৬. মহাধম্মসমাদানসুত্তৱণ্ণনা
৪৭৩. এৱং ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰো কামো কামনং ইচ্ছা এতেসন্তি এৱংকামা. এৱং ছন্দো ছন্দনং ৰোচনং অজ্ঝাসযো এতেসন্তি এৱংছন্দা. অভিমুখং, অভিনিৱিস্স ৱা পকাৰেহি এতি উপগচ্ছতীতি অধিপ্পাযো, লদ্ধি. সা হি লদ্ধব্বৱত্থুং অভিমুখং ‘‘এৱমেত’’ন্তি অভিনিৱিসন্তী তেন তেন পকাৰেন উপগচ্ছতি, হত্থগতং কত্ৱা তিট্ঠতি ন ৱিস্সজ্জেতি. এৱং ৱুচ্চমানাকাৰো অধিপ্পাযো এতেসন্তি এৱংঅধিপ্পাযা. ভগৱা মূলং কাৰণং এতেসং যাথাৱতো অধিগমাযাতি ভগৱংমূলকা. তেনাহ ‘‘ভগৱন্তঞ্হি নিস্সায মযং ইমে ধম্মে আজানাম পটিৱিজ্ঝামা’’তি. অম্হাকংধম্মাতি তেহি অত্তনা অধিগন্তব্বতায ৱুত্তং. সেৱিতব্বানঞ্হি যাথাৱতো অধিগমঞাণানি অধিগচ্ছনকসম্বন্ধীনি, তানি চ সম্মাসম্বুদ্ধমূলকানি অনঞ্ঞৱিসযত্তা. তেনাহ ‘‘পুব্বে কস্সপসম্বুদ্ধেনা’’তিআদি. ভগৱা নেতা তেসন্তি ভগৱংনেত্তিকা. নেতাতি সেৱিতব্বধম্মে ৱিনেয্যসন্তানং পাপেতা. ৱিনেতাতি অসেৱিতব্বধম্মে ৱিনেয্যসন্তানতো অপনেতা. তদঙ্গৱিনযাদিৱসেন ৱা ৱিনেতা. অনুনেতাতি ইমে ধম্মা সেৱিতব্বা, ইমে ন সেৱিতব্বাতি উভযসম্পাপনাপনযনত্থং পঞ্ঞপেতা. তেনাহ ‘‘যথাসভাৱতো’’তিআদি.
পটিসৰন্তি এত্থাতি পটিসৰণং, ভগৱা পটিসৰণং এতেসন্তি ভগৱংপটিসৰণা. পটিসৰতি সভাৱসম্পটিৱেধৱসেন পচ্চেকমুপগচ্ছতীতি ৱা পটিসৰণং, ভগৱা পটিসৰণং এতেসন্তি ভগৱংপটিসৰণা. পটিৱেধৱসেনাতি পটিৱিজ্ঝিতব্বতাৱসেন. অসতিপি মুখে অত্থতো এৱং ৱদন্তো ৱিয হোতীতি আহ ‘‘ফস্সো আগচ্ছতি, অহং ভগৱা কিং নামো’’তি. পটিভাতূতি এত্থ পটি-সদ্দাপেক্খায ‘‘ভগৱন্ত’’ন্তি উপযোগৱচনং, অত্থো পন সামিৱচনৱসেনেৱ ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভগৱতো’’তি পটিভাতূতি চ ভগৱতো ভাগো হোতু. ভগৱতো হি এস ভাগো, যদিদং ধম্মস্স দেসনা, অম্হাকং পন ভাগো সৱনন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন পটিভাতূতি পদিস্সতূতি অত্থং ৱদন্তি, ঞাণেন দিস্সতু, দেসীযতূতি ৱা অত্থো. উপট্ঠাতূতি চ ঞাণস্স পচ্চুপট্ঠাতু.
৪৭৪. নিস্সযিতব্বেতি অত্তনো সন্তানে উপ্পাদনৱসেন অপস্সযিতব্বে. ততিযচতুত্থধম্মসমাদানানি হি অপস্সায সত্তানং এতৰহি আযতিঞ্চ সম্পত্তিযো অভিৱড্ঢন্তি. ভজিতব্বেতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সেৱিতব্বেতি ৱা সপ্পুৰিসুপস্সযসদ্ধম্মস্সৱনযোনিসোমনসিকাৰে সন্ধাযাহ. ভজিতব্বেতি তপ্পচ্চযে দানাদিপুঞ্ঞধম্মে.
৪৭৫. উপ্পটিপাটিআকাৰেনাতি পঠমং সংকিলেসধম্মে দস্সেত্ৱা পচ্ছা ৱোদানধম্মদস্সনং সত্থু দেসনাপটিপাটি, যথা – ‘‘ৱামং মুঞ্চ, দক্খিণং গণ্হা’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ৪৯৮; ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৪), তথা উপ্পটিপাটিপকাৰেন, সা চ খো পুৰিমেসু দ্ৱীসু ধম্মসমাদানেসু, পচ্ছিমেসু পন পটিপাটিযাৱ মাতিকা পট্ঠপিতা. যথাধম্মৰসেনেৱাতি পহাতব্বপহাযকধম্মানং যথাসভাৱেনেৱ. সভাৱো হি যাথাৱতো ৰসিতব্বতো জানিতব্বতো ‘‘ৰসো’’তি ৱুচ্চতি. পঠমং পহাতব্বধম্মে দস্সেত্ৱা তদনন্তৰং ‘‘ইমে ধম্মা এতেহি পহীযন্তী’’তি পহাযকধম্মদস্সনং দেসনানুপুব্বী. গহণং আদিযনং অত্তনো সন্তানে উপ্পাদনং.
৪৭৮. ৱধদণ্ডাদীহি ভীতস্স উপসঙ্কমনে, মিচ্ছা চৰিত্ৱা তথা অপগমনে চ পুব্বাপৰচেতনানং ৱসেন মিচ্ছাচাৰো দুক্খৱেদনো হোতি, তথা ইস্সানিন্দাদীহি উপদ্দুতস্স অপৰচেতনাৱসেন, এৱং অভিজ্ঝামিচ্ছাদিট্ঠীসুপি যথাৰহং ৱেদিতব্বং. তিস্সন্নম্পি চেতনানন্তি পুব্বাপৰসন্নিট্ঠাপকচেতনানং. অদিন্নাদানং মুসাৱাদো পিসুণৱাচা সম্ফপ্পলাপোতি ইমেসং চতুন্নং সন্নিট্ঠাপকচেতনানং সুখসম্পযুত্তা ৱা উপেক্খাসম্পযুত্তা ৱাতি অযং নযো ইধ অধিকতত্তা ন উদ্ধটো. দোমনস্সমেৱ চেত্থ দুক্খন্তি ইদং পুব্বভাগাপৰভাগচেতনাপি চেত্থ আসন্না দোমনস্সসহগতা এৱ হোন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অনাসন্না পন সন্ধায ‘‘পৰিযেট্ঠিং ৱা আপজ্জন্তস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তেনেৱ মিচ্ছাচাৰাভিজ্ঝামিচ্ছাদিট্ঠীনং পুব্বভাগাপৰভাগচেতনা আসন্না সন্নিট্ঠাপকচেতনাগতিকাৱাতি দস্সিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. পৰিযেট্ঠিন্তি মিচ্ছাচাৰাদীসু ৱীতিক্কমিতব্বৱত্থুমালাগন্ধাদিপৰিযেসনং. পাণাতিপাতাদীসু মাৰেতব্বৱত্থুআৱুধাদিপৰিযেসনং আপজ্জন্তস্স. অকিচ্ছেনপি তেসং পৰিযেসনং সম্ভৱতীতি ‘‘ৱট্টতিযেৱা’’তি সাসঙ্কং ৱদতি.
৪৭৯. সুখৱেদনা হোন্তীতি সুখৱেদনাপি হোন্তীতি অধিপ্পাযো. তাসং চেতনানং অসুখৱেদনতাপি লব্ভতীতি ‘‘সুখৱেদনাপি হোন্তিযেৱা’’তি সাসঙ্কৱচনং. সোমনস্সমেৱ চেত্থ সুখন্তি ইদং পুব্বভাগাপৰভাগচেতনাপি সোমনস্সসহগতা এৱ হোন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং. তঞ্চ খো মিচ্ছাচাৰৱজ্জানং ছন্নং ৱসেন. মিচ্ছাচাৰস্স পন পুব্বাপৰভাগস্স ৱসেন ‘‘কাযিকং সুখম্পি ৱট্টতিযেৱাতি সাসঙ্কৱচনং.
৪৮০. দোসজপৰিড়াহৱসেনস্স সিযা কাযিকম্পি দুক্খন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘সো গণ্হন্তোপি দুক্খিতো’’তি ৱুত্তং. চেতোদুক্খমেৱ ৱা সন্ধায তস্স অপৰাপৰুপ্পত্তিদস্সনত্থং ‘‘দুক্খিতো দোমনস্সিতো’’তি ৱুত্তং.
৪৮১. দসসুপি পদেসূতি দসসুপি কোট্ঠাসেসু, ৱাক্যেসু ৱা. উপেক্খাসম্পযুত্ততাপি সম্ভৱতীতি ‘‘সুখসম্পযুত্তা হোন্তিযেৱা’’তি ইধ সাসঙ্কৱচনং. পাণাতিপাতা পটিৱিৰতস্স কাযোপি সিযা ৱিগতদৰথপৰিড়াহোতি পাণাতিপাতাৱেৰমণিআদিপচ্চযা কাযিকপটিসংৱেদনাপি সম্ভৱতীতি সহাপি সুখেনাতি এত্থ কাযিযসুখম্পি ৱট্টতিযেৱ.
৪৮২. তিত্তকালাবূতি উপভুত্তস্স উম্মাদাদিপাপনেন কুচ্ছিততিত্তকৰসো অলাবু. ন ৰুচ্চিস্সতি অনিট্ঠৰসতায অনিট্ঠফলতায চ.
৪৮৩. ৰসং দেতীতি ৰসং দস্সেতি ৱিভাৱেতি.
৪৮৪. পূতিমুত্তন্তি পূতিসভাৱমুত্তং. তৰুণন্তি ধাৰাৱসেন নিপতন্তং হুত্ৱা উণ্হং. তেনস্স উপৰিমুত্ততমাহ. মুত্তঞ্হি পস্সাৱমগ্গতো মুচ্চমানং কাযুস্মাৱসেন উণ্হং হোতি.
৪৮৫. যং ভগন্দৰসংসট্ঠং লোহিতং পক্খন্দতীতি ভগন্দৰব্যাধিসহিতায লোহিতপক্খন্দতায ৱসেন যং লোহিতং ৱিস্সৱতি. পিত্তসংসট্ঠং লোহিতং পক্খন্দতীতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো.
৪৮৬. উব্বিদ্ধেতি দূৰে. অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৱিগমেন হি আকাসং উত্তুঙ্গং ৱিয দূৰং ৱিয চ খাযতি. তেনাহ ‘‘দূৰীভূতে’’তি. তমংযেৱ তমগতং ‘‘গূথগতং মুত্তগত’’ন্তি (ম. নি. ২.১১৯; অ. নি. ৯.১১) যথা. ভাসতে চ তপতে চ ৱিৰোচতে চ ইদং চতুত্থং ধম্মসমাদানং ৱিভজন্তেন কুসলকম্মপথস্স ৱিভজিত্ৱা দস্সিতত্তা.
সঙ্গৰৰুক্খো কন্দমাদসপোৱ. সৰভঞ্ঞৱসেনাতি অত্থং অৱিভজিত্ৱা পদসো সৰভঞ্ঞৱসেন. ওসাৰেন্তস্সাতি উচ্চাৰেন্তস্স. সদ্দেতি ওসাৰণসদ্দে. অধিগতৱিসেসং অনাৰোচেতুকামা দেৱতা তত্থেৱ অন্তৰধাযি. তং দিৱসন্তি সত্থাৰা দেসিতদিৱসে. ইতি অত্তনো ৱিসেসাধিগমনিমিত্ততায অযং দেৱতা ইমং সুত্তং পিযাযতি. সেসং উত্তানমেৱ.
মহাধম্মসমাদানসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.