২. ৰট্ঠপালসুত্তৱণ্ণনা
২৯৩. থূলমেৱ থুল্লং, থুল্লা ৱিপুলা মহন্তা কোট্ঠা জাতা ইমস্সাতি থুল্লকোট্ঠিকন্তি ওদনপূপপহূতৱসেন লদ্ধনামো নিগমো. অট্ঠকথাযং পন থুল্লকোট্ঠন্তি অত্থো ৱুত্তো. তেন পাড়িযং ইক-সদ্দেন পদৱড্ঢনং কতন্তি দস্সেতি.
২৯৪. ৰট্ঠপালোতি ইদং তস্স কুলপুত্তস্স নামং. পৱেণিৱসেন আগতকুলৱংসানুগতন্তি সমুদাগমতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘কস্মা ৰট্ঠপালো’’তিআদি ৱুত্তং. সন্ধাৰেতুন্তি ৱিনাসনতো পুব্বে যাদিসং, তথেৱ সম্মদেৱ ধাৰেতুং সমত্থো. সদ্ধাতি কম্মফলসদ্ধায সম্পন্না. সামণেৰং দিস্ৱাতি সিক্খাকামতায এতদগ্গে ঠপিযমানং দিস্ৱা.
সহ ৰঞ্ঞাতি সৰাজিকং, ৰঞ্ঞা সদ্ধিং ৰাজপৰিসং. চাতুৱণ্ণন্তি ব্ৰাহ্মণাদিচতুৱণ্ণসমুদাযং. পোসেতুন্তি ৱদ্ধেতুং দানাদীহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গণ্হিতুং. যং কুলং. পহোস্সতীতি সক্খিস্সতি.
তেন তেন মে উপপৰিক্খতোতি ‘‘কামা নামেতে অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অট্ঠিকঙ্কলূপমা’’তি (ম. নি. ১.২৩৪; পাচি. ৪১৭; মহানি. ৩, ৬) চ আদিনা যেন যেন আকাৰেন কামেসু আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, তব্বিপৰিযাযতো নেক্খম্মে আনিসংসং গুণং পকাসেন্তং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, তেন তেন পকাৰেন উপপৰিক্খতো ৱীমংসন্তস্স ময্হং এৱং হোতি এৱং উপট্ঠাতি. সিক্খত্তযব্ৰহ্মচৰিযন্তি অধিসীলাদিসিক্খত্তযসঙ্গহং সেট্ঠচৰিযং. অখণ্ডাদিভাৱাপাদনেন অখণ্ডং লক্খণৱচনঞ্হেতং. কঞ্চিপি সিক্খেকদেসং অসেসেত্ৱা একন্তেনেৱ পৰিপূৰেতব্বতায একন্তপৰিপুণ্ণং. চিত্তুপ্পাদমত্তম্পি সংকিলেসমলং অনুপ্পাদেত্ৱা অচ্চন্তমেৱ ৱিসুদ্ধং কত্ৱা পৰিহৰিতব্বতায একন্তপৰিসুদ্ধং. ততো এৱ সঙ্খং ৱিয লিখিতন্তি সঙ্খলিখিতং. তেনাহ ‘‘লিখিতসঙ্খসদিস’’ন্তি. দাঠিকাপি মস্সুগ্গহণেনেৱ গহেত্ৱা ‘‘মস্সু’’ত্ৱেৱ ৱুত্তং, উত্তৰাধৰমস্সুন্তি অত্থো. কসাযেন ৰত্তানি কাসাযানি. অননুঞ্ঞাতং পুত্তং ন পব্বাজেতি ‘‘মাতাপিতূনং লোকিযমহাজনস্স চিত্তঞ্ঞথত্তং মা হোতূ’’তি. তথা হি সুদ্ধোদনমহাৰাজস্স তথা ৱৰো দিন্নো.
২৯৫. পিযাযিতব্বতো পিযোতি আহ ‘‘পীতিজনকো’’তি. মনস্স অপ্পাযনতো মনাপোতি আহ ‘‘মনৱড্ঢনকো’’তি. সুখেধিতো তৰুণদাৰককালে. ততো পৰঞ্চ সপ্পিখীৰাদিসাদুৰসমনুঞ্ঞভোজনাদিআহাৰসম্পত্তিযা সুখপৰিভতো. অথ ৱা দড়্হভত্তিকধাতিজনাদিপৰিজনসম্পত্তিযা চেৱ পৰিচ্ছদসম্পত্তিযা চ উড়াৰপণীতসুখপচ্চযূপহাৰেহি চ সুখেধিতো, অকিচ্ছেনেৱ দুক্খপ্পচ্চযৱিনোদনেন সুখপৰিভতো. অজ্ঝত্তিকঙ্গসম্পত্তিযা ৱা সুখেধিতো, বাহিৰঙ্গসম্পত্তিযা সুখপৰিভতো. কস্সচীতি উপযোগত্থে সামিৱচনং, কিঞ্চীতি ৱুত্তং হোতি, অযমেৱ ৱা পাঠো. তথা হি ‘‘অপ্পমত্তকম্পি কলভাগং দুক্খস্স ন জানাসী’’তি অত্থো ৱুত্তো. এৱং সন্তেতি ননু মযং ৰট্ঠপাল মৰণাদীসু কেনচি উপাযেন অপ্পতীকাৰেন মৰণেনপি তযা অকামকাপি ৱিনা ভৱিস্সাম, এৱং সতি. যেনাতি যেন কাৰণেন. কিং পনাতি এত্থ কিন্তি কাৰণত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কেন পন কাৰণেনা’’তি.
২৯৬. পৰিচাৰেহীতি পৰিতো তত্থ তত্থ যথাসকং ৱিসযেসু চাৰেহি. তেনাহ ‘‘ইতো চিতো চ উপনেহী’’তি. পৰিচাৰেহীতি ৱা সুখূপকৰণেহি অত্তানং পৰিচাৰেহি, অত্তনো পৰিচৰণং কাৰেহি. তথাভূতো চ যস্মা লড়ন্তো কীড়ন্তো নাম হোতি, তস্মা ‘‘লড়া’’তিআদি ৱুত্তং. নিচ্চদানং দানং নাম, উপোসথদিৱসাদীসু দাতব্বং অতিৰেকদানং পদানং নাম. পৱেণীৰক্খণৱসেন ৱা দীযমানং দানং নাম, অত্তনাৱ পট্ঠপেত্ৱা দীযমানং পদানং নাম. পচুৰজনসাধাৰণং ৱা নাতিউড়াৰং দানং নাম, অনঞ্ঞসাধাৰণং অতিউড়াৰং পদানং নাম. উদ্দস্সেতব্বাতি উদ্ধং দস্সেতব্বা. কুতো উদ্ধং তে দস্সেতব্বা? পব্বজিততো উদ্ধং অত্তানং মাতাপিতৰো দস্সেতব্বা, তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি.
২৯৯. বলং গহেত্ৱাতি এত্থ বলগ্গহণং নাম কাযবলস্স উপ্পাদনমেৱাতি আহ ‘‘কাযবলং জনেত্ৱা’’তি. এৱং ৱিহৰন্তোতি যথা পাড়িযং ৱুত্তং এৱং একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো ৱিহৰন্তো. তস্মাতি যস্মা নেয্যো, ন উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, ন চ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ, তস্মা. চিৰেন পব্বজিতো দ্ৱাদসমে ৱস্সে অৰহত্তং পাপুণি. যং পন ৱুত্তং পাড়িযং ‘‘ন চিৰস্সেৱা’’তি, তং সট্ঠি ৱস্সানি ততো অধিকম্পি ৱিপস্সনাপৰিৱাসং ৱসন্তে উপাদায ৱুত্তং.
সত্তদ্ৱাৰকোট্ঠকস্সাতি সত্তগব্ভন্তৰদ্ৱাৰকোট্ঠকসীসেন গব্ভন্তৰানি ৱদতি. পহৰাপেতীতি ৱযোৱুড্ঢানুৰূপং কপ্পাপনাদিনা অলঙ্কাৰাপেতি. অন্তোজাততায ঞাতিসদিসী দাসী ঞাতিদাসী. পূতিভাৱেনেৱ লক্খিতব্বো দোসো ৱা অভিদোসো, সোৱ আভিদোসিকো, অভিদোসং ৱা পচ্চূসকালং গতো পত্তো অতিক্কন্তোতি আভিদোসিকো. তেনাহ ‘‘একৰত্তাতিক্কন্তস্সা’’তিআদি. অপৰিভোগাৰহো পূতিভূতভাৱেন. অৰিযৱোহাৰেনাতি অৰিযসমুদাচাৰেন. অৰিযা হি মাতুগামং ভগিনিৱাদেন সমুদাচৰন্তি. নিস্সট্ঠপৰিগ্গহন্তি পৰিচ্চত্তালযং. ৱত্তুং ৱট্টতীতি নিৰপেক্খভাৱতো ৱুত্তং, ইধ পন ৱিসেসতো অপৰিভোগাৰহত্তাৱ ৱত্থুনো. নিমীযতি সঞ্ঞাযতীতি নিমিত্তং, তথাসল্লক্খিতো আকাৰোতি আহ ‘‘আকাৰং অগ্গহেসী’’তি.
৩০০. ঘৰং পৱিসিত্ৱাতি গেহসামিনিযা নিসীদিতব্বট্ঠানভূতং অন্তোগেহং পৱিসিত্ৱা. আলপনেতি দাসিজনস্স আলপনে. বহি নিক্খমন্তাতি যথাৱুত্তঅন্তোগেহতো বহি নিক্খমন্তিযো. ঘৰেসু সালা হোন্তীতি ঘৰেসু একমন্তে ভোজনসালা হোন্তি পাকাৰপৰিক্খিত্তা সুসংৱিহিতদ্ৱাৰবন্ধা সুসম্মট্ঠৱালিকঙ্গণা.
অনোকপ্পনং অসদ্দহনং. অমৰিসনং অসহনং. অনাগতৱচনং অনাগতসদ্দপ্পযোগো, অত্থো পন ৱত্তমানকালিকোৱ. তেনাহ ‘‘পচ্চক্খম্পী’’তি. অৰিযিদ্ধিযন্তি ‘‘পটিকূলে অপটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতী’’তি (অ. নি. ৫.১৪৪) এৱং ৱুত্তঅৰিযিদ্ধিযং.
পূতিকুম্মাসো ছড্ডনীযধম্মো তস্স গেহতো লদ্ধোপি ন দাতব্বযুত্তকো দাসিজনেন দিন্নোতি আহ ‘‘দেয্যধম্মৱসেন নেৱ দানং অলত্থম্হা’’তি. ‘‘ইমেহি মুণ্ডকেহী’’তিআদিনা নিত্থুননৱচনেন পচ্চক্খানং অত্থতো লদ্ধমেৱ, তস্স পন উজুকফাসুসমাচাৰৱসেন অলদ্ধত্তা ৱুত্তং ‘‘ন পচ্চক্খান’’ন্তি. তেনাহ – ‘‘পটিসন্থাৰৱসেন পচ্চক্খানম্পি ন অলত্থম্হা’’তি. ‘‘নেৱ দান’’ন্তিআদি পচ্চাসীসায অক্খন্তিযা চ ৱুত্তং ৱিয পচুৰজনো মঞ্ঞেয্যাতি তন্নিৱত্তনত্থং অধিপ্পাযমস্স ৱিৱৰিতুং ‘‘কস্মা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. সুত্তিকাপটিচ্ছন্নন্তি সিপ্পিকাছদাহি ছন্নং.
উক্কট্ঠএকাসনিকতাযাতি ইদং ভূতকথনমত্তং থেৰস্স তথাভাৱদীপনতো. মুদুকস্সপি হি একাসনিকস্স যায নিসজ্জায কিঞ্চিমত্তং ভোজনং ভুত্তং, ৱত্তসীসেনপি ততো ৱুট্ঠিতস্স পুন ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. তেনাহ তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো ‘‘আসনং ৱা ৰক্খেয্য ভোজনং ৱা’’তি. উক্কট্ঠসপদানচাৰিকোতি পুৰতো পচ্ছতো চ আহটভিক্খম্পি অগ্গহেত্ৱা বহিদ্ৱাৰে ঠত্ৱা পত্তৱিস্সজ্জনমেৱ কৰোতি. এতেনেৱ থেৰস্স উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকভাৱো দীপিতো. তেনাহ – ‘‘স্ৱাতনায ভিক্খং নাম নাধিৱাসেতী’’তি. অথ কস্মা অধিৱাসেসীতি আহ ‘‘মাতু অনুগ্গহেনা’’তিআদি. পণ্ডিতা হি মাতাপিতূনং আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা কাতব্বং অনুগ্গহং অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা ধুতঙ্গসুদ্ধিকা ন ভৱন্তি.
৩০১. পযুত্তন্তি ৱদ্ধিৱসেন পযোজিতং, তদ্ধিতলোপং কত্ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং যথা অঞ্ঞত্থাপি ‘‘পিতামহং ধনং লদ্ধা, সুখং জীৱতি সঞ্চযো’’তি. জেট্ঠকিত্থিযোতি পধানিত্থিযো. ইতোতি ইমস্মিং কুলে অনুভৱিতব্বৱিভৱসম্পত্তিতো. অঞ্ঞতোতি ইমস্স দিন্নত্তা অঞ্ঞস্মিং কুলে অনুভৱিতব্বসম্পত্তিতো.
৩০২. চিত্তৱিচিত্তন্তি কপ্পনায চেৱ অৰহৰূপেন অলঙ্কাৰাদিনা চ চিত্তিতঞ্চেৱ ৱিচিত্তিতঞ্চ. ৱণকাযন্তি ৱণভূতং কাযং. সমন্ততো উস্সিতন্তি হেট্ঠিমকাযৱসেন হেট্ঠা উপৰি চ সন্নিস্সিতং. নিচ্চাতুৰন্তি অভিণ্হপ্পটিপীড়িতং, সদা দুক্খিতং ৱা. বহুসঙ্কপ্পন্তি ৰাগৱত্থুভাৱেন অভিজনেহি হাৱভাৱৱিলাসৱসেন, আমিসৱসেন চ সোণসিঙ্গালাদীহি বহূহি সঙ্কপ্পেতব্বং. ঠিতীতি অৱট্ঠানং অৱিপৰিণামো নত্থি. তেনাহ – ‘‘ভিজ্জনধম্মতাৱ নিযতা’’তি, পৰিস্সৱভাৱাপত্তি চেৱ ৱিনাসপত্তি চ একন্তিকাতি অত্থো.
চিত্তকতম্পীতি গন্ধাদীহি চিত্তকতম্পি. ৰূপন্তি সৰীৰং.
অলত্তককতাতি পিণ্ডিঅলত্তকেন সুৱণ্ণকতা. তেনাহ ‘‘অলত্তকেন ৰঞ্জিতা’’তি. চুণ্ণকমক্খিতন্তি দোসনীহৰণেহি তাপদহনাদীহি কতাভিসঙ্খাৰমুখং গোৰোচনাদীহি ওভাসনকচুণ্ণেহি মক্খিতং, তেনাহ ‘‘সাসপকক্কেনা’’তিআদি.
ৰসোদকেনাতি সৰলনিয্যাসৰসমিস্সেন উদকেন. আৱত্তনপৰিৱত্তে কত্ৱাতি আৱত্তনপৰিৱত্তনৱসেন নতে কত্ৱা. অট্ঠপদকৰচনাযাতি ভিত্তিকূটদ্ধচন্দাদিৱিভাগায অট্ঠপদকৰচনায.
ৱিৰৱমানেতি ‘‘অযং পলাযতি, গণ্হ গণ্হা’’তি ৱিৰৱমানে. হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণওৰোধেতি ৱত্তব্বং.
৩০৩. উস্সিতায উস্সিতাযাতি কুলৱিভৱবাহুসচ্চপঞ্ঞাসম্পত্তিযা উগ্গতায উগ্গতায. অভিলক্খিতো উড়াৰভাৱেন.
৩০৪. পৰিজুঞ্ঞানীতি পৰিহানানি. যে ব্যাধিনা অভিভূতা সত্তা জিণ্ণকপ্পা ৱযোহানিসত্তা ৱিয হোন্তি, ততো নিৱত্তেন্তো ‘‘জৰাজিণ্ণো’’তি আহ. ৱযোৱুড্ঢো, ন সীলাদিৱুড্ঢো. মহত্তং লাতি গণ্হাতীতি মহল্লকো, জাতিযা মহল্লকো, ন ৱিভৱাদিনাতি জাতিমহল্লকো. দ্ৱত্তিৰাজপৰিৱত্তসঙ্খাতং অদ্ধানং কালং গতো ৱীতিৱত্তোতি অদ্ধগতো. তথা চ পঠমৱযং মজ্ঝিমৱযঞ্চ অতীতো হোতীতি আহ ‘‘অদ্ধানং অতিক্কন্তো’’তি. জিণ্ণাদিপদেহি পঠমৱযমজ্ঝিমৱযস্স বোধিতত্তা অনুপ্পত্ততাৱিসিট্ঠো ৱয-সদ্দো ওসানৱযৱিসযোতি আহ ‘‘পচ্ছিমৱযং অনুপ্পত্তো’’তি.
‘‘অপ্পিচ্ছো, অপ্পডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সো’’তি (অ. নি. ১০.১১) এৱমাদীসু ৱিয অপ্প-সদ্দো অভাৱত্থোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘অপ্পাবাধোতি অৰোগো, অপ্পাতঙ্কোতি নিদ্দুক্খো’’তি. অপ্পত্থো ৱা ইধ, তত্থাপি অপ্প-সদ্দো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি ‘‘যো হি, গহপতি, ইমং পূতিকাযং পৰিহৰন্তো মুহুত্তম্পি আৰোগ্যং পটিজানেয্য কিমঞ্ঞত্ৰ বাল্যা’’তি (সং. নি. ৩.১) সুত্তপদং সমত্থিতং হোতি. ৱিপচ্চনং ৱিপাকো, সো এৱ ৱেপাকো. সমো ৱেপাকো এতিস্সা অত্থীতি সমৱেপাকিনী, তায. তেনেৱ সমৱেপাকিনিভাৱেন সব্বম্পি সম্মদেৱ গণ্হাতি ধাৰেতীতি গহণী. গহণিসম্পত্তিযা হি যথাভুত্তআহাৰো সম্মদেৱ জীৰন্তো সৰীৰে তিট্ঠতি, নো অঞ্ঞথা ভুত্তভুত্তো আহাৰো জীৰতি গহণিযা তিক্খভাৱেন. তথেৱ তিট্ঠতীতি ভুত্তাকাৰেনেৱ তিট্ঠতি গহণিযা মন্দভাৱতো. ভত্তচ্ছন্দো উপ্পজ্জতেৱ ভুত্তআহাৰস্স সম্মা পৰিণামং গতত্তা. তেনেৱাতি সমৱেপাকিনিভাৱেনেৱ. পত্তানং ভোগানং পৰিক্খিযমানং ন সহসা একজ্ঝংযেৱ পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, অথ খো অনুক্কমেন, তথা ঞাতযোপীতি আহ ‘‘অনুপুব্বেনা’’তি. ছাতকভযাদিনাতি আদি-সদ্দেন ব্যাধিভযাদিং সঙ্গণ্হাতি.
৩০৫. উদ্দেসসীসেন নিদ্দেসো গহিতোতি আহ ‘‘ধম্মনিদ্দেসা উদ্দিট্ঠা’’তি. যস্মা ৱা যে ধম্মা উদ্দিসিতব্বট্ঠেন ‘‘উদ্দেসা’’তি ৱুচ্চন্তি. তেৱ ধম্মা নিদ্দিসিতব্বট্ঠেন নিদ্দেসাতি ‘‘ধম্মনিদ্দেসা উদ্দিট্ঠা’’তি অত্থো ৱুত্তো. অথ ৱা যে ধম্মা অনিচ্চতাদিৱিভাৱনৱসেন উদ্ধং উদ্ধং দেসেস্সন্তি, তে ধম্মা তথেৱ নিস্সেসতো দেসেস্সন্তীতি এৱং উদ্দেসনিদ্দেসপদানং অনত্থন্তৰতা ৱেদিতব্বা. তত্থাতি জৰামৰণসন্তিকে. অদ্ধুৱোতি নিদ্ধুৱো ন থিৰো, অনিচ্চোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ধুৱট্ঠানৱিৰহিতো’’তি, অজাতাভূতাসঙ্খতধুৱভাৱকাৰণৱিৱিত্তোতি অত্থো. উপনীয্যতীতি ৱা জৰামৰণেন লোকো সম্মা নীযতি, তস্মা অদ্ধুৱোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তাযিতুন্তি জাতিআদিব্যসনতো ৰক্খিতুং সমত্থেন ইস্সৰেন অত্তনা ৱিৰহিতোতি. ‘‘ইমং লোকং ইতো ৱট্টদুক্খতো মোচেস্সামি, জৰাব্যাধিমৰণানং তং অধিভৱিতুং ন দস্সামী’’তি এৱং অভিসৰতীতি অভিস্সৰণং, লোকস্স সুখস্স দাতা হিতস্স ৱিধাতা কোচি ইস্সৰো, তদভাৱতো আহ ‘‘অনভিস্সৰোতি অসৰণো’’তি. নিস্সকো মমাযিতব্বৱত্থুঅভাৱতো, তেনাহ ‘‘সকভণ্ডৱিৰহিতো’’তিআদি. তণ্হায ৱসে জাতো তণ্হায ৱিজিতোতি কত্ৱা ‘‘তণ্হায দাসো’’তি ৱুত্তং.
৩০৬. হত্থিৱিসযত্তা হত্থিসন্নিস্সিতত্তা ৱা হত্থিসিপ্পং ‘‘হত্থী’’তি গহিতন্তি আহ – ‘‘হত্থিস্মিন্তি হত্থিসিপ্পে’’তি, সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সাতিসযং ঊৰুবলং এতস্স অত্থীতি ঊৰুবলীতি আহ – ‘‘ঊৰুবলসম্পন্নো’’তি, তমেৱত্থং পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যস্স হী’’তিআদি ৱুত্তং. অভিন্নং পৰসেনং ভিন্দতো ভিন্নং সকসেনং সন্ধাৰযতো উপত্থম্ভযতো. বাহুবলীতি এত্থাপি ‘‘যস্স হি ফলকঞ্চ আৱুধঞ্চ গহেত্ৱা’’তিআদিনা অত্থো ৱত্তব্বো, ইধ পন পৰহত্থগতং ৰজ্জং আহৰিতুং বাহুবলন্তি যোজনা. যথা হি ‘‘ঊৰুবলী’’তি এত্থাপি বাহুবলং অনামসিত্ৱা অত্থো, এৱং ‘‘বাহুবলী’’তি এত্থ ঊৰুবলং অনামসিত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো, আহিতো অহংমানো এত্থাতি অত্তা, অত্তভাৱো. অলং সমত্থো অত্তা এতস্সাতি অলমত্থোতি আহ ‘‘সমত্থঅত্তভাৱো’’তি.
পৰিযোধাযাতি ৱা পৰিতো আৰক্খং ওদহিত্ৱা. ‘‘সংৱিজ্জন্তে খো, ভো ৰট্ঠপাল, ইমস্মিং ৰাজকুলে হত্থিকাযাপি…পে… ৱত্তিস্সন্তী’’তি ইদম্পি সো ৰাজা উপৰি ধম্মুদ্দেসস্স কাৰণং আহৰন্তো আহ.
ৱুত্তস্সেৱ অনু পচ্ছা গাযনৱসেন কথনং অনুগীতি. তা পন গাথা ধম্মুদ্দেসানং দেসনানুপুব্বিং অনাদিযিত্ৱাপি যথাৰহং সঙ্গণ্হনৱসেন অনুগীতাতি আহ ‘‘চতুন্নং ধম্মুদ্দেসানং অনুগীতি’’ন্তি.
৩০৭. একন্তি একজাতিযং. ৱত্থুকামকিলেসকামা ৱিসযভেদেন ভিন্দিত্ৱা তথা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বো.
সাগৰন্তেনাতি সাগৰপৰিযন্তেন.
অহো ৱতাতি সোচনে নিপাতো, ‘‘অহো ৱত পাপং কতং মযা’’তিআদীসু ৱিয. অমৰাতিআদীসু আহূতি কথেন্তি. মতং উদ্দিস্স ‘‘অম্হ’’ন্তি ৱত্তব্বে সোকৱসেন ‘‘অমৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি.
ৱোসানন্তি নিট্ঠং, পৰিযোসানন্তি অত্থো. সাৱাতি পঞ্ঞা এৱ. ধনতোতি সব্বধনতো. উত্তমতৰা সেট্ঠা, তেনেৱাহ ‘‘পঞ্ঞাজীৱিং জীৱিতমাহু সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৪).
তেসু পাপং কৰোন্তেসু সত্তেসু, নিদ্ধাৰণে চেতং ভুম্মৱচনং. পৰম্পৰাযাতি অত্তভাৱপৰম্পৰায. সংসাৰং আপজ্জিত্ৱাতি ভৱাদীসু সংসাৰস্স আপজ্জনহেতুং আপজ্জন্তো পৰলোকং উপেতি, পৰলোকং উপেন্তোৱ বহুৱিধদুক্খসঙ্খাতং গব্ভঞ্চ উপেতি. তাদিসস্সাতি তথাৰূপস্স গব্ভৱাসদুক্খাদীনং অধিট্ঠানভূতস্স অপ্পপঞ্ঞস্স অঞ্ঞো অপ্পপঞ্ঞো চ অভিসদ্দহন্তো হিতসুখাৱহন্তি পত্তিযাযন্তো.
‘‘পাপধম্মো’’তি ৱুত্তত্তা তাদিসস্স পৰলোকো নাম দুগ্গতি এৱাতি আহ ‘‘পৰম্হি অপাযলোকে’’তি.
ৱিৱিধৰূপেনাতি ৰূপসদ্দাদিৱসেন তত্থপি পণীততৰাদিৱসেন বহুৱিধৰূপেন.
সামঞ্ঞমেৱাতি সমণভাৱো এৱ সেয্যো. এত্থ চ আদিতো দ্ৱীহি গাথাহি চতুত্থো ধম্মুদ্দেসো অনুগীতো. চতুত্থগাথায ততিযো. পঞ্চমগাথায দুতিযো. ছট্ঠগাথায দুতিযততিযা. সত্তমগাথায পঠমো ধম্মুদ্দেসো অনুগীতো, অট্ঠমাদীহি পৱত্তিনিৱত্তীসু কামেসু নেক্খম্মে চ যথাৰহং আদীনৱানিসংসং ৱিভাৱেত্ৱা অত্তনো পব্বজ্জকাৰণং পৰমতো দস্সেন্তো যথাৱুত্তধম্মুদ্দেসং নিগমেতি, তেন ৱুত্তং ‘‘তা পন গাথা ধম্মুদ্দেসানং দেসনানুপুব্বিং অনাদিযিত্ৱাপি যথাৰহং সঙ্গণ্হনৱসেন অনুগীতা’’তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
ৰট্ঠপালসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.