৩. পৰিব্বাজকৱগ্গো
১. তেৱিজ্জৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা
১৮৫. তত্থাতি একপুণ্ডৰীকসঞ্ঞিতে পৰিব্বাজকাৰামে. অনাগতপুব্বো লোকিযসমুদাহাৰৱসেন ‘‘চিৰস্সং খো, ভন্তে’’তিআদিনা ৱুচ্চতি, অযং পনেত্থ আগতপুব্বতং উপাদায তথা ৱুত্তো. ভগৱা হি কেসঞ্চি ৱিমুত্তিজননত্থং, কেসঞ্চি ইন্দ্ৰিযপৰিপাকত্থং, কেসঞ্চি ৱিসেসাধিগমত্থং কদাচি তিত্থিযাৰামং উপগচ্ছতি. অননুঞ্ঞায ঠত্ৱাতি অননুজানিতব্বে ঠত্ৱা. অনুজানিতব্বং সিযা অনঞ্ঞাতস্স ঞেয্যস্স অভাৱতো. যাৱতকঞ্হি ঞেয্যং, তাৱতকং ভগৱতো ঞাণং, যাৱতকঞ্চ ভগৱতো ঞাণং তাৱতকং ঞেয্যং. তেনেৱাহ – ‘‘ন তস্স অদিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চি, অথো অৱিঞ্ঞাতমজানিতব্ব’’ন্তিআদি (মহানি. ১৫৬; চূড়নি. ধোতকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৩২; পটি. ম. ১.১২১). সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন হি ভগৱা আৱজ্জেত্ৱা পজানাতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘আৱজ্জনপটিবদ্ধং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণ’’ন্তি (মি. প. ৪.১.২). যদি এৱং ‘‘চৰং সমাহিতো নাগো, তিট্ঠং নাগো সমাহিতো’’তি (অ. নি. ৬.৪৩) ইদং সুত্তপদং কথন্তি? ৱিক্খেপাভাৱদীপনপদমেতং, ন অনাৱজ্জনেনপি ঞাণানং পৱত্তিপৰিদীপনং. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱিত্থাৰতো ৱুত্তমেৱ.
১৮৬. যাৱদেৱাতি ইদং যথাৰুচি পৱত্তি ৱিয অপৰাপৰুপ্পত্তিপি ইচ্ছিতব্বাতি তদভাৱং দস্সেন্তো আহ – ‘‘সকিং খীণানং আসৱানং পুন খেপেতব্বাভাৱা’’তি. পচ্চুপ্পন্নজাননগুণন্তি ইদং দিব্বচক্খুঞাণস্স পৰিভণ্ডঞাণং অনাগতংসঞাণং অনাদিযিত্ৱা ৱুত্তং, তস্স পন ৱসেন অনাগতংসঞাণগুণং দস্সেতীতি ৱত্তব্বং সিযা.
গিহিপৰিক্খাৰেসূতি ৱত্থাভৰণাদিধনধঞ্ঞাদিগিহিপৰিক্খাৰেসু. গিহিলিঙ্গং পন অপ্পমাণং, তস্মা গিহিবন্ধনং ছিন্দিত্ৱা দুক্খস্সন্তকৰা হোন্তিযেৱ. সতি পন দুক্খস্সন্তকিৰিযায গিহিলিঙ্গে তে ন তিট্ঠন্তিযেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘যেপী’’তিআদিমাহ. সুক্খাপেত্ৱা সমুচ্ছিন্দিত্ৱা. অৰহত্তং পত্তদিৱসেযেৱ পব্বজনং ৱা পৰিনিব্বানং ৱাতি অযং নযো ন সব্বসাধাৰণোতি আহ ‘‘ভূমদেৱতা পন তিট্ঠন্তী’’তি. তত্থ কাৰণৱচনং ‘‘নিলীযনোকাসস্স অত্থিতাযা’’তি. অৰঞ্ঞপব্বতাদিপৱিৱেকট্ঠানং নিলীযনোকাসো. সেসকামভৱেতি কামলোকে. লড়িতজনস্সাতি আভৰণালঙ্কাৰনচ্চগীতাদিৱসেন ৱিলাসযুত্তজনস্স.
সোপীতি ‘‘সো অঞ্ঞত্ৰ একেনা’’তি ৱুত্তো সোপি. কৰতো ন কৰীযতি পাপন্তি এৱং ন কিৰিযং পটিবাহতি. যদি অত্তানংযেৱ গহেত্ৱা কথেতি, অথ কস্মা মহাসত্তো তদা আজীৱকপব্বজ্জং উপগচ্ছীতি আহ ‘‘তদা কিৰা’’তিআদি. তস্সপীতি ন কেৱলং অঞ্ঞেসং এৱ পাসণ্ডানং, তস্সপি. ৱীৰিযং ন হাপেসীতি তপোজিগুচ্ছৱাদং সমাদিযিত্ৱা ঠিতো ৱিৰাগত্থায তং সমাদিণ্ণৱত্তং ন পৰিচ্চজি, সত্থুসাসনং ন ছড্ডেসি. তেনাহ – ‘‘কিৰিযৱাদী হুত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততী’’তি.
তেৱিজ্জৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
২. অগ্গিৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা
১৮৭. লোকস্স সস্সততাপৱত্তিপটিক্খেপৱসেন পৱত্তো ৱাদো উচ্ছেদৱাদো এৱ হোতীতি সস্সতগ্গাহাভাৱে উচ্ছেদগ্গাহভাৱতো পুন পৰিব্বাজকেন ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৱদন্তেন উচ্ছেদগ্গাহো পুচ্ছিতো, ভগৱতাপি সো এৱ পটিক্খিত্তোতি আহ ‘‘দুতিযে নাহং উচ্ছেদদিট্ঠিকো’’তি. অন্তানন্তিকাদিৱসেনাতি এত্থ অন্তানন্তিকগ্গহণেন অন্তৱা লোকো অনন্তৱা লোকোতি ইমং ৱাদদ্ৱযমাহ. আদি-সদ্দেন ‘‘তং জীৱং তং সৰীৰ’’ন্তিআদিৱাদচতুক্কং সঙ্গণ্হাতি, ইতৰং পন দ্ৱযং সৰূপেনেৱ গহিতন্তি. পটিক্খেপো ৱেদিতব্বোতি ‘‘ততিযে নাহং অন্তৱাদিট্ঠিকো, চতুত্থে নাহং অনন্তৱাদিট্ঠিকো’’তি এৱমাদিনা পটিক্খেপো ৱেদিতব্বো. ‘‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি অযম্পি সস্সতৱাদো, সো চ খো অপৰন্তকপ্পিকৱসেন, ‘‘সস্সতো লোকো’’তি পন পুব্বন্তকপ্পিকৱসেনাতি অযমেতেসং ৱিসেসো. ‘‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি অযম্পি উচ্ছেদৱাদো, সো চ খো সত্তৱসেন, ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি পন সত্তসঙ্খাৰৱসেনাতি ৱদন্তি.
১৮৯. সপ্পতিভযং উপ্পজ্জনতো সহ দুক্খেনাতি সদুক্খং. তেনাহ ‘‘কিলেসদুক্খেনা’’তিআদি. তেসংযেৱাতি কিলেসদুক্খৱিপাকদুক্খানংযেৱ. সউপঘাতকন্তি সবাধং. সউপাযাসন্তি সপৰিস্সমং সউপতাপং সপীড়ং. সপৰিড়াহন্তি সদৰথং.
কিঞ্চি দিট্ঠিগতন্তি ইমা তাৱ অট্ঠ দিট্ঠিযো মা হোন্তু, অত্থি পন, ভো গোতম, যং কিঞ্চি দিট্ঠিগতং গহিতং. ন হি তায দিট্ঠিযা ৱিনা কঞ্চি সমযং পৱত্তেতুং যুজ্জতীতি অধিপ্পাযেন পুচ্ছতি. অপৱিদ্ধন্তি সমুচ্ছেদপ্পহানৱসেন ছড্ডিতং. পঞ্ঞায দিট্ঠন্তি ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায ভগৱতা পটিৱিদ্ধং. যত্থ উপ্পজ্জন্তি, তং সত্তং মথেন্তি সম্মদ্দন্তীতি মথিতাতি আহ ‘‘মথিতানন্তি তেসংযেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. কঞ্চি ধম্মন্তি ৰূপধম্মং অৰূপধম্মং ৱা. অনুপাদিযিত্ৱাতি অগ্গহেত্ৱা.
১৯০. ন উপেতীতি সঙ্খং ন গচ্ছতীতি অত্থোতি আহ ‘‘ন যুজ্জতী’’তি. অনুজানিতব্বং সিযা অনুপাদাৱিমুত্তস্স কঞ্চিপি উপ্পত্তিযা অভাৱতো. ‘‘এৱং ৱিমুত্তচিত্তো ন উপপজ্জতী’’তি কামঞ্চেতং সভাৱপৱেদনং পৰিনিব্বানং, একে পন উচ্ছেদৱাদিনো ‘‘মযম্পি ‘সত্তো আযতিং ন উপপজ্জতী’তি ৱদাম, সমণো গোতমোপি তথা ৱদতী’’তি উচ্ছেদভাৱেযেৱ পতিট্ঠহিস্সন্তি, তস্মা ভগৱা ‘‘ন উপপজ্জতীতি খো ৱচ্ছ ন উপেতী’’তি আহ. ‘‘উপপজ্জতী’’তি পন ৱুত্তে সস্সতমেৱ গণ্হেয্যাতি যোজনা. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. অপ্পতিট্ঠোতি উচ্ছেদৱাদাদিৱসেন পতিট্ঠাৰহিতো. অনালম্বোতি তেসংযেৱ ৱাদানং ওলম্বাৰম্মণস্স অভাৱেন অনালম্বো. সুখপৱেসনট্ঠানন্তি তেসঞ্ঞেৱ ৱাদানং সুখপৱেসনোকাসং মা লভতূতি. অননুঞ্ঞায ঠত্ৱাতি ‘‘ন উপপজ্জতী’’তিআদিনা অনুজানিতব্বায পটিঞ্ঞায ঠানহেতু. অনুঞ্ঞম্পীতি অনুজানিতব্বম্পি দুতিযপঞ্হং পটিক্খিপি. পৰিযত্তো পন ধম্মো অত্থতো পচ্চযাকাৰো এৱাতি আহ ‘‘ধম্মোতি পচ্চযাকাৰধম্মো’’তি. অঞ্ঞত্থ পযোগেনাতি ইমম্হা নিয্যানিকসাসনা অঞ্ঞস্মিং মিচ্ছাসমযে পৱত্তপ্পযোগেন, অনিয্যানিকং ৱিৱিধং মিচ্ছাপটিপত্তিং পটিপজ্জন্তেনাতি অত্থো. ‘‘অঞ্ঞৱাদিযকেনা’’তিপি পাঠো, পচ্চযাকাৰতো অঞ্ঞাকাৰদীপকআচৰিযৱাদং পগ্গয্হ তিট্ঠন্তেনাতি অত্থো.
১৯১. অপ্পচ্চযোতি অনুপাদানো, নিৰিন্ধনোতি অত্থো.
১৯২. যেন ৰূপেনাতি যেন ভূতুপাদাদিভেদেন ৰূপধম্মেন. তং ৰূপং তপ্পটিবদ্ধসংযোজনপ্পহানেন খীণাসৱ-তথাগতস্স পহীনং অনুপ্পত্তিধম্মতং আপন্নং. তেন ৱুত্তং পাড়িযং ‘‘অনুপ্পাদধম্ম’’ন্তিআদি. অঞ্ঞেসং জাননায অভাৱগুণতায গুণগম্ভীৰো. ‘‘এত্তকা গুণা’’তি পমাণং গণ্হিতুং ন সক্কুণেয্যো. ‘‘ঈদিসা এতস্স গুণা’’তি পৰিযোগাহিতুং অসক্কুণেয্যতায দুপ্পৰিযোগাড়্হোতি. দুজ্জানোতি অগাধতায গম্ভীৰো ‘‘এত্তকানি উদকড়্হকসতানী’’তিআদিনা পমেতুং ন সক্কাতি অপ্পমেয্যো, ততো এৱ দুজ্জানো. এৱমেৱান্তি যথা মহাসমুদ্দো গম্ভীৰো অপ্পমেয্যো দুজ্জানো, এৱমেৱ খীণাসৱোপি গুণৱসেন, তস্মা অযং ৰূপাদিং গহেত্ৱা ৰূপীতিআদিৱোহাৰো ভৱেয্য, পৰিনিব্বুতস্স পন তদভাৱা তথা পঞ্ঞাপেতুং ন সক্কা, ততো তং আৰব্ভ উপপজ্জতীতিআদি ন যুজ্জেয্য. যথা পন ৱিজ্জমানো এৱ জাতৱেদো ব্যত্তেন পুৰিসেন নীযমানো পুৰত্থিমাদিদিসং গতোতি ৱুচ্চেয্য, ন নিব্বুতো, এৱং খীণাসৱোপীতি দস্সেন্তো ‘‘এৱমেৱা’’তিআদিমাহ.
অনিচ্চতাতি এত্থ অনিচ্চতাগহণং অসাৰনিদস্সনং. তেন যথা সো সালৰুক্খো সাখাপলাসাদিঅসাৰাপগমেন সুদ্ধো সাৰে পতিট্ঠিতো, এৱমযং ধম্মৱিনযো সাসৱসঙ্খাতঅসাৰৱিগমেন লোকুত্তৰধম্মসাৰে পতিট্ঠিতোতি দস্সেতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
অগ্গিৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৩. মহাৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা
১৯৩. সহ কথা এতস্স অত্থীতি সহকথী, ‘‘মযং পুচ্ছাৱসেন তুম্হে ৱিস্সজ্জনৱসেনা’’তি এৱং সহপৱত্তকথোতি অত্থো. এতস্সেৱ কথিতানি, তত্থ পঠমে ৱিজ্জাত্তযং দেসিতং, দুতিযে অগ্গিনা দস্সিতন্তি তেৱিজ্জৱচ্ছসুত্তং অগ্গিৱচ্ছসুত্তন্তি নামং ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং. সীঘং লদ্ধিং ন ৱিস্সজ্জেন্তি, যস্মা সঙ্খাৰানং নিযতোযং ৱিনাসো অনঞ্ঞসমুপ্পাদো, হেতুসমুপ্পন্নাপি ন চিৰেন নিজ্ঝানং খমন্তি, ন লহুং. তেনাহ ‘‘ৱসাতেল …পে… সুজ্ঝন্তী’’তি. পচ্ছিমগমনং ঞাণস্স পৰিপাকং গতত্তা. যট্ঠিং আলম্বিত্ৱা উদকং তৰিতুং ওতৰন্তো পুৰিসো ‘‘যট্ঠিং ওতৰিত্ৱা উদকে পতমানো’’তি ৱুত্তো. কম্মপথৱসেন ৱিত্থাৰদেসনন্তি সংখিত্তদেসনং উপাদায ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘মূলৱসেন চেত্থা’’তিআদি. ৱিত্থাৰসদিসাতি কম্মপথৱসেন ইধ দেসিতদেসনাৱ মূলৱসেন দেসিতদেসনং উপাদায ৱিত্থাৰসদিসা. ৱিত্থাৰদেসনা নাম নত্থীতি ন কেৱলং অযমেৱ, অথ খো সব্বাপি বুদ্ধানং নিপ্পৰিযাযেন উজুকেন নিৰৱসেসতো ৱিত্থাৰদেসনা নাম নত্থি দেসনাঞাণস্স মহাৱিসযতায কৰণসম্পত্তিযা চ তজ্জায মহানুভাৱত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসমঙ্গিতায হি অৱসেসপটিসম্ভিদানুভাৱিতায অপৰিমিতকালসম্ভতঞাণসম্ভাৰসমুদাগতায কদাচিপি পৰিক্খযানৰহায অনঞ্ঞসাধাৰণায পটিভানপটিসম্ভিদায পহূতজিৱ্হাদিতদনুৰূপৰূপকাযসম্পত্তিসম্পদায ৱিত্থাৰিযমানা ভগৱতো দেসনা কথং পৰিমিতা পৰিচ্ছিন্না ভৱেয্য, মহাকাৰুণিকতায পন ভগৱা ৱেনেয্যজ্ঝাসযানুৰূপং তত্থ তত্থ পৰিমিতং পৰিচ্ছিন্নং কত্ৱা নিট্ঠপেতি. অযঞ্চ অত্থো মহাসীহনাদসুত্তেন (ম. নি. ১.১৪৬ আদযো) দীপেতব্বো. সব্বং সংখিত্তমেৱ অত্তজ্ঝাসযৱসেন অকথেত্ৱা বোধনেয্যপুগ্গলজ্ঝাসযৱসেন দেসনায নিট্ঠাপিতত্তা. ন চেত্থ ধম্মসাসনৱিৰোধো পৰিযাযং অনিস্সায যথাধম্মং ধম্মানং বোধিতত্তা সব্বলহুত্তা চাতি.
১৯৪. সত্ত ধম্মা কামাৱচৰা সম্পত্তসমাদানৱিৰতীনং ইধাধিপ্পেতত্তা.
অনিযমেত্ৱাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো, সাৱকো’’তি ৱা নিযমং ৱিসেসেন অকত্ৱা. অত্তানমেৱ…পে… ৱেদিতব্বং, তথা হি পৰিব্বাজকো ‘‘তিট্ঠতু ভৱং গোতমো’’তি আহ.
১৯৫. সত্থাৱ অৰহা হোতি পটিপত্তিযা পাৰিপূৰিভাৱতো. তস্মিং ব্যাকতেতি তস্মিং ‘‘একভিক্খুপি সাৱকো’’তিআদিনা সুট্ঠু পঞ্হে কথিতে.
১৯৬. সম্পাদকোতি পটিপত্তিসম্পাদকো.
১৯৭. সেখায ৱিজ্জাযাতি সেখলক্খণপ্পত্তায মগ্গপঞ্ঞায সাতিসযং কত্ৱা কৰণৱসেন ৱুত্তা, ফলপঞ্ঞা পন তায পত্তব্বত্তা কম্মভাৱেন ৱুত্তা. তেনাহ ‘‘হেট্ঠিমফলত্তযং পত্তব্ব’’ন্তি. ইমং পনেত্থ অৱিপৰীতমত্থং পাড়িতো এৱ ৱিঞ্ঞাযমানং অপ্পটিৱিজ্ঝনতো ৱিতণ্ডৱাদী ‘‘যাৱতকং সেখেন পত্তব্বং, অনুপ্পত্তং তং মযা’’তি ৱচনলেসং গহেত্ৱা ‘‘অৰহত্তমগ্গোপি অনেন পত্তোযেৱা’’তি ৱদতি. এৱন্তি ইদানি ৱুচ্চমানায গাথায.
কিলেসানি পহায পঞ্চাতি পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনসঙ্খাতে সংকিলেসে পহায পজহিত্ৱা, পহানহেতু ৱা. পৰিপুণ্ণসেখোতি সব্বসো ৱড্ঢিতসেখধম্মো. অপৰিহানধম্মোতি অপৰিহানসভাৱো. ন হি যস্স ফাতিগতেহি সীলাদিধম্মেহি পৰিহানি অত্থি, সমাধিম্হি পৰিপূৰকাৰিতায চেতোৱসিপ্পত্তো. তেনাহ ‘‘সমাহিতিন্দ্ৰিযো’’তি. অপৰিহানধম্মত্তাৱ ঠিতত্তো.
অনাগামিনা হি অসেখভাৱাৱহা ধম্মা পৰিপূৰেতব্বা, ন সেখভাৱাৱহাতি সো একন্তপৰিপুণ্ণে সেখো ৱুত্তো. এতং ন বুদ্ধৱচনন্তি ‘‘মগ্গো বহুচিত্তক্খণিকো’’তি এতং ৱচনং ন বুদ্ধৱচনং অনন্তৰেকন্তৱিপাকদানতো, বহুক্খত্তুং পৱত্তনে পযোজনাভাৱতো চ লোকুত্তৰকুসলস্স, ‘‘সমাধিমানন্তৰিকঞ্ঞমাহু (খু. পা. ৬.৫; সু. নি. ২২৮), ন পাৰং দিগুণং যন্তী’’তি (সু. নি. ৭১৯) এৱমাদীনি সুত্তপদানি এতস্সত্থসাধকানি. ওৰম্ভাগিযসংযোজনপ্পহানেন সেক্খধম্মপৰিপূৰিভাৱস্স ৱুত্ততায অত্থো তৱ ৱচনেন ৱিৰুজ্ঝতীতি. অস্স আযস্মতো ৱচ্ছস্স.
১৯৮. অভিঞ্ঞা ৱা কাৰণন্তি যঞ্হি তং তত্ৰ তত্ৰ সক্খিভব্বতাসঙ্খাতং ইদ্ধিৱিধপচ্চনুভৱনাদি, তস্স অভিঞ্ঞা কাৰণং. অথ ইদ্ধিৱিধপচ্চনুভৱনাদি অভিঞ্ঞা, এৱং সতি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং কাৰণং. অৱসানে ছট্ঠাভিঞ্ঞায পন অৰহত্তং. এত্থ চ যস্মা পঠমসুত্তে আসৱক্খযো অধিপ্পেতো, আসৱা খীণা এৱ, ন পুন খেপেতব্বা, তস্মা তত্থ ‘‘যাৱদেৱা’’তি ন ৱুত্তং. ইধ ফলসমাপত্তি অধিপ্পেতা, সা চ পুনপ্পুনং সমাপজ্জীযতি, তস্মা ‘‘যাৱদেৱা’’তি ৱুত্তং. ততো এৱ হি ‘‘অৰহত্তং ৱা কাৰণ’’ন্তি ৱুত্তং. তঞ্হি ‘‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামি, যদৰিযা এতৰহি উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫; ৩.৩০৭) অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠপেত্ৱা অভিঞ্ঞা নিব্বত্তেন্তস্স কাৰণং, তযিদং সব্বসাধাৰণং ন হোতীতি সাধাৰণৱসেন নং দস্সেন্তো ‘‘অৰহত্তস্স ৱিপস্সনা ৱা’’তি আহ.
২০০. পৰিচৰন্তি নাম ৱিপ্পকতব্ৰহ্মচৰিযৱাসত্তা. পৰিচিণ্ণো হোতি সাৱকেন নাম সত্থু ধম্মে কত্তব্বা পৰিচৰিযা সম্মদেৱ নিট্ঠাপিতত্তা. তেনাহ ‘‘ইতি…পে… থেৰো এৱমাহা’’তি. তেসং গুণানন্তি তেসং অসেক্খগুণানং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
মহাৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৪. দীঘনখসুত্তৱণ্ণনা
২০১. খননং খতং, সূকৰস্স খতং এত্থ অত্থীতি সূকৰখতা, সূকৰস্স ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পঠমং খতং উপাদায সূকৰখতা, তায. এৱংনামকেতি এৱং ইত্থিলিঙ্গৱসেন লদ্ধনামকে. পংসুধোতেতি ধোতপংসুকে. ওতৰিত্ৱা অভিৰুহিতব্বন্তি পকতিভূমিতো অনেকেহি সোপানফলকেহি ওতৰিত্ৱা পুন লেণদ্ৱাৰং কতিপযেহি অভিৰুহিতব্বং.
ঠিতকোৱাতি মাতুলস্স ঠিতত্তা তত্থ সগাৰৱসপতিস্সৱসেন ঠিতকোৱ. কিঞ্চাপি সব্ব-সদ্দো অৱিসেসতো অনৱসেসপৰিযাদাযকো, ৱত্থুঅধিপ্পাযানুৰোধী পন সদ্দপ্পযোগোতি তমত্থং সন্ধায পৰিব্বাজকো ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি আহ. যা লোকে মনুস্সউপপত্তিযোতিআদিকা উপপত্তিযো, তা অনত্থসমুদাগতা তত্থ তত্থেৱ সত্তানং উচ্ছিজ্জনতো, তস্মা সমযৱাদীহি ৱুচ্চমানা সব্বা আযতিং উপ্পজ্জনউপপত্তি ন হোতি. জলবুব্বুড়কা ৱিয হি ইমে সত্তা তত্থ তত্থ সমযে উপ্পজ্জিত্ৱা ভিজ্জন্তি, তেসং তত্থ পটিসন্ধি নত্থীতি অস্স অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘পটিসন্ধিযো’’তিআদি. অস্স অধিপ্পাযং মুঞ্চিত্ৱাতি যেনাধিপ্পাযেন পৰিব্বাজকো ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি আহ, তং তস্স অধিপ্পাযং জানন্তোপি অজানন্তো ৱিয হুত্ৱা তস্স অক্খৰে তাৱ দোসং দস্সেন্তোতি পদেসসব্বং সন্ধায তেন ৱুত্তং, সব্বসব্বৱিসযং কত্ৱা তত্থ দোসং গণ্হন্তো. যথা লোকে কেনচি ‘‘সব্বং ৱুত্তং, তং মুসা’’তি ৱুত্তে তস্স ৱচনস্স সব্বন্তোগধত্তা মুসাভাৱো আপজ্জেয্য, এৱং ইমস্সপি ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি ৱদতো তথা পৱত্তা দিট্ঠিপি নক্খমতীতি অত্থতো আপন্নমেৱ হোতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘এসাপি তে দিট্ঠি নক্খমতী’’তি. যথা পন কেনচি ‘‘সব্বং ৱুত্তং মুসা’’তি ৱুত্তে অধিপ্পাযানুৰোধিনী সদ্দপ্পৱত্তি, তস্স ৱচনং মুঞ্চিত্ৱা তদঞ্ঞেসমেৱ মুসাভাৱো ঞাযাগতো, এৱমিধাপি ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি ৱচনতো যস্সা দিট্ঠিযা ৱসেন ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি তেন ৱুত্তং, তং দিট্ঠিং মুঞ্চিত্ৱা তদঞ্ঞমেৱ যথাধিপ্পেতং সব্বং নক্খমতীতি অযমত্থো ঞাযাগতো, ভগৱা পন ৱাদীৱৰো সুখুমায আণিযা থূলং আণিং নীহৰন্তো ৱিয উপাযেন তস্স দিট্ঠিগতং নীহৰিতুং তস্স অধিপ্পাযেন অৱত্ৱা সদ্দৱসেন তাৱ লব্ভমানং দোসং দস্সেন্তো ‘‘যাপি খো তে’’তিআদিমাহ. তেন ৱুত্তং – ‘‘অস্স অধিপ্পাযং মুঞ্চিত্ৱা অক্খৰে তাৱ দোসং দস্সেন্তো’’তি.
পৰিব্বাজকো পন যং সন্ধায ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি মযা ৱুত্তং, ‘‘অযং সো’’তি যথাৱুত্তদোসপৰিহৰণত্থং তস্মিং অত্থে ৱুচ্চমানে এস দোসো সব্বো ন হোতি, এৱম্পি সমণো গোতমো মম ৱাদে দোসমেৱ আৰোপেয্যাতি অত্তনো অজ্ঝাসযং নিগুহিত্ৱা যথাৱুত্তদোসং পৰিহৰিতুকামো ‘‘এসা মে’’তিআদিমাহ. তত্থ তম্পস্স তাদিসমেৱাতি যং ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি গহিতং ৱত্থু, তম্পি তাদিসমেৱ ভৱেয্যাতি. অযঞ্চ সব্বন্তোগধদিট্ঠি ময্হম্পি দিট্ঠিৱত্থু, তং মে খমেয্যৱাতি. যস্মা পন ‘‘এসাপি দিট্ঠি তুয্হং নক্খমতী’’তি যাপি দিট্ঠি ৱুত্তা ভৱতা গোতমেন, সাপি ময্হং নক্খমতি, তস্মা সব্বং মে নক্খমতেৱাতি পৰিব্বাজকস্স অধিপ্পাযো. তেনাহ – ‘‘তং পৰিহৰামীতি সঞ্ঞায ৱদতী’’তি. তথা চ ৱক্খতি ‘‘তস্মাপি উচ্ছেদদিট্ঠি ময্হং নক্খমতী’’তি. ‘‘এসা মে দিট্ঠী’’তি যা ঠিতিভূতা দিট্ঠি, তায ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি পনেত্থ সব্বগ্গহণেন গহিতত্তা আহ – ‘‘অত্থতো পনস্স এসা দিট্ঠি ন মে খমতীতি আপজ্জতী’’তি. অযং দোসোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. এসাতি দিট্ঠি. ৰুচিতন্তি দিট্ঠিদস্সনেন অভিনিৱিসিত্ৱা ৰোচেত্ৱা গহিতং. তেন হি দিট্ঠিঅক্খমেন অৰুচিতেন ভৱিতব্বন্তি সতি দিট্ঠিযা অক্খমভাৱে ততো তায গহিতায খমেয্য ৰুচ্চেয্য যথা, এৱং সব্বস্স অক্খমভাৱেতি অপৰভাগে সব্বং খমতি ৰুচ্চতীতি আপজ্জতি. ন পনেস তং সম্পটিচ্ছতীতি এস ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি এৱং ৱদন্তো উচ্ছেদৱাদী তং ৱুত্তনযেন সব্বস্স খমনং ৰুচ্চনং ন সম্পটিচ্ছতি. ঞাযেন ৱুত্তমত্থং কথং ন সম্পটিচ্ছতীতি আহ ‘‘কেৱলং তস্সাপি উচ্ছেদদিট্ঠিযা উচ্ছেদমেৱ গণ্হাতী’’তি. সব্বেসঞ্হি ধম্মানং আযতিং উপ্পাদং অৰুচ্চিত্ৱা তং সন্ধায অযং ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি ৱদতি, উচ্ছেদদিট্ঠিকেসু চ উচ্ছিন্নেসু কুতো উচ্ছেদদিট্ঠিসভাৱোতি.
তেনাতি তেন কাৰণেন, যস্মা ইধেকচ্চে সত্তা ঈদিসং দিট্ঠিং পগ্গয্হ তিট্ঠন্তি, তস্মাতি ৱুত্তং হোতি. পজহনকেন ৱা চিত্তেন একজ্ঝং গহেত্ৱা পজহনকেহি অপ্পজহনকে নিদ্ধাৰেতুং ভগৱা ‘‘অতো…পে… বহুতৰা’’তি অৱোচাতি আহ – ‘‘পজহনকেসু নিস্সক্ক’’ন্তি যথা ‘‘পঞ্চসীলেহি পভাৱনা পঞ্ঞৱন্ততৰা’’তি. ‘‘বহূ’’তি ৱত্ৱা ন কেৱলং বহূ, অথ খো অতিৱিয বহূতি দস্সেন্তো ‘‘বহুতৰা’’তি আহ. ‘‘বহূ হী’’তি নযিদং নিস্সক্কৱচনং, অথ খো পচ্চত্তৱচনং. কথং হি-সদ্দোতি আহ ‘‘হি-কাৰো নিপাতমত্ত’’ন্তি. অনিস্সক্কৱচনং তাৱ তস্স পজহনকানং বহুভাৱতো তেপি পৰতো ‘‘বহুতৰা’’তি ৱুচ্চীযন্তি. মূলদস্সনন্তি যে তাদিসং দস্সনং পঠমং উপাদিযন্তি, তজ্জাতিকমেৱ পচ্ছা গহিতদস্সনং. ৱিজাতিযঞ্হি পঠমং গহিতদস্সনং অপ্পহায ৱিজাতিযস্স গহণং ন সম্ভৱতি ৱিৰুদ্ধস্স অভিনিৱেসস্স সহ অনৱট্ঠানতো. অৱিৰুদ্ধং পন মূলদস্সনং অৱিস্সজ্জিত্ৱা ৱিসযাদিভেদভিন্নং অপৰদস্সনং গহেতুং লব্ভতি. তেনাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি.
তত্থ কিঞ্চাপি একচ্চসস্সতৱাদো সস্সতুচ্ছেদাভিনিৱেসানং ৱসেন যথাক্কমং সস্সতুচ্ছেদগ্গাহনজাতিকো, উচ্ছেদগ্গাহেন পন সস্সতাভিনিৱেসস্স তংগাহেন চ অসস্সতাভিনিৱেসস্স ৱিৰুজ্ঝনতো উভযত্থপি ‘‘একচ্চসস্সতং ৱা গহেতুং ন সক্কা’’তি ৱুত্তং, তথা ‘‘সস্সতং ৱা উচ্ছেদং ৱা ন সক্কা গহেতু’’ন্তি চ. মূলসস্সতঞ্হি পঠমং গহিতং. আযতনেসুপি যোজেতব্বন্তি পঠমং চক্খাযতনং সস্সতন্তি গহেত্ৱা অপৰভাগে ন কেৱলং চক্খাযতনমেৱ সস্সতং, সোতাযতনম্পি সস্সতং, ঘানাযতনাদিপি সস্সতন্তি গণ্হাতীতিআদিনা যোজেতব্বং. আযতনেসুপীতি পি-সদ্দেন ধাতূনং ইন্দ্ৰিযানম্পি গাহো দট্ঠব্বো. ইদং সন্ধাযাতি ‘‘মূলে সস্সত’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপঠমগ্গাহস্স সমানজাতিযং অপৰগ্গাহং সন্ধায.
দুতিযৱাৰে পঠমৱাৰে ৱুত্তসদিসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ আদীনৱং দিস্ৱাতি ‘‘যদি ৰূপং সস্সতং সিযা, নযিদং আবাধায সংৱত্তেয্য. যস্মা চ খো ইদং ৰূপং অসস্সতং, তস্মা অভিণ্হপটিপীড়নট্ঠেন উদযৱযৱন্ততায ৰূপং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং, সস্সতাভিনিৱেসো মিচ্ছা’’তিআদিনা তত্থ সস্সতৱাদে আদীনৱং দোসং দিস্ৱা. ওড়াৰিকন্তি তস্মা পটিপীড়নট্ঠেন অযাথাৱগ্গাহতায ৰূপং ন সণ্হং ওড়াৰিকমেৱ. ৱেদনাদীনম্পি অনিচ্চাদিভাৱদস্সনং ৰূপৱেদনাআদীনং সমানযোগক্খমত্তা. ৱিস্সজ্জেতীতি পজহতি.
তিস্সো লদ্ধিযোতি সস্সতুচ্ছেদএকচ্চসস্সতদিট্ঠিযো. যস্মা সস্সতদিট্ঠিকা ৱট্টে ৰজ্জনস্স আসন্না. তথা হি তে ওলীযন্তীতি ৱুচ্চন্তি, ভৱাভৱদিট্ঠীনং ৱসেন ইমেসং সত্তানং সংসাৰতো সীসুক্খিপনং নত্থীতি এতাৱ তিস্সো ৱিসেসতো গহেতব্বা.
ইধলোকং পৰলোকঞ্চ অত্থীতি জানাতীতি এত্তাৱতা সস্সতদস্সনস্স অপ্পসাৱজ্জতাকাৰণমাহ, ৱট্টং অস্সাদেতি, অভিনন্দতীতি ইমিনা দন্ধৱিৰাগতায. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ইধলোকং পৰলোকঞ্চ অত্থীতি জানাতীতি ইমিনা তাসু তাসু গতীসু সত্তানং সংসৰণং পটিক্খিপতীতি দস্সেতি, সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং অত্থীতি জানাতীতি ইমিনা কম্মফলং. কুসলং ন কৰোতীতি ইমিনা কম্মং, অকুসলং কৰোন্তো ন ভাযতীতি ইমিনা পুঞ্ঞাপুঞ্ঞানি সভাৱতো জাযন্তীতি দস্সেতি. ৱট্টং অস্সাদেতি অভিনন্দতি তন্নিন্নভাৱতো. সীঘং লদ্ধিং জহিতুং ন সক্কোতি ৱট্টুপচ্ছেদস্স অৰুচ্চনতো. উচ্ছেদৱাদী হি তস্মিং ভৱে উচ্ছেদং মঞ্ঞতি. ততো পৰং ইধলোকং পৰলোকঞ্চ অত্থীতি জানাতি সুকতদুক্কটানং ফলং অত্থীতি জানাতি কম্মফলৱাদীভাৱতো. যেভুয্যেন হি উচ্ছেদৱাদী সভাৱনিযতিযদিচ্ছাভিনিৱেসেসু অঞ্ঞত্ৰাভিনিৱেসো হোতি. সীঘং দস্সনং পজহতি ৱট্টাভিৰতিযা অভাৱতো. পাৰমিযো পূৰেতুং সক্কোন্তো পচ্চেকবুদ্ধো হুত্ৱা, লোকৱোহাৰমত্তেনেৱ সো সম্মাসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পৰিনিব্বাযতীতি যোজনা. অসক্কোন্তোতি বুদ্ধো হোতুং অসক্কোন্তো. অভিনীহাৰং কত্ৱা অগ্গসাৱকাদিভাৱস্স অভিনীহাৰং সম্পাদেত্ৱা. সাৱকো হুত্ৱাতি অগ্গসাৱকো মহাসাৱকো হুত্ৱা, তত্থাপি তেৱিজ্জো ছড়ভিঞ্ঞো পটিসম্ভিদাপ্পত্তো ৱা সুক্খৱিপস্সকো এৱ ৱা বুদ্ধসাৱকো হুত্ৱা পৰিনিব্বাযতি. সব্বমিদং উচ্ছেদৱাদিনো কল্যাণমিত্তনিস্সযেন সম্মত্তনিযামোক্কমনে খিপ্পৱিৰাগতাদস্সনত্থং আগতং. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি.
২০২. কঞ্জিযেনেৱাতি আৰনাড়েন. কঞ্জিযসদিসেন উচ্ছেদদস্সনেন. পূৰিতোতি পৰিপুণ্ণজ্ঝাসযো. সোতি পৰিব্বাজকো. অপ্পহাযাতি অভিন্দিত্ৱা. ৱিগ্গহোতি কলহো ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৰুদ্ধগ্গাহোতি কত্ৱা. ৱিৱাদন্তি ৱিৰুদ্ধৱাদং. ৱিঘাতন্তি ৱিৰোধহেতুকং চিত্তৱিঘাতং. ৱিহেসন্তি ৱিগ্গহৱিৱাদনিমিত্তং কাযিকং চেতসিকঞ্চ কিলমথং. আদীনৱং দিস্ৱাতি এতাসং দিট্ঠীনং এৱৰূপো আদীনৱো, অনিয্যানিকভাৱতায পন সম্পতি আযতিঞ্চ মহাদীনৱোতি এৱং আদীনৱং দিস্ৱা.
২০৫. ‘‘এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪১; সং. নি. ৩.৮) কাযং অন্ৱেতীতি কাযন্ৱযো, সোযেৱ, তস্স ৱা সমূহো কাযন্ৱযতা, কাযপটিবদ্ধো কিলেসো. তেনাহ ‘‘কাযং…পে… অত্থো’’তি.
অসম্মিস্সভাৱন্তি অসঙ্কৰতো ৱৱত্থিতভাৱং. তেন তাসং যথাসকং পচ্চযানং উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিগমং দস্সেতি. এৱঞ্হি তাসং কদাচিপি সঙ্কৰো নত্থি. তেনাহ ‘‘তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো’’তিআদি. সৰূপং অগ্গহেত্ৱা ‘‘অঞ্ঞা ৱেদনা’’তি অনিযমেন ৱুত্তত্তা তমেৱ ৱিগমং দস্সেন্তো ‘‘অনুপ্পন্নাৱ হোন্তি অন্তৰহিতা ৱা’’তি আহ. সৰূপতো নিযমেত্ৱা ৱুচ্চমানে কাচি অনুপ্পন্না ৱা হোতি, কাচি অন্তৰহিতা ৱাতি. চুণ্ণৱিচুণ্ণভাৱদস্সনত্থন্তি খণে খণে ভিজ্জমানভাৱদস্সনত্থং.
ন কেনচি সংৱদতীতি কেনচি পুগ্গলেন সদ্ধিং দিট্ঠিৰাগৱসেন সংকিলিট্ঠচিত্তো ন ৱদতি. তেনাহ ‘‘সস্সতং গহেত্ৱা’’তিআদি. ন ৱিৱদতীতি ৱিৰুদ্ধভাৱো হুত্ৱা ন ৱিৱদতি. পৰিৱত্তেত্ৱাতি উচ্ছেদং গহেত্ৱা একচ্চসস্সতং গহেত্ৱা এৱং ৱুত্তনযেন তযোপি ৱাদা পৰিৱত্তেত্ৱা যোজেতব্বা. তেন ৱোহৰতীতি তেন লোকৱোহাৰেন লোকসমঞ্ঞং অনতিধাৱন্তো সত্তো পুৰিসো পুগ্গলোতিআদিনা ৱোহৰতি, ন পন ইতো বাহিৰকা ৱিয অভিনিৱিসতি. তেনাহ ‘‘অপৰামসন্তো’’তি. কঞ্চি ধম্মন্তি ৰূপাদীসু একং ধম্মম্পি. পৰামাসগ্গাহেন অগ্গণ্হন্তোতি ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা, ‘‘এতং মমা’’তিআদিনা চ ধম্মসভাৱং অতিক্কমিত্ৱা পৰতো আমসিত্ৱা গহণেন অগ্গণ্হন্তো.
কতাৱীতি কতকিচ্চো. সো ৱদেয্যাতি খীণাসৱো ভিক্খু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰেসু সব্বসো সমুচ্ছিন্নেসুপি অহং ৱদামীতি ৱদেয্য. তত্থ অহন্তি নিযকজ্ঝত্তসন্তানে. মমন্তি তস্স সন্তকভূতে ৱত্থুস্মিং লোকনিৰুড়্হে. সমঞ্ঞন্তি তত্থ সুকুসলতায লোকে সমঞ্ঞা কুসলো ৱিদিত্ৱা. ৱোহাৰমত্তেনাতি কেৱলং পচ্চেকবুদ্ধো হুত্ৱা মহাবোধিপাৰমিযো পূৰেতুং অসক্কোন্তো সাৱকো হুত্ৱা দেসৱোহাৰমত্তেন ন অপ্পহীনতণ্হো ৱিয অন্ধপুথুজ্জনো অভিনিৱেসনৱসেন.
২০৬. সস্সতাদীসূতি সস্সতাভিনিৱেসাদীসু. তেসং তেসং ধম্মানন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং. সস্সতং অভিঞ্ঞাযাতি সস্সতদিট্ঠিং সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো নিস্সৰণতো অভিৱিসিট্ঠায পঞ্ঞায পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. পহানন্তি অচ্চন্তপ্পহানং সমুচ্ছেদং. ৰূপস্স পহানন্তি ৰূপস্স তপ্পটিবদ্ধসঞ্ঞোজনপ্পহানেন পহানং. অনুপ্পাদনিৰোধেন নিৰুদ্ধেহি আসৱেহি অগ্গহেত্ৱাৱ চিত্তং ৱিমুচ্চি. ‘‘আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চী’’তি এত্থ কিঞ্চিপি অগ্গহেত্ৱা অসেসেত্ৱা. সোড়স পঞ্ঞাতি মহাপঞ্ঞাদিকা সোড়স পঞ্ঞা. চতুৰঙ্গসমন্নাগতোতি পুণ্ণউপোসথদিৱসতা, কেনচি অনামন্তিতমেৱ অনেকসতানংযেৱ অনেকসহস্সানং ৱা ভিক্খূনং সন্নিপতিততা, সব্বেসং এহিভিক্খুভাৱেন উপসম্পন্নতা, ছড়ভিঞ্ঞতা চাতি. তেনাহ ‘‘তত্ৰিমানি অঙ্গানী’’তিআদি. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
দীঘনখসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৫. মাগণ্ডিযসুত্তৱণ্ণনা
২০৭. দ্ৱে মাগণ্ডিযাতি দ্ৱে মাগণ্ডিযনামকা. দেৱগব্ভসদিসন্তি দেৱানং ৱসনওৱৰকসদিসং. এতং ৱুত্তন্তি ‘‘ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অগ্যাগাৰে তিণসন্থাৰকে’’তি এতং ৱুত্তং. ন কেৱলং তং দিৱসমেৱাতি যং দিৱসং মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকো তিণসন্থাৰকং পঞ্ঞত্তং, ন কেৱলং তং দিৱসমেৱ ভগৱা যেনঞ্ঞতৰো ৱনসণ্ডো, তেনুপসঙ্কমীতি যোজনা. গামূপচাৰেতি গামসমীপে. সঞ্ঞাণং কত্ৱাতি সঞ্ঞাণং কত্ৱা ৱিয. ন হি ভগৱতো তস্স সঞ্ঞাণকৰণে পযোজনং অত্থি.
সমণসেয্যানুৰূপন্তি সমণস্স অনুচ্ছৱিকা সেয্যা. পাসংসত্থো হি অযং ৰূপ-সদ্দো. তেনাহ ‘‘ইমং তিণসন্থাৰক’’ন্তিআদি. অনাকিণ্ণোতি ৱিলুড়িতো অঘট্টিতো. হত্থপাদসীসেহি তত্থ তত্থ পহটেন ন চলিতো অভিন্নো, অচলিতত্তা এৱ অভিন্নং অত্থৰণং. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পঞ্ঞত্তো ৱিযাতি অযং ছেকেন চিত্তকাৰেন চিন্তেত্ৱা তুলিকায পৰিচ্ছিন্নলেখায পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা লিখিতা চিত্তকতসেয্যা ৱিয. ভূনং ৱুচ্চতি ৱড্ঢিতং, তং হন্তীতি ভূনহুনো. তেনাহ ‘‘হতৱড্ঢিনো’’তি. তং পনাযং চক্খাদীসু সংৱৰৱিধানং ৱড্ঢিহননং মঞ্ঞতি. তেনাহ ‘‘মৰিযাদকাৰকস্সা’’তি. ব্ৰূহেতব্বন্তি উড়াৰৱিসযূপহাৰেন ৱড্ঢেতব্বং পীণেতব্বং. তং পন অননুভূতানুভৱনেন হোতীতি আহ ‘‘অদিট্ঠং দক্খিতব্ব’’ন্তি. অনুভূতং পন অপণীতং হোতীতি ৱুত্তং ‘‘দিট্ঠং সমতিক্কমিতব্ব’’ন্তি. সেসৱাৰেসুপি এসেৱ নযো. পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদী কিৰেস পৰিব্বাজকো, তস্মা এৱং ছসু দ্ৱাৰেসু ৱড্ঢিং পঞ্ঞপেতি. যস্মা যং ছন্নম্পি চক্খাদীনং যথাসকং ৱিসযগ্গহণং পটিক্খিপন্তো লোকস্স অৱড্ঢিতং ৱিনাসমেৱ পঞ্ঞপেতি, তস্মা সো সযম্পি ৱড্ঢিহতো হতৱড্ঢিতো.
সংকিলেসতো আৰকত্তা অৰিযো নিয্যানিকধম্মভাৱতো ঞাযো ধম্মো. ৱজ্জলেসস্সপি অভাৱতো কুসলো. তেনাহ ‘‘পৰিসুদ্ধে কাৰণধম্মে অনৱজ্জে’’তি. উগ্গতস্সাতি উচ্চকুলীনতাদিনা উড়াৰস্স. মুখে আৰক্খং ঠপেত্ৱাতি মুখেন সংযতো হুত্ৱা. অম্বজম্বূআদীনি গহেত্ৱা ৱিয অপূৰযমানোতি অম্বজম্বূআদীনি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসদিসানি ৱিয পূৰণকথানযেন যং কিঞ্চি অকথেত্ৱা. তেনাহ ‘‘মযা কথিতনিযামেনা’’তি.
২০৮. ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতোতি দিৱাৱিহাৰতো ৱুট্ঠিতোতি অত্থো. দিৱাৱিহাৰোপি হি ‘‘পটিসল্লান’’ন্তি ৱুচ্চতি ‘‘ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদী’’তিআদীসু (পাৰা. ১৮). ভগৱা হি ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানুত্তৰকালং তেসং কথাসল্লাপং সুত্ৱা দিৱাৱিহাৰতো ৱুট্ঠায তত্থ গতো. সংৱেগো নাম সহোত্তপ্পঞাণং, তং নিব্বিন্দনৱসেনপি হোতি, সংৱেগনিস্সিতং সন্ধাযাহ ‘‘পীতিসংৱেগেন সংৱিগ্গো’’তি. সো পন যস্মা পুৰিমাৱত্থায চলনং হোতি চিত্তস্স, তস্মা আহ ‘‘চলিতো কম্পিতো’’তি. তিখিণসোতেন পুৰিসেনাতি ভগৱন্তং সন্ধাযাহ.
২০৯. ধম্মদেসনং আৰভি যথা ৱিনেয্যদমনকুসলো ৱসনট্ঠানট্ঠেনাতি ইদং আৰমিতব্বভাৱস্স ভাৱলক্খণৱচনং. আৰমতি এত্থাতি আৰামো, ৰূপং আৰামো এতস্সাতি ৰূপাৰামং, ততো এৱ তন্নিন্নভাৱেন ৰূপে ৰতন্তি ৰূপৰতং, তেন সম্মো দুপ্পত্তিযা ৰূপেন সম্মুদিতন্তি ৰূপসম্মুদিতং, তদেতং তদভিহতজৱনকিচ্চং তত্থ আৰোপেত্ৱা ৱুত্তং. দন্তন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. দন্তং দমিতং. নিব্বিসেৱনন্তি ৱিগতৱিসুকাযিকং. গুত্তন্তি সতিযা গুত্তং. ৰক্খিতন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সংৱুতন্তি অপনীতং পৱেসনিৱাৰণেন. তেনাহ ‘‘পিহিত’’ন্তি.
২১০. উপ্পজ্জনপৰিড়াহন্তি উপ্পজ্জনকিলেসপৰিড়াহং. কিং ৱচনং ৱত্তব্বং অস্সাতি ৰূপাৰম্মণং অনুভৱিত্ৱা সমুদযাদিপহানং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা পৰিনিব্বিন্দিত্ৱা ৱিৰজ্জিত্ৱা যো ৱিমুত্তো, তত্থ কিং ৱুদ্ধিহতপৰিযাযো অৱস্সং লভতি ন লভতীতি পুচ্ছতি. পৰিব্বাজকো তাদিসে সাৰবদ্ধৱিমুত্তিকে ৱুদ্ধিহতোতি ন ৱদেয্যাতি আহ ‘‘ন কিঞ্চি, ভো, গোতমা’’তি.
২১১. তেতি তযা, অযমেৱ ৱা পাঠো. ৱস্সং ৱাসো ৱস্সং উত্তৰপদলোপেন, ৱস্সিতুং অৰহতীতি ৱস্সিকো, ৱস্সকালে নিৱাসানুচ্ছৱিকোতি অত্থো.
নাতিউচ্চো হোতি নাতিনীচোতি গিম্হিকো ৱিয উচ্চো, হেমন্তিকো ৱিয নীচো ন হোতি, অথ খো তদুভযৱেমজ্ঝলক্খণতায নাতিউচ্চো হোতি নাতিনীচো. নাতিতনূনীতি হেমন্তিকস্স ৱিয ন খুদ্দকানি. নাতিবহূনীতি গিম্হিকস্স ৱিয ন অতিবহূনি. মিস্সকানেৱাতি হেমন্তিকগিম্হিকেসু ৱুত্তলক্খণৱোমিস্সকানি. উণ্হপৱেসনত্থাযাতি নিযূহেসু পুৰেভত্তং পচ্ছাভত্তঞ্চ পতিতসূৰিযোভাসৱসেন উণ্হস্স অব্ভন্তৰপৱেসনত্থায. ভিত্তিনিযূহানি নীহৰীযন্তীতি দক্খিণপস্সে ভিত্তীসু নিযূহানি নীহৰিত্ৱা কৰীযন্তি. ৱিপুলজালানীতি পুথুলছিদ্দানি. উদকযন্তানীতি উদকৱাহকযন্তানি.
নীলুপ্পলগচ্ছকে কত্ৱাতি ৱিকসিতেহি নীলুপ্পলেহি গচ্ছকে নড়িনিকে কত্ৱা. গন্ধকললন্তি গন্ধমিস্সককদ্দমং. যমকভিত্তীতি যুগড়ভিত্তি, তস্সা অন্তৰে নাড়ি, যতো উদকং অভিৰুহতি. লোহনাড়িন্তি লোহমযযন্তনাড়িং. জালন্তি তম্বলোহমযং জালং. হেট্ঠা যন্তং পৰিৱত্তেন্তীতি হেট্ঠাভাগে উদকযন্তং গমেন্তি. উদকফুসিতে তেমেন্তে ৱিৱণ্ণতা মাহোসীতি নীলপটং নিৱাসেতি. দিৱাকালেতি দিৱসৱেলায. অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহৰামীতি এতেন অত্তনো ফলসমাপত্তিৱিহাৰো ভগৱতা দস্সিতোতি আহ – ‘‘তায ৰতিযা ৰমমানোতি ইদং চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিৰতিং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি.
২১২. মহাচ নেসং পপঞ্চোতি নেসং ৰাজূনং মহাপপঞ্চো ৰাজিদ্ধিৱসেন সব্বদা সম্পত্তিৱিসযো চ, অনুভৱিতুং ন লভন্তীতি অধিপ্পাযো. মন্তে গৱেসন্তা ৱিচৰন্তি, ন ভোগসুখং. গণনা নাম অচ্ছিন্নগণনা, ন ৱিগণগণনা ন পণগণনা. আৱট্টোতি যথাধিগতে দিব্বে কামে পহায কামহেতু আৱট্টো নিৱত্তো পৰিৱত্তিতো ভৱেয্য. এৱং মানুসকা কামাতি যথা কোচি কুসগ্গেন উদকং গহেত্ৱা মহাসমুদ্দে উদকং মিনেয্য. তত্থ মহাসমুদ্দে উদকমেৱ মহন্তং ৱিপুলং পণীতঞ্চ, এৱং দিব্বানং কামানং সমীপে উপনিধায মানুসকা কামা অপ্পমত্তকা ওৰমত্তকা নিহীনা, দিব্বাৱ কামা মহন্তা ৱিপুলা উড়াৰা পণীতা. সমধিগয্হাতি সম্মা অধিগমনৱসেন নিগ্গয্হ দিব্বম্পি সুখং হীনং কত্ৱা তিট্ঠতি.
২১৩. আৰোগ্যহেতুকং সুখং অস্স অত্থীতি সুখী, তং পনস্স ৰোগৱিগমতোৱাতি আহ ‘‘পঠমং দুক্খিতো পচ্ছা সুখিতো’’তি. সেৰী নাম অত্তাধীনৱুত্তীতি আহ ‘‘সেৰী এককো ভৱেয্যা’’তি. অত্তনো ৱসো সযংৱসো, সো এতস্স অত্থীতি সযংৱসী. অঙ্গাৰকপল্লং ৱিয কামৱত্থুপৰিড়াহহেতুতো. তচ্ছেত্ৱাতি ঘট্টেত্ৱা, কণ্ডূযিত্ৱাতি অত্থো.
২১৪. যেন কাযো মধুৰকজাতো হোতি, তং কিৰ কুট্ঠং ছৱিং ৱিনাসেতি, চম্মং ছিদ্দজাতং ৱিয হোতি. তেনেৱাহ ‘‘উপহতকাযপ্পসাদো’’তি. পচ্চলত্থাতি পটিলভি. অৱিজ্জাভিভূততায ৱিৰোধিপচ্চযসমাযোগেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স উপহতত্তা. আযতিং দুক্খফলতায এতৰহি চ কিলেসদুক্খবহুলতায কামানং দুক্খসম্ফস্সতা, তদুভযসংযুত্তেসু তেসু চ তং অসল্লক্খিত্ৱা একন্তসুখাভিনিৱেসো ৱিপৰীতসঞ্ঞায, ন কেৱলায সুখৱেদনায সুখাতি পৱত্তসঞ্ঞী.
২১৫. তানীতি কুট্ঠসৰীৰে ৱণমুখানি. অসুচীনীতি অসুভানি. দুগ্গন্ধানীতি ৱিস্সগন্ধানি. পূতীনীতি কুণপভূতানি. ইদানীতি এতৰহি. নখেহি ৱিপ্পতচ্ছনঅগ্গিপৰিতাপনেহি অতিনিপ্পীড়নকালে পাণকা…পে… পগ্ঘৰন্তি, তেন ৱেদনা তনুকা হোতি. এৱন্তি ৱুত্তনযেন ৱেদনায তনুকভাৱতো.
আৰোগ্যভাৱে ধনলাভাদিলাভুপ্পত্তিতো, অসতি চ আৰোগ্যে লাভস্স নিৰত্থকভাৱতো, দিট্ঠধম্মিকাদিসব্বসম্পত্তীনং লাভস্স নিমিত্তভাৱতো চ আৰোগ্যপৰমা লাভা. নিব্বানে সুখুপ্পত্তিতো, অসতি চ নিব্বানাধিগমে তাদিসস্স সুখস্স অনুপলব্ভনতো, সব্বসঙ্খতৱিৱিত্তত্তা চ সব্বসো চ সংসাৰদুক্খাভাৱতো, অধিগতে চ তস্মিং সকলৱট্টদুক্খাভাৱতো চ নিব্বানং পৰমং সুখং. পুব্বভাগমগ্গানন্তি কাযানুপস্সনাদিভেদভিন্নানং অৰিযমগ্গস্স পুব্বভাগিযানং মগ্গানং. তেসঞ্চ অমতগামিতা নাম তন্নিন্নতাৱসেনেৱ সচ্ছিকিৰিযাৱসেনাতি আহ ‘‘পুব্বভাগগমনেনেৱ অমতগামিন’’ন্তি. অট্ঠঙ্গিকো অৰিযমগ্গো খেমো সব্বপৰিস্সযসমুগ্ঘাতনেন অনুপদ্দুতত্তা, তংসমঙ্গীনং সব্বসো অনুপদ্দুতত্তা তংসমঙ্গীনং সব্বসো অনুপদ্দৱহেতুতো চ. লদ্ধিৱসেন গহিতাতি সস্সতৱাদাদীহি কেৱলং তেসং লদ্ধিৱসেন তথা গহিতা. খেমঅমতগামিনন্তি ইমিনা হি ‘‘খেমংঅমতগামিন’’ন্তি ৱিভত্তিঅলোপেন নিদ্দেসো, অত্থো পন ৱিভত্তিলোপেন দট্ঠব্বোতি দস্সেতি.
২১৬. অনোমজ্জতীতি অনু অনু ওমজ্জতি. অপৰাপৰং হত্থং হেট্ঠা ওতাৰেন্তো মজ্জতি.
২১৭. ছেকন্তি ঘনভাৱেন ৱীতং. ঘনমট্ঠভাৱেন সুন্দৰং হোতীতি আহ ‘‘সম্পন্ন’’ন্তি. সাধূহি পৰমপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠেহি লাতো গহিতোতি সাহুড়ি. সঙ্কাৰচোড়কং নিচ্চকাড়কং.
২১৮. তত্থ তত্থ ৰুজনট্ঠেন ৱিবাধনট্ঠেন ৰোগোৱ ভূতো. ৱিপস্সনাঞাণেনপি সিখাপ্পত্তেন আৰোগ্যং একদেসেন পস্সতি, নিব্বানঞ্চ ৱট্টপটিপক্খতোতি আহ ‘‘ৱিপস্সনাঞাণঞ্চেৱা’’তি.
২১৯. অন্তৰাতি পঠমুপ্পত্তি জৰামৰণানং ৱেমজ্ঝে. উপহতোতি পিত্তসেম্হাদিদোসেহি দূসিতভাৱেন কথিতো. পিত্তাদিদোসে পন ভেসজ্জসেৱনায নিৱত্তেন্তো উপহতং পটিপাকতিকং কৰোন্তো চক্খূনি উপ্পাদেতি নাম. ৱিনট্ঠানীতি অনুপ্পত্তিধম্মতং আপন্নানি.
২২০. পুব্বে ৱুত্তে সাহুড়িযচীৰে. ৱট্টে অনুগতচিত্তেনাতি অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে অনাদীনৱদস্সিতায অনুগামিচিত্তেন.
২২১. ধম্মস্সাতি নিব্বানস্স. অনুধম্মন্তি অনুৰূপং নিয্যানধম্মং. তেনাহ ‘‘অনুচ্ছৱিকং পটিপদ’’ন্তি. পঞ্চক্খন্ধেতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধে দস্সেতি. ‘‘দীঘৰত্তং ৱত, ভো’’তিআদিনা পাড়িযং ৱিৱট্টং দস্সিতং. তেনাহ ‘‘উপাদাননিৰোধাতি ৱিৱট্টং দস্সেন্তো’’তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
মাগণ্ডিযসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৬. সন্দকসুত্তৱণ্ণনা
২২৩. দেৱেন ৱস্সেন কতো সোব্ভো দেৱকতসোব্ভো. তেনাহ ‘‘ৱস্সো…পে… ৰহদো’’তি. গুহাতি পংসুগুহা পাসাণগুহা মিস্সকগুহাতি তিস্সো গুহা. তত্থ পংসুগুহা উদকমুত্তট্ঠানে অহোসি নিন্নট্ঠানং পন উদকেন অজ্ঝোত্থতং. উমঙ্গং কত্ৱাতি হেট্ঠা সুদুগ্গং কত্ৱা. অনমতগ্গিযং পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি ‘‘ন খো সো সত্তাৱাসো সুলভৰূপো, যো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অনাৱুট্ঠপুব্বো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৬০) ইদঞ্চ তড়াকং মযা ৱুত্থপুব্বং ভৱিস্সতি, তম্পি ঠানং সো চ অত্তভাৱো অপঞ্ঞত্তিকভাৱং গতোতি এৱং অনমতগ্গিযং পচ্চৱেক্খিত্ৱা তাদিসং ঠানং গন্তুং ৱট্টতি. ইমিনা নযেন সমুদ্দপব্বতদস্সনাদীসুপি পচ্চৱেক্খণাৱিধি ৱেদিতব্বো.
উচ্চং নদমানাযাতি উচ্চং কত্ৱা সদ্দং কৰোন্তিযা কামস্সাদভৱস্সাদাদিৱত্থুন্তি ‘‘অযঞ্চ অযঞ্চ কামো ইট্ঠো কন্তো মনাপো, অসুকো ভৱো ইট্ঠো কন্তো মনাপো, এৱমযং লোকো পিযেহি পিযতৰো’’তি এৱং কামস্সাদভৱস্সাদলোকস্সাদাদিসঙ্খাতং ৱত্থুং. দুগ্গতিতো সংসাৰতো চ নিয্যাতি এতেনাতি নিয্যানং, সগ্গমগ্গো মোক্খমগ্গো চ, তং নিয্যানং অৰহতি, নিয্যানে ৱা নিযুত্তাতি নিয্যানিকা, নিয্যানং ৱা ফলং এতিস্সা অত্থীতি নিয্যানিকা, ৱচীদুচ্চৰিতাদিসংকিলেসতো নিয্যাতীতি ৱা নিয্যানীযা, ঈ-কাৰস্স ৰস্সত্তং য-কাৰস্স চ ক-কাৰং কত্ৱা নিয্যানিকা, চেতনায সদ্ধিং সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণি. তপ্পটিপক্খতো অনিয্যানিকা, তস্সা ভাৱো অনিয্যানিকত্তং, তস্মা অনিয্যানিকত্তা. তিৰচ্ছানভূতাতি তিৰোকৰণভূতা. গেহস্সিতকথাতি কামপটিসংযুত্তকথা. কম্মট্ঠানভাৱেতি অনিচ্চতাপটিসংযুত্তচতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৱে. সহ অত্থেনাতি সাত্থকং, হিতপটিসংযুত্তন্তি অত্থো. ৱিসিখাতি ঘৰসন্নিৱেসো, ৱিসিখাগহণেন চ তন্নিৱাসিনো গহিতা ‘‘গামো আগতো’’তিআদীসু (সাৰত্থ. টী. ১.আচৰিযপৰম্পৰকথাৱণ্ণনা) ৱিয. তেনেৱাহ ‘‘সূৰা সমত্থা’’তি ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি চ. কুম্ভট্ঠানপ্পদেসেন কুম্ভদাসিযো ৱুত্তাতি আহ ‘‘কুম্ভদাসিকথা ৱা’’তি.
২২৮. ৱোহাৰো ৱিয তেসং তথা ৱোহাৰমত্তং গহেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে’’তি. অকতাতি সমেন, ৱিসমেন ৱা কেনচি হেতুনা ন কতা ন ৱিহিতা. কতৱিধো কৰণৱিধি নত্থি এতেসন্তি অকটৱিধা. পদদ্ৱযেনপি লোকে কেনচি হেতুপচ্চযেন নেসং অনিব্বত্ততং দস্সেতি. ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতাতি কস্সচি ইদ্ধিমতো চেতোৱসিপ্পত্তস্স দেৱস্স, ইস্সৰাদিনো ৱা ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতা. অনিম্মাতাতি কস্সচি অনিম্মাপিতা. ৰূপাদিজনকভাৱন্তি ৰূপসদ্দাদীনং পচ্চযভাৱং, ৰূপাদযোপি পথৱিযাদীহি অপ্পটিবদ্ধৱুত্তিকাতি তস্স অধিপ্পাযো. যথা পব্বতকূটং কেনচি অনিব্বত্তিতং কস্সচি চ অনিব্বত্তনকং, এৱমেতেপীতি আহ ‘‘পব্বতকূটা ৱিয ঠিতাতি কূটট্ঠা’’তি. যমিদং বীজতো অঙ্কুৰাদি জাযতীতি ৱুচ্চতি, তং ৱিজ্জমানমেৱ ততো নিক্খমতি নাৱিজ্জমানং, অঞ্ঞথা অঞ্ঞতোপি অঞ্ঞস্স উপলদ্ধি সিযাতি অধিপ্পাযো. এৱং ঠিতাতি এৱং নিব্বিকাৰা ঠিতা. উভযেনপীতি অত্থদ্ৱযেনপীতি ৱদন্তি. ‘‘কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’তি পদদ্ৱযেনপি. তেসং সত্তন্নং কাযানং. ঠিতত্তাতি নিব্বিকাৰাভাৱেন ঠিতত্তা. ন চলন্তীতি ৱিকাৰং নাপজ্জন্তি. ৱিকাৰাভাৱতো হি তেসং সত্তন্নং কাযানং এসিকট্ঠাযিট্ঠিততা. অনিঞ্জনঞ্চ অত্থতো পকতিযা অৱট্ঠানমেৱাতি দস্সেতুং ‘‘ন ৱিপৰিণামেন্তী’’তি ৱুত্তং. তথা অৱিপৰিণামধম্মত্তা এৱ তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ব্যাবাধেন্তি. সতি হি ৱিকাৰং আপাদেতব্বতায ব্যাবাধকতাপি সিযা, তথা অনুগ্গহেতব্বতায অনুগ্গাহকতাতি তদভাৱং দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘নাল’’ন্তিআদি ৱুত্তং.
পথৱী এৱ কাযেকদেসত্তা পথৱীকাযো. হন্তুং ৱা ঘাতেতুং ৱা সমত্থো নাম নত্থি জীৱসত্তমানং কাযানং নিচ্চতায নিব্বিকাৰভাৱতো, এতেনেৱ নেসমহন্তব্বতা অঘাতেতব্বতা অত্থতো ৱুত্তাযেৱাতি দট্ঠব্বা. তথা হি ৱুত্তং ‘‘সত্তন্নংত্ৱেৱ কাযান’’ন্তিআদি. সোতুং ৱা সাৱেতুং ৱা সমত্থো নাম নত্থীতি পচ্চেকং নেসং সৱনেসু অসমত্থত্তা তদেকদেসাদীসুপি অসমত্থতং দীপেতি. যদি কোচি হন্তা নত্থি, কথং সত্থপ্পহাৰোতি আহ ‘‘যথা মুগ্গৰাসিআদীসূ’’তিআদি. কেৱলং সঞ্ঞামত্তমেৱ হোতি, হননঘাতনাদি পন পৰমত্থতো নত্থেৱ কাযানং অৱিকোপনীযভাৱতোতি অধিপ্পাযো. কেৱলং তক্কমত্তেন নিৰত্থকং দিট্ঠিং দীপেতীতি এতেন যস্মা তক্কিকা নিৰঙ্কুসতায পৰিকপ্পনস্স যং কিঞ্চি অত্তনা পৰিকপ্পিতং সাৰতো মঞ্ঞমানা তথেৱ অভিনিৱিস্স তক্কদিট্ঠিগ্গাহং গণ্হন্তি, তস্মা ন তেসং দিট্ঠিৱত্থুস্মিং ৱিঞ্ঞূহি ৱিচাৰণা কত্তব্বাতি দস্সেতি. কেচীতি সাৰসমাসাচৰিযা. পঞ্চিন্দ্ৰিযৱসেনাতি পঞ্চৰূপিন্দ্ৰিযৱসেন. কম্মন্তি লদ্ধি কম্মভাৱেন সুপাকটত্তা. অৱঙ্ককথাতাৰণাদিকা দ্ৱাসট্ঠি পটিপদা. একস্মিং কপ্পেতি একস্মিং মহাকপ্পে.
পুৰিসভূমিযোতি পধানপুগ্গলেন নিদ্দেসো, ইত্থীনম্পেতা ভূমিযো ইচ্ছন্তেৱ. ভিক্খু চ পন্নকোতিআদি তেসং পাড়িযেৱ. তত্থ পন্নকোতি ভিক্খায ৱিচৰণকোতি ৱদন্তি, তেসং ৱা পটিপত্তিং পটিপন্নকো. জিনোতি জিণ্ণো, জৰাৱসেন নিহীনধাতুকোতি ৱদন্তি, অত্তনো ৱা পটিপত্তিযা পটিপক্খং জিনিত্ৱা ঠিতো. সো কিৰ তথাভূতো কস্সচিপি ধম্মং ন কথেতি, তেনাহ ‘‘ন কিঞ্চি আহা’’তি. অলাভিন্তি ‘‘সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৩৯৪) নযেন ৱুত্তঅলাভহেতুসমাযোগেন অলাভিং. ততো এৱ জিঘচ্ছাদুব্বলপৰেততায সযনপৰাযণং সমণং পন্নভূমীতি ৱদতি.
আজীৱৱুত্তিসতানীতি সত্তানং আজীৱভূতানি জীৱিকাৱুত্তিসতানি. পসুগ্গহণেন এড়কজাতি গহিতা, মিগগ্গহণেন ৰুৰুগৱযাদিসব্বমিগজাতি. বহূ দেৱাতি চাতুমহাৰাজিকাদিব্ৰহ্মকাযিকাদিৱসেন নেসং অন্তৰভেদৱসেন বহূ দেৱা. তত্থ চাতুমহাৰাজিকানং একচ্চো অন্তৰভেদো ‘‘মহাসমযসুত্তেন’’ (দী. নি. ২.৩৩১ আদযো) দীপেতব্বো. মানুসাপি অনন্তাতি দীপদেসকুলৱংসাজীৱাদিৱিভাগৱসেন মানুসাপি অনন্তভেদা. পিসাচা এৱ পেসাচা, তে অপৰপেতাদযো মহন্তা ৱেদিতব্বা.
ছদ্দন্তদহমন্দাকিনিযো কুড়ীৰমুচলিন্দনামেন ৱদতি. গণ্ঠিকাতি পব্বগণ্ঠিকা. পণ্ডিতোপি…পে… উদ্ধং ন গচ্ছতি, কস্মা? সত্তানং সংসৰণকালস্স নিযতভাৱতো.
অপৰিপক্কং সংসৰণনিমিত্তং সীলাদিনা পৰিপাচেতি নাম সীঘংযেৱ ৱিসুদ্ধিপ্পত্তিযা. পৰিপক্কং ফুস্স ফুস্স পত্ৱা পত্ৱা পৰিপক্কভাৱাপাদনেন ব্যন্তিং কৰোতি নাম. সুত্তগুড়েতি সুত্তৱট্টিযং. নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতীতি উপমায সত্তানং সংসাৰো অনুক্কমেন খীযতেৱ, ন তস্স ৱদ্ধীতি দস্সেতি পৰিচ্ছিন্নৰূপত্তা.
২২৯. নিযতিৱাদে পক্খিপন্তোতি সব্বঞ্ঞুতং পটিজানিত্ৱাপি পদেসঞ্ঞুতায অসম্পাযমানো তত্থ অত্তনো অঞ্ঞাণকিৰিযং পৰিহৰিতুং অসক্কোন্তো চ ‘‘এৱমেসা নিযতী’’তি নিযতিৱাদে পক্খিপন্তো.
২৩০. ধম্মকথায অপস্সযভূতো অনুস্সৱো এতস্স অত্থীতি অনুস্সৱী, তেনেৱস্স অপস্সযৱাদং দস্সেতুং ‘‘অনুস্সৱনিস্সিতো’’তি আহ. সৱনং সচ্চতোতি যং কিঞ্চি অনুস্সৱং, তং সৱনং সচ্চন্তি গহেত্ৱা ঠিতো. পিটকসম্পদাযাতি গন্থসম্পাদনেন, তাদিসং গন্থং পগুণং ৱাচুগ্গতং কত্ৱা তং নিস্সায ধম্মং কথেতি. তেনাহ ‘‘ৱগ্গপণ্ণাসকাযা’’তিআদি.
২৩২. মন্দপঞ্ঞোতি পৰিত্তপঞ্ঞো. মোমূহোতি সম্মুয্হকো. ‘‘এৱন্তিপি মে নো’’তিআদিনা ৱিৱিধো নানপ্পকাৰো খেপো ৱাচায পৰৱাদানং খীপনং ৱাচাৱিক্খেপো, তং ৱাচাৱিক্খেপং, ন মৰতি ন পচ্ছিজ্জতি যথাৱুত্তো ৱাদৱিক্খেপো এতাযাতি অমৰা, তত্থ পৱত্তা দিট্ঠি অমৰাৱিক্খেপো, তং অমৰাৱিক্খেপং. অপৰিযন্তৱিক্খেপন্তি ‘‘এৱম্পি মে নো’’তিআদিনা পুচ্ছিতস্স অপৰিযোসাপনৱসেন ৱিক্খেপং. ইতো চিতো চ সন্ধাৱতি একস্মিং সভাৱে অনৱট্ঠানতো. গাহং ন উপগচ্ছতীতি মিচ্ছাগাহতায উত্তৰৱিধানায পুৰিমপক্খং ঠপেত্ৱা গাহং ন উপগচ্ছতি. অমৰাসদিসায অমৰায ৱিক্খেপোতি অমৰাৱিক্খেপো.
ইদং কুসলন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো পকাৰত্থো, ইমিনা পকাৰেনাতি অত্থো. অমৰাৱিক্খেপিকো যথা কুসলে, এৱং অঞ্ঞস্মিং যং কিঞ্চি কেনচি পুচ্ছিতং অত্থং অত্তনো অৰুচ্চনতায ‘‘এৱন্তিপি মে নো’’তিআদিনা তত্থ তত্থ ৱিক্খেপঞ্ঞেৱ আপজ্জতি, তস্মা ‘‘এৱন্তিপি মে নো’’তিআদি তত্থ তত্থ পুচ্ছিতাকাৰপটিসেধনৱসেন ৱিক্খিপনাকাৰদস্সনং. ননু চেত্থ ৱিক্খেপৱাদিনো ৱিক্খেপপক্খস্স অননুজাননং ৱিক্খেপপক্খে অৱট্ঠানং যুত্তন্তি? ন, তত্থাপি তস্স সম্মূড়্হস্স পটিক্খেপৱসেনেৱ ৱিক্খেপৱাদস্স পৱত্তনতো. তেন ৱুত্তং ‘‘নো’’তি. তথা হি সঞ্চযো বেলট্ঠপুত্তো ৰঞ্ঞা অজাতসত্তুনা সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো পৰলোকত্তিকাদীনং পটিসেধনমুখেন ৱিক্খেপং ব্যাকাসি.
এত্থাহ – ‘‘ননু চাযং সব্বোপি অমৰাৱিক্খেপিকো কুসলাদযো ধম্মে পৰলোকত্তিকাদীনি চ যথাভূতং অনৱবুজ্ঝমানো তত্থ তত্থ পঞ্হং পুট্ঠো সমানো পুচ্ছায ৱিক্খেপমত্তং আপজ্জতি, তস্স কথং দিট্ঠিগতভাৱো. ন হি অৱত্তুকামস্স ৱিয পুচ্ছিতমত্থং অজানন্তস্স ৱিক্খেপকৰণমত্তেন তস্স দিট্ঠিগতিকতা যুত্তা’’তি? ৱুচ্চতে – ন হেৱ খো পুচ্ছায ৱিক্খেপকৰণমত্তেন তস্স দিট্ঠিগতিকতা, অথ খো মিচ্ছাভিনিৱেসৱসেন. সস্সতাভিনিৱেসেন মিচ্ছাভিনিৱিট্ঠোযেৱ হি পুগ্গলো মন্দবুদ্ধিতায কুসলাদিধম্মে পৰলোকত্তিকাদীনি চ যাথাৱতো অপ্পটিপজ্জমানো অত্তনা অৱিঞ্ঞাতস্স অত্থস্স পৰং ৱিঞ্ঞাপেতুং অসক্কুণেয্যতায মুসাৱাদভযেন চ ৱিক্খেপং আপজ্জতীতি. অথ ৱা পুঞ্ঞপাপানং তব্বিপাকানঞ্চ অনৱবোধেন অসদ্দহনেন চ তব্বিসযায পুচ্ছায ৱিক্খেপকৰণংযেৱ সুন্দৰন্তি খন্তিং ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা অভিনিৱিসন্তস্স উপ্পন্না ৱিসুংযেৱ সা একা দিট্ঠি সত্তভঙ্গদিট্ঠি ৱিযাতি দট্ঠব্বা, ইন্দ্ৰিযবদ্ধতো চ ততিযট্ঠানভাৱে দস্সিতো.
২৩৪. সন্নিধিকাৰকং কামেতি এত্থ অনিন্দ্ৰিযবদ্ধানি অধিপ্পেতানীতি তিলতণ্ডুলাদিগ্গহণং, তস্স লোকস্স অপ্পসাদপৰিহাৰত্থং কদাচি তণ্ডুলনাড়িআদিসঙ্গহণকৰণং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘তিলতণ্ডুলাদযো পঞ্ঞাযন্তী’’তি.
২৩৬. আজীৱকা মতা নামাতি ইমে আজীৱকা সব্বসো সম্মাপটিপত্তিৰহিতা মিচ্ছা এৱ চ পটিপজ্জমানা অধিসীলসঙ্খাতস্স সীলজীৱিতস্স অভাৱেন মতা নাম. পুত্তমতাতি মতপুত্তা. সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অত্থীতি সমণং এৱ গোতমং পৰিসুদ্ধো সুপৰিপুণ্ণো তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাৱহো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অত্থি. এতেনেত্থ ধম্মসুধম্মতাদিদীপনেন বুদ্ধসুবুদ্ধতঞ্চ দীপেতি, অঞ্ঞত্থ নত্থীতি ইমিনা বাহিৰকেসু তস্স অভাৱং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
সন্দকসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৭. মহাসকুলুদাযিসুত্তৱণ্ণনা
২৩৭. অভিঞ্ঞাতাতি এদিসো এদিসো চাতি অভিলক্খণৱসেন ঞাতা. অপ্পসদ্দস্স ৱিনীতো, অপ্পসদ্দতায মন্দভাণিতায ৱিনীতোতি চ অপ্পসদ্দৱিনীতোতি ৱুচ্চমানে অঞ্ঞেন ৱিনীতভাৱো দীপিতো হোতি, ভগৱা পন সযম্ভুঞাণেন সযমেৱ ৱিনীতো. তস্মা পাড়িযং ‘‘অপ্পসদ্দৱিনীতো’’তি ন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ন হি ভগৱা অঞ্ঞেন ৱিনীতো’’তি.
২৩৮. হিয্যোদিৱসং উপাদায ততো আসন্নানি কতিপযানি দিৱসানি পুৰিমানি নাম হোন্তি, পুৰিমানীতি চ পুব্বকানি, অতীতানীতি অত্থো. ততো পৰন্তি যথা ৱুত্তঅতীতদিৱসতো অনন্তৰং পৰং পুৰিমতৰং অতিসযেন পুৰিমত্তা. ইতি ইমেসু দ্ৱীসু পৱত্তিতো যথাক্কমং পুৰিমপুৰিমতৰভাৱো, এৱং সন্তেপি যদেত্থ ‘‘পুৰিমতৰ’’ন্তি ৱুত্তং, ততো পভুতি যং যং ওৰং, তং তং পৰং, যং যং পৰং, তং তং ‘‘পুৰিমতৰ’’ন্তি ৱুত্তং হোতি. কুতূহলযুত্তা সালা কুতূহলসালা যথা ‘‘আজঞ্ঞৰথো’’তি. ইমে দস্সনাদযো.
অযথাভূতগুণেহীতি অযথাভূতং মিচ্ছাদীপিতঅত্থমত্তেনেৱ উগ্ঘোসিতগুণেহি সমুগ্গতো ঘোসিতো. তৰন্তি অতিক্কমন্তি এতেনাতি তিত্থং, অগ্গমগ্গো. দিট্ঠিগতিকমগ্গো পন অযথাভূতোপি তেসং তথা ৱিতৰণং উপাদায তিত্থন্তি ৱোহৰীযতীতি তং কৰোন্তা তিত্থকৰা. ওসৰতীতি পৱিসতি.
২৩৯. সহিতন্তি পুব্বাপৰাৱিৰুদ্ধং. ন কিঞ্চি জাতন্তি পটিঞ্ঞাদোসহেতুদোসউদাহৰণদোসদুট্ঠদোসতায ন কিঞ্চি জাতং. তেনাহ ‘‘আৰোপিতো তে ৱাদো’’তি. ৱদন্তি তেন পৰিভাসন্তীতি ৱাদো দোসো. সভাৱক্কোসেনাতি সভাৱতো পৱত্তকোট্ঠাসেন.
২৪০. পীড়েয্যাতি মধুভণ্ডেন সহ ভাজনে পীড়েত্ৱা দদেয্য. সব্ৰহ্মচাৰীহি সম্পযোজেত্ৱাতি সহধম্মিকেহি ৱিহেঠনপযোগং কত্ৱা, তেনাহ ‘‘ৱিৱাদং কত্ৱা’’তি.
২৪১. ইতৰীতৰেনাতি পণীততো ইতৰেন. তেনাহ ‘‘লামকলামকেনা’’তি.
২৪২. ভত্তকোসকেনাতি কোসকভত্তেন, খুদ্দকসৰাৱভত্তকেনাতি অত্থো. বেলুৱমত্তভত্তাহাৰাতি বিল্লপমাণভত্তভোজনা. ওট্ঠৱট্টিযাতি মুখৱট্টিযা. সব্বাকাৰেনেৱাতি সব্বপ্পকাৰেনেৱ. অনপ্পাহাৰোতি ন ৱত্তব্বো কদাচি অপ্পাহাৰোতি কত্ৱা. তত্থ অতিৱিয অঞ্ঞেহি অৱিসয্হং অপ্পাহাৰতং ভগৱতো দস্সেতুং ‘‘পধানভূমিয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. মযাতি নিস্সক্কৱচনং. ৱিসেসতৰাতি তেন ধম্মেন ৱিসেসৱন্ততৰা.
ৱতসমাদানৱসেনেৱ পংসুকূলং ধাৰেন্তীতি পংসুকূলিকাতি আহ – ‘‘সমাদিন্নপংসুকূলিকঙ্গা’’তি, সদ্দত্থো পন ‘‘ৱিসুদ্ধিমগ্গে’’ (ৱিসুদ্ধি. ১.২৪) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. পিণ্ডপাতিকা সপদানচাৰিনোতিআদীসুপি এসেৱ নযো. তত্থ তত্থ সত্থেন ছিন্দিতত্তা সত্থলূখানি. যং যং সপ্পাযং, তস্সেৱ গহণং উচ্চিনন্তি আহ ‘‘উচ্চিনিত্ৱা…পে… থিৰট্ঠানমেৱ গহেত্ৱা’’তি. অলাবুলোমসানীতি অলাবুলোমানি ৱিয সুখুমতৰানি চীৱৰসুত্তংসূনি এতেসং সন্তীতি অলাবুলোমসানি. পাতিতসাণপংসুকূলন্তি কড়েৱৰেন সদ্ধিং ছড্ডিতসাণমযং পংসুকূলং, যং তুম্বমত্তে পুড়ৱে ওধুনিত্ৱা সত্থা গণ্হি.
‘‘যথাপি ভমৰো পুপ্ফ’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ৪৯) ৱুত্তং মধুকৰভিক্খাচাৰৱতং ‘‘পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (মহাৱ. ৭৩, ১২৮) ৱচনতো ভিক্খূনং পকতিভূতং ৱতন্তি ৱুত্তং ‘‘উঞ্ছাসকে ৱতে ৰতা’’তি. ৱত-সদ্দো চেত্থ পকতিৱতসঙ্খাতং সকৱতং ৱদতি. তেনাহ ‘‘উঞ্ছাচৰিযসঙ্খাতে ভিক্খূনং পকতিৱতে’’তি. উচ্চনীচঘৰদ্ৱাৰট্ঠাযিনোতি মহন্তখুদ্দকগেহানং বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকট্ঠাযিনো. কবৰমিস্সকং ভত্তং সংহৰিত্ৱাতি কণাজকমিস্সকং ভত্তং সম্পিণ্ডিত্ৱা. উম্মাৰতো পট্ঠাযাতি ঘৰুম্মাৰতো পট্ঠায.
চীৱৰানুগ্গহত্থন্তি চীৱৰানুৰক্খণত্থং. এত্থ চ যস্মা বুদ্ধা নাম সদেৱকে লোকে অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং, সা চস্স পুঞ্ঞক্খেত্ততা পৰমুক্কংসগতা, তস্মা সত্তানং তাদিসং উপকাৰং আচিক্খিত্ৱা তে চ অনুগ্গণ্হন্তা গহপতিচীৱৰং সাদিযন্তি, চতুপচ্চযসন্তোসে পন নে পৰমুক্কংসগতা এৱাতি দট্ঠব্বং.
২৪৪. সপ্পচ্চযন্তি সহেতুকং সকাৰণং হুত্ৱা ধম্মং দেসেতীতি অযমেত্থ অত্থো. চোদকো পন অধিপ্পাযং অজানন্তো ‘‘কিং পনা’’তিআদিমাহ. ইতৰো ‘‘নো ন দেসেতী’’তিআদিনা অধিপ্পাযং ৱিৱৰতি. নিদানন্তি চেত্থ ঞাপকং উপ্পত্তিকাৰণং অধিপ্পেতং, তঞ্চ তস্স তস্স অনুপ্পত্তিযুত্তস্স অত্থস্স পটিপক্খহৰণতো ‘‘সপ্পাটিহাৰিয’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পুৰিমস্সেৱেতং ৱেৱচন’’ন্তি. ৰাগাদীনং ৱা পটিহৰণং পটিহাৰিযং, তদেৱ পাটিহাৰিযং, সহ পাটিহাৰিযেনাতি সপ্পাটিহাৰিযং. ৰাগাদিপটিসেধৱসেনেৱ হি সত্থা ধম্মং দেসেতি.
২৪৫. তস্স তস্স পঞ্হস্সাতি যং যং পঞ্হং পৰো অভিসঙ্খৰিত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছতি, তস্স তস্স পঞ্হস্স. উপৰি আগমনৱাদপথন্তি ৱিস্সজ্জনে কতে ততো উপৰি আগচ্ছনকং ৱাদমগ্গং. ৱিসেসেত্ৱা ৱদন্তোতি ৱত্ততি, ‘‘ভো গোতম, ৱত্তুমৰহতী’’তি অত্তনো ৱাদভেদনত্থং আহতং কাৰণং অত্তনো মাৰণত্থং আৱুধং নিদস্সেন্তো ৱিয ৱিসেসেত্ৱা ৱদন্তো পহাৰকেন ৱচনেন. অন্তৰন্তৰেতি মযা ৱুচ্চমানকথাপবন্ধস্স অন্তৰন্তৰে. দদেয্য ৱদেয্য. এৱৰূপেসু ঠানেসূতি পৰৱাদীহি সদ্ধিং ৱাদপটিৱাদট্ঠানেসু. তে নিগ্গহেতুং মযা দেসিতং সুত্তপদং আনেত্ৱা মমযেৱ অনুসাসনিং ওৱাদং পচ্চাসীসন্তি.
২৪৬. সম্পাদেমীতি মনোৰথং সম্পাদেমি. পৰিপূৰেমীতি অজ্ঝাসযং পৰিপূৰেমি. অধিসীলেতি অধিকে উত্তমসীলে. সাৱকসীলতো চ পচ্চেকবুদ্ধসীলতো চ বুদ্ধানং সীলং অধিকং উক্কট্ঠং পৰমুক্কংসতো অনঞ্ঞসাধাৰণভাৱতো. তেনাহ ‘‘বুদ্ধসীলং নাম কথিত’’ন্তি. ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞাতি তত্থ তত্থ ঠানসো উপ্পন্নপঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. অৱসেসা পঞ্ঞাতি ইধ পাড়িযং আগতা অনাগতা চ যথাৱুত্তঞাণদ্ৱযৱিনিমুত্তা পঞ্ঞা.
২৪৭. ৱিসেসাধিগমানন্তি সতিপট্ঠানাদীনং অধিগন্ধব্বৱিসেসানং. অভিঞ্ঞা নাম ছ অভিঞ্ঞা, তাসু উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ছড়ভিঞ্ঞাৰহতোৱ অগ্গমগ্গপঞ্ঞা ইধ অভিঞ্ঞাতি অধিপ্পেতা, তস্স ৱোসানং পৰিযোসানং পাৰমী পৰমুক্কংসাতি অৱকংসাতি চ অগ্গফলং ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘অভিঞ্ঞা…পে… অৰহত্তং পত্তা’’তি.
উপাযপধানেতি অৰিযফলাধিগমনস্স উপাযভূতে পধানে. ‘‘অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদিঅত্থা’’তি গহিতা তথেৱ হোন্তি, তং অত্থং সাধেন্তিযেৱাতি এতস্স অত্থস্স দীপকো সম্মা-সদ্দোতি যথাঅধিপ্পেতত্থস্স অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদিনো উপাযভূতে, পধানউপাযভূতেতি অত্থো. সম্মা-সদ্দস্স ৱা যোনিসো অত্থদীপকতং সন্ধায ‘‘যোনিসো পধানে’’তি ৱুত্তং. ছন্দং জনেতীতি কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দং উপ্পাদেতি পৱত্তেতি ৱা. ৱাযমতীতি পযোগপৰক্কমং কৰোতি. ৱীৰিযং আৰভতীতি কাযিকচেতসিকৱীৰিযং কৰোতি. চিত্তং উক্খিপতীতি তেনেৱ সহজাতৱীৰিযেন কোসজ্জপক্খতো চিত্তং উক্খিপতি. পদহতীতি সম্মপ্পধানভূতং ৱীৰিযং পৱত্তেতি. পটিপাটিযা পনেতানি চত্তাৰি পদানি আসেৱনাভাৱনাবহুলীকম্মসাতচ্চকিৰিযাহি যোজেতব্বানি. ‘‘পদহতী’’তি ৱা ইমিনা আসেৱনাদীহি সদ্ধিং সিখাপত্তং উস্সোড়্হিৱীৰিযং যোজেতব্বং. ৱড্ঢিযা পৰিপূৰণত্থন্তি যাৱতা ভাৱনাপাৰিপূৰিযা পৰিপূৰণত্থং. যা ঠিতীতি যা কুসলানং ধম্মানং পটিপক্খৱিগমেন অৱট্ঠিতি. সো অসম্মোসোতি সো অৱিনাসো. যং ৱেপুল্লন্তি যো সব্বসো ৱিপুলভাৱো মহন্ততা. ভাৱনাপাৰিপূৰীতি ভাৱনায পৰিপূৰিতা. অত্থোতিপি ৱেদিতব্বং পুৰিমপচ্ছিমপদানং সমানত্থভাৱতো.
পুব্বভাগপটিপদা কথিতাতংতংৱিসেসাধিগমস্স পটিপদাৱিভাৱনায আৰদ্ধত্তা. অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পজ্জনেন অনত্থাৱহতা নাম নত্থীতি ৱুত্তং – ‘‘উপ্পজ্জমানা’’তি ৱচনং উপ্পন্নানং ৰাসন্তৰভাৱেন গহিতত্তা. তথা কুসলানং ধম্মানং উপ্পজ্জনেনাতি ৱুত্তং – অনুপ্পজ্জমানাতি ৱচনং উপ্পন্নানং ৰাসন্তৰভাৱেন গহিতত্তা. নিৰুজ্ঝমানাতি পটিপক্খসমাযোগেন ৱিনস্সমানা, ন খণনিৰোধৱসেন নিৰুজ্ঝমানা.
লোভাদযো ৱেদিতব্বা, যে আৰদ্ধৱিপস্সকানং উপ্পজ্জনাৰহা. সকিং উপ্পজ্জিত্ৱাতি সভাৱকথনমত্তমেতং. একৱাৰমেৱ হি মগ্গো উপ্পজ্জতি. নিৰুজ্ঝমানোতি সৰসেনেৱ নিৰুজ্ঝমানো. ন হি তস্স পটিপক্খসমাযোগো নাম অত্থি. ফলস্সাতি অনন্তৰকালেৱ উপ্পজ্জনকফলস্স. পচ্চযং দত্ৱাৱ নিৰুজ্ঝতীতি ইমিনা মগ্গো সম্পতি আযতিঞ্চ একন্তেনেৱ অত্থাৱহোতি দস্সেতি. পুৰিমস্মিম্পীতি ‘‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা অনুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যু’’ন্তি এতস্মিং ততিযৱাৰেপি. ‘‘সমথৱিপস্সনা গহেতব্বা’’তি ৱুত্তং অট্ঠকথাযং, তং পন মগ্গস্স অনুপ্পন্নতায সব্ভাৱতো, অনুপ্পজ্জমানে চ তস্মিং ৱট্টানত্থসব্ভাৱতোতি মগ্গস্সপি সাধাৰণভাৱতো ন যুত্তন্তি পটিক্খিপতি. যদি সমথৱিপস্সনানম্পি অনুপ্পত্তি অনত্থাৱহা, মগ্গস্স অনুপ্পত্তিযা ৱত্তব্বং নত্থীতি.
মহন্তং, গাৰৱং হোতি, তস্মা ‘‘সঙ্ঘগাৰৱেন যথাৰুচি ৱন্দিতুং ন লভামী’’তি সঙ্ঘেন সহ ন নিক্খমি. এত্তকং ধাতূনং নিধানং নাম অঞ্ঞত্ৰ নত্থি, মহাধাতুনিধানতো হি নীহৰিত্ৱা কতিপযা ধাতুযো তত্থ তত্থ চেতিযে উপনীতা, ইধ পন ৰামগামথূপে ৱিনট্ঠে নাগভৱনং পৱিট্ঠা দোণমত্তা ধাতুযো উপনীতা. অতিমন্দানি নোতি ননু অতিৱিয মন্দানি.
সংৱিজ্জিত্ৱাতি ‘‘কথঞ্হি নাম মাদিসো ঈদিসং অনত্থং পাপুণিস্সতী’’তি সংৱেগং জনেত্ৱা. ঈদিসং নাম মাদিসং আৰব্ভ ৱত্তব্বন্তি কিং ৱদতীতি তং ৱচনং অনাদিযন্তো.
সন্তসমাপত্তিতো অঞ্ঞং সন্থম্ভনকাৰণং বলৱং নত্থীতি ততো পৰিহীনো সম্মাপটিপত্তিযং পতিট্ঠা কথং ভৱিস্সতীতি আহ ‘‘সন্তায…পে… ন সক্কোতী’’তি. ন হি মহাৰজ্জুযা ছিন্নায সুত্ততন্তূ সন্থম্ভেতুং সক্কোন্তীতি. সমথে দস্সেত্ৱা তেন সমানগতিকা ইমস্মিং ৱিসযে ৱিপস্সনাপীতি ইমিনা অধিপ্পাযেনাহ ‘‘এৱং উপ্পন্না সমথৱিপস্সনা…পে… সংৱত্তন্তী’’তি.
কাসাৱন্তি কাসাৱৱত্থং. কচ্ছং পীড়েত্ৱা নিৱত্থন্তি পচ্ছিমং ওৱট্টিকং পীড়েন্তো ৱিয দড়্হং কত্ৱা নিৱত্থং অদ্দসংসূতি যোজনা.
ৱুত্তনযেনাতি (অ. নি. টী. ১.১.৩৯৪) ‘‘কামা নামেতে অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’’তিআদিনা ৱত্থুকামকিলেসকামেসু আদীনৱদস্সনপুব্বকনেক্খম্মপটিপত্তিযা ছন্দৰাগং ৱিক্খম্ভযতো সমুচ্ছিন্দন্তস্স চ ‘‘অনুপ্পন্নো চ কামাসৱো ন উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা হেট্ঠা সব্বাসৱসুত্তৱণ্ণনাদীসু (ম. নি. ১.১৫ আদযো; ম. নি. অট্ঠ. ১.১৫ আদযো) ৱুত্তনযেন. আৰম্মণৰসং অনুভৱিত্ৱা নিৰুদ্ধৱিপাকোতি তদাৰম্মণমাহ. অনুভৱিত্ৱা ভৱিত্ৱা চ ৱিগতং ভূতৱিগতং. অনুভূতভূতা হি ভূততাসামঞ্ঞেন ভূত-সদ্দেন ৱুত্তা. সামঞ্ঞমেৱ হি উপসগ্গেন ৱিসেসীযতীতি. অনুভূতসদ্দো চ কম্মৱচনিচ্ছায অভাৱতো অনুভৱকৱাচকো দট্ঠব্বো. ৱিপাকো আৰম্মণে উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধো ভুত্ৱাৱিগতোতি ৱত্তব্বতং অৰহতি, ৱিকপ্পগাহৱসেন ৰাগাদীহি তব্বিপক্খেহি চ অকুসলং কুসলঞ্চ কম্মং আৰম্মণৰসং অনুভৱিত্ৱা ৱিগতন্তি ৱত্তব্বতং অৰহতি. যথাৱুত্তো পন ৱিপাকো কেৱলং আৰম্মণৰসানুভৱনৱসেনেৱ পৱত্ততীতি অনুভৱিত্ৱা ৱিগতত্তা নিপ্পৰিযাযেনেৱ ৱুত্তো, তস্স চ তথা ৱুত্তত্তা কম্মং ভৱিত্ৱা ৱিগতপৰিযাযেন, যং ‘‘উপ্পন্নানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা’’তি এত্থ ‘‘উপ্পন্ন’’ন্তি গহেত্ৱা তংসদিসানং পহানং, ৱুদ্ধি চ ৱুত্তা. ৱিপচ্চিতুং ওকাসকৰণৱসেন উপ্পতিতং অতীতকম্মঞ্চ ততো উপ্পজ্জিতুং আৰদ্ধো অনাগতো ৱিপাকো চ ‘‘ওকাসকতুপ্পন্নো’’তি ৱুত্তো. যং উপ্পন্নসদ্দেন ৱিনাপি ৱিঞ্ঞাযমানং উপ্পন্নং সন্ধায ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকান’’ন্তিআদি (অ. নি. ১০.২১৭, ২১৯) ৱুত্তং.
তেসূতি ৱিপস্সনায ভূমিভূতেসু খন্ধেসু. অনুসযিতকিলেসাতি অনুসযৱসেন পৱত্তা অপ্পহীনা মগ্গেন পহাতব্বা কিলেসা অধিপ্পেতা. তেনাহ ‘‘অতীতা…পে… ন ৱত্তব্বা’’তি. তেসঞ্হি অম্বৰুক্খোপমায ৱত্তমানাদিতা ন ৱত্তব্বা মগ্গেন পহাতব্বানং তাদিসস্স ৱিভাগস্স অনুপ্পজ্জনতো. অপ্পহীনাৱ হোন্তীতি ইমিনা অপ্পহীনট্ঠেন অনুসযট্ঠোতি দস্সেতি. ইদং ভূমিলদ্ধুপ্পন্নং নামাতি ইদং তেসু খন্ধেসু উপ্পত্তিৰহকিলেসজাতং তায এৱ উপ্পত্তিৰহতায ভূমিলদ্ধুপ্পন্নং নাম, তেভূমকভূমিলদ্ধা নাম হোতীতি অত্থো. তাসু তাসু ভূমীসূতি মনুস্সদেৱাদিঅত্তভাৱসঙ্খাতেসু উপাদানক্খন্ধেসু. তস্মিং তস্মিং সন্তানে অনুপ্পত্তিঅনাপাদিততায অসমুগ্ঘাতিতা. এত্থ চ লদ্ধভূমিকং ভূমিলদ্ধন্তি ৱুত্তং অগ্গিআহিতো ৱিয.
ওকাসকতুপ্পন্ন-সদ্দেপি চ ওকাসো কতো এতেনাতি ওকাসো কতো এতস্সাতি চ অত্থদ্ৱযেপি কত-সদ্দস্স পৰনিপাতো দট্ঠব্বো. আহতখীৰৰুক্খো ৱিয নিমিত্তগ্গাহৱসেন অধিগ্গহিতং আৰম্মণং, অনাহতখীৰৰুক্খো ৱিয অৱিক্খম্ভিততায অন্তোগধকিলেসং আৰম্মণং. নিমিত্তগ্গাহকাৱিক্খম্ভিতকিলেসা ৱা পুগ্গলা আহতানাহতখীৰৰুক্খসদিসা. পুৰিমনযেনেৱাতি অৱিক্খম্ভিতুপ্পন্নে ৱিয ‘‘ইমস্মিং নাম ঠানে নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ন ৱত্তব্বা. কস্মা? অসমুগ্ঘাতিতত্তা’’তি যোজেত্ৱা ৱিত্থাৰেতব্বং.
ৱুত্তং পটিসম্ভিদামগ্গে. তত্থ চ মগ্গেন পহীনকিলেসানমেৱ তিধা নৱত্তব্বতং অপাকটং সুপাকটং কাতুং অজাতফলৰুক্খো উপমাভাৱেন আগতো. অতীতাদীনং অপ্পহীনতা দস্সনত্থম্পি ‘‘জাতফলৰুক্খেন দীপেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ যথা অচ্ছিন্নে ৰুক্খে নিব্বত্তাৰহানি ফলানি ছিন্নে অনুপ্পজ্জমানানি ন কদাচি সসভাৱানি অহেসুং হোন্তি ভৱিস্সন্তি চাতি তানি অতীতাদিভাৱেন ন ৱত্তব্বানি, এৱং মগ্গেন পহীনকিলেসা চ দট্ঠব্বা. যথা ছেদে অসতি ফলানি উপ্পজ্জিস্সন্তি, সতি চ নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ছেদস্স সাত্থকতা, এৱং মগ্গভাৱনায চ সাত্থকতা যোজেতব্বা.
তেপি পজহতিযেৱ কিলেসপ্পহানেনেৱ তেসম্পি অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনতো. অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্সাতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স. উপাদিন্নঅনুপাদিন্নতোতি উপাদিন্নখন্ধতো চেৱ কিলেসতো চ. উপপত্তিৱসেন ৱুট্ঠানং দস্সেতুমাহ – ‘‘ভৱৱসেন পনা’’তিআদি. যে সোতাপন্নস্স সত্ত ভৱা অপ্পহীনা, ততো পঞ্চ ঠপেত্ৱা ইতৰে দ্ৱে ‘‘সুগতিভৱেকদেসা’’তি অধিপ্পেতা. সুগতিকামভৱতোতি সুগতিভৱেকদেসভূতকামভৱতো. অৰহত্তমগ্গো ৰূপাৰূপভৱতো ৱুট্ঠাতি উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনসমুগ্ঘাতভাৱতো. যদি অৰহত্তমগ্গো এৱ অৰিযমগ্গো সিযা, সো এৱ সব্বকিলেসে পজহেয্য, সব্বভৱেহিপি ৱুট্ঠহেয্য. যস্মা পন ওধিসোৱ কিলেসা পহীযন্তি, তস্মা হেট্ঠিমহেট্ঠিমমগ্গেহি পহীনাৱসেসে কিলেসে সো পজহতি, ইতি ইমং সামত্থিযং সন্ধায ‘‘সব্বভৱেহি ৱুট্ঠাতিযেৱাতিপি ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. তথা হি সো এৱ ‘‘ৱজিৰূপমো’’তি ৱুত্তো.
হোতু তাৱ ৱুত্তনযেন অনুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদায, উপ্পন্নানং উপ্পন্নসদিসানং পহানায অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনায মগ্গভাৱনা, অথ মগ্গক্খণে কথং অনুপ্পন্নানং কুসলানং উপ্পাদায উপ্পন্নানঞ্চ ঠিতিযা ভাৱনা হোতি একচিত্তক্খণিকত্তা তস্সাতি চোদেতি, ইতৰো ‘‘মগ্গপ্পৱত্তিযাযেৱা’’তি পৰিহাৰমাহ. মগ্গো হি কামঞ্চেকচিত্তক্খণিকো, তথাৰূপো পনস্স পৱত্তিৱিসেসো, যং অনুপ্পন্না কুসলা ধম্মা সাতিসযং উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ সৱিসেসং পাৰিপূৰিং পাপুণন্তি. তেনাহ ‘‘মগ্গো হী’’তিআদি. কিঞ্চাপি অৰিযমগ্গো ৱত্তমানক্খণে অনুপ্পন্নো নাম ন হোতি, অনুপ্পন্নপুব্বতং উপাদায উপচাৰৱসেন তথা ৱুচ্চতীতি দস্সেতুং ‘‘অনাগতপুব্বং হী’’তিআদি ৱুত্তং. অযমেৱাতি অযং মগ্গস্স যথাপচ্চযপৱত্তি এৱ ঠিতি নামাতি, মগ্গসমঙ্গী পুগ্গলো মগ্গম্পি ভাৱেন্তো এৱ তস্স ঠিতিযা ভাৱেতীতি ৱত্তুং ৱট্টতি.
উপসমমানং গচ্ছতীতি ৱিক্খম্ভনৱসেন সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসে উপসমেন্তং ৱত্ততি. পুব্বভাগিন্দ্ৰিযানি এৱ ৱা অধিপ্পেতানি. তেনেৱাহ ‘‘কিলেসূপসমত্থং ৱা গচ্ছতী’’তি.
২৪৮. অধিমুচ্চনট্ঠেনাতি (দী. নি. টী. ২.১২৯; অ. নি. টী. ৩.৮.৬৬) অধিকং সৱিসেসং মুচ্চনট্ঠেন, তেনাহ ‘‘সুট্ঠু মুচ্চনট্ঠো’’তি. এতেন সতিপি সব্বস্সপি ৰূপাৱচৰজ্ঝানস্স ৱিক্খম্ভনৱসেন পটিপক্খতো ৱিমুত্তভাৱে যেন ভাৱনাৱিসেসেন তং ঝানং সাতিসযং পটিপক্খতো ৱিমুচ্চিত্ৱা পৱত্ততি, সো ভাৱনাৱিসেসো দীপিতো. ভৱতি হি সমানজাতিযুত্তোপি ভাৱনাৱিসেসেন পৱত্তিআকাৰৱিসেসো. যথা তং সদ্ধাৱিমুত্ততো দিট্ঠিপ্পত্তস্স, তথা পচ্চনীকধম্মেহি সুট্ঠু ৱিমুত্ততায এৱ অনিগ্গহিতভাৱেন নিৰাসঙ্কতায অভিৰতিৱসেন সুট্ঠু অধিমুচ্চনট্ঠেনপি ৱিমোক্খো. তেনাহ ‘‘আৰম্মণে চা’’তিআদি. অযং পনত্থোতি অযং অধিমুচ্চনত্থো পচ্ছিমৱিমোক্খে নিৰোধে নত্থি. কেৱলো ৱিমুত্তত্থো এৱ তত্থ লব্ভতি, তং সযমেৱ পৰতো ৱক্খতি.
ৰূপীতি যেনাযং সসন্ততিপৰিযাপন্নেন ৰূপেন সমন্নাগতো, তং যস্স ঝানস্স হেতুভাৱেন ৱিসিট্ঠং ৰূপং হোতি. যেন ৱিসিট্ঠেন ৰূপেন ‘‘ৰূপী’’তি ৱুচ্চেয্য ৰূপী-সদ্দস্স অতিসযত্থদীপনতো, তদেৱ সসন্ততিপৰিযাপন্নৰূপনিমিত্তং ঝানমিৱ পৰমত্থতো ৰূপীভাৱসাধকন্তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘অজ্ঝত্ত’’ন্তিআদি. ৰূপজ্ঝানং ৰূপং উত্তৰপদলোপেন. ৰূপানীতি পনেত্থ পুৰিমপদলোপো দট্ঠব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘নীলকসিণাদীনি ৰূপানী’’তি.
অন্তোঅপ্পনাযং সুভন্তি আভোগো নত্থীতি ইমিনা পুব্বাভোগৱসেন অধিমুত্তি সিযাতি দস্সেতি. এৱঞ্হেত্থ তথাৱত্তব্বতাপত্তিচোদনা অনৱকাসা হোতি. যস্মা সুৱিসুদ্ধেসু নীলাদীসু ৱণ্ণকসিণেসু তত্থ কতাধিকাৰানং অভিৰতিৱসেন সুট্ঠু অধিমুত্তি সিযা, তস্মা অট্ঠকথাযং তথা ততিযো ৱিমোক্খো সংৱণ্ণিতো. যস্মা পন মেত্তাদিৱসেন পৱত্তমানা ভাৱনা সত্তে অপ্পটিকূলতো দহতি, তে সুভতো অধিমুচ্চিত্ৱাৱ পৱত্ততি, তস্মা পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.২১২) ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনা ‘‘সুভৱিমোক্খো’’তি ৱুত্তা, তযিদং উভযম্পি তেন তেন পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা ন ৱিৰুজ্ঝতীতি দট্ঠব্বং.
সব্বসোতি অনৱসেসতো. ন হি চতুন্নং অৰূপক্খন্ধানং একদেসোপি তত্থ অৱসিট্ঠোতি. ৱিস্সট্ঠত্তাতি যথাপৰিচ্ছিন্নে কালে নিৰোধিতত্তা. উত্তমো ৱিমোক্খো নাম অৰিযেহেৱ সমাপজ্জিতব্বতো, অৰিযফলপৰিযোসানত্তা দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বানপ্পত্তিভাৱতো চ.
২৪৯. অভিভৱতীতি অভিভু (দী. নি. টী. ২.১৭৩; অ. নি. টী. ৩.৬.৬১-৬৫) পৰিকম্মং, ঞাণং ৱা. অভিভু আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. অভিভৱিতব্বং ৱা আৰম্মণসঙ্খাতং আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. আৰম্মণাভিভৱনতো অভিভু চ তং আযতনঞ্চ যোগিনো সুখৱিসেসানং অধিট্ঠানভাৱতো মনাযতনধম্মাযতনভাৱতো চাতিপি সসম্পযুত্তং ঝানং অভিভাযতনং. তেনাহ ‘‘অভিভৱনকাৰণানী’’তিআদি. তানীতি অভিভাযতনসঞ্ঞিতানি ঝানানি. সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স আভোগো পুব্বভাগভাৱনাৱসেন ঝানক্খণে পৱত্তং অভিভৱনাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তোতি দট্ঠব্বো. পৰিকম্মৱসেন অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী, ন অপ্পনাৱসেন. ন হি পটিভাগনিমিত্তাৰম্মণা অপ্পনা অজ্ঝত্তৱিসযা সম্ভৱতি. তং পন অজ্ঝত্ত পৰিকম্মৱসেন লদ্ধং কসিণনিমিত্তং অসুৱিসুদ্ধমেৱ হোতি, ন বহিদ্ধা পৰিকম্মৱসেন লদ্ধং ৱিয ৱিসুদ্ধং.
পৰিত্তানীতি যথালদ্ধানি সুপ্পসৰাৱমত্তানি. তেনাহ ‘‘অৱড্ঢিতানী’’তি. পৰিত্তৱসেনেৱাতি ৱণ্ণৱসেন আভোগে ৱিজ্জমানেপি পৰিত্তৱসেনেৱ ইদমভিভাযতনং ৱুত্তং. পৰিত্ততা হেত্থ অভিভৱনস্স কাৰণং. ৱণ্ণাভোগে সতিপি অসতিপি অভিভাযতনভাৱনা নাম তিক্খপঞ্ঞস্সেৱ সম্ভৱতি, ন ইতৰস্সাতি ‘‘ঞাণুত্তৰিকো পুগ্গলো’’তি. অভিভৱিত্ৱা সমাপজ্জতীতি এত্থ অভিভৱনং সমাপজ্জনঞ্চ উপচাৰজ্ঝানাধিগমসমনন্তৰমেৱ অপ্পনাঝানুপ্পাদনন্তি আহ ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱেত্থ অপ্পনং পাপেতী’’তি. সহ নিমিত্তুপ্পাদেনাতি চ অপ্পনাপৰিৱাসাভাৱস্স লক্খণৱচনমেতং. যো ‘‘খিপ্পাভিঞ্ঞো’’তি ৱুচ্চতি, ততোপি ঞাণুত্তৰস্সেৱ অভিভাযতনভাৱনা. এত্থাতি এতস্মিং নিমিত্তে. অপ্পনং পাপেতীতি ভাৱনা অপ্পনং নেতি.
এত্থ চ কেচি ‘‘উপ্পন্নে উপচাৰজ্ঝানে তং আৰব্ভ যে হেট্ঠিমন্তেন দ্ৱে তযো জৱনৱাৰা পৱত্তন্তি, তে উপচাৰজ্ঝান পক্খিকা এৱ, তদনন্তৰঞ্চ ভৱঙ্গপৰিৱাসেন উপচাৰাসেৱনায চ ৱিনা অপ্পনা হোতি, সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱ অপ্পনং পাপেতী’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. ন হি পাৰিৱাসিকপৰিকম্মেন অপ্পনাৱাৰো ইচ্ছিতো, নাপি মহগ্গতপ্পমাণজ্ঝানেসু ৱিয উপচাৰজ্ঝানে একন্ততো পচ্চৱেক্খণা ইচ্ছিতব্বা, তস্মা উপচাৰজ্ঝানাধিগমতো পৰং কতিপযভৱঙ্গচিত্তাৱসানে অপ্পনং পাপুণন্তো ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱেত্থ অপ্পনং পাপেতী’’তি ৱুত্তো. ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনা’’তি চ অধিপ্পাযিকমিদং ৱচনং, ন নীতত্থং, অধিপ্পাযো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
ন অন্তোসমাপত্তিযং তদা তথাৰূপস্স আভোগস্স অসম্ভৱতো, সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স আভোগো পুব্বভাগভাৱনাৱসেন ঝানক্খণে পৱত্তং অভিভৱনাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তোতি দট্ঠব্বং. অভিধম্মট্ঠকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ২০৪) পন ‘‘ইমিনা পনস্স পুব্বভাগো কথিতো’’তি ৱুত্তং. অন্তোসমাপত্তিযং তথা আভোগাভাৱে কস্মা ‘‘ঝানসঞ্ঞাযপী’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অভিভৱ…পে… অত্থী’’তি.
ৱড্ঢিতপ্পমাণানীতি ৱিপুলপ্পমাণানীতি অত্থো, ন একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলাদিৱসেন ৱড্ঢিতপ্পমাণানীতি তথা ৱড্ঢনস্সেৱেত্থ অসম্ভৱতো. তেনাহ ‘‘মহন্তানী’’তি.
ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি ৰূপসঞ্ঞী, ন ৰূপসঞ্ঞী অৰূপসঞ্ঞী. সঞ্ঞাসীসেন ঝানং ৱদতি. ৰূপসঞ্ঞায অনুপ্পাদনমেৱেত্থ অলাভিতা. বহিদ্ধাৱ উপ্পন্নন্তি বহিদ্ধাৱত্থুস্মিংযেৱ উপ্পন্নং. অভিধম্মে পন ‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি, অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি এৱং চতুন্নং অভিভাযতনানং আগতত্তা অভিধম্মট্ঠকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ২০৪) ‘‘কস্মা পন যথা সুত্তন্তে – ‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানী’তিআদি ৱুত্তং, এৱং অৱত্ৱা ইধ চতূসুপি অভিভাযতনেসু অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞিতাৱ ৱুত্তা’’তি চোদনং কত্ৱা ‘‘অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতো’’তি কাৰণং ৱত্ৱা ‘‘তত্থ ৱা হি ইধ ৱা বহিদ্ধাৰূপানেৱ অভিভৱিতব্বানি, তস্মা তানি নিযমতো ৱত্তব্বানীতি তত্ৰাপি ইধাপি ৱুত্তানি. ‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী’তি ইদং পন সত্থু দেসনাৱিলাসমত্তমেৱা’’তি ৱুত্তং.
এত্থ চ ৱণ্ণাভোগৰহিতানি সহিতানি চ সব্বানি ‘‘পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি ৱুত্তানি, তথা ‘‘অপ্পমাণানী’’তি দট্ঠব্বানি. অত্থি হি এসো পৰিযাযো ‘‘পৰিত্তানি অভিভুয্য তানি চে কদাচি ৱণ্ণৱসেন আভুজিতানি হোন্তি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি অভিভুয্যা’’তি. পৰিযাযকথা হি সুত্তন্তদেসনাতি. অভিধম্মে পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱণ্ণাভোগৰহিতানি ৱিসুং ৱুত্তানি, তথা সহিতানি. অত্থি হি উভযত্থ অভিভৱনপৰিযাযোতি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তিআদিনা পঠমদুতিযঅভিভাযতনেসু পঠমৱিমোক্খো, ততিযচতুত্থাভিভাযতনেসু দুতিযৱিমোক্খো, ৱণ্ণাভিভাযতনেসু ততিযৱিমোক্খো চ অভিভৱনপ্পৱত্তিতো সঙ্গহিতো, অভিধম্মে পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱিমোক্খাভিভাযতনানি অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ৱিমোক্খে ৱজ্জেত্ৱা অভিভাযতনানি কথিতানি, সব্বানি চ ৱিমোক্খকিচ্চানি ঝানানি ৱিমোক্খদেসনাযং ৱুত্তানি. তদেতং ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তি আগতস্স অভিভাযতনদ্ৱযস্স অভিধম্মে অভিভাযতনেসু অৱচনতো ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনঞ্চ সব্বৱিমোক্খকিচ্চসাধাৰণৱচনভাৱতো ৱৱত্থানং কতন্তি ৱিঞ্ঞাযতি.
‘‘অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতো’’তি ইদং অভিধম্মে কত্থচিপি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপানি পস্সতী’’তি অৱত্ৱা সব্বত্থ যং ৱুত্তং ‘‘বহিদ্ধাৰূপানি পস্সতী’’তি, তস্স কাৰণৱচনং. তেন যং অঞ্ঞহেতুকং, তং তেন হেতুনা ৱুত্তং, যং পন দেসনাৱিলাসহেতুকং অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞিতায এৱ অভিধম্মে ৱচনং, ন তস্স অঞ্ঞং কাৰণং মগ্গিতব্বন্তি দস্সেতি. অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতা চ তেসং বহিদ্ধাৰূপানং ৱিয অৱিভূতত্তা, দেসনাৱিলাসো চ যথাৱুত্তৱৱত্থানৱসেন ৱেদিতব্বো, ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱসেন ৱিজ্জমানপৰিযাযকথনভাৱতো. ‘‘সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি এতেনেৱ সিদ্ধত্তা নীলাদিঅভিভাযতনানি ন ৱত্তব্বানীতি চে? ন, নীলাদীসু কতাধিকাৰানং নীলাদিভাৱস্সেৱ অভিভৱনকাৰণত্তা. ন হি তেসং পৰিসুদ্ধাপৰিসুদ্ধৱণ্ণানং পৰিত্ততা তদপ্পমাণতা ৱা অভিভৱনকাৰণং, অথ খো নীলাদিভাৱো এৱাতি. এতেসু চ পৰিত্তাদিকসিণৰূপেসু যং চৰিতস্স ইমানি অভিভাযতনানি ইজ্ঝন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৱুত্তং.
সব্বসঙ্গাহিকৱসেনাতি সকলনীলৱণ্ণনীলনিদস্সননীলনিভাসানং সাধাৰণৱসেন. ৱণ্ণৱসেনাতি সভাৱৱণ্ণৱসেন. নিদস্সনৱসেনাতি পস্সিতব্বতাৱসেন. ওভাসৱসেনাতি সপ্পভাসতায অৱভাসনৱসেন. উমাপুপ্ফন্তি অতসিপুপ্ফং. নীলমেৱ হোতি ৱণ্ণসঙ্কৰাভাৱতো. বাৰাণসিযং ভৱন্তি বাৰাণসিযং সমুট্ঠিতং.
তে ধম্মেতি তে সতিপট্ঠানাদিধম্মে চেৱ অট্ঠৱিমোক্খধম্মে চ. চিণ্ণৱসীভাৱাযেৱ তত্থ অভিৱিসিট্ঠায পঞ্ঞায পৰিযোসানুত্তৰং সতং গতা অভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা.
২৫০. সকলট্ঠেনাতি (দী. নি. টী. ৩.৩৪৬; অ. নি. টী. ৩.১০.২৫) সকলভাৱেন, অসুভনিমিত্তাদীসু ৱিয একদেসে অট্ঠত্ৱা অনৱসেসতো গহেতব্বট্ঠেনাতি অত্থো. যথা খেত্তং সস্সানং উপ্পত্তিট্ঠানং ৱড্ঢিট্ঠানঞ্চ, এৱমেৱ তংতংসম্পযুত্তধম্মানন্তি আহ ‘‘খেত্তট্ঠেনা’’তি. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ইদং উদ্ধং অধো তিৰিযন্তি যোজেতব্বং. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা এৱ হি সব্বত্থ কসিণং ৱড্ঢেতব্বং. তেন তেন কাৰণেনাতি উপৰিআদীসু তেন তেন কসিণেন. যথা কিন্তি আহ – ‘‘আলোকমিৱ ৰূপদস্সনকামো’’তি, যথা দিব্বচক্খুনা উদ্ধং চে ৰূপং দট্ঠুকামো, উদ্ধং আলোকং পসাৰেতি, অধো চে, অধো, সমন্ততো চে ৰূপং দট্ঠুকামো, সমন্ততো আলোকং পসাৰেতি, এৱং সব্বকসিণন্তি অত্থো. একস্সাতি পথৱীকসিণাদীসু একেকস্স. অঞ্ঞভাৱানুপগমনত্থন্তি অঞ্ঞকসিণভাৱানুপগমনদীপনত্থং, অঞ্ঞস্স ৱা কসিণভাৱানুপগমনদীপনত্থং. ন হি অঞ্ঞেন পসাৰিতকসিণং ততো অঞ্ঞেন পসাৰিতকসিণভাৱং উপগচ্ছতি, এৱম্পি নেসং অঞ্ঞকসিণসম্ভেদাভাৱো ৱেদিতব্বো. ন অঞ্ঞং পথৱীআদি. ন হি উদকেন ঠিতট্ঠানে সসম্ভাৰপথৱী অত্থি. অঞ্ঞকসিণসম্ভেদোতি আপোকসিণাদিনা সঙ্কৰো. সব্বত্থাতি সব্বেসু সেসকসিণেসু. একদেসে অট্ঠত্ৱা অনৱসেসফৰণং পমাণস্স অগ্গহণতো অপ্পমাণং. তেনেৱ হি নেসং কসিণসমঞ্ঞা. তথা হি ‘‘তঞ্হী’’তিআদিমাহ. তত্থ চেতসা ফৰন্তোতি ভাৱনাচিত্তেন আৰম্মণং কৰোন্তো. ভাৱনাচিত্তঞ্হি কসিণং পৰিত্তং ৱা ৱিপুলং ৱা সকলমেৱ মনসি কৰোতি.
কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৱত্তং ৱিঞ্ঞাণং ফৰণঅপ্পমাণৱসেন ‘‘ৱিঞ্ঞাণকসিণ’’ন্তি ৱুত্তং. তথা হি তং ‘‘ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. কসিণৱসেনাতি উগ্ঘাটিতকসিণৱসেন কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে উদ্ধংঅধোতিৰিযতা ৱেদিতব্বা. যত্তকঞ্হি ঠানং কসিণং পসাৰিতং, তত্তকং আকাসভাৱনাৱসেন আকাসং হোতীতি. এৱং যত্তকং ঠানং আকাসং হুত্ৱা উপট্ঠিতং, তত্তকং আকাসমেৱ হুত্ৱা ৱিঞ্ঞাণস্স পৱত্তনতো আগমনৱসেন ৱিঞ্ঞাণকসিণেপি উদ্ধংঅধোতিৰিযতা ৱুত্তাতি ‘‘কসিণুগ্ঘাটিমাকাসৱসেন তত্থ পৱত্তৱিঞ্ঞাণে উদ্ধংঅধোতিৰিযতা ৱেদিতব্বা’’তি আহ.
২৫২. ৱুত্তোযেৱ ৱম্মিকসুত্তে. নিস্সিতঞ্চ ছৱত্থুনিস্সিতত্তা ৱিপস্সনাঞাণস্স. পটিবদ্ধঞ্চ তেন ৱিনা অপ্পৱত্তনতো কাযসঞ্ঞিতানং ৰূপধম্মানং আৰম্মণকৰণতো চ. সুট্ঠু ভাতি ওভাসতীতি ৱা সুভো. কুৰুৱিন্দজাতিআদিজাতিৱিসেসোপি মণি আকৰপাৰিসুদ্ধিমূলকো এৱাতি আহ ‘‘সুপৰিসুদ্ধআকৰসমুট্ঠিতো’’তি. দোসনীহৰণৱসেন পৰিকম্মনিপ্ফত্তীতি আহ ‘‘সুট্ঠু কতপৰিকম্মো অপনীতপাসাণসক্খৰো’’তি. ধোৱনৱেধনাদীহীতি চতূসু পাসাণেসু ধোৱনেন চেৱ কাড়কাদিঅপহৰণত্থায সুত্তেন আৱুননত্থায চ ৱিজ্ঝনেন. তাপসণ্হকৰণাদীনং সঙ্গহো আদি-সদ্দেন. ৱণ্ণসম্পত্তিন্তি সুত্তস্স ৱণ্ণসম্পত্তিং.
মণি ৱিয কৰজকাযো পচ্চৱেক্খিতব্বতো. আৱুতসুত্তং ৱিয ৱিপস্সনাঞাণং অনুপৱিসিত্ৱা ঠিতত্তা. চক্খুমা পুৰিসো ৱিয ৱিপস্সনালাভী ভিক্খু সম্মদেৱ তস্স দস্সনতো. তদাৰম্মণানন্তি ৰূপধম্মাৰম্মণানং. ফস্সপঞ্চমকচিত্তচেতসিকগ্গহণেন গহিতধম্মাপি ৱিপস্সনাচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্না এৱাতি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্হি তেসং ৱিপস্সনাঞাণগতিকত্তা ‘‘আৱুতসুত্তং ৱিয ৱিপস্সনাঞাণ’’ন্তি ৱচনং অৱিৰোধিতং হোতি.
ঞাণস্সাতি পচ্চৱেক্খণঞাণস্স. যদি এৱং ঞাণস্স ৱসেন ৱত্তব্বং, ন পুগ্গলস্সাতি আহ ‘‘তস্স পনা’’তিআদি. মগ্গস্স অনন্তৰং, তস্মা লোকিযাভিঞ্ঞানং পৰতো ছট্ঠাভিঞ্ঞায পুৰতো ৱত্তব্বং ৱিপস্সনাঞাণং. এৱং সন্তেপীতি যদিপাযং ঞাণানুপুব্বট্ঠিতি, এৱং সন্তেপি এতস্স অন্তৰা ৱাৰো নত্থীতি পঞ্চসু লোকিযাভিঞ্ঞাসু কথিতাসু আকঙ্খেয্যসুত্তাদীসু (ম. নি. ১.৬৪ আদযো) ৱিয ছট্ঠাভিঞ্ঞা কথেতব্বাতি এতস্স অনভিঞ্ঞালক্খণস্স ৱিপস্সনাঞাণস্স তাসং অন্তৰা ৱাৰো ন হোতি, তস্মা তত্থ অৱসৰাভাৱতো ইধেৱ ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানানন্তৰমেৱ দস্সিতং ৱিপস্সনাঞাণং. যস্মা চাতি চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. তেন ন কেৱলং তদেৱ, অথ খো ইদম্পি কাৰণং ৱিপস্সনাঞাণস্স ইধেৱ দস্সনেতি ইমমত্থং দীপেতি. দিব্বেন চক্খুনা ভেৰৱৰূপং পস্সতোতি এত্থ ইদ্ধিৱিধঞাণেন ভেৰৱং ৰূপং নিম্মিনিত্ৱা চক্খুনা পস্সতোতি ৱত্তব্বং, এৱম্পি অভিঞ্ঞালাভিনো অপৰিঞ্ঞাণৱত্থুকস্স ভযসন্তাসো উপ্পজ্জতি উচ্চৱালিকৱাসীমহানাগত্থেৰস্স ৱিয. ইধাপীতি ইমস্মিং ৱিপস্সনাঞাণেপি, ন সতিপট্ঠানাদীসু এৱাতি অধিপ্পাযো.
২৫৩. মনোমযিদ্ধিযং চিণ্ণৱসিতায অভিঞ্ঞা ৱোসানপাৰমিপ্পত্ততা ৱেদিতব্বাতি যোজনা. মনেন নিব্বত্তন্তি অভিঞ্ঞামনেন নিব্বত্তিতং. তং সদিসভাৱদস্সনত্থমেৱাতি সণ্ঠানতোপি ৱণ্ণতোপি অৱযৱৱিসেসতোপি সদিসভাৱদস্সনত্থমেৱ. সজাতিযং ঠিতো, ন নাগিদ্ধিযা অঞ্ঞজাতিৰূপো. সুপৰিকম্মকতমত্তিকাদযো ৱিয ইদ্ধিৱিধঞাণং ৱিকুব্বনকিৰিযায নিস্সযভাৱতো.
২৫৫. অপ্পকসিৰেনেৱাতি অকিচ্ছেনেৱ.
২৫৬. মন্দো উত্তানসেয্যকদাৰকোপি ‘‘দহৰো’’তি ৱুচ্চতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘যুৱা’’তি ৱুত্তং. যুৱাপি কোচি অনিচ্ছনতো অমণ্ডনসীলো হোতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘মণ্ডনকজাতিকো’’তি ৱুত্তং. তেন ৱুত্তং ‘‘যুৱাপী’’তিআদি. কাড়তিলপ্পমাণা বিন্দৱো কাড়তিলকানি. নাতিকম্মাসতিলপ্পমাণা বিন্দৱো তিলকানি. ৱঙ্কং নাম পিযঙ্গং. যোব্বনপীড়কাদযো মুখদূসিপীড়কা. মুখগতো দোসো মুখদোসো, লক্খণৱচনঞ্চেতং মুখে অদোসস্সপি পাকটভাৱস্স অধিপ্পেতত্তা. যথা ৱা মুখে দোসো, এৱং মুখে অদোসোপি মুখদোসো সৰলোপেন, মুখদোসো চ মুখদোসো চ মুখদোসোতি একসেসনযেনপেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি পৰেসং সোড়সৱিধং চিত্তং পাকটং হোতীতি ৱচনং সমত্থিতং হোতি.
২৫৯. পটিপদাৱসেনাতি যথাৰহং সমথৱিপস্সনামগ্গপটিপদাৱসেন. অট্ঠসু কোট্ঠাসেসূতি সতিপট্ঠানাদীসু বোধিপক্খিযধম্মকোট্ঠাসেসু, ৱিমোক্খকোট্ঠাসেসু ৱাতি ইমেসু অট্ঠসু কোট্ঠাসেসু. সেসেসূতি ৱুত্তাৱসেসেসু অভিভাযতনকোট্ঠাসাদীসু. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
মহাসকুলুদাযিসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৮. সমণমুণ্ডিকাপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
২৬০. উগ্গহিতুন্তি সিক্খিতুং. উগ্গাহেতুন্তি সিক্খাপেতুং, পাঠতো অত্তনা যথাউগ্গহিতমত্থং তব্বিভাৱনত্থায উচ্চাৰণৱসেন পৰেসং গাহেতুন্তি অত্থো. সমযন্তি দিট্ঠিং. সা হি সংযোজনভাৱতো সমেতি সম্বন্ধা এতি পৱত্ততি, দড়্হগ্গহণভাৱতো ৱা সংযুত্তা অযন্তি পৱত্তন্তি সত্তা যথাভিনিৱেসং এতেনাতি সমযোতি ৱুচ্চতি. দিট্ঠিসংযোজনেন হি সত্তা অতিৱিয বজ্ঝন্তীতি. সূৰিযস্স উগ্গমনতো অত্থঙ্গমা অযং এত্তকো কালো ৰত্তন্ধকাৰৱিধমনতো দিৱা নাম, তস্স পন মজ্ঝিমপহাৰসঞ্ঞিতো কালো সমুজ্জলিতপভাতেজদহনভাৱেন দিৱা নাম. তেনাহ ‘‘দিৱসস্সপি দিৱাভূতে’’তি. পটিসংহৰিত্ৱাতি নিৱত্তেত্ৱা. এৱং চিত্তস্স পটিসংহৰণং নাম গোচৰক্খেত্তে ঠপনন্তি আহ ‘‘ঝানৰতিসেৱনৱসেন একীভাৱং গতো’’তি. এতেন কাযৱিৱেকপুব্বকং চিত্তৱিৱেকমাহ. সীলাদিগুণৱিসেসযোগতো মনসা সম্ভাৱনীযা, তে পন যস্মা অত্তনো সীলাদিগুণেহি ৱিঞ্ঞূনং মনাপা হোন্তি (কিলেসঅনিগ্গহস্স পঞ্চপসাদাযত্তত্তা,) তস্মা আহ ‘‘মনৱড্ঢনকান’’ন্তিআদি. তত্থ উন্নমতীতি উদগ্গং হোতি. ৱড্ঢতীতি সদ্ধাৱসেন ৱড্ঢতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘অনুস্সৰণম্পহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকাৰং ৱদামী’’তি (ইতিৱু. ১০৪; সং. নি. ৫.১৮৪).
২৬১. পঞ্ঞপেমীতি পজাননভাৱেন ঞাপেমি তথা ৱৱত্থপেমি. তেনাহ ‘‘দস্সেমি ঠপেমী’’তি. পৰিপুণ্ণকুসলন্তি সব্বসো পুণ্ণকুসলধম্মং, উত্তমকুসলন্তি উত্তমভাৱং সেট্ঠভাৱং পত্তকুসলধম্মং. অযোজ্ঝন্তি ৱাদযুদ্ধেন অযোধনীযং, ৱাদযুদ্ধং হোতু, তেন পৰাজযো ন হোতীতি দস্সেতি, তেনাহ ‘‘ৱাদযুদ্ধেনা’’তিআদি. সংৱৰপ্পহানন্তি পঞ্চসু সংৱৰেসু যেন কেনচি সংৱৰেন সংৱৰলক্খণং পহানং. পটিসেৱনপ্পহানং ৱাতি ৱা-সদ্দেন পৰিৱজ্জনপ্পহানাদিং সঙ্গণ্হাতি. সেসপদেসূতি ‘‘ন ভাসতী’’তিআদীসু পদেসু. এসেৱ নযোতি ইমিনা ‘‘অভাসনমত্তমেৱ ৱদতী’’তি এৱমাদিং অতিদিসতি.
নাভিনন্দীতি ন সম্পটিচ্ছি. সাসনে তিণ্ণং দুচ্চৰিতানং মিচ্ছাজীৱস্স ৱিৱজ্জনং ৱণ্ণীযতি, অযঞ্চ এৱং কথেতি, তস্মা সাসনস্স অনুলোমং ৱিয ৱদতি, ৱদন্তো চ সম্মাসম্বুদ্ধে ধম্মে চস্স অপ্পসাদং ন দস্সেতি, তস্মা পসন্নকাৰম্পি ৱদতীতি মঞ্ঞমানো তস্স ৱাদং ন পটিসেধেতি.
২৬২. যথা তস্স ৱচনং, এৱং সন্তেতি যথা তস্স পৰিব্বাজকস্স ৱচনং, এৱং সমণভাৱে সন্তে লব্ভমানে. মযং পন এৱং ন ৱদামাতি এতেন সমণভাৱো নাম এৱং ন হোতীতি দস্সেতি. যো হি ধম্মো যাদিসো, তথেৱ তং বুদ্ধা দীপেন্তি. ৱিসেসঞাণং ন হোতীতি কাযৱিসেসৱিসযঞাণং তস্স তদা নত্থি, যতো পৰকাযে উপক্কমং কৰেয্যাতি দস্সেতি, তস্স পন তত্থ ৱিসেসঞাণম্পি নত্থেৱাতি. যস্মা কাযপটিবদ্ধং কাযকম্মং, তস্মা তং নিৱত্তেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞত্ৰ ফন্দিতমত্তা’’তি. কিলেসসহগতচিত্তেনেৱাতি দুক্খসম্ফস্সস্স অসহননিমিত্তেন দোমনস্সসহগতচিত্তেনেৱ. দুতিযৱাৰেপি এসেৱ নযো. জিঘচ্ছাপিপাসদুক্খস্স অসহননিমিত্তেন দোমনস্সেনেৱ. ৱিকূজিতমত্তাতি এত্থ ৱিৰূপং কূজিতং ৱিকূজিতং পুব্বেনিৱাসসন্নিস্সযং উপযং, তং পনেত্থ ৰোদনহসনসমুট্ঠাপকচিত্তসহগতন্তি দোসসহগতং লোভসহগতঞ্চাতি দট্ঠব্বং. চিত্তন্তি কুসলচিত্তং. অকুসলচিত্তং পন অতীতাৰম্মণং পৱত্ততীতি ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. সৰিত্ৱাতি যাৱ ন সতিসণ্ঠাপনা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, তাৱ সুপিনন্তে অনুভূতং ৱিয দুক্খং সৰিত্ৱা ৰোদন্তি. হসন্তীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অযঞ্চ নযো যে লদ্ধসুখাৰম্মণা হুত্ৱা গহিতপটিসন্ধিকা মাতুকুচ্ছিতোপি সুখেনেৱ নিক্খমন্তি, তেসং ৱসেন ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো. পাযন্তিযাতি অত্তনো জনপদদেসৰূপেন পাযন্তিযা. অযম্পীতি আজীৱোপি মাতু অঞ্ঞৱিহিতকালে চ লোকস্সাদৱসেন কিলেসসহগতচিত্তেনেৱ হোতি.
২৬৩. সমধিগয্হাতি সম্মা অধিগতভাৱেন গহেত্ৱা অভিভৱিত্ৱা ৱিসেসেত্ৱা ৱিসিট্ঠো হুত্ৱা. খীণাসৱং সন্ধাযাতি ব্যতিৰেকৱসেন খীণাসৱং সন্ধায. অযঞ্হেত্থ অত্থো – খীণাসৱম্পি সোতাপন্নকুসলং পঞ্ঞপেতি সেক্খভূমিযং ঠিতত্তা. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
তীণি পদানি নিস্সাযাতি ন কাযেন পাপকং কম্মং কৰোতি, ন পাপকং ৱাচং ভাসতি, ন পাপকং আজীৱং আজীৱতীতি ইমানি তীণি পদানি নিস্সায কুসলসীলমূলকা চ অকুসলসীলমূলকা চাতি দ্ৱে পঠমচতুক্কা ঠপিতা. একং পদং নিস্সাযাতি ন পাপকং সঙ্কপ্পং সঙ্কপ্পেতীতি ইমং একপদং নিস্সায কুসলসঙ্কপ্পমূলকা অকুসলসঙ্কপ্পমূলকা চাতি ইমে দ্ৱে পচ্ছিমচতুক্কা ঠপিতা.
২৬৪. ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতচিত্তদ্ৱযম্পি ৱট্টতি বলৱতা মোহেন সমন্নাগতত্তা. তথা হি তানি ‘‘মোমূহচিত্তানী’’তি ৱুচ্চন্তি.
কুহিন্তি কিংনিমিত্তং. কতৰংঠানং পাপুণিত্ৱাতি কিং কাৰণং আগম্ম. এত্থেতেতি এত্থাতি কাযৱচীমনোসুচৰিতভাৱনাসাজীৱনিপ্ফত্তিযং. সা পন হেট্ঠিমকোটিযা সোতাপত্তিফলেন দীপেতব্বাতি আহ ‘‘সোতাপত্তিফলে ভুম্ম’’ন্তি. যস্মা আজীৱট্ঠমকং অৱসিট্ঠঞ্চ সীলং পাতিমোক্খসংৱৰসীলস্স চ পাৰিসুদ্ধিপাতিমোক্খাধিগমেন সোতাপত্তিফলপ্পত্তিযা সিদ্ধো হোতীতি আহ – ‘‘পাতিমোক্খ…পে… নিৰুজ্ঝতী’’তি. ‘‘সুখসীলো দুক্খসীলো’’তিআদীসু ৱিয পকতিঅত্থসীলসদ্দং গহেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অকুসলসীল’’ন্তিআদি.
২৬৫. কামাৱচৰকুসলচিত্তমেৱ ৱুত্তং সম্পত্তসমাদানৱিৰতিপুব্বকস্স সীলস্স অধিপ্পেতত্তা. তেনাহ – ‘‘এতেন হি কুসলসীলং সমুট্ঠাতী’’তি.
সীলৱাতি এত্থ ৱা-সদ্দো পাসংসত্থোৱ ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘সীলসম্পন্নো হোতী’’তি. যো সীলমত্তে পতিট্ঠিতো, ন সমাধিপঞ্ঞাসু, সো সীলমযধম্মপূৰিততায সীলমযো. তেনাহ ‘‘অলমেত্তাৱতা’’তিআদি. যত্থাতি যস্সং চেতোৱিমুত্তিযং পঞ্ঞাৱিমুত্তিযঞ্চ. তদুভযঞ্চ যস্মা অৰহত্তফলে সঙ্গহিতং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘অৰহত্তফলে ভুম্ম’’ন্তি. অসেসং নিৰুজ্ঝতি সুখৱিপাকভাৱস্স সব্বসো পটিপ্পস্সম্ভনতো.
২৬৬. কামপটিসংযুত্তা সঞ্ঞা কামসঞ্ঞা. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ইতৰা দ্ৱেতি ব্যাপাদৱিহিংসাসঞ্ঞা.
অনাগামিফলপঠমজ্ঝানন্তি অনাগামিফলসহগতং পঠমজ্ঝানং. এত্থাতি যথাৱুত্তে পঠমজ্ঝানে. এত্থ চ উজুৱিপচ্চনীকেন পটিপক্খপ্পহানং সাতিসযন্তি পঠমজ্ঝানগ্গহণং. তেনাহ ‘‘অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তী’’তি. নেক্খম্মসঞ্ঞানং কামাৱচৰচিত্তসহগততা তস্স সীলস্স সমুট্ঠানতা চ সম্পযুত্তনযেন ৱেদিতব্বা.
২৬৭. কুসলসঙ্কপ্পনিৰোধদুতিযজ্ঝানিকঅৰহত্তফলঅকুসলসঙ্কপ্পনিৰোধ- পঠমজ্ঝানিকঅনাগামিফলগ্গহণেন সমণো দস্সিতো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.