, নত্থি সমানুপমা, কুতো অধিকূপমা, তস্মা অযম্পি নিহীনুপমাতি দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. তিভাগৱসেন মণ্ডলতায দ্ৱাদসিযং পক্খস্স চন্দসদিসানি.
দন্তানং উচ্চনীচতা অব্ভন্তৰবাহিৰপস্সৱসেনপি ৱেদিতব্বা, ন অগ্গৱসেনেৱ. তেনাহ ‘‘অযপট্টছিন্নসঙ্খপটলং ৱিযা’’তি. অযপট্টন্তি চ ককচং অধিপ্পেতং. ৱিসমাতি ৱিসমসণ্ঠানা.
ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তসৰতায ছিন্নস্সৰাপি. অনেকাকাৰতায ভিন্নস্সৰাপি. কাকস্স ৱিয অমনুঞ্ঞসৰতায কাকস্সৰাপি. অপলিবুদ্ধত্তাতি অনুপদ্দুতৱত্থুকত্তা. ৱত্থুন্তি চ অক্খৰুপ্পত্তিট্ঠানমাহ. অট্ঠঙ্গসমন্নাগতোতি এত্থ অট্ঠঙ্গানি পৰতো আগমিস্সন্তি. মঞ্জুঘোসোতি মধুৰস্সৰো.
কৰৱীকসদ্দো যেসং সত্তানং সোতপথং উপগচ্ছতি, তে অত্তনো সৰসম্পত্তিযা পকতিং জহাপেত্ৱা অৱসে কৰোন্তো অত্তনো ৱসে ৱত্তেতি, এৱং মধুৰোতি দস্সেন্তো ‘‘তত্ৰিদ’’ন্তিআদিমাহ. তং পীতিন্তি তং বুদ্ধগতং পীতিং. তেনেৱ নীহাৰেন পুনপ্পুনং পৱত্তন্তং অৱিজহিত্ৱা ৱিক্খম্ভিতকিলেসা থেৰানং সন্তিকে লদ্ধধম্মস্সৱনসপ্পাযা উপনিস্সযসম্পত্তিযা পৰিপক্কঞাণতায ‘‘সত্তহি…পে… পতিট্ঠাসী’’তি. সত্তসতমত্তেন ওৰোধজনেন সদ্ধিং পদসাৱ থেৰানং সন্তিকং উপগতত্তা ‘‘সত্তহি জঙ্ঘাসতেহি সদ্ধি’’ন্তি ৱুত্তং.
অভিনীলনেত্তোতি অধিকনীলনেত্তো. অধিকনীলতা চ সাতিসযং নীলভাৱেন ৱেদিতব্বা, ন নেত্তে নীলৱণ্ণস্সেৱ অধিকভাৱতোতি আহ ‘‘ন সকলনীলনেত্তোৱা’’তিআদি. পীতলোহিতৱণ্ণা সেতমণ্ডলগতৰাজিৱসেন, নীলসেতকাড়ৱণ্ণা পন তংতংমণ্ডলৱসেনেৱ ৱেদিতব্বা.
চক্খুভণ্ডন্তি অক্খিদলন্তি কেচি, অক্খিদলপত্তন্তি অঞ্ঞে. অক্খিদলেহি পন সদ্ধিং অক্খিবিম্বন্তি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্হি ৱিনিগ্গতগম্ভীৰজোতনাপি যুত্তা হোতি.
উণ্ণাসদ্দো লোকে অৱিসেসতো লোমপৰিযাযো, ইধ পন লোমৱিসেসৱাচকোতি আহ ‘‘উণ্ণলোম’’ন্তি. নলাটমজ্ঝজাতাতি নলাটমজ্ঝগতা. ওদাততায উপমা, ন মুদুতায. ৰজতপুব্বুড়কাতি ৰজতমযতাৰকা.
দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চ ৱুত্তন্তি যস্মা বুদ্ধা চক্কৱত্তিনো চ পৰিপুণ্ণনলাটতায পৰিপুণ্ণসীসবিম্বতায চ ‘‘উণ্হীসসীসা’’তি ৱুচ্চন্তি, তস্মা তে দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চ ‘‘উণ্হীসসীসো’’তি ইদং ৱুত্তং. ইদানি তং অত্থদ্ৱযং ভগৱতি সুপ্পতিট্ঠিতন্তি দস্সেতুং ‘‘তথাগতস্সহী’’তিআদি ৱুত্তং. সণ্হতমতায সুৱণ্ণৱণ্ণতায চ ৰঞ্ঞো বদ্ধউণ্হীসপট্টো ৱিয ৱিৰোচতি. কপ্পসীসাতি দ্ৱিধাভূতসীসা. ফলসীসাতি ফলসদিসসীসা. অট্ঠিসীসাতি মংসস্স অভাৱতো তচোপৰিযোনদ্ধঅট্ঠিমত্তসীসা. তুম্বসীসাতি লাবুসদিসসীসা. পব্ভাৰসীসাতি পিট্ঠিভাগেন ওলম্বমানসীসা. পুৰিমনযেনাতি পৰিপুণ্ণনলাটতাপক্খেন. উণ্হীসৱেঠিতসীসো ৱিযাতি উণ্হীসপট্টেন ৱেঠিতসীসপদেসো ৱিয. উণ্হীসং ৱিযাতি ছেকেন সিপ্পিনা ৱিৰচিতউণ্হীসমণ্ডলং ৱিয.
কম্মন্তি যেন যেন কম্মেন যং যং লক্খণং নিব্বত্তং, তং তং কম্মং. কম্মসৰিক্খকন্তি তস্স তস্স লক্খণস্স তংকম্মানুৰূপতা. লক্খণন্তি তস্স মহাপুৰিসলক্খণস্স অৱিপৰীতসভাৱো. লক্খণানিসংসন্তি তং লক্খণপটিলাভেন লদ্ধব্বগুণো. ইমানি কম্মাদীনীতি ইমানি অনন্তৰং ৱুত্তানি কম্মকম্মসৰিক্খকাদীনি দস্সেত্ৱা তং সৰূপতো ৱিভাৱেত্ৱা কথেতব্বানি সংৱণ্ণকেন.
ৰতনৱিচিত্তসুৱণ্ণতোৰণং তস্মিং কালে মনুস্সলোকে নত্থীতি ৱুত্তং ‘‘দেৱনগৰে’’তি. সব্বসো সুপুপ্ফিতসালৰুক্খো অসাধাৰণসোভো মনুস্সূপচাৰে ন লব্ভতীতি আহ ‘‘সেলন্তৰম্হী’’তি. কিৰিযাচাৰন্তি কাযিকৱাচসিককিৰিযাপৱত্তিং.
৩৮৭. সততপাটিহাৰিযন্তি সততং চৰিমভৱে সব্বকালং লক্খণনিব্বত্তককম্মানুভাৱহেতুকং বুদ্ধাৱেণিকং পাটিহাৰিযং. বুদ্ধানং অতিদূৰে পাদং নিক্খিপিতুকামানম্পি নাতিদূৰে এৱ নিক্খিপনং হোতীতি ‘‘ন অতিদূৰে ঠপেস্সামীতি উদ্ধৰতী’’তি ৱুত্তং. পকতিসঞ্চৰণৱসেনেতং ৱুত্তং, তাদিসেন পাদেন অনেকযোজনে ঠপেস্সামীতি উদ্ধৰণম্পি হোতিযেৱ. অতিদূৰং হীতিআদি পমাণাতিক্কমে দোসদস্সনং. এৱং সতীতি এৱং দক্খিণপাদৱামপাদানং যথাধিপ্পেতপতিট্ঠিতট্ঠানে সতি. পদৱিচ্ছেদোতি পদৱাৰৱিচ্ছেদো. যাদিসং পসাৰেন্তো ৱামপাদস্স উদ্ধৰণং পতিট্ঠানঞ্চ, দক্খিণপাদস্স তাদিসমেৱ, ইতি নেসং উদ্ধৰণপতিট্ঠানানং সমানতো অঞ্ঞমঞ্ঞভাৱেন অনূনানধিকতায ৱুত্তং ‘‘দক্খিণপাদকিচ্চং ৱামপাদেন নিযমিতং, ৱামপাদকিচ্চং দক্খিণপাদেন নিযমিত’’ন্তি.
দিৱাতি উপকট্ঠায ৱেলায. ৱিহাৰভত্তত্থাযাতি ৱিহাৰে যথাৱুদ্ধং গহেতব্বভত্তত্থায. পচ্ছতো আগচ্ছন্তোতি পকতিগমনেন পচ্ছতো আগচ্ছন্তো. ওকাসং ন লভতীতি পদনিক্খেপট্ঠানং ন লভতি. ঊৰুপৰিযাযো ইধ সত্থি-সদ্দোতি আহ ‘‘ন ঊৰুং উন্নামেতী’’তি. দণ্ডঙ্কুসং ৱুচ্চতি দীঘদণ্ডো অঙ্কুসো, তেন ৰুক্খসাখং ছিন্দতো পুৰিসস্স যথা পচ্ছাভাগেন পাদানং ওসক্কনং হোতি, এৱং ভগৱতো পাদা ন ওসক্কন্তীতি আহ ‘‘ৰুক্খসাখাছেদন…পে… ওসক্কাপেতী’’তি. ওবদ্ধানাবদ্ধট্ঠানেহি পাদং কোট্টেন্তো ৱিযাতি আবদ্ধট্ঠানেন অনাবদ্ধট্ঠানেন চ পাদখণ্ডং কোট্টেত্ৱা থদ্ধং কৰোন্তো ৱিয. ন ইতো চিতো চ চালেতীতি অপৰাপৰং ন চালেতি. উস্সঙ্খপাদতায সুখেনেৱ পাদানং পৰিৱত্তনতো নাভিতো পট্ঠায উপৰিমকাযো ন ইঞ্জতীতি হেট্ঠিমকাযোৱ ইঞ্জতি. তেনাহ ‘‘উপৰিম…পে… নিচ্চলো হোতী’’তি. ন জানাতি অনিঞ্জনতো. কাযবলেনাতি গমনপযোগসঙ্খাতেন কাযগতেন ৱিসেসবলেন. জৱগমনহেতুভূতেন ৱা কাযবলেন. তেনাহ ‘‘বাহা খিপন্তো’’তিআদি. জৱেন গচ্ছন্তো হি বাহা খিপতি, সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি. নাগাপলোকিতৱসেনাতি নাগস্স অপলোকনমিৱ সকলকাযেনেৱ পৰিৱত্তেত্ৱা অপলোকনৱসেন.
অনাৱৰণঞাণস্সাতি অনাৱৰণঞাণবলেন দস্সনস্স. অনাৱৰণৱাৰো পন কাযে পতিট্ঠিতৰূপদস্সনম্পি অনাৱৰণমেৱাতি দস্সনত্থং ৱুত্তো. ইন্দখীলতো পট্ঠাযাতি নগৰদ্ৱাৰে ইন্দখীলতো পট্ঠায. পকতিইৰিযাপথেনেৱাতি ওনমনাদিং অকত্ৱা উজুকগমনাদিনা এৱ. যদি এৱং কোট্ঠকদ্ৱাৰগেহপ্পৱেসে কথন্তি আহ ‘‘দলিদ্দমনুস্সান’’ন্তিআদি. পৰিৱত্তেন্তেনাতি নিপজ্জনত্থং কাযং পৰিৱত্তেন্তেন.
হত্থেহি গহেত্ৱাতি উভোহি হত্থেহি উভোসু কটিপ্পদেসেসু পৰিগ্গহেত্ৱা. পততি নিসীদনট্ঠানে নিপজ্জনৱসেন পততি. ওৰিমং অঙ্গং নিস্সায নিসিন্নোতি পল্লঙ্কমাভুজিত্ৱা উক্কুটিকনিসজ্জায উপৰিমকাযং হেট্ঠিমকাযে পতিট্ঠপেন্তোযেৱ ভাৰীকৰণৱসেন ওৰিমঙ্গং নিস্সায নিসিন্নো. ঘংসন্তোতি আনিসদদেসেন আসনট্ঠানং ঘংসন্তো. পাৰিমঙ্গন্তি সত্থিভাগসম্মদ্দং আনিসদপদেসং. তথেৱাতি ঘংসন্তো এৱ. ওলম্বকং ধাৰেন্তো ৱিযাতি ওলম্বকসুত্তং ওতাৰেন্তো ৱিয. তেন উজুকমেৱ নিসীদনমাহ. সৰীৰস্স গৰুকভাৱহেতূনং দূৰতো সমুপাযিতভাৱেন সল্লহুকভাৱতো তূলপিচুং ঠপেন্তো ৱিয.
অপ্পেসক্খানং মহানুভাৱগেহপ্পৱেসে সিযা ছম্ভিতত্তং, চিত্তক্খোভো, দৰথৱসেন নানপ্পকাৰকপ্পনং, ভযৱসেন তণ্হাৱসেন পৰিতস্সনং, তং সব্বং ভগৱতো নত্থীতি দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি (ম. নি. ২.৩৮৭) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি.
উদকং দীযতি এতেনাতি উদকদানং, ভিঙ্কাৰাদি উদকভাজনং. বদ্ধং কত্ৱাতি হত্থগতমত্তিকং ৱিয অত্তনো ৱসে অৱত্তন্তং কত্ৱা. পৰিৱত্তেত্ৱাতি কুজ্জিত্ৱা. ৱিছড্ডযমানো উদকস্স ৱিক্খিপনৱসেন ছড্ডযমানো.
তথা ন গণ্হাতি, ব্যঞ্জনমত্তায এৱ গণ্হন্তো. ভত্তং ৱা অমনাপন্তি আনেত্ৱা যোজনা. ব্যঞ্জনেন আলোপঅতিনামনং, আলোপেন ব্যঞ্জনঅতিনামনন্তি ইমেসু পন দ্ৱীসু পঠমমেৱ অসাৰুপ্পতায অনিট্ঠং ৱজ্জেতব্বন্তি পাড়িযং পটিক্খিত্তন্তি দট্ঠব্বং. সব্বত্থেৱাতি সব্বস্মিং আহৰিতব্বৱত্থুস্মিং সুপণীতভাৱেন ৰসো পাকটো হোতি ঞাণেন পৰিঞ্ঞাতত্তা. ৰসগেধো পন নত্থি সেতুঘাতত্তা.
অস্সাতি ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদিপদস্স. ৱুত্তমেতন্তি ‘‘ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিনিচ্ছযো আগতো’’তি সব্বাসৱসুত্তে (ম. নি. ১.২৩) সংৱণ্ণযন্তেন ৱুত্তমেতং, তস্মা ন এত্থ তং ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো, তস্মা যো তস্মিং তস্মিং ৱিনিচ্ছযে ৱিসেসৱাদো ইচ্ছিতব্বো. সো পৰমত্থমঞ্জূসায ৱিসুদ্ধিমগ্গৱণ্ণনায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পত্তস্স গহণট্ঠানন্তি হত্থেন পত্তস্স গহণপদেসং. ৱিনিৱত্তিত্ৱাতি পত্তে সব্বং আমিসগতং সদ্ধিং ভত্তেন ৱিনিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি. পমাণাতিক্কন্তন্তি কেলাযনৱসেন অতিক্কন্তপমাণং আৰক্খং ঠপেতি. চীৱৰভোগন্তৰন্তি চীৱৰপটলন্তৰং. উদৰেন অক্কমিত্ৱাতি উদৰেনেৱ সন্নিৰুম্ভিত্ৱা.
অপ্পত্তকালং অভিমুখং নামেতি উপনামেতীতি অতিনামেতি, পত্তকালং অতিক্কামেন্তো নামেতি অপনেতীতি অতিনামেতি. উভযম্পি একজ্ঝং গহেত্ৱা পাড়িযং ‘‘ন চ অনুমোদনস্স কালমতিনামেতী’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ.
ৱেগগমনেন পটিসংমুঞ্চিত্ৱা ধাৱিত্ৱা গচ্ছতি. অচ্চুক্কট্ঠন্তি অতিৱিয উদ্ধং কত্ৱা কড্ঢিতপাৰুতং. তেনাহ ‘‘যো হি যাৱ হনুকট্ঠিতো…পে… হোতী’’তি. অচ্চোক্কট্ঠন্তি অতিৱিয হেট্ঠা কত্ৱা কড্ঢিতপাৰুতং. তেনাহ ‘‘যাৱ গোপ্ফকা ওতাৰেত্ৱা’’তি. উভতো উক্খিপিত্ৱাতি দক্খিণতো ৱামতোতি উভোসু পস্সেসু উত্তৰাসঙ্গং উক্খিপিত্ৱা. থনন্তি দক্খিণথনং.
ৱিস্সট্ঠোতি ৱিমুত্তো. তেনাহ ‘‘ৱিস্সট্ঠত্তাযেৱ চেস ৱিঞ্ঞেয্যো’’তি. যস্মা অমুত্তৱাদিনো ৱচনং অৱিস্সট্ঠতায ন সিনিয্হতি, ন এৱং মুত্তৱাদিনোতি আহ ‘‘সিনিদ্ধো’’তি. ৱিঞ্ঞেয্যোতি সুপৰিব্যত্ততায অক্খৰতো চ ব্যঞ্জনতো চ ৱিঞ্ঞাতুং সক্কুণেয্যো. তেনাহ ‘‘পাকটো’’তি. ৱিঞ্ঞাপনিযোতি ৱিজানিতব্বো. ব্যঞ্জনৱসেনেৱ চেত্থ ৱিঞ্ঞেয্যতা ৱেদিতব্বা ঘোসস্স অধিপ্পেতত্তা. মধুৰোতি পিযো পেমনীযো অপলিবুদ্ধো. সৱনমৰহতি, সৱনস্স সোতস্স হিতোতি ৱা সৱনীযো. সম্পিণ্ডিতোতি সহিতো. ভগৱতো হি সদ্দো উপ্পত্তিট্ঠানকতাসঞ্চিতত্তা সহিতাকাৰেনেৱ আপাথমাগচ্ছতি, ন অযোসলাকায পহটকংসথালং ৱিয ৱিপ্পকিণ্ণো. তেনাহ ‘‘অৱিসাৰী’’তি. গম্ভীৰোতি যথা গম্ভীৰৱত্থুপৰিচ্ছিন্দনেন ঞাণস্স গম্ভীৰসমঞ্ঞা, এৱং গম্ভীৰট্ঠানসম্ভৱতো সদ্দস্স গম্ভীৰসমঞ্ঞাতি আহ ‘‘গম্ভীৰোতি গম্ভীৰসমুট্ঠিতো’’তি. নিন্নাদৱাতি সৱিসেসং নিন্নাদৱা. স্ৱাযং ৱিসেসো গম্ভীৰভাৱসিদ্ধোতি আহ ‘‘গম্ভীৰত্তাযেৱ চেস নিন্নাদী’’তি. এৱমেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি চতুৰঙ্গনিপ্ফাদীনি ৱেদিতব্বানি. অকাৰণা মা নস্সীতি বুদ্ধানুভাৱেন ৱিয সৰস্স পৰিসপৰিযন্ততা ৱুত্তা, ধম্মতাৱসেনেৱ পন সা ৱেদিতব্বা তস্স মূলকাৰণস্স তথা অৱট্ঠিতত্তা.
পচ্চোসক্কিত্ৱাতি পটিনিৱত্তিত্ৱা. সমুস্সিতকঞ্চনপব্বতং ৱিয উপৰি ইন্দনীলৰতনৱিততসিখং ৱিজ্জুল্লতাভূসিতং. মহাপথৱীআদযো সত্থুগুণপটিভাগতায নিদস্সনং, কেৱলং মহন্ততামত্তং উপাদায নিদস্সিতা.
৩৯০. অপ্পটিসংৱিদিতোতি অনাৰোচিতো. আগমনৱসেন চেত্থ পটিসংৱেদিতন্তি আহ ‘‘অৱিঞ্ঞাতআগমনো’’তি. উগ্গতভাৱন্তি কুলভোগৱিজ্জাদীহি উড়াৰভাৱং. অনুদ্দযসম্পন্নাতি কাৰুণিকা.
৩৯১. সহসাৱ ওকাসকৰণেন উচ্চকুলীনতা দীপিতা হোতীতি আহ ‘‘ৱেগেন উট্ঠায দ্ৱিধা ভিজ্জিত্ৱা’’তিআদি.
নাৰিসমাননামন্তি ইত্থিঅত্থজোতকনামং. তেনাহ ‘‘ইত্থিলিঙ্গ’’ন্তি. অৱ্হাতব্বাতি কথেতব্বা.
৩৯৪. একনীহাৰেনেৱ অট্ঠ পঞ্হে ব্যাকৰোন্তো. ‘‘পুব্বেনিৱাসং…পে… পৱুচ্চতী’’তি ইমিনা পুব্বেনিৱাসস্স ৱিদিতকাৰণং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘তস্স পুব্বেনিৱাসো পাকটো’’তি. দিব্বচক্খুঞাণং কথিতং তস্স পৰিভণ্ডঞাণভাৱতো যথাকম্মূপগঞাণস্স. ‘‘জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞা ৱোসিতো’’তি চ ৱুত্তত্তা মুনীতি অসেক্খমুনি ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অৰহত্তঞাণমোনেয্যেন সমন্নাগতো’’তি.
কিলেসৰাগেহি কিলেসৱিৱণ্ণতাহি. জাতিক্খযপ্পত্তত্তা ‘‘অথো জাতিক্খযং পত্তো’’তি ৱুত্তত্তা. অভিজানিত্ৱাতি অভিৱিসিট্ঠতায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায ঞত্ৱা. ইদানি পটিসম্ভিদাযং আগতনযেন পৰিঞ্ঞাপহানভাৱনাসচ্ছিকিৰিযাসমাপত্তীনং পাৰগমনেন পাৰগূতি অযমেত্থ অত্থোতি দস্সেতুং ‘‘পাৰগূতি ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অভিঞ্ঞেয্যধম্মানং জাননৱসেন অভিঞ্ঞাপাৰগূ. তাদিসোতি যাদিসো ‘‘পাৰগূ সব্বধম্মান’’ন্তি পদদ্ৱযেন ৱুত্তো, তাদিসো. ছহি আকাৰেহীতি পজাননাদীহি যথাৱুত্তেহি ছহি আকাৰেহি.
কামঞ্চেত্থ দ্ৱে এৱ পুচ্ছাগাথা দ্ৱে চ ৱিস্সজ্জনাগাথা, পুচ্ছাপটিপাটিযা পন অসঙ্কৰতো চ ৱিস্সজ্জনং পৱত্ততি, তং নিদ্ধাৰেতুং কিং পনাতিআদি ৱুত্তং. ৱেদেহি গতত্তাতি ৱেদেহি মগ্গঞাণেহি পাৰঙ্গতত্তা. পুব্বেনিৱাসন্তিআদীহি ৱিজ্জানং অত্থিতায বোধিতত্তা. পাপধম্মানন্তি ছত্তিংসপাপধম্মানং সোত্থানং মগ্গং পাপনেন নিস্সেসতো সোধিতত্তা.
৩৯৫. ধম্মো নাম অৰহত্তমগ্গো কুসলধম্মেসু উক্কংসপাৰমিপ্পত্তিযা উক্কট্ঠনিদ্দেসেন. তস্স অনুৰূপধম্মভাৱতো অনুধম্মো নাম হেট্ঠিমমগ্গফলধম্মা. যো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা যথানুসিট্ঠং ন পটিপজ্জতি, সো তথাগতং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেঠেতি নাম. যো পন পটিপজ্জন্তো চ দন্ধাভিঞ্ঞতায কম্মট্ঠানসোধনত্থং অন্তৰন্তৰা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা অনেকৱাৰং কথাপেতি, সো এত্তাৱতা ধম্মাধিকৰণং তথাগতং ৱিহেঠেতীতি ন ৱত্তব্বো. ন হি ভগৱতো ধম্মদেসনায পৰিস্সমো অত্থি, অযঞ্চ অত্থো মহাসুদস্সনসুত্তাদীহি (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো, তস্মা – ‘‘সচ্চধম্মস্স অনুধম্ম’’ন্তি ৱত্তব্বে ৱুত্তমেৱ ব্যতিৰেকমুখেন ৱিভাৱেতুং ‘‘ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসী’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তত্থ পৰিনিব্বাযীতি পৰকালে চেত্থ পৰিনিব্বানম্পি সঙ্গয্হতি, তং পন ইমস্মিং গহিতমেৱ হোতীতি আহ ‘‘দেসনায অৰহত্তেনেৱ কূটং গহিত’’ন্তি.
ব্ৰহ্মাযুসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.