৭. মহাসকুলুদাযিসুত্তৱণ্ণনা

২৩৭. অভিঞ্ঞাতাতি এদিসো এদিসো চাতি অভিলক্খণৱসেন ঞাতা. অপ্পসদ্দস্স ৱিনীতো, অপ্পসদ্দতায মন্দভাণিতায ৱিনীতোতি চ অপ্পসদ্দৱিনীতোতি ৱুচ্চমানে অঞ্ঞেন ৱিনীতভাৱো দীপিতো হোতি, ভগৱা পন সযম্ভুঞাণেন সযমেৱ ৱিনীতো. তস্মা পাড়িযং ‘‘অপ্পসদ্দৱিনীতো’’তি ন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ন হি ভগৱা অঞ্ঞেন ৱিনীতো’’তি.

২৩৮. হিয্যোদিৱসং উপাদায ততো আসন্নানি কতিপযানি দিৱসানি পুৰিমানি নাম হোন্তি, পুৰিমানীতি চ পুব্বকানি, অতীতানীতি অত্থো. ততো পৰন্তি যথা ৱুত্তঅতীতদিৱসতো অনন্তৰং পৰং পুৰিমতৰং অতিসযেন পুৰিমত্তা. ইতি ইমেসু দ্ৱীসু পৱত্তিতো যথাক্কমং পুৰিমপুৰিমতৰভাৱো, এৱং সন্তেপি যদেত্থ ‘‘পুৰিমতৰ’’ন্তি ৱুত্তং, ততো পভুতি যং যং ওৰং, তং তং পৰং, যং যং পৰং, তং তং ‘‘পুৰিমতৰ’’ন্তি ৱুত্তং হোতি. কুতূহলযুত্তা সালা কুতূহলসালা যথা ‘‘আজঞ্ঞৰথো’’তি. ইমে দস্সনাদযো.

অযথাভূতগুণেহীতি অযথাভূতং মিচ্ছাদীপিতঅত্থমত্তেনেৱ উগ্ঘোসিতগুণেহি সমুগ্গতো ঘোসিতো. তৰন্তি অতিক্কমন্তি এতেনাতি তিত্থং, অগ্গমগ্গো. দিট্ঠিগতিকমগ্গো পন অযথাভূতোপি তেসং তথা ৱিতৰণং উপাদায তিত্থন্তি ৱোহৰীযতীতি তং কৰোন্তা তিত্থকৰা. ওসৰতীতি পৱিসতি.

২৩৯. সহিতন্তি পুব্বাপৰাৱিৰুদ্ধং. ন কিঞ্চি জাতন্তি পটিঞ্ঞাদোসহেতুদোসউদাহৰণদোসদুট্ঠদোসতায ন কিঞ্চি জাতং. তেনাহ ‘‘আৰোপিতো তে ৱাদো’’তি. ৱদন্তি তেন পৰিভাসন্তীতি ৱাদো দোসো. সভাৱক্কোসেনাতি সভাৱতো পৱত্তকোট্ঠাসেন.

২৪০. পীড়েয্যাতি মধুভণ্ডেন সহ ভাজনে পীড়েত্ৱা দদেয্য. সব্ৰহ্মচাৰীহি সম্পযোজেত্ৱাতি সহধম্মিকেহি ৱিহেঠনপযোগং কত্ৱা, তেনাহ ‘‘ৱিৱাদং কত্ৱা’’তি.

২৪১. ইতৰীতৰেনাতি পণীততো ইতৰেন. তেনাহ ‘‘লামকলামকেনা’’তি.

২৪২. ভত্তকোসকেনাতি কোসকভত্তেন, খুদ্দকসৰাৱভত্তকেনাতি অত্থো. বেলুৱমত্তভত্তাহাৰাতি বিল্লপমাণভত্তভোজনা. ওট্ঠৱট্টিযাতি মুখৱট্টিযা. সব্বাকাৰেনেৱাতি সব্বপ্পকাৰেনেৱ. অনপ্পাহাৰোতি ন ৱত্তব্বো কদাচি অপ্পাহাৰোতি কত্ৱা. তত্থ অতিৱিয অঞ্ঞেহি অৱিসয্হং অপ্পাহাৰতং ভগৱতো দস্সেতুং ‘‘পধানভূমিয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. মযাতি নিস্সক্কৱচনং. ৱিসেসতৰাতি তেন ধম্মেন ৱিসেসৱন্ততৰা.

ৱতসমাদানৱসেনেৱ পংসুকূলং ধাৰেন্তীতি পংসুকূলিকাতি আহ – ‘‘সমাদিন্নপংসুকূলিকঙ্গা’’তি, সদ্দত্থো পন ‘‘ৱিসুদ্ধিমগ্গে’’ (ৱিসুদ্ধি. ১.২৪) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. পিণ্ডপাতিকা সপদানচাৰিনোতিআদীসুপি এসেৱ নযো. তত্থ তত্থ সত্থেন ছিন্দিতত্তা সত্থলূখানি. যং যং সপ্পাযং, তস্সেৱ গহণং উচ্চিনন্তি আহ ‘‘উচ্চিনিত্ৱা…পে… থিৰট্ঠানমেৱ গহেত্ৱা’’তি. অলাবুলোমসানীতি অলাবুলোমানি ৱিয সুখুমতৰানি চীৱৰসুত্তংসূনি এতেসং সন্তীতি অলাবুলোমসানি. পাতিতসাণপংসুকূলন্তি কড়েৱৰেন সদ্ধিং ছড্ডিতসাণমযং পংসুকূলং, যং তুম্বমত্তে পুড়ৱে ওধুনিত্ৱা সত্থা গণ্হি.

‘‘যথাপি ভমৰো পুপ্ফ’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ৪৯) ৱুত্তং মধুকৰভিক্খাচাৰৱতং ‘‘পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (মহাৱ. ৭৩, ১২৮) ৱচনতো ভিক্খূনং পকতিভূতং ৱতন্তি ৱুত্তং ‘‘উঞ্ছাসকে ৱতে ৰতা’’তি. ৱত-সদ্দো চেত্থ পকতিৱতসঙ্খাতং সকৱতং ৱদতি. তেনাহ ‘‘উঞ্ছাচৰিযসঙ্খাতে ভিক্খূনং পকতিৱতে’’তি. উচ্চনীচঘৰদ্ৱাৰট্ঠাযিনোতি মহন্তখুদ্দকগেহানং বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকট্ঠাযিনো. কবৰমিস্সকং ভত্তং সংহৰিত্ৱাতি কণাজকমিস্সকং ভত্তং সম্পিণ্ডিত্ৱা. উম্মাৰতো পট্ঠাযাতি ঘৰুম্মাৰতো পট্ঠায.

চীৱৰানুগ্গহত্থন্তি চীৱৰানুৰক্খণত্থং. এত্থ চ যস্মা বুদ্ধা নাম সদেৱকে লোকে অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং, সা চস্স পুঞ্ঞক্খেত্ততা পৰমুক্কংসগতা, তস্মা সত্তানং তাদিসং উপকাৰং আচিক্খিত্ৱা তে চ অনুগ্গণ্হন্তা গহপতিচীৱৰং সাদিযন্তি, চতুপচ্চযসন্তোসে পন নে পৰমুক্কংসগতা এৱাতি দট্ঠব্বং.

২৪৪. সপ্পচ্চযন্তি সহেতুকং সকাৰণং হুত্ৱা ধম্মং দেসেতীতি অযমেত্থ অত্থো. চোদকো পন অধিপ্পাযং অজানন্তো ‘‘কিং পনা’’তিআদিমাহ. ইতৰো ‘‘নো ন দেসেতী’’তিআদিনা অধিপ্পাযং ৱিৱৰতি. নিদানন্তি চেত্থ ঞাপকং উপ্পত্তিকাৰণং অধিপ্পেতং, তঞ্চ তস্স তস্স অনুপ্পত্তিযুত্তস্স অত্থস্স পটিপক্খহৰণতো ‘‘সপ্পাটিহাৰিয’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পুৰিমস্সেৱেতং ৱেৱচন’’ন্তি. ৰাগাদীনং ৱা পটিহৰণং পটিহাৰিযং, তদেৱ পাটিহাৰিযং, সহ পাটিহাৰিযেনাতি সপ্পাটিহাৰিযং. ৰাগাদিপটিসেধৱসেনেৱ হি সত্থা ধম্মং দেসেতি.

২৪৫. তস্স তস্স পঞ্হস্সাতি যং যং পঞ্হং পৰো অভিসঙ্খৰিত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছতি, তস্স তস্স পঞ্হস্স. উপৰি আগমনৱাদপথন্তি ৱিস্সজ্জনে কতে ততো উপৰি আগচ্ছনকং ৱাদমগ্গং. ৱিসেসেত্ৱা ৱদন্তোতি ৱত্ততি, ‘‘ভো গোতম, ৱত্তুমৰহতী’’তি অত্তনো ৱাদভেদনত্থং আহতং কাৰণং অত্তনো মাৰণত্থং আৱুধং নিদস্সেন্তো ৱিয ৱিসেসেত্ৱা ৱদন্তো পহাৰকেন ৱচনেন. অন্তৰন্তৰেতি মযা ৱুচ্চমানকথাপবন্ধস্স অন্তৰন্তৰে. দদেয্য ৱদেয্য. এৱৰূপেসু ঠানেসূতি পৰৱাদীহি সদ্ধিং ৱাদপটিৱাদট্ঠানেসু. তে নিগ্গহেতুং মযা দেসিতং সুত্তপদং আনেত্ৱা মমযেৱ অনুসাসনিং ওৱাদং পচ্চাসীসন্তি.

২৪৬. সম্পাদেমীতি মনোৰথং সম্পাদেমি. পৰিপূৰেমীতি অজ্ঝাসযং পৰিপূৰেমি. অধিসীলেতি অধিকে উত্তমসীলে. সাৱকসীলতো চ পচ্চেকবুদ্ধসীলতো চ বুদ্ধানং সীলং অধিকং উক্কট্ঠং পৰমুক্কংসতো অনঞ্ঞসাধাৰণভাৱতো. তেনাহ ‘‘বুদ্ধসীলং নাম কথিত’’ন্তি. ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞাতি তত্থ তত্থ ঠানসো উপ্পন্নপঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. অৱসেসা পঞ্ঞাতি ইধ পাড়িযং আগতা অনাগতা চ যথাৱুত্তঞাণদ্ৱযৱিনিমুত্তা পঞ্ঞা.

২৪৭. ৱিসেসাধিগমানন্তি সতিপট্ঠানাদীনং অধিগন্ধব্বৱিসেসানং. অভিঞ্ঞা নাম ছ অভিঞ্ঞা, তাসু উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ছড়ভিঞ্ঞাৰহতোৱ অগ্গমগ্গপঞ্ঞা ইধ অভিঞ্ঞাতি অধিপ্পেতা, তস্স ৱোসানং পৰিযোসানং পাৰমী পৰমুক্কংসাতি অৱকংসাতি চ অগ্গফলং ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘অভিঞ্ঞা…পে… অৰহত্তং পত্তা’’তি.

উপাযপধানেতি অৰিযফলাধিগমনস্স উপাযভূতে পধানে. ‘‘অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদিঅত্থা’’তি গহিতা তথেৱ হোন্তি, তং অত্থং সাধেন্তিযেৱাতি এতস্স অত্থস্স দীপকো সম্মা-সদ্দোতি যথাঅধিপ্পেতত্থস্স অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদিনো উপাযভূতে, পধানউপাযভূতেতি অত্থো. সম্মা-সদ্দস্স ৱা যোনিসো অত্থদীপকতং সন্ধায ‘‘যোনিসো পধানে’’তি ৱুত্তং. ছন্দং জনেতীতি কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দং উপ্পাদেতি পৱত্তেতি ৱা. ৱাযমতীতি পযোগপৰক্কমং কৰোতি. ৱীৰিযং আৰভতীতি কাযিকচেতসিকৱীৰিযং কৰোতি. চিত্তং উক্খিপতীতি তেনেৱ সহজাতৱীৰিযেন কোসজ্জপক্খতো চিত্তং উক্খিপতি. পদহতীতি সম্মপ্পধানভূতং ৱীৰিযং পৱত্তেতি. পটিপাটিযা পনেতানি চত্তাৰি পদানি আসেৱনাভাৱনাবহুলীকম্মসাতচ্চকিৰিযাহি যোজেতব্বানি. ‘‘পদহতী’’তি ৱা ইমিনা আসেৱনাদীহি সদ্ধিং সিখাপত্তং উস্সোড়্হিৱীৰিযং যোজেতব্বং. ৱড্ঢিযা পৰিপূৰণত্থন্তি যাৱতা ভাৱনাপাৰিপূৰিযা পৰিপূৰণত্থং. যা ঠিতীতি যা কুসলানং ধম্মানং পটিপক্খৱিগমেন অৱট্ঠিতি. সো অসম্মোসোতি সো অৱিনাসো. যং ৱেপুল্লন্তি যো সব্বসো ৱিপুলভাৱো মহন্ততা. ভাৱনাপাৰিপূৰীতি ভাৱনায পৰিপূৰিতা. অত্থোতিপি ৱেদিতব্বং পুৰিমপচ্ছিমপদানং সমানত্থভাৱতো.

পুব্বভাগপটিপদা কথিতাতংতংৱিসেসাধিগমস্স পটিপদাৱিভাৱনায আৰদ্ধত্তা. অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পজ্জনেন অনত্থাৱহতা নাম নত্থীতি ৱুত্তং – ‘‘উপ্পজ্জমানা’’তি ৱচনং উপ্পন্নানং ৰাসন্তৰভাৱেন গহিতত্তা. তথা কুসলানং ধম্মানং উপ্পজ্জনেনাতি ৱুত্তং – অনুপ্পজ্জমানাতি ৱচনং উপ্পন্নানং ৰাসন্তৰভাৱেন গহিতত্তা. নিৰুজ্ঝমানাতি পটিপক্খসমাযোগেন ৱিনস্সমানা, ন খণনিৰোধৱসেন নিৰুজ্ঝমানা.

লোভাদযো ৱেদিতব্বা, যে আৰদ্ধৱিপস্সকানং উপ্পজ্জনাৰহা. সকিং উপ্পজ্জিত্ৱাতি সভাৱকথনমত্তমেতং. একৱাৰমেৱ হি মগ্গো উপ্পজ্জতি. নিৰুজ্ঝমানোতি সৰসেনেৱ নিৰুজ্ঝমানো. ন হি তস্স পটিপক্খসমাযোগো নাম অত্থি. ফলস্সাতি অনন্তৰকালেৱ উপ্পজ্জনকফলস্স. পচ্চযং দত্ৱাৱ নিৰুজ্ঝতীতি ইমিনা মগ্গো সম্পতি আযতিঞ্চ একন্তেনেৱ অত্থাৱহোতি দস্সেতি. পুৰিমস্মিম্পীতি ‘‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা অনুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যু’’ন্তি এতস্মিং ততিযৱাৰেপি. ‘‘সমথৱিপস্সনা গহেতব্বা’’তি ৱুত্তং অট্ঠকথাযং, তং পন মগ্গস্স অনুপ্পন্নতায সব্ভাৱতো, অনুপ্পজ্জমানে চ তস্মিং ৱট্টানত্থসব্ভাৱতোতি মগ্গস্সপি সাধাৰণভাৱতো ন যুত্তন্তি পটিক্খিপতি. যদি সমথৱিপস্সনানম্পি অনুপ্পত্তি অনত্থাৱহা, মগ্গস্স অনুপ্পত্তিযা ৱত্তব্বং নত্থীতি.

মহন্তং, গাৰৱং হোতি, তস্মা ‘‘সঙ্ঘগাৰৱেন যথাৰুচি ৱন্দিতুং ন লভামী’’তি সঙ্ঘেন সহ ন নিক্খমি. এত্তকং ধাতূনং নিধানং নাম অঞ্ঞত্ৰ নত্থি, মহাধাতুনিধানতো হি নীহৰিত্ৱা কতিপযা ধাতুযো তত্থ তত্থ চেতিযে উপনীতা, ইধ পন ৰামগামথূপে ৱিনট্ঠে নাগভৱনং পৱিট্ঠা দোণমত্তা ধাতুযো উপনীতা. অতিমন্দানি নোতি ননু অতিৱিয মন্দানি.

সংৱিজ্জিত্ৱাতি ‘‘কথঞ্হি নাম মাদিসো ঈদিসং অনত্থং পাপুণিস্সতী’’তি সংৱেগং জনেত্ৱা. ঈদিসং নাম মাদিসং আৰব্ভ ৱত্তব্বন্তি কিং ৱদতীতি তং ৱচনং অনাদিযন্তো.

সন্তসমাপত্তিতো অঞ্ঞং সন্থম্ভনকাৰণং বলৱং নত্থীতি ততো পৰিহীনো সম্মাপটিপত্তিযং পতিট্ঠা কথং ভৱিস্সতীতি আহ ‘‘সন্তায…পে… ন সক্কোতী’’তি. ন হি মহাৰজ্জুযা ছিন্নায সুত্ততন্তূ সন্থম্ভেতুং সক্কোন্তীতি. সমথে দস্সেত্ৱা তেন সমানগতিকা ইমস্মিং ৱিসযে ৱিপস্সনাপীতি ইমিনা অধিপ্পাযেনাহ ‘‘এৱং উপ্পন্না সমথৱিপস্সনা…পে… সংৱত্তন্তী’’তি.

কাসাৱন্তি কাসাৱৱত্থং. কচ্ছং পীড়েত্ৱা নিৱত্থন্তি পচ্ছিমং ওৱট্টিকং পীড়েন্তো ৱিয দড়্হং কত্ৱা নিৱত্থং অদ্দসংসূতি যোজনা.

ৱুত্তনযেনাতি (অ. নি. টী. ১.১.৩৯৪) ‘‘কামা নামেতে অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’’তিআদিনা ৱত্থুকামকিলেসকামেসু আদীনৱদস্সনপুব্বকনেক্খম্মপটিপত্তিযা ছন্দৰাগং ৱিক্খম্ভযতো সমুচ্ছিন্দন্তস্স চ ‘‘অনুপ্পন্নো চ কামাসৱো ন উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা হেট্ঠা সব্বাসৱসুত্তৱণ্ণনাদীসু (ম. নি. ১.১৫ আদযো; ম. নি. অট্ঠ. ১.১৫ আদযো) ৱুত্তনযেন. আৰম্মণৰসং অনুভৱিত্ৱা নিৰুদ্ধৱিপাকোতি তদাৰম্মণমাহ. অনুভৱিত্ৱা ভৱিত্ৱা চ ৱিগতং ভূতৱিগতং. অনুভূতভূতা হি ভূততাসামঞ্ঞেন ভূত-সদ্দেন ৱুত্তা. সামঞ্ঞমেৱ হি উপসগ্গেন ৱিসেসীযতীতি. অনুভূতসদ্দো চ কম্মৱচনিচ্ছায অভাৱতো অনুভৱকৱাচকো দট্ঠব্বো. ৱিপাকো আৰম্মণে উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধো ভুত্ৱাৱিগতোতি ৱত্তব্বতং অৰহতি, ৱিকপ্পগাহৱসেন ৰাগাদীহি তব্বিপক্খেহি চ অকুসলং কুসলঞ্চ কম্মং আৰম্মণৰসং অনুভৱিত্ৱা ৱিগতন্তি ৱত্তব্বতং অৰহতি. যথাৱুত্তো পন ৱিপাকো কেৱলং আৰম্মণৰসানুভৱনৱসেনেৱ পৱত্ততীতি অনুভৱিত্ৱা ৱিগতত্তা নিপ্পৰিযাযেনেৱ ৱুত্তো, তস্স চ তথা ৱুত্তত্তা কম্মং ভৱিত্ৱা ৱিগতপৰিযাযেন, যং ‘‘উপ্পন্নানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা’’তি এত্থ ‘‘উপ্পন্ন’’ন্তি গহেত্ৱা তংসদিসানং পহানং, ৱুদ্ধি চ ৱুত্তা. ৱিপচ্চিতুং ওকাসকৰণৱসেন উপ্পতিতং অতীতকম্মঞ্চ ততো উপ্পজ্জিতুং আৰদ্ধো অনাগতো ৱিপাকো চ ‘‘ওকাসকতুপ্পন্নো’’তি ৱুত্তো. যং উপ্পন্নসদ্দেন ৱিনাপি ৱিঞ্ঞাযমানং উপ্পন্নং সন্ধায ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকান’’ন্তিআদি (অ. নি. ১০.২১৭, ২১৯) ৱুত্তং.

তেসূতি ৱিপস্সনায ভূমিভূতেসু খন্ধেসু. অনুসযিতকিলেসাতি অনুসযৱসেন পৱত্তা অপ্পহীনা মগ্গেন পহাতব্বা কিলেসা অধিপ্পেতা. তেনাহ ‘‘অতীতা…পে… ন ৱত্তব্বা’’তি. তেসঞ্হি অম্বৰুক্খোপমায ৱত্তমানাদিতা ন ৱত্তব্বা মগ্গেন পহাতব্বানং তাদিসস্স ৱিভাগস্স অনুপ্পজ্জনতো. অপ্পহীনাৱ হোন্তীতি ইমিনা অপ্পহীনট্ঠেন অনুসযট্ঠোতি দস্সেতি. ইদং ভূমিলদ্ধুপ্পন্নং নামাতি ইদং তেসু খন্ধেসু উপ্পত্তিৰহকিলেসজাতং তায এৱ উপ্পত্তিৰহতায ভূমিলদ্ধুপ্পন্নং নাম, তেভূমকভূমিলদ্ধা নাম হোতীতি অত্থো. তাসু তাসু ভূমীসূতি মনুস্সদেৱাদিঅত্তভাৱসঙ্খাতেসু উপাদানক্খন্ধেসু. তস্মিং তস্মিং সন্তানে অনুপ্পত্তিঅনাপাদিততায অসমুগ্ঘাতিতা. এত্থ চ লদ্ধভূমিকং ভূমিলদ্ধন্তি ৱুত্তং অগ্গিআহিতো ৱিয.

ওকাসকতুপ্পন্ন-সদ্দেপি চ ওকাসো কতো এতেনাতি ওকাসো কতো এতস্সাতি চ অত্থদ্ৱযেপি কত-সদ্দস্স পৰনিপাতো দট্ঠব্বো. আহতখীৰৰুক্খো ৱিয নিমিত্তগ্গাহৱসেন অধিগ্গহিতং আৰম্মণং, অনাহতখীৰৰুক্খো ৱিয অৱিক্খম্ভিততায অন্তোগধকিলেসং আৰম্মণং. নিমিত্তগ্গাহকাৱিক্খম্ভিতকিলেসা ৱা পুগ্গলা আহতানাহতখীৰৰুক্খসদিসা. পুৰিমনযেনেৱাতি অৱিক্খম্ভিতুপ্পন্নে ৱিয ‘‘ইমস্মিং নাম ঠানে নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ন ৱত্তব্বা. কস্মা? অসমুগ্ঘাতিতত্তা’’তি যোজেত্ৱা ৱিত্থাৰেতব্বং.

ৱুত্তং পটিসম্ভিদামগ্গে. তত্থ চ মগ্গেন পহীনকিলেসানমেৱ তিধা নৱত্তব্বতং অপাকটং সুপাকটং কাতুং অজাতফলৰুক্খো উপমাভাৱেন আগতো. অতীতাদীনং অপ্পহীনতা দস্সনত্থম্পি ‘‘জাতফলৰুক্খেন দীপেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ যথা অচ্ছিন্নে ৰুক্খে নিব্বত্তাৰহানি ফলানি ছিন্নে অনুপ্পজ্জমানানি ন কদাচি সসভাৱানি অহেসুং হোন্তি ভৱিস্সন্তি চাতি তানি অতীতাদিভাৱেন ন ৱত্তব্বানি, এৱং মগ্গেন পহীনকিলেসা চ দট্ঠব্বা. যথা ছেদে অসতি ফলানি উপ্পজ্জিস্সন্তি, সতি চ নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ছেদস্স সাত্থকতা, এৱং মগ্গভাৱনায চ সাত্থকতা যোজেতব্বা.

তেপি পজহতিযেৱ কিলেসপ্পহানেনেৱ তেসম্পি অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনতো. অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্সাতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স. উপাদিন্নঅনুপাদিন্নতোতি উপাদিন্নখন্ধতো চেৱ কিলেসতো চ. উপপত্তিৱসেন ৱুট্ঠানং দস্সেতুমাহ – ‘‘ভৱৱসেন পনা’’তিআদি. যে সোতাপন্নস্স সত্ত ভৱা অপ্পহীনা, ততো পঞ্চ ঠপেত্ৱা ইতৰে দ্ৱে ‘‘সুগতিভৱেকদেসা’’তি অধিপ্পেতা. সুগতিকামভৱতোতি সুগতিভৱেকদেসভূতকামভৱতো. অৰহত্তমগ্গো ৰূপাৰূপভৱতো ৱুট্ঠাতি উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনসমুগ্ঘাতভাৱতো. যদি অৰহত্তমগ্গো এৱ অৰিযমগ্গো সিযা, সো এৱ সব্বকিলেসে পজহেয্য, সব্বভৱেহিপি ৱুট্ঠহেয্য. যস্মা পন ওধিসোৱ কিলেসা পহীযন্তি, তস্মা হেট্ঠিমহেট্ঠিমমগ্গেহি পহীনাৱসেসে কিলেসে সো পজহতি, ইতি ইমং সামত্থিযং সন্ধায ‘‘সব্বভৱেহি ৱুট্ঠাতিযেৱাতিপি ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. তথা হি সো এৱ ‘‘ৱজিৰূপমো’’তি ৱুত্তো.

হোতু তাৱ ৱুত্তনযেন অনুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদায, উপ্পন্নানং উপ্পন্নসদিসানং পহানায অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনায মগ্গভাৱনা, অথ মগ্গক্খণে কথং অনুপ্পন্নানং কুসলানং উপ্পাদায উপ্পন্নানঞ্চ ঠিতিযা ভাৱনা হোতি একচিত্তক্খণিকত্তা তস্সাতি চোদেতি, ইতৰো ‘‘মগ্গপ্পৱত্তিযাযেৱা’’তি পৰিহাৰমাহ. মগ্গো হি কামঞ্চেকচিত্তক্খণিকো, তথাৰূপো পনস্স পৱত্তিৱিসেসো, যং অনুপ্পন্না কুসলা ধম্মা সাতিসযং উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ সৱিসেসং পাৰিপূৰিং পাপুণন্তি. তেনাহ ‘‘মগ্গো হী’’তিআদি. কিঞ্চাপি অৰিযমগ্গো ৱত্তমানক্খণে অনুপ্পন্নো নাম ন হোতি, অনুপ্পন্নপুব্বতং উপাদায উপচাৰৱসেন তথা ৱুচ্চতীতি দস্সেতুং ‘‘অনাগতপুব্বং হী’’তিআদি ৱুত্তং. অযমেৱাতি অযং মগ্গস্স যথাপচ্চযপৱত্তি এৱ ঠিতি নামাতি, মগ্গসমঙ্গী পুগ্গলো মগ্গম্পি ভাৱেন্তো এৱ তস্স ঠিতিযা ভাৱেতীতি ৱত্তুং ৱট্টতি.

উপসমমানং গচ্ছতীতি ৱিক্খম্ভনৱসেন সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসে উপসমেন্তং ৱত্ততি. পুব্বভাগিন্দ্ৰিযানি এৱ ৱা অধিপ্পেতানি. তেনেৱাহ ‘‘কিলেসূপসমত্থং ৱা গচ্ছতী’’তি.

২৪৮. অধিমুচ্চনট্ঠেনাতি (দী. নি. টী. ২.১২৯; অ. নি. টী. ৩.৮.৬৬) অধিকং সৱিসেসং মুচ্চনট্ঠেন, তেনাহ ‘‘সুট্ঠু মুচ্চনট্ঠো’’তি. এতেন সতিপি সব্বস্সপি ৰূপাৱচৰজ্ঝানস্স ৱিক্খম্ভনৱসেন পটিপক্খতো ৱিমুত্তভাৱে যেন ভাৱনাৱিসেসেন তং ঝানং সাতিসযং পটিপক্খতো ৱিমুচ্চিত্ৱা পৱত্ততি, সো ভাৱনাৱিসেসো দীপিতো. ভৱতি হি সমানজাতিযুত্তোপি ভাৱনাৱিসেসেন পৱত্তিআকাৰৱিসেসো. যথা তং সদ্ধাৱিমুত্ততো দিট্ঠিপ্পত্তস্স, তথা পচ্চনীকধম্মেহি সুট্ঠু ৱিমুত্ততায এৱ অনিগ্গহিতভাৱেন নিৰাসঙ্কতায অভিৰতিৱসেন সুট্ঠু অধিমুচ্চনট্ঠেনপি ৱিমোক্খো. তেনাহ ‘‘আৰম্মণে চা’’তিআদি. অযং পনত্থোতি অযং অধিমুচ্চনত্থো পচ্ছিমৱিমোক্খে নিৰোধে নত্থি. কেৱলো ৱিমুত্তত্থো এৱ তত্থ লব্ভতি, তং সযমেৱ পৰতো ৱক্খতি.

ৰূপীতি যেনাযং সসন্ততিপৰিযাপন্নেন ৰূপেন সমন্নাগতো, তং যস্স ঝানস্স হেতুভাৱেন ৱিসিট্ঠং ৰূপং হোতি. যেন ৱিসিট্ঠেন ৰূপেন ‘‘ৰূপী’’তি ৱুচ্চেয্য ৰূপী-সদ্দস্স অতিসযত্থদীপনতো, তদেৱ সসন্ততিপৰিযাপন্নৰূপনিমিত্তং ঝানমিৱ পৰমত্থতো ৰূপীভাৱসাধকন্তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘অজ্ঝত্ত’’ন্তিআদি. ৰূপজ্ঝানং ৰূপং উত্তৰপদলোপেন. ৰূপানীতি পনেত্থ পুৰিমপদলোপো দট্ঠব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘নীলকসিণাদীনি ৰূপানী’’তি.

অন্তোঅপ্পনাযং সুভন্তি আভোগো নত্থীতি ইমিনা পুব্বাভোগৱসেন অধিমুত্তি সিযাতি দস্সেতি. এৱঞ্হেত্থ তথাৱত্তব্বতাপত্তিচোদনা অনৱকাসা হোতি. যস্মা সুৱিসুদ্ধেসু নীলাদীসু ৱণ্ণকসিণেসু তত্থ কতাধিকাৰানং অভিৰতিৱসেন সুট্ঠু অধিমুত্তি সিযা, তস্মা অট্ঠকথাযং তথা ততিযো ৱিমোক্খো সংৱণ্ণিতো. যস্মা পন মেত্তাদিৱসেন পৱত্তমানা ভাৱনা সত্তে অপ্পটিকূলতো দহতি, তে সুভতো অধিমুচ্চিত্ৱাৱ পৱত্ততি, তস্মা পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.২১২) ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনা ‘‘সুভৱিমোক্খো’’তি ৱুত্তা, তযিদং উভযম্পি তেন তেন পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা ন ৱিৰুজ্ঝতীতি দট্ঠব্বং.

সব্বসোতি অনৱসেসতো. ন হি চতুন্নং অৰূপক্খন্ধানং একদেসোপি তত্থ অৱসিট্ঠোতি. ৱিস্সট্ঠত্তাতি যথাপৰিচ্ছিন্নে কালে নিৰোধিতত্তা. উত্তমো ৱিমোক্খো নাম অৰিযেহেৱ সমাপজ্জিতব্বতো, অৰিযফলপৰিযোসানত্তা দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বানপ্পত্তিভাৱতো চ.

২৪৯. অভিভৱতীতি অভিভু (দী. নি. টী. ২.১৭৩; অ. নি. টী. ৩.৬.৬১-৬৫) পৰিকম্মং, ঞাণং ৱা. অভিভু আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. অভিভৱিতব্বং ৱা আৰম্মণসঙ্খাতং আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. আৰম্মণাভিভৱনতো অভিভু চ তং আযতনঞ্চ যোগিনো সুখৱিসেসানং অধিট্ঠানভাৱতো মনাযতনধম্মাযতনভাৱতো চাতিপি সসম্পযুত্তং ঝানং অভিভাযতনং. তেনাহ ‘‘অভিভৱনকাৰণানী’’তিআদি. তানীতি অভিভাযতনসঞ্ঞিতানি ঝানানি. সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স আভোগো পুব্বভাগভাৱনাৱসেন ঝানক্খণে পৱত্তং অভিভৱনাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তোতি দট্ঠব্বো. পৰিকম্মৱসেন অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী, ন অপ্পনাৱসেন. ন হি পটিভাগনিমিত্তাৰম্মণা অপ্পনা অজ্ঝত্তৱিসযা সম্ভৱতি. তং পন অজ্ঝত্ত পৰিকম্মৱসেন লদ্ধং কসিণনিমিত্তং অসুৱিসুদ্ধমেৱ হোতি, ন বহিদ্ধা পৰিকম্মৱসেন লদ্ধং ৱিয ৱিসুদ্ধং.

পৰিত্তানীতি যথালদ্ধানি সুপ্পসৰাৱমত্তানি. তেনাহ ‘‘অৱড্ঢিতানী’’তি. পৰিত্তৱসেনেৱাতি ৱণ্ণৱসেন আভোগে ৱিজ্জমানেপি পৰিত্তৱসেনেৱ ইদমভিভাযতনং ৱুত্তং. পৰিত্ততা হেত্থ অভিভৱনস্স কাৰণং. ৱণ্ণাভোগে সতিপি অসতিপি অভিভাযতনভাৱনা নাম তিক্খপঞ্ঞস্সেৱ সম্ভৱতি, ন ইতৰস্সাতি ‘‘ঞাণুত্তৰিকো পুগ্গলো’’তি. অভিভৱিত্ৱা সমাপজ্জতীতি এত্থ অভিভৱনং সমাপজ্জনঞ্চ উপচাৰজ্ঝানাধিগমসমনন্তৰমেৱ অপ্পনাঝানুপ্পাদনন্তি আহ ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱেত্থ অপ্পনং পাপেতী’’তি. সহ নিমিত্তুপ্পাদেনাতি চ অপ্পনাপৰিৱাসাভাৱস্স লক্খণৱচনমেতং. যো ‘‘খিপ্পাভিঞ্ঞো’’তি ৱুচ্চতি, ততোপি ঞাণুত্তৰস্সেৱ অভিভাযতনভাৱনা. এত্থাতি এতস্মিং নিমিত্তে. অপ্পনং পাপেতীতি ভাৱনা অপ্পনং নেতি.

এত্থ চ কেচি ‘‘উপ্পন্নে উপচাৰজ্ঝানে তং আৰব্ভ যে হেট্ঠিমন্তেন দ্ৱে তযো জৱনৱাৰা পৱত্তন্তি, তে উপচাৰজ্ঝান পক্খিকা এৱ, তদনন্তৰঞ্চ ভৱঙ্গপৰিৱাসেন উপচাৰাসেৱনায চ ৱিনা অপ্পনা হোতি, সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱ অপ্পনং পাপেতী’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. ন হি পাৰিৱাসিকপৰিকম্মেন অপ্পনাৱাৰো ইচ্ছিতো, নাপি মহগ্গতপ্পমাণজ্ঝানেসু ৱিয উপচাৰজ্ঝানে একন্ততো পচ্চৱেক্খণা ইচ্ছিতব্বা, তস্মা উপচাৰজ্ঝানাধিগমতো পৰং কতিপযভৱঙ্গচিত্তাৱসানে অপ্পনং পাপুণন্তো ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱেত্থ অপ্পনং পাপেতী’’তি ৱুত্তো. ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনা’’তি চ অধিপ্পাযিকমিদং ৱচনং, ন নীতত্থং, অধিপ্পাযো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

ন অন্তোসমাপত্তিযং তদা তথাৰূপস্স আভোগস্স অসম্ভৱতো, সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স আভোগো পুব্বভাগভাৱনাৱসেন ঝানক্খণে পৱত্তং অভিভৱনাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তোতি দট্ঠব্বং. অভিধম্মট্ঠকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ২০৪) পন ‘‘ইমিনা পনস্স পুব্বভাগো কথিতো’’তি ৱুত্তং. অন্তোসমাপত্তিযং তথা আভোগাভাৱে কস্মা ‘‘ঝানসঞ্ঞাযপী’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অভিভৱ…পে… অত্থী’’তি.

ৱড্ঢিতপ্পমাণানীতি ৱিপুলপ্পমাণানীতি অত্থো, ন একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলাদিৱসেন ৱড্ঢিতপ্পমাণানীতি তথা ৱড্ঢনস্সেৱেত্থ অসম্ভৱতো. তেনাহ ‘‘মহন্তানী’’তি.

ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি ৰূপসঞ্ঞী, ন ৰূপসঞ্ঞী অৰূপসঞ্ঞী. সঞ্ঞাসীসেন ঝানং ৱদতি. ৰূপসঞ্ঞায অনুপ্পাদনমেৱেত্থ অলাভিতা. বহিদ্ধাৱ উপ্পন্নন্তি বহিদ্ধাৱত্থুস্মিংযেৱ উপ্পন্নং. অভিধম্মে পন ‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি, অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি এৱং চতুন্নং অভিভাযতনানং আগতত্তা অভিধম্মট্ঠকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ২০৪) ‘‘কস্মা পন যথা সুত্তন্তে – ‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানী’তিআদি ৱুত্তং, এৱং অৱত্ৱা ইধ চতূসুপি অভিভাযতনেসু অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞিতাৱ ৱুত্তা’’তি চোদনং কত্ৱা ‘‘অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতো’’তি কাৰণং ৱত্ৱা ‘‘তত্থ ৱা হি ইধ ৱা বহিদ্ধাৰূপানেৱ অভিভৱিতব্বানি, তস্মা তানি নিযমতো ৱত্তব্বানীতি তত্ৰাপি ইধাপি ৱুত্তানি. ‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী’তি ইদং পন সত্থু দেসনাৱিলাসমত্তমেৱা’’তি ৱুত্তং.

এত্থ চ ৱণ্ণাভোগৰহিতানি সহিতানি চ সব্বানি ‘‘পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি ৱুত্তানি, তথা ‘‘অপ্পমাণানী’’তি দট্ঠব্বানি. অত্থি হি এসো পৰিযাযো ‘‘পৰিত্তানি অভিভুয্য তানি চে কদাচি ৱণ্ণৱসেন আভুজিতানি হোন্তি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি অভিভুয্যা’’তি. পৰিযাযকথা হি সুত্তন্তদেসনাতি. অভিধম্মে পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱণ্ণাভোগৰহিতানি ৱিসুং ৱুত্তানি, তথা সহিতানি. অত্থি হি উভযত্থ অভিভৱনপৰিযাযোতি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তিআদিনা পঠমদুতিযঅভিভাযতনেসু পঠমৱিমোক্খো, ততিযচতুত্থাভিভাযতনেসু দুতিযৱিমোক্খো, ৱণ্ণাভিভাযতনেসু ততিযৱিমোক্খো চ অভিভৱনপ্পৱত্তিতো সঙ্গহিতো, অভিধম্মে পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱিমোক্খাভিভাযতনানি অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ৱিমোক্খে ৱজ্জেত্ৱা অভিভাযতনানি কথিতানি, সব্বানি চ ৱিমোক্খকিচ্চানি ঝানানি ৱিমোক্খদেসনাযং ৱুত্তানি. তদেতং ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তি আগতস্স অভিভাযতনদ্ৱযস্স অভিধম্মে অভিভাযতনেসু অৱচনতো ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনঞ্চ সব্বৱিমোক্খকিচ্চসাধাৰণৱচনভাৱতো ৱৱত্থানং কতন্তি ৱিঞ্ঞাযতি.

‘‘অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতো’’তি ইদং অভিধম্মে কত্থচিপি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপানি পস্সতী’’তি অৱত্ৱা সব্বত্থ যং ৱুত্তং ‘‘বহিদ্ধাৰূপানি পস্সতী’’তি, তস্স কাৰণৱচনং. তেন যং অঞ্ঞহেতুকং, তং তেন হেতুনা ৱুত্তং, যং পন দেসনাৱিলাসহেতুকং অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞিতায এৱ অভিধম্মে ৱচনং, ন তস্স অঞ্ঞং কাৰণং মগ্গিতব্বন্তি দস্সেতি. অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতা চ তেসং বহিদ্ধাৰূপানং ৱিয অৱিভূতত্তা, দেসনাৱিলাসো চ যথাৱুত্তৱৱত্থানৱসেন ৱেদিতব্বো, ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱসেন ৱিজ্জমানপৰিযাযকথনভাৱতো. ‘‘সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি এতেনেৱ সিদ্ধত্তা নীলাদিঅভিভাযতনানি ন ৱত্তব্বানীতি চে? ন, নীলাদীসু কতাধিকাৰানং নীলাদিভাৱস্সেৱ অভিভৱনকাৰণত্তা. ন হি তেসং পৰিসুদ্ধাপৰিসুদ্ধৱণ্ণানং পৰিত্ততা তদপ্পমাণতা ৱা অভিভৱনকাৰণং, অথ খো নীলাদিভাৱো এৱাতি. এতেসু চ পৰিত্তাদিকসিণৰূপেসু যং চৰিতস্স ইমানি অভিভাযতনানি ইজ্ঝন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৱুত্তং.

সব্বসঙ্গাহিকৱসেনাতি সকলনীলৱণ্ণনীলনিদস্সননীলনিভাসানং সাধাৰণৱসেন. ৱণ্ণৱসেনাতি সভাৱৱণ্ণৱসেন. নিদস্সনৱসেনাতি পস্সিতব্বতাৱসেন. ওভাসৱসেনাতি সপ্পভাসতায অৱভাসনৱসেন. উমাপুপ্ফন্তি অতসিপুপ্ফং. নীলমেৱ হোতি ৱণ্ণসঙ্কৰাভাৱতো. বাৰাণসিযং ভৱন্তি বাৰাণসিযং সমুট্ঠিতং.

তে ধম্মেতি তে সতিপট্ঠানাদিধম্মে চেৱ অট্ঠৱিমোক্খধম্মে চ. চিণ্ণৱসীভাৱাযেৱ তত্থ অভিৱিসিট্ঠায পঞ্ঞায পৰিযোসানুত্তৰং সতং গতা অভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা.

২৫০. সকলট্ঠেনাতি (দী. নি. টী. ৩.৩৪৬; অ. নি. টী. ৩.১০.২৫) সকলভাৱেন, অসুভনিমিত্তাদীসু ৱিয একদেসে অট্ঠত্ৱা অনৱসেসতো গহেতব্বট্ঠেনাতি অত্থো. যথা খেত্তং সস্সানং উপ্পত্তিট্ঠানং ৱড্ঢিট্ঠানঞ্চ, এৱমেৱ তংতংসম্পযুত্তধম্মানন্তি আহ ‘‘খেত্তট্ঠেনা’’তি. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ইদং উদ্ধং অধো তিৰিযন্তি যোজেতব্বং. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা এৱ হি সব্বত্থ কসিণং ৱড্ঢেতব্বং. তেন তেন কাৰণেনাতি উপৰিআদীসু তেন তেন কসিণেন. যথা কিন্তি আহ – ‘‘আলোকমিৱ ৰূপদস্সনকামো’’তি, যথা দিব্বচক্খুনা উদ্ধং চে ৰূপং দট্ঠুকামো, উদ্ধং আলোকং পসাৰেতি, অধো চে, অধো, সমন্ততো চে ৰূপং দট্ঠুকামো, সমন্ততো আলোকং পসাৰেতি, এৱং সব্বকসিণন্তি অত্থো. একস্সাতি পথৱীকসিণাদীসু একেকস্স. অঞ্ঞভাৱানুপগমনত্থন্তি অঞ্ঞকসিণভাৱানুপগমনদীপনত্থং, অঞ্ঞস্স ৱা কসিণভাৱানুপগমনদীপনত্থং. ন হি অঞ্ঞেন পসাৰিতকসিণং ততো অঞ্ঞেন পসাৰিতকসিণভাৱং উপগচ্ছতি, এৱম্পি নেসং অঞ্ঞকসিণসম্ভেদাভাৱো ৱেদিতব্বো. ন অঞ্ঞং পথৱীআদি. ন হি উদকেন ঠিতট্ঠানে সসম্ভাৰপথৱী অত্থি. অঞ্ঞকসিণসম্ভেদোতি আপোকসিণাদিনা সঙ্কৰো. সব্বত্থাতি সব্বেসু সেসকসিণেসু. একদেসে অট্ঠত্ৱা অনৱসেসফৰণং পমাণস্স অগ্গহণতো অপ্পমাণং. তেনেৱ হি নেসং কসিণসমঞ্ঞা. তথা হি ‘‘তঞ্হী’’তিআদিমাহ. তত্থ চেতসা ফৰন্তোতি ভাৱনাচিত্তেন আৰম্মণং কৰোন্তো. ভাৱনাচিত্তঞ্হি কসিণং পৰিত্তং ৱা ৱিপুলং ৱা সকলমেৱ মনসি কৰোতি.

কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৱত্তং ৱিঞ্ঞাণং ফৰণঅপ্পমাণৱসেন ‘‘ৱিঞ্ঞাণকসিণ’’ন্তি ৱুত্তং. তথা হি তং ‘‘ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. কসিণৱসেনাতি উগ্ঘাটিতকসিণৱসেন কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে উদ্ধংঅধোতিৰিযতা ৱেদিতব্বা. যত্তকঞ্হি ঠানং কসিণং পসাৰিতং, তত্তকং আকাসভাৱনাৱসেন আকাসং হোতীতি. এৱং যত্তকং ঠানং আকাসং হুত্ৱা উপট্ঠিতং, তত্তকং আকাসমেৱ হুত্ৱা ৱিঞ্ঞাণস্স পৱত্তনতো আগমনৱসেন ৱিঞ্ঞাণকসিণেপি উদ্ধংঅধোতিৰিযতা ৱুত্তাতি ‘‘কসিণুগ্ঘাটিমাকাসৱসেন তত্থ পৱত্তৱিঞ্ঞাণে উদ্ধংঅধোতিৰিযতা ৱেদিতব্বা’’তি আহ.

২৫২. ৱুত্তোযেৱ ৱম্মিকসুত্তে. নিস্সিতঞ্চ ছৱত্থুনিস্সিতত্তা ৱিপস্সনাঞাণস্স. পটিবদ্ধঞ্চ তেন ৱিনা অপ্পৱত্তনতো কাযসঞ্ঞিতানং ৰূপধম্মানং আৰম্মণকৰণতো চ. সুট্ঠু ভাতি ওভাসতীতি ৱা সুভো. কুৰুৱিন্দজাতিআদিজাতিৱিসেসোপি মণি আকৰপাৰিসুদ্ধিমূলকো এৱাতি আহ ‘‘সুপৰিসুদ্ধআকৰসমুট্ঠিতো’’তি. দোসনীহৰণৱসেন পৰিকম্মনিপ্ফত্তীতি আহ ‘‘সুট্ঠু কতপৰিকম্মো অপনীতপাসাণসক্খৰো’’তি. ধোৱনৱেধনাদীহীতি চতূসু পাসাণেসু ধোৱনেন চেৱ কাড়কাদিঅপহৰণত্থায সুত্তেন আৱুননত্থায চ ৱিজ্ঝনেন. তাপসণ্হকৰণাদীনং সঙ্গহো আদি-সদ্দেন. ৱণ্ণসম্পত্তিন্তি সুত্তস্স ৱণ্ণসম্পত্তিং.

মণি ৱিয কৰজকাযো পচ্চৱেক্খিতব্বতো. আৱুতসুত্তং ৱিয ৱিপস্সনাঞাণং অনুপৱিসিত্ৱা ঠিতত্তা. চক্খুমা পুৰিসো ৱিয ৱিপস্সনালাভী ভিক্খু সম্মদেৱ তস্স দস্সনতো. তদাৰম্মণানন্তি ৰূপধম্মাৰম্মণানং. ফস্সপঞ্চমকচিত্তচেতসিকগ্গহণেন গহিতধম্মাপি ৱিপস্সনাচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্না এৱাতি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্হি তেসং ৱিপস্সনাঞাণগতিকত্তা ‘‘আৱুতসুত্তং ৱিয ৱিপস্সনাঞাণ’’ন্তি ৱচনং অৱিৰোধিতং হোতি.

ঞাণস্সাতি পচ্চৱেক্খণঞাণস্স. যদি এৱং ঞাণস্স ৱসেন ৱত্তব্বং, ন পুগ্গলস্সাতি আহ ‘‘তস্স পনা’’তিআদি. মগ্গস্স অনন্তৰং, তস্মা লোকিযাভিঞ্ঞানং পৰতো ছট্ঠাভিঞ্ঞায পুৰতো ৱত্তব্বং ৱিপস্সনাঞাণং. এৱং সন্তেপীতি যদিপাযং ঞাণানুপুব্বট্ঠিতি, এৱং সন্তেপি এতস্স অন্তৰা ৱাৰো নত্থীতি পঞ্চসু লোকিযাভিঞ্ঞাসু কথিতাসু আকঙ্খেয্যসুত্তাদীসু (ম. নি. ১.৬৪ আদযো) ৱিয ছট্ঠাভিঞ্ঞা কথেতব্বাতি এতস্স অনভিঞ্ঞালক্খণস্স ৱিপস্সনাঞাণস্স তাসং অন্তৰা ৱাৰো ন হোতি, তস্মা তত্থ অৱসৰাভাৱতো ইধেৱ ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানানন্তৰমেৱ দস্সিতং ৱিপস্সনাঞাণং. যস্মা চাতি চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. তেন ন কেৱলং তদেৱ, অথ খো ইদম্পি কাৰণং ৱিপস্সনাঞাণস্স ইধেৱ দস্সনেতি ইমমত্থং দীপেতি. দিব্বেন চক্খুনা ভেৰৱৰূপং পস্সতোতি এত্থ ইদ্ধিৱিধঞাণেন ভেৰৱং ৰূপং নিম্মিনিত্ৱা চক্খুনা পস্সতোতি ৱত্তব্বং, এৱম্পি অভিঞ্ঞালাভিনো অপৰিঞ্ঞাণৱত্থুকস্স ভযসন্তাসো উপ্পজ্জতি উচ্চৱালিকৱাসীমহানাগত্থেৰস্স ৱিয. ইধাপীতি ইমস্মিং ৱিপস্সনাঞাণেপি, ন সতিপট্ঠানাদীসু এৱাতি অধিপ্পাযো.

২৫৩. মনোমযিদ্ধিযং চিণ্ণৱসিতায অভিঞ্ঞা ৱোসানপাৰমিপ্পত্ততা ৱেদিতব্বাতি যোজনা. মনেন নিব্বত্তন্তি অভিঞ্ঞামনেন নিব্বত্তিতং. তং সদিসভাৱদস্সনত্থমেৱাতি সণ্ঠানতোপি ৱণ্ণতোপি অৱযৱৱিসেসতোপি সদিসভাৱদস্সনত্থমেৱ. সজাতিযং ঠিতো, ন নাগিদ্ধিযা অঞ্ঞজাতিৰূপো. সুপৰিকম্মকতমত্তিকাদযো ৱিয ইদ্ধিৱিধঞাণং ৱিকুব্বনকিৰিযায নিস্সযভাৱতো.

২৫৫. অপ্পকসিৰেনেৱাতি অকিচ্ছেনেৱ.

২৫৬. মন্দো উত্তানসেয্যকদাৰকোপি ‘‘দহৰো’’তি ৱুচ্চতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘যুৱা’’তি ৱুত্তং. যুৱাপি কোচি অনিচ্ছনতো অমণ্ডনসীলো হোতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘মণ্ডনকজাতিকো’’তি ৱুত্তং. তেন ৱুত্তং ‘‘যুৱাপী’’তিআদি. কাড়তিলপ্পমাণা বিন্দৱো কাড়তিলকানি. নাতিকম্মাসতিলপ্পমাণা বিন্দৱো তিলকানি. ৱঙ্কং নাম পিযঙ্গং. যোব্বনপীড়কাদযো মুখদূসিপীড়কা. মুখগতো দোসো মুখদোসো, লক্খণৱচনঞ্চেতং মুখে অদোসস্সপি পাকটভাৱস্স অধিপ্পেতত্তা. যথা ৱা মুখে দোসো, এৱং মুখে অদোসোপি মুখদোসো সৰলোপেন, মুখদোসো চ মুখদোসো চ মুখদোসোতি একসেসনযেনপেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি পৰেসং সোড়সৱিধং চিত্তং পাকটং হোতীতি ৱচনং সমত্থিতং হোতি.

২৫৯. পটিপদাৱসেনাতি যথাৰহং সমথৱিপস্সনামগ্গপটিপদাৱসেন. অট্ঠসু কোট্ঠাসেসূতি সতিপট্ঠানাদীসু বোধিপক্খিযধম্মকোট্ঠাসেসু, ৱিমোক্খকোট্ঠাসেসু ৱাতি ইমেসু অট্ঠসু কোট্ঠাসেসু. সেসেসূতি ৱুত্তাৱসেসেসু অভিভাযতনকোট্ঠাসাদীসু. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

মহাসকুলুদাযিসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.