৯. মহাঅস্সপুৰসুত্তৱণ্ণনা

৪১৫. জানপদিনোতি জনপদৱন্তো, জনপদস্স ৱা ইস্সৰা ৰাজকুমাৰা গোত্তৱসেন অঙ্গা নাম. তেসং নিৱাসো যদি একো জনপদো, কথং বহুৱচনন্তি আহ ‘‘ৰুড়্হীসদ্দেনা’’তি. অক্খৰচিন্তকা হি ঈদিসেসু ঠানেসু যুত্তে ৱিয সলিঙ্গৱচনানি (পাণিনি ১.২.৫১) ইচ্ছন্তি. অযমেত্থ ৰুড়্হী যথা ‘‘কুৰূসু ৱিহৰতি, মল্লেসু ৱিহৰতী’’তি চ. তব্বিসেসনে পন জনপদসদ্দে জাতিসদ্দে একৱচনমেৱ. তেনাহ ‘‘অঙ্গেসু জনপদে’’তি. অস্সা ৱুচ্চন্তি পাসাণানি, তানি সুন্দৰানি তত্থ সন্তীতি ‘‘অস্সপুৰ’’ন্তি সো নিগমো ৱুত্তোতি কেচী. অপৰে পন আজানীযো অস্সো ৰঞ্ঞো তত্থ গহণং উপগতোতি ‘‘অস্সপুৰ’’ন্তি ৱুত্তোতি ৱদন্তি. কিং তেহি, নামমেতং তস্স নিগমস্স. যস্মা পন তত্থ ভগৱতো নিবদ্ধৱসনট্ঠানং কিঞ্চি নাহোসি, তস্মা ‘‘তং গোচৰগামং কত্ৱা ৱিহৰতি’’চ্চেৱ ৱুত্তং. তথা হি পাড়িযং ‘‘অস্সপুৰং নাম অঙ্গানং নিগমো’’তি গোচৰগামকিত্তনমেৱ কতং.

এৱৰূপেন সীলেনাতিআদীসু সীলগ্গহণেন ৱাৰিত্তসীলমাহ. তেন সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱে দস্সেতি. আচাৰগ্গহণেন চাৰিত্তসীলং. তেন পৰিসুদ্ধং কাযৱচীসমাচাৰং. পটিপত্তিগ্গহণেন সমথৱিপস্সনামগ্গফলসঙ্গহং সম্মাপটিপত্তিং. লজ্জিনোতি ইমিনা যথাৱুত্তসীলাচাৰমূলকাৰণং. পেসলাতি ইমিনা পাৰিসুদ্ধিং. উড়াৰগুণাতি ইমিনা পটিপত্তিযা পাৰিপূৰিং. ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৱ ৱণ্ণং কথেন্তীতি ইদং তেসং উপাসকানং যেভুয্যেন ভিক্খূনং গুণকিত্তনপসুততায ৱুত্তং. তে পন সদ্ধম্মেপি সম্মাসম্বুদ্ধেপি অভিপ্পসন্না এৱ. তেনাহ ‘‘বুদ্ধমামকা ধম্মমামকা’’তি. ৱত্থুত্তযে হি একস্মিং অভিপ্পসন্না ইতৰদ্ৱযে অভিপ্পসন্না এৱ তদৱিনাভাৱতো. পিণ্ডপাতাপচাযনেতি লক্খণৱচনমেতং যথা ‘‘কাকেহি সপ্পি ৰক্খিতব্ব’’ন্তি, তস্মা পচ্চযপটিপূজনেতি ৱুত্তং হোতি. পচ্চযদাযকানঞ্হি কাৰস্স অত্তনো সম্মাপটিপত্তিযা মহপ্ফলভাৱস্স কৰণং ইধ ‘‘পিণ্ডপাতাপচাযন’’ন্তি অধিপ্পেতং.

সমণকৰণাতি সমণভাৱকৰা, সমণভাৱস্স কাৰকাতি অত্থো. তে পন একন্ততো অত্তনো সন্তানে উপ্পাদিতা ৱড্ঢিতা চ হোন্তীতি আহ ‘‘সমাদায পৰিপূৰিতা’’তি. সমণগ্গহণঞ্চেত্থ সমণৱসেন, ন সামঞ্ঞমত্তেনাতি আহ ‘‘সমিতপাপসমণ’’ন্তি. ব্ৰাহ্মণকৰণাতি এত্থাপি ৱুত্তনযেনেৱত্থো ৱেদিতব্বো. ব্যঞ্জনতো এৱ চাযং ভেদো, যদিদং সমণব্ৰাহ্মণাতি, ন অত্থতো. সমণেনকত্তব্বধম্মাতি সমণধম্মে ঠিতেন সম্পাদেতব্বধম্মা. যো হি হেট্ঠিমসিক্খাসঙ্খাতসমণভাৱে সুপ্পতিট্ঠিতো, তেন যে উপৰিসিক্খাসঙ্খাতসমণভাৱা সম্পাদেতব্বা, তেসং ৱসেনেৱ ৱুত্তসমণেন কত্তব্বধম্মা ৱুত্তাতি. তথা হি তেসং সমণভাৱাৱহতং সন্ধাযাহ ‘‘তেপি চ সমণকৰণা হোন্তিযেৱা’’তি. ইধ পনাতি মহাঅস্সপুৰে. হিৰোত্তপ্পাদিৱসেন দেসনা ৱিত্থাৰিতাতি হিৰোত্তপ্প-পৰিসুদ্ধকাযৱচীমনোসমাচাৰাজীৱইন্দ্ৰিযসংৱৰ-ভোজনেমত্তঞ্ঞুত- জাগৰিযানুযোগসতিসম্পজঞ্ঞ-ঝানৱিজ্জাৱসেন সমণকৰণধম্মদেসনা ৱিত্থাৰতো দেসিতা, ন তিকনিপাতে ৱিয সঙ্খেপতো. ফলগ্গহণেনেৱ ৱিপাকফলং গহিতং, তং পন উক্কট্ঠনিদ্দেসেন চতুব্বিধং সামঞ্ঞফলং দট্ঠব্বং. আনিসংসগ্গহণেন পিযমনাপতাদিউদ্ৰযো. তস্সেৱ অত্থোতি তস্সেৱ অৱঞ্চাপদস্সেৱ অত্থনিদ্দেসো. ‘‘যস্সা হী’’তিআদিনা ব্যতিৰেকৱসেন অত্থং ৱদতি. এত্তকেন ঠানেনাতি এত্তকেন পাড়িপদেসেন. হিৰোত্তপ্পাদীনং উপৰি পাড়িযং ৱুচ্চমানানং সমণকৰণধম্মানং. ৱণ্ণং কথেসীতি গুণং আনিসংসং অভাসি. সতিপট্ঠানে ৱুত্তনযেনাতি ‘‘অপিচ ৱণ্ণভণনমেত’’ন্তিআদিনা সতিপট্ঠানৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) ৱুত্তনযেন.

৪১৬. যং হিৰীযতীতি যেন ধম্মেন হেতুভূতেন ৱা জিগুচ্ছতি. কৰণে হেতং পচ্চত্তৱচনং. যন্তি ৱা লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তো, ধম্মোতি অত্থো. হিৰীযিতব্বেনাতি উপযোগত্থে কৰণৱচনং, হিৰীযিতব্বযুত্তকং কাযদুচ্চৰিতাদিন্তি অত্থো. ওত্তপ্পিতব্বেনাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অজ্ঝত্তং নিযকজ্ঝত্তং জাতিআদি সমুট্ঠানং এতিস্সাতি অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা হিৰী, বহিদ্ধা অত্ততো বহিভূতো পৰসত্তো সমুট্ঠানং এতিস্সাতি বহিদ্ধাসমুট্ঠানং ওত্তপ্পং. অত্তাধিপতিতো আগতা অত্তাধিপতেয্যা, অত্তানং অধিপতিং কত্ৱা পৱত্তা. লজ্জাসভাৱসণ্ঠিতাতি পাপজিগুচ্ছনসভাৱট্ঠাযিনী. সপ্পতিস্সৱলক্খণত্তা গৰুনা কিস্মিঞ্চি ৱুত্তে গাৰৱৱসেন পতিস্সৱনং পতিস্সৱো, সহ পতিস্সৱেনাতি সপ্পতিস্সৱং, পতিস্সৱভূতং তংসভাৱঞ্চ যং কিঞ্চি গাৰৱং. জাতিআদিমহত্ততাপচ্চৱেক্খণেন উপ্পজ্জমানা চ হিৰী তত্থ গাৰৱৱসেন পৱত্ততীতি সপ্পতিস্সৱলক্খণাতি ৱুচ্চতি. ভযসভাৱসণ্ঠিতন্তি পাপতো ভাযনসভাৱট্ঠাযী, ৱজ্জভীৰুকভযদস্সাৱিলক্খণত্তা ৱজ্জং ভাযতি তং ভযতো পস্সতীতি ৱজ্জভীৰুকভযদস্সাৱী, এৱংসভাৱং ওত্তপ্পং. অজ্ঝত্তসমুট্ঠানাদিতা চ হিৰোত্তপ্পানং তত্থ তত্থ পাকটভাৱেনেৱ ৱুচ্চতি, ন পৰেসং কদাচি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিপ্পযোগা. ন হি লজ্জনং নিব্ভযং, পাপভযং ৱা অলজ্জনং হোতীতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন অট্ঠসালিনিযং (ধ. স. অট্ঠ. ১.বলৰাসিৱণ্ণনা) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. লোকমৰিযাদস্স পালনতো লোকপালধম্মা নাম. সুক্কাতি ওদাতা পভস্সৰভাৱকাৰকা, সুক্কাভিজাতিহেতুতায ৱা সুক্কা. সম্ভেদন্তি আচাৰমৰিযাদাসঙ্কৰং. দেৱভাৱাৱহা ধম্মাতি দেৱধম্মা.

সুক্কধম্মসমাহিতাতি যথাৱুত্তসুক্কধম্মসমঙ্গিনো. সন্তোতি ৱূপসন্তদোসা. সপ্পুৰিসাতি সন্তজনা. সপৰহিতসাধকা হি সাধৱো.

অৱযৱৱিনিমুত্তস্স সমুদাযস্স অভাৱতো, অৱযৱেন চ সমুদাযস্স অপদিসিতব্বতো ওৱাদূপসম্পদাৱহওৱাদেকদেসো ওৱাদূপসম্পদাতি. ইধাতি ইমস্মিং অস্সপুৰে. এতে হিৰোত্তপ্পধম্মা. সমণধম্মা নামাতি দস্সিতা মূলভূতসমণভাৱকৰা ধম্মাতি কত্ৱা. তথা হি তেসং আদিতো গহণং.

যস্স অধিগমেন নিপ্পৰিযাযতো সমণা নাম হোন্তি, সো অৰিযমগ্গো ‘‘সমণস্স কম্মং পটিপদা’’তি কত্ৱা সামঞ্ঞং, তস্স পন ফলভাৱতো, আৰম্মণকৰণৱসেন অৰণীযতো ফলনিব্বানানি সামঞ্ঞত্থো. ৰাগং খেপেতীতি ৰাগক্খযো, অৰিযমগ্গো. ৰাগো খীযতি এত্থাতি ৰাগক্খযো, নিব্বানং. ফলং পন কাৰণূপচাৰেন ৰাগক্খযো দট্ঠব্বো. দোসক্খযো মোহক্খযোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সামঞ্ঞভূতো অত্থো সামঞ্ঞত্থো, মগ্গো, সামঞ্ঞস্স অত্থোতি সামঞ্ঞত্থো, ফলন্তি আহ ‘‘মগ্গম্পি ফলম্পি একতো কত্ৱা সামঞ্ঞত্থো কথিতো’’তি. তযিদং উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ৱুত্তং. সীলাদিপুব্বভাগপটিপদাপি হি ইধ ‘‘সামঞ্ঞত্থো’’তি গহিতা. তেনেৱাহ ‘‘সতি উত্তৰিকৰণীযে’’তি. পটিৱেদযামীতি পুনপ্পুনং ঞাপেমি.

৪১৭. কম্মপথৱসেনেৱাতি অকুসলকম্মপথভাৱেনেৱ, ততো তাদিসম্পি অকুসলকম্মং ভিক্খুস্স কাতুং ন যুত্তন্তি দুট্ঠুল্লভাৱেনেৱ ততো ওৰমতীতি অধিপ্পাযো. সিক্খাপদবদ্ধেনাতি সিক্খাপদপঞ্ঞাপনেন. পানীযঘটে ৱা পত্তে ৱা কাকানং হত্থং ৱা দণ্ডং ৱা লেড্ডুং ৱাতি সব্বমিদং নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. যত্থ কত্থচি হি ঠিতানং অঞ্ঞেসম্পি পাণীনং উট্ঠাপনাদি সব্বং অনিট্ঠকৰণং ইধ অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰভাৱেনেৱ সঙ্গহিতন্তি. উত্তানোতি উদ্ধমুদ্ধং তনোতীতি উত্তানো. এৱংভূতো চ কেনচি অনুপ্পাদভূমিযং সঞ্জাতসালকল্যাণীখন্ধো ৱিয উপৰূপৰি উগ্গতুগ্গতো পাকটো চ হোতীতি আহ ‘‘উগ্গতো পাকটো’’তি. অনাৱটোতি অনিৱুতো. তেনাহ ‘‘অসঞ্ছন্নো’’তি, নচ্ছাদেতব্বোতি অত্থো. একসদিসো ৱিসুদ্ধভাৱেন. অন্তৰন্তৰে ছিদ্দৰহিতো পুব্বেনাপৰং সম্মাপটিপত্তিযা সন্ধানেন. সংৱুতো কাযিকস্স সংৱৰস্স অনুপক্কিলেসতো. তেনাহ ‘‘কিলেসানং দ্ৱাৰং পিদহনেনা’’তি.

৪১৮. এত্থ যথা লহুকতৰং কাকুট্ঠাপনাদিকাযকম্মং কাযসমাচাৰস্স অপৰিসুদ্ধভাৱাৱহং সল্লেখৱিকোপনতো, মিচ্ছাৱিতক্কনমত্তঞ্চ মনোসমাচাৰস্স, এৱং যং কিঞ্চি অনিয্যানকথাকথনমত্তং ৱচীসমাচাৰস্স অপৰিসুদ্ধভাৱাৱহং সল্লেখৱিকোপনতো, ন হসাধিপ্পাযেন মুসাকথনন্তি দট্ঠব্বং. হসাধিপ্পাযেন হি মুসাকথনং সিক্খাপদবদ্ধেনেৱ পটিক্খিত্তন্তি.

৪২০. আজীৱোপি একচ্চো কম্মপথৱসেন ৱাৰিতো লব্ভতি. সো পন অতিওড়াৰিকো কাযৱচীসমাচাৰৱাৰেসু ৱুত্তনযো এৱাতি ন গহিতোতি দট্ঠব্বং. যে পন ‘‘তাদিসো ভিক্খূনং অযোগ্যতো ন গহিতো’’তি ৱদন্তি, তং মিচ্ছা তথা সতি কাযৱচীসমাচাৰৱাৰেপি তস্স অগ্গহেতব্বভাৱাপত্তিতো. ‘‘খাদথ পিৱথা’’তি পুচ্ছা অত্তনো খাদিতুকামতাদীপনেন, পৰিযাযকথাভাৱতো পনেসা সল্লেখৱিকোপনা জাতা.

৪২২. অনেসনং পহায ধম্মেন সমেন পচ্চযে পৰিযেসন্তো পৰিযেসনমত্তঞ্ঞূ নাম. দাযকস্স দেয্যধম্মস্স অত্তনো চ পমাণঞ্ঞুতাপটিগ্গণ্হন্তো পটিগ্গহণমত্তঞ্ঞূ নাম. যোনিসো পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তো পৰিভোগমত্তঞ্ঞূ নাম.

৪২৩. একস্মিং কোট্ঠাসেতি মজ্ঝিমযামসঞ্ঞিতে একস্মিং কোট্ঠাসে. ‘‘ৱামেন পস্সেন সেন্তী’’তি এৱং ৱুত্তা. দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি দক্খিণহত্থস্স সৰীৰগ্গহণাদিপযোগক্খমতো. পুৰিসৱসেন চেতং ৱুত্তং.

তেজুস্সদত্তাতি ইমিনা সীহস্স অভীৰুকভাৱং দস্সেতি. ভীৰুকা হি সেসমিগা অত্তনো আসযং পৱিসিত্ৱা সন্তাসপুব্বকং যথা তথা সযন্তি, সীহো পন অভীৰুকভাৱতো সতোকাৰী ভিক্খু ৱিয সতিং উপট্ঠপেত্ৱাৱ সযতি. তেনাহ ‘‘দ্ৱে পুৰিমপাদে’’তিআদি. সেতি অব্যাৱটভাৱেন পৱত্ততি এত্থাতি সেয্যা, চতুত্থজ্ঝানমেৱ সেয্যা. কিং পন তং চতুত্থজ্ঝানন্তি? আনাপানচতুত্থজ্ঝানং. তত্থ হি ঠত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ভগৱা অনুক্কমেন অগ্গমগ্গং অধিগতো তথাগতো জাতোতি কেচি, তযিদং পদট্ঠানং নাম ন সেয্যা. অপৰে পন ‘‘চতুত্থজ্ঝানসমনন্তৰা ভগৱা পৰিনিব্বাযী’’তি ৱুত্তপদং গহেত্ৱা ‘‘লোকিযচতুত্থজ্ঝানসমাপত্তি তথাগতসেয্যা’’তি ৱদন্তি, তথা সতি পৰিনিব্বানকালিকা তথাগতসেয্যাতি আপজ্জতি, ন চ ভগৱা চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জনবহুলো ৱিহাসি, অগ্গফলঝানং পনেত্থ ‘‘চতুত্থজ্ঝান’’ন্তি অধিপ্পেতং. তত্থ যথা সত্তানং নিদ্দুপগমনলক্খণা সেয্যা ভৱঙ্গচিত্তৱাৰৱসেন হোতি, তঞ্চ তেসং পঠমজাতিসমন্ৱযং যেভুয্যৱুত্তিকং, এৱং ভগৱতো অৰিযজাতিসমন্ৱযং যেভুয্যৱুত্তিকং অগ্গফলভূতং চতুত্থজ্ঝানং ‘‘তথাগতসেয্যা’’তি ৱেদিতব্বং. সীহসেয্যাতি সেট্ঠসেয্যাতি আহ ‘‘উত্তমসেয্যা’’তি.

৪২৬. ৱিগতন্তানীতি ইণমূলানি. তেসন্তি ইণমূলানং. পৰিযন্তোতি অৱসেসো.

পৱত্তিনিৱাৰণেন চতুইৰিযাপথং ছিন্দন্তো. আবাধতীতি পীড়েতি. দুক্খিতোতি সঞ্জাতদুক্খো. অপ্পং বলং বলমত্তা. অপ্পত্থো হি অযং মত্তা-সদ্দো ‘‘মত্তাসুখপৰিচ্চাগা’’তিআদীসু (ধ. প. ২৯০) ৱিয, বলৱত্থো পন মত্তা-সদ্দো অনত্থন্তৰো. সেসন্তি ‘‘তস্স হি বন্ধনা মুত্তোম্হীতি আৱজ্জযতো তদুভযং হোতী’’তিআদিনা ৱত্তব্বং সন্ধাযাহ. সব্বপদেসূতি ৱুত্তাৱসিট্ঠেসু সব্বপদেসু. যেনকামং যথাৰুচি গচ্ছতীতি যেনকামংগমোতি অনুনাসিকলোপং অকত্ৱা নিদ্দেসো. ভুজো অত্তনো যথাসুখৱিনিযোগো ইস্সো ইচ্ছিতব্বো এত্থাতি ভুজিস্সো, সামিকো. সো পন অপৰসন্তকতায ‘‘অত্তনো সন্তকো’’তি ৱুত্তো. দুল্লভআপতায কং তাৰেন্তি এত্থাতি কন্তাৰোতি আহ ‘‘নিৰুদকং দীঘমগ্গ’’ন্তি.

ৱিনাসেতীতি খাদনদুব্বিনিযোজনাদীহি যথা ইণমূলং কিঞ্চি ন হোতি, তথা কৰোতি. যম্হি ৰাগৱত্থুম্হি. সো পুগ্গলো. তেন ৰাগৱত্থুনা, পুৰিসো চে ইত্থিযা, ইত্থী চে পুৰিসেন. ইণং ৱিয কামচ্ছন্দো দট্ঠব্বো পীড়াসমানতো.

ন ৱিন্দতীতি ন জানাতি. উপদ্দৱেথাতি সুখৱিহাৰস্স উপদ্দৱং কৰোথ, ৱিবাধেথাতি অত্থো. ৰোগো ৱিয ব্যাপাদো দট্ঠব্বো সুখভঞ্জনসমানতো.

নানাৱিধহেতূপাযালঙ্কততায খন্ধাযতনধাতুপটিচ্চসমুপ্পাদাদিধম্মনীতিৱিচিত্ততায চ ৱিচিত্তনযে. ধম্মস্সৱনেতি ধম্মকথাযং. কথা হি সোতব্বট্ঠেন ‘‘সৱন’’ন্তি ৱুত্তা. এৱমেত্থ সীলং ৱিভত্তং, এৱং ঝানাভিঞ্ঞা, এৱং ৱিপস্সনামগ্গফলানীতি নেৱ তস্স ধম্মস্সৱনস্স আদিমজ্ঝপৰিযোসানং জানাতি. উট্ঠিতেতি নিট্ঠিতে. অহো কাৰণন্তি তত্থ তত্থ পটিঞ্ঞানুৰূপেন নিক্খিত্তসাধনৱসেন গহিতকাৰণং. অহো উপমাতি তস্সেৱ কাৰণস্স পতিট্ঠাপনৱসেন অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ পতিট্ঠং উদাহৰণাদি. বন্ধনাগাৰং ৱিয থিনমিদ্ধং দট্ঠব্বং দুক্খতো নিয্যানস্স ৱিবন্ধনতো.

যস্মা কুক্কুচ্চনীৱৰণং উদ্ধচ্চৰহিতং নত্থি, যস্মা ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং সমানকিচ্চাহাৰপটিপক্খং, তস্মা কুক্কুচ্চস্স ৱিসযং দস্সেন্তো ‘‘ৱিনযে অপকতঞ্ঞুনা’’তিআদিমাহ. যথা হি উদ্ধচ্চং সত্তস্স অৱূপসমকৰং, তথা কুক্কুচ্চম্পি. যথাপি উদ্ধচ্চস্স ঞাতিৱিতক্কাদি আহাৰো, তথা কুক্কুচ্চস্সপি. যথা চ উদ্ধচ্চস্স সমথো পটিপক্খো, তথা কুক্কুচ্চস্সপীতি. দাসব্যং ৱিয উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং দট্ঠব্বং অসেৰিভাৱাপাদনতো.

সোড়সৱত্থুকা ৱিচিকিচ্ছা অট্ঠৱত্থুকং ৱিচিকিচ্ছং অনুপৱিট্ঠাতি আহ ‘‘অট্ঠসু ঠানেসু ৱিচিকিচ্ছা’’তি. ৱিচিকিচ্ছন্তোতি সংসযন্তো. অধিমুচ্চিত্ৱাতি পত্তিযাযেত্ৱা. গণ্হিতুন্তি সদ্ধেয্যৱত্থুং পৰিগ্গহেতুং. অভিমুখং সপ্পনং আসপ্পনং, পৰিতো সপ্পনং পৰিসপ্পনং. পদদ্ৱযেনপি চিত্তস্স অনিচ্ছনাকাৰমেৱ ৱদতি. খেমন্তগামিমগ্গং ন পৰিযোগাহতি এতেনাতি অপৰিযোগাহনং, উস্সঙ্কিতপৰিসঙ্কিতভাৱেন ছম্ভিতং হোতি চিত্তং যস্স ধম্মস্স ৱসেন, সো ধম্মো ছম্ভিতত্তন্তি ৱিচিকিচ্ছনাকাৰমাহ. তেনাহ ‘‘চিত্তস্স উপ্পাদযমানা’’তি. কন্তাৰদ্ধানমগ্গো ৱিযাতি সাসঙ্ককন্তাৰদ্ধানমগ্গো ৱিয দট্ঠব্বা অপ্পটিপত্তিহেতুভাৱতো.

নত্থি এত্থ ইণন্তি অণণো, তস্স ভাৱো আণণ্যং, কস্সচি ইণস্স অধাৰণং. সমিদ্ধকম্মন্তোতি নিপ্ফন্নজীৱিকপ্পযোগো. পৰিবুন্ধতি উপৰোধেতীতি ৰ-কাৰস্স ল-কাৰং কত্ৱা পলিবোধো, অসেৰিৱিহাৰো, তস্স মূলং কাৰণন্তি পলিবোধমূলং. ছ ধম্মে ভাৱেত্ৱাতি অসুভনিমিত্তগ্গাহাদিকে ছ ধম্মে উপ্পাদেত্ৱা ৱড্ঢেত্ৱা. ছ ধম্মে ভাৱেত্ৱাতি চ মেত্তানিমিত্তগ্গাহাদযো চ তত্থ তত্থ ছ ধম্মাতি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বো. পজহতীতি ৱিক্খম্ভনৱসেন পজহতি. তেনাহ ‘‘আচাৰপণ্ণত্তিআদীনি সিক্খাপিযমানো’’তিআদি. পৰৱত্থুম্হীতি ৱিসভাগৱত্থুস্মিং, পৰৱিসযে ৱা. পৰৱিসযা হেতে ভিক্খুনো, যদিদং পঞ্চ কামগুণা. আণণ্যমিৱ কামচ্ছন্দপ্পহানং আহ পিযৱত্থুঅভাৱাৱহতো.

আচাৰৱিপত্তিপটিবাহকানি সিক্খাপদানি আচাৰপণ্ণত্তিআদীনি. আৰোগ্যমিৱ ব্যাপাদপ্পহানং আহ কাযচিত্তানং ফাসুভাৱাৱহতো.

বন্ধনা মোক্খমিৱ থিনমিদ্ধপ্পহানং আহ চিত্তস্স নিগ্গহিতভাৱাৱহতো.

ভুজিস্সং ৱিয উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানং আহ চিত্তস্স সেৰিভাৱাৱহতো.

তিণং ৱিযাতি তিণমিৱ কত্ৱা. অগণেত্ৱাতি অচিন্তেত্ৱা. খেমন্তভূমিং ৱিয ৱিচিকিচ্ছাপহানং আহ অনুস্সঙ্কিতাপৰিসঙ্কিতভাৱেন সম্মাপটিপত্তিহেতুভাৱতো.

৪২৭. কিৰীযতি (অ. নি. টী. ৩.৫.২৮-২৯) গব্ভাসযে খিপীযতীতি কৰো, সম্ভৱো, কৰতো জাতোতি কৰজো, মাতাপেত্তিকসম্ভৱোতি অত্থো. মাতুযা হি সৰীৰসণ্ঠাপনৱসেন কৰতো জাতোতি কৰজোতি অপৰে. উভযথাপি কৰজকাযন্তি চতুসন্ততিৰূপমাহ. তেমেতীতি তিন্তং কৰোতি. কো পনেত্থ তিন্তভাৱোতি আহ ‘‘স্নেহেতী’’তি, পীতিস্নেহেন পীণনং কৰোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সব্বত্থ পৱত্তপীতিসুখং কৰোতী’’তি. পীতিসমুট্ঠানপণীতৰূপেহি সকলস্স কৰজকাযস্স পৰিফুটতায চেত্থ তংসমুট্ঠাপকপীতিসুখানং সব্বত্থ পৱত্তি জোতিতা. পৰিসন্দেতীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. তত্থাপি হি ‘‘সমন্ততো সন্দেতি তেমেতি স্নেহেতি, সব্বত্থ পৱত্তপীতিসুখং কৰোতী’’তিআদিনা যথাৰহং অত্থো ৱেদিতব্বো. পৰিপূৰেতীতি ৱাযুনা ভস্তং ৱিয ইমং কৰজকাযং পীতিসুখেন পূৰেতি. সমন্ততো ফুসতীতি ইমং কৰজকাযং পীতিসুখেন ফুসতি. সব্বাৱতোতি অ-কাৰস্স আ-কাৰো কতো, সব্বাৱযৱৱতোতি অত্থোতি আহ ‘‘সব্বকোট্ঠাসৱতো’’তি, মংসাদিসব্বাভাগৱতোতি অত্থো. অফুটং নাম ন হোতি পীতিসুখসমুট্ঠানেহি ৰূপেহি সব্বত্থকমেৱ ব্যাপিতত্তা. কাতুঞ্চেৱ যোজেতুঞ্চ ছেকো সন্নেতুং পটিবলোতি যোজনা. ন্হানীযচুণ্ণানং পৰিমদ্দনৱসেন পিণ্ডং কৰোন্তেন হত্থেন ভাজনং নিপ্পীড়েতব্বং হোতীতি আহ ‘‘সন্নেন্তস্স ভিজ্জতী’’তি. অনুগতাতি অনুপৱিট্ঠা. পৰিগতাতি পৰিতো সমন্ততো তিন্তা. তিন্তভাৱেনেৱ সমং অন্তৰং বাহিৰঞ্চ এতিস্সাতি সন্তৰবাহিৰা. সব্বত্থকমেৱাতি সব্বত্থেৱ. ন চ পগ্ঘৰিণী পমাণযুত্তস্সেৱ উদকস্স সিত্তত্তা. এত্থ চ ন্হানীযপিণ্ডং ৱিয কৰজকাযো, তং তেমেত্ৱা সম্পিণ্ডিতপমাণযুত্তউদকং ৱিয পঠমজ্ঝানসুখং দট্ঠব্বং.

৪২৮. হেট্ঠা উব্ভিজ্জিত্ৱা উগ্গচ্ছনউদকোতি ৰহদস্স অধোথূলধাৰাৱসেন উব্ভিজ্জ উট্ঠহনউদকো. অন্তোযেৱ উব্ভিজ্জনউদকোতি ৰহদস্স অব্ভন্তৰেযেৱ থূলধাৰা অহুত্ৱা উট্ঠিতউদকসিৰামুখেহি উব্ভিজ্জনকো. আগমনমগ্গোতি নদীতড়াককন্দৰসৰআদিতো আগমনমগ্গো.

৪২৯. উপ্পলগচ্ছানি এত্থ সন্তীতি উপ্পলিনী (অ. নি. টী. ৩.৫.২৮-২৯), ৱাৰি. অযমেত্থ ৱিনিচ্ছযো, তথা হি লোকে ৰত্তক্খিকো ‘‘পুণ্ডৰীকক্খো’’তি ৱুচ্চতি. কেচি পন ‘‘ৰত্তং পদুমং, সেতং পুণ্ডৰীক’’ন্তি ৱদন্তি. উপ্পলাদীনি ৱিয কৰজকাযো, উদকং ৱিয ততিযজ্ঝানসুখন্তি অযম্পি অত্থো ‘‘পুৰিমনযেনা’’তি অতিদেসেনেৱ ৱিভাৱিতোতি দট্ঠব্বং.

৪৩০. নিৰুপক্কিলেসট্ঠেনাতি ৰজোজল্লাদিনা অনুপক্কিলিট্ঠতায অমলীনভাৱেন. অমলীনম্পি কিঞ্চি ৱত্থু পভস্সৰসভাৱং হোতীতি ৱুত্তং ‘‘পভস্সৰট্ঠেনা’’তি. উতুফৰণন্তি উণ্হউতুফৰণং. সব্বত্থকমেৱ ঝানসুখেন ফুট্ঠো কৰজকাযো যথা উতুনা ফুট্ঠৱত্থসদিসোতি আহ ‘‘ৱত্থং ৱিয কৰজকাযো’’তি. তস্মাতি ‘‘ৱত্থং ৱিযা’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং হেতুভাৱেন পচ্চামসতি, কৰজকাযস্স ৱত্থসদিসত্তা চতুত্থজ্ঝানসুখস্স চ উতুফৰণসদিসত্তাতি অত্থো. সন্তসভাৱত্তা ঞাণুত্তৰত্তা চেত্থ উপেক্খাপি সুখে সঙ্গহিতাতি চতুত্থজ্ঝানেপি সুখগ্গহণং কতং. ‘‘পৰিসুদ্ধেন পৰিযোদাতেন ফৰিত্ৱা নিসিন্নো হোতী’’তি ৱচনতো চতুত্থজ্ঝানচিত্তস্স ৱত্থসদিসতা ৱুত্তা. চতুত্থজ্ঝানসমুট্ঠানৰূপেহি ভিক্খুনো কাযস্স ফুটভাৱং সন্ধায ‘‘তংসমুট্ঠানৰূপং উতুফৰণং ৱিযা’’তি ৱুত্তং. পুৰিসস্স কাযো ৱিয ভিক্খুনো কৰজকাযোতি অযং পনত্থো পাকটোতি ন গহিতো, গহিতো এৱ ৱা ‘‘যথা হি কত্থচি…পে… কাযো ফুটো হোতী’’তি ৱুত্তত্তা.

৪৩১. পুব্বেনিৱাসঞাণউপমাযন্তি পুব্বেনিৱাসঞাণস্স দস্সিতউপমাযং. তংদিৱসংকতকিৰিযাগহণং পাকতিকসত্তস্সপি যেভুয্যেন পাকটা হোতীতি দস্সনত্থং. তংদিৱসগতগামত্তযগ্গহণেনেৱ মহাভিনীহাৰেহি অঞ্ঞেসম্পি পুব্বেনিৱাসঞাণলাভীনং তীসু ভৱেসু কতা কিৰিযা যেভুয্যেন পাকটা হোতীতি দীপিতন্তি দট্ঠব্বং.

৪৩২. সম্মুখদ্ৱাৰাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অভিমুখদ্ৱাৰা. অপৰাপৰং সঞ্চৰন্তেতি তংতংকিচ্চৱসেন ইতো চিতো চ সঞ্চৰন্তে. ইতো পন গেহা…পে… পৱিসনৱসেনপীতি ইদং চুতূপপাতঞাণস্স ৱিসযদস্সনৱসেন ৱুত্তং. দ্ৱিন্নং গেহানং অন্তৰে ঠত্ৱাতি দ্ৱিন্নং গেহদ্ৱাৰানং সম্মুখট্ঠানভূতে অন্তৰৱীথিযং ৱেমজ্ঝে ঠত্ৱা. তেসু হি একস্স চে পাচীনমুখদ্ৱাৰং ইতৰস্স পচ্ছিমমুখং, তস্স সম্মুখং উভিন্নং অন্তৰৱীথিযং ঠিতস্স দক্খিণামুখস্স, উত্তৰামুখস্স ৱা চক্খুমতো পুৰিসস্স তত্থ পৱিসনকনিক্খমনকপুৰিসা যথা সুখেনেৱ পাকটা হোন্তি, এৱং দিব্বচক্খুঞাণসমঙ্গিনো চৱনকউপপজ্জনকপুৰিসা. যথা পন তস্স পুৰিসস্স অঞ্ঞেনেৱ খণেন পৱিসন্তস্স দস্সনং, অঞ্ঞেন নিক্খমন্তস্স দস্সনং, এৱং ইমস্সপি অঞ্ঞেনেৱ খণেন চৱমানস্স দস্সনং, অঞ্ঞেন উপপজ্জমানস্স দস্সনন্তি দট্ঠব্বং. ঞাণস্স পাকটাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. তস্সাতি ঞাণস্স.

৪৩৩. পব্বতসিখৰং যেভুয্যেন সংখিত্তং সঙ্কুচিতং হোতীতি ইধ পব্বতমত্থকং ‘‘পব্বতসঙ্খেপো’’তি ৱুত্তং, পব্বতপৰিযাপন্নো ৱা পদেসো পব্বতসঙ্খেপো. অনাৱিলোতি অকালুস্সো. সা চস্স অনাৱিলতা কদ্দমাভাৱেন হোতীতি আহ ‘‘নিক্কদ্দমো’’তি. ঠিতাসুপি নিসিন্নাসুপি গাৱীসু. ৱিজ্জমানাসূতি লব্ভমানাসু. ইতৰা ঠিতাপি নিসিন্নাপি চৰন্তীতি ৱুচ্চন্তি সহচৰণঞাযেন. তিট্ঠন্তমেৱ, ন কদাচিপি চৰন্তং. দ্ৱযন্তি সিপ্পিসম্মুকং মচ্ছগুম্বন্তি ইমং উভযং তিট্ঠন্তন্তি ৱুত্তং, চৰন্তম্পীতি অধিপ্পাযো. কিং ৱা ইমায সহচৰিযায, যথালাভগ্গহণং পনেত্থ দট্ঠব্বং. সক্খৰকথলস্স হি ৱসেন ‘‘তিট্ঠন্ত’’ন্তি, সিপ্পিসম্বুকস্স মচ্ছগুম্বস্স চ ৱসেন ‘‘তিট্ঠন্তম্পি, চৰন্তম্পী’’তি যোজনা কাতব্বা.

৪৩৪. ভিক্খূতি ভিন্নকিলেসোতি ভিক্খু. সো হি পৰমত্থতো সমণোতিনামকো. তত্থ অৰিযমগ্গেন সব্বসো পাপানং সমিতাৱীতি সমণো. তেনাহ ‘‘সমিতপাপত্তা’’তি. সেট্ঠট্ঠেন ব্ৰহ্মা ৱুচ্চতি সম্মাসম্বুদ্ধো, ততো আগতোতি ব্ৰহ্মা, অৰিযমগ্গো, তং অসম্মোহপটিৱেধৱসেন অঞ্ঞাসীতি ব্ৰাহ্মণো. তংসমঙ্গিতায হিস্স পাপানং বাহিতভাৱো. তেনাহ ‘‘বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণো’’তি. অট্ঠঙ্গিকেন অৰিযমগ্গজলেন ন্হাতৱা নিদ্ধোতকিলেসোতি ন্হাতকো. গতত্তাতি পহানাভিসমযৱসেন পটিৱিদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘ৱিদিতত্তা’’তি. নিস্সুতত্তাতি সমুচ্ছেদপ্পহানৱসেন সন্তানতো সব্বসো নিহতত্তা. তেনাহ ‘‘অপহতত্তা’’তি, মৰিযাদৱসেন কিলেসানং হিংসিতত্তা অৰিযমগ্গেহি ওধিসো সব্বসো কিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘হতত্তা’’তি. আৰকত্তাতি সুপ্পহীনতায ৱিপ্পকট্ঠভাৱতো. তেনাহ ‘‘দূৰীভূতত্তা’’তি. উভযম্পি উভযত্থ যোজেতব্বং – কিলেসানং আৰকত্তা হতত্তা দূৰীভূতত্তা চ অৰিযো, তথা অৰহন্তি. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং উত্তানত্থত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

মহাঅস্সপুৰসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.