৮. মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তৱণ্ণনা

৩৯৬. লদ্ধিমত্তন্তি মিচ্ছাগাহমত্তং, ন দিট্ঠাভিনিৱেসো. সস্সতদিট্ঠীতি নিচ্চাভিনিৱেসো. সোতি অৰিট্ঠো ভিক্খু. কথেত্ৱা সমোধানেন্তন্তি যোজনা. সমোধানেন্তন্তি চ নিগমেন্তন্তি অত্থো. তত্থ তত্থেৱাতি তেসু তেসু এৱ ভৱেসু নিৰুজ্ঝন্তি, ন ভৱন্তৰং সঙ্কমন্তি. ৱিঞ্ঞাণং পন অভিন্নসভাৱং অনঞ্ঞন্তি অধিপ্পাযো. ইধলোকতোতি ইমস্মা অত্তভাৱা. পৰলোকন্তি পৰভৱসঞ্ঞিতং অত্তভাৱং. সন্ধাৱতীতি নিচ্চতায কেনচি অসম্বদ্ধং ৱিয গচ্ছতি. তেন ইধলোকতো পৰলোকগমনমাহ. সংসৰতীতি ইমিনা পৰলোকতো ইধাগমনং. সন্ধাৱতীতি ৱা ভৱন্তৰসঙ্কমনমাহ. সংসৰতীতি তত্থ তত্থ অপৰাপৰসঞ্চৰণং.

‘‘পচ্চযে সতি ভৱতী’’তিআদিনা ৱিঞ্ঞাণস্স অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ পটিচ্চসমুপ্পন্নভাৱং দস্সেন্তো সস্সতভাৱং পটিক্খিপতি. বুদ্ধেন অকথিতং কথেসীতি ইমিনা ‘‘যং অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন, তং ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেতী’’তি (চূড়ৱ. ৩৫২, ৩৫৩) ইমস্মিং ভেদকৰৱত্থুস্মিং সন্দিস্সতীতি দস্সেতি. জিনচক্কে পহাৰং দেতীতি ‘‘তদেৱিদং ৱিঞ্ঞাণং…পে… অনঞ্ঞ’’ন্তি নিচ্চতং পটিজানন্তো – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা (ধ. প. ২৭৭), ৰূপং, ভিক্খৱে, অনিচ্চ’’ন্তি (সং. নি. ৩.৯৩-৯৪) চ আদিনযপ্পৱত্তে সত্থু ধম্মচক্কে খীলং উপ্পাদেন্তো পহাৰং দেতি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন অনিচ্চন্তি দিট্ঠং পৱেদিতঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চন্তি পটিজানন্তো ৱেসাৰজ্জঞাণং পটিবাহতি. সোতুকামং জনন্তি অৰিযধম্মাধিগমস্স একন্তউপাযভূতং ৱিপস্সনামগ্গং সোতুকামং জনং নিচ্চগ্গাহপগ্গণ্হনেন ৱিসংৱাদেতি. ততো এৱ অৰিযপথে অৰিযধম্মৱীথিযং তস্সা পটিক্খিপনেন তিৰিযং নিপতিত্ৱা.

৩৯৮. ৱিঞ্ঞাণসীসেন অত্তনা গহিতং অত্তানং ৱিভাৱেন্তো ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱদো ৱেদেয্যোতিআদযো সস্সতদিট্ঠিযা এৱ অভিনিৱেসাকাৰা. ৱদতীতি ৱদো, ৱচীকম্মস্স কাৰকোতি অত্থো. ইমিনা হি কাৰকভাৱুপাযিকসত্তানং হিতসুখাৱবোধনসমত্থতং অত্তনো দস্সেতি. ৱেদিযোৱ ৱেদেয্যো, জানাতি অনুভৱতি চাতি অত্থো. ঈদিসানঞ্হি পদানং বহুলা কত্তুসাধনতং সদ্দৱিদূ মঞ্ঞন্তি. ৱেদযতীতি তং তং অনুভৱিতব্বং অনুভৱতি. তহিং তহিন্তি তেসু তেসু ভৱযোনিগতিঠিতিসত্তাৱাসসত্তনিকাযেসু.

৩৯৯. তং ৱাদং পগ্গয্হ ঠিতত্তা সাতিস্স ছিন্নপচ্চযতা অৱিৰুড়্হধম্মতা চ ৱেদিতব্বা. হেট্ঠাতি অলগদ্দসুত্তসংৱণ্ণনং (ম. নি. অট্ঠ. ২.২৩৬-২৩৭) সন্ধাযাহ. পৰতো হেট্ঠাতি ৱুত্তট্ঠানেপি এসেৱ নযো. পাটিযেক্কো অনুসন্ধীতি তীহিপি অনুসন্ধীহি অৱোমিস্সো ৱিসুংযেৱেকো অনুসন্ধি. ননু চাযম্পি সাতিস্স অজ্ঝাসযৱসেন পৱত্তিতত্তা অজ্ঝাসযানুসন্ধিযেৱাতি? ন, নিয্যানমুখেন অপ্পৱত্তত্তা. নিয্যানঞ্হি পুৰক্খত্ৱা পুচ্ছাদিৱসেন পৱত্তা ইতৰা দেসনাপুচ্ছানুসন্ধিআদযো. ইধ তদভাৱতো ৱুত্তং ‘‘পাটিযেক্কো অনুসন্ধী’’তি. পৰিসায লদ্ধিং সোধেন্তোতি যাদিসী সাতিস্স লদ্ধি, তদভাৱদস্সনৱসেন পৰিসায লদ্ধিং সোধেন্তো, পৰিসায লদ্ধিসোধনেনেৱ সাতি গণতো নিস্সাৰিতো নাম জাতো.

৪০০. যং যদেৱাতি ইদং যদিপি অৱিসেসতো পচ্চযধম্মগ্গহণং, ‘‘ৱিঞ্ঞাণন্ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি পন ৱুত্তত্তা তংতংৱিঞ্ঞাণস্স সমঞ্ঞানিমিত্তপচ্চযজাতং গহিতন্তি দট্ঠব্বং. তেন ৱুত্তং পাড়িযং – ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণন্ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তিআদি. অথ ৱা তংতংদ্ৱাৰনিযতং ইতৰম্পি সব্বং তস্স তস্স ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযজাতং ইধ ‘‘যং যদেৱা’’তি গহিতং, তত্থ পন যং অসাধাৰণং, তেন সমঞ্ঞাতি ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণন্ত্ৱেৱা’’তিআদি ৱুত্তং. দ্ৱাৰসঙ্কন্তিযা অভাৱন্তি ৱিঞ্ঞাণস্স দ্ৱাৰন্তৰসঙ্কমনস্স অভাৱং. স্ৱাযং ওড়াৰিকনযেন মন্দবুদ্ধীনং সুখাৱবোধনত্থং নযদস্সনৱসেন ৱুত্তো. ন হি কদাচি পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ৱিগচ্ছন্তং অনন্তৰৱিঞ্ঞাণং সঙ্কমতি অনন্তৰাদিপচ্চযালাভে তস্স অনুপ্পজ্জনতো.

এৱমেৱাতি যথা অগ্গি উপাদানং পটিচ্চ জলন্তো অনুপাদানো তত্থেৱ নিব্বাযতি, ন কত্থচি সঙ্কমতি, এৱমেৱ. ‘‘পচ্চযৱেকল্লেন তত্থেৱ নিৰুজ্ঝতী’’তি কস্মা ৱুত্তং, ন হেত্থ অনুপ্পাদনিৰোধো ইচ্ছিতো তাদিসস্স নিৰোধস্স ইধ অনধিপ্পেতত্তা, অথ খো খণনিৰোধো, সো চ সাভাৱিকত্তা ন পচ্চযৱেকল্লহেতুকো? সচ্চমেতং, তংতংদ্ৱাৰিকস্স পন ৱিঞ্ঞাণস্স দ্ৱাৰন্তৰং অসঙ্কমিত্ৱা তত্থ তত্থেৱ নিৰুজ্ঝনং ইধাধিপ্পেতং. যেসঞ্চ পচ্চযানং ৱসেন দ্ৱাৰন্তৰিকৱিঞ্ঞাণেন ভৱিতব্বং, তেসং তদভাৱতো পচ্চযৱেকল্লগ্গহণং, তস্মা পচ্চযৱেকল্লেন ন সোতাদীনি সঙ্কমিত্ৱা সোতৱিঞ্ঞাণন্তিআদি সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি যোজনা. এতেন যং ৱিঞ্ঞাণং চক্খুৰূপাদিপচ্চযসামগ্গিযা ৱসেন চক্খুৱিঞ্ঞাণসঙ্খ্যং গচ্ছতি, তত্থ তত্থেৱ নিৰুজ্ঝতি তাৱকালিকভাৱতো, তস্স পন সোতসদ্দাদিপচ্চযাভাৱতো কুতো সোতৱিঞ্ঞাণাদিসমঞ্ঞা, এৱমপ্পৱত্তিতো তস্স কুতো সঙ্কমোতি দস্সিতং হোতি. ৱিঞ্ঞাণপ্পৱত্তেতি ৱিঞ্ঞাণপ্পৱত্তিযং. দ্ৱাৰসঙ্কন্তিমত্তন্তি দ্ৱাৰন্তৰসঙ্কমনমত্তম্পি ন ৱদামি তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জনতো পচ্চযস্স উপ্পাদৱন্ততো সতি চ উপ্পাদে অৱস্সংভাৱী নিৰোধোতি হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চতা দীপিতা হোতীতি.

৪০১. ‘‘পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ৱুত্তং মযা, অঞ্ঞত্ৰ পচ্চযা নত্থি ৱিঞ্ঞাণস্স সম্ভৱো’’তি পাড়িযা অন্ৱযতো চ ব্যতিৰেকতো চ ৱিঞ্ঞাণস্স সঙ্খততাৱ দস্সিতাতি আহ ‘‘সপ্পচ্চযভাৱং দস্সেত্ৱা’’তি. হেতুপচ্চযেহি জাতং নিব্বত্তং ‘‘ভূত’’ন্তি ইধাধিপ্পেতং, তং অত্থতো পঞ্চক্খন্ধা তব্বিনিমুত্তস্স সপ্পচ্চযস্স অভাৱতো, যঞ্চ খন্ধপঞ্চকং অত্তনো তেসঞ্চ ভিক্খূনং, তং ‘‘ভূতমিদ’’ন্তি ভগৱা অৱোচাতি আহ ‘‘ইদং খন্ধপঞ্চক’’ন্তি. অত্তনো ফলং আহৰতীতি আহাৰো, পচ্চযো. সম্ভৱতি এতস্মাতি সম্ভৱো, আহাৰো সম্ভৱো এতস্সাতি আহাৰসম্ভৱং. তেনাহ ‘‘পচ্চযসম্ভৱ’’ন্তি. তস্স পচ্চযস্স নিৰোধাতি যেন অৱিজ্জাদিনা পচ্চযেন খন্ধপঞ্চকং সম্ভৱতি, তস্স পচ্চযস্স অনুপ্পাদনিৰোধা. খণনিৰোধো পন কাৰণনিৰপেক্খো.

নোস্সূতি সংসযজোতনো নিপাতোতি আহ ‘‘ভূতং নু খো ইদং, ন নু খো ভূত’’ন্তি. ভূতমিদং নোস্সূতি চ ইমিনা খন্ধপঞ্চকমেৱ নু খো ইদং, উদাহু অত্তত্তনিযন্তি এৱংজাতিকো সংসযনাকাৰো গহিতো. তদাহাৰসম্ভৱং নোস্সূতি পন ইমিনা সহেতুকং নু খো ইদং ভূতং, উদাহু অহেতুকন্তি যথা অহেতুকভাৱাপন্নো সংসযনাকাৰো গহিতো, এৱং ৱিসমহেতুকভাৱাপন্নোপি সংসযনাকাৰো গহিতোতি দট্ঠব্বং. ৱিসমহেতুনোপি পৰমত্থতো ভূতস্স অহেতুকভাৱতো. ৱিসমহেতুৱাদোপি পৰেহি পৰিকপ্পিতমত্ততায সভাৱনিযতিযদিচ্ছাদিৱাদেহি সমানযোগক্খমোতি. নিৰোধধম্মং নোস্সূতি ইমিনা যথা অনিচ্চং নু খো ইদং ভূতং, উদাহু নিচ্চন্তি অনিচ্চতং পটিচ্চ সংসযনাকাৰো গহিতো, এৱং দুক্খং নু খো, উদাহু ন দুক্খং, অনত্তা নু খো, উদাহু ন অনত্তাতিপি সংসযনাকাৰো গহিতোযেৱাতি দট্ঠব্বং অনিচ্চস্স দুক্খভাৱাদিঅৱস্সংভাৱতো, নিচ্চে চ তদুভযাভাৱতো. যাথাৱসৰসলক্খণতোতি অৱিপৰীতসৰসতো সলক্খণতো চ, কিচ্চতো চেৱ সভাৱতো চাতি অত্থো. ৱিপস্সনায অধিট্ঠানভূতাপি পঞ্ঞা ৱিপস্সনা এৱাতি ৱুত্তং ‘‘ৱিপস্সনাপঞ্ঞাযা’’তি. সৰসতোতি চ সভাৱতো. সলক্খণতোতি সামঞ্ঞলক্খণতো. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনাপঞ্ঞায সম্মা পস্সন্তস্সা’’তি. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘যাথাৱসৰসলক্খণতো’’তি ৱুত্তনযেনেৱ. যে যেতি তস্সং পৰিসাযং যে যে ভিক্খূ. সল্লক্খেসুন্তি সম্মদেৱ উপধাৰেসুং.

তেহীতি তেহি ভিক্খূহি. তত্থাতি তিস্সং ৱিপস্সনাপঞ্ঞাযং. নিত্তণ্হভাৱন্তি তণ্হাভাৱং ‘‘এতং মম’’ন্তি তণ্হাগ্গাহস্স পহীনতং. এতেনপি ভগৱা ‘‘অহং, ভিক্খৱে, ধম্মেসুপি তণ্হাপহানমেৱ ৱণ্ণেমি, সাতি পন মোঘপুৰিসো অত্তভাৱেপি তণ্হাসংৱদ্ধনিং ৱিপৰীতদিট্ঠিং পগ্গয্হ তিট্ঠতী’’তি সাতিং নিগ্গণ্হাতি. সভাৱদস্সনেনাতি ধম্মানং অৱিপৰীতসভাৱদস্সনেন. পচ্চযদস্সনেনাতি কাৰণদস্সনেন অনৱসেসতো হেতুনো পচ্চযস্স চ দস্সনেন. অল্লীযেথাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন নিস্সযেথ. তেনাহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহী’’তি. কেলাযেথাতি পৰিহৰণকেড়িযা পৰিহৰেয্যাথ. তেনাহ ‘‘কীড়মানা ৱিহৰেয্যাথা’’তি. ধনং ৱিয ইচ্ছন্তাতি ধনং ৱিয দ্ৰব্যং ৱিয ইচ্ছং তণ্হং জনেন্তা. তেনাহ ‘‘গেধং আপজ্জেয্যাথা’’তি. মমত্তং উপ্পাদেয্যাথাতি ‘‘মমমিদ’’ন্তি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন অভিনিৱেসং জনেয্যাথ. নিকন্তিৱসেনপি গহণত্থায নো দেসিতো, তস্স ৱা সণ্হসুখুমস্স ৱিপস্সনাধম্মস্স গহণং নাম নিকন্তিযা এৱ সিযা, ন ওড়াৰিকতণ্হাযাতি ৱুত্তং ‘‘নিকন্তিৱসেনা’’তি.

৪০২. পটিচ্চ এতস্মা ফলং এতীতি পচ্চযো, সব্বো কাৰণৱিসেসোতি আহ ‘‘খন্ধানং পচ্চযং দস্সেন্তো’’তি. যাৱ অৱিজ্জা হি সব্বো নেসং কাৰণৱিসেসো ইধ দস্সিতো. পুন আদিতো পট্ঠায যাৱ পৰিযোসানা, অন্ততো পট্ঠায যাৱ আদীতি অনুলোমতো পটিলোমতো চ ৱট্টৱিৱট্টদস্সনৱসেন নানানযেহি পটিচ্চসমুপ্পাদো দস্সিতো, নিচ্চগ্গাহস্স নিমিত্তভূতো কিলেসোপি ইধ নত্থীতি দীপেতি. তম্পি ৱুত্তত্থমেৱাতি তম্পি ‘‘ইমে চ, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আহাৰা’’তিআদি যাৱ ‘‘তণ্হাপভৱা’’তি পাড়িপদং, তাৱ ৱুত্তত্থমেৱ সম্মাদিট্ঠিসুত্তৱণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.৮৯). সেসং পটিচ্চসমুপ্পাদকথাভাৱতো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫৭০) ৱিত্থাৰিতাৱাতি ইমিনাৱ সঙ্গহিতং.

৪০৪. ইমস্মিং সতি ইদং হোতীতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং পৰমত্থদীপনিযং উদানট্ঠকথাযং (উদা. অট্ঠ. ১) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

৪০৭. পটিধাৱনাতি পটিসৰণং, পুব্বে অত্তনো আগতং অতীতং অদ্ধানং উদ্দিস্স তণ্হাদিট্ঠিৱসেন পটিগমনন্তি অত্থো. ননু ৱিচিকিচ্ছাৱসেন পাড়িযং পটিধাৱনা আগতাতি? সচ্চং আগতা, সা পন তণ্হাদিট্ঠিহেতুকাতি ‘‘তণ্হাদিট্ঠিৱসেনা’’তি ৱুত্তং. তত্থাতি তস্মিং যথাধিগতে ঞাণদস্সনে.

নিচ্চলভাৱন্তি সুপ্পতিট্ঠিতভাৱং, তিত্থিযৱাদৱাতেহি অকম্পিযভাৱঞ্চ. গৰূতি গৰুগুণযুত্তো. ভাৰিকো পাসাণচ্ছত্তসদিসো. অকামা অনুৱত্তিতব্বোতি সদ্ধামত্তকেনেৱ অনুৱত্তনমাহ, ন অৱেচ্চপ্পসাদেন. কিচ্চন্তি সত্থুকিচ্চং. ব্ৰাহ্মণানন্তি জাতিমন্তব্ৰাহ্মণানং. ৱতসমাদানানীতি মগৱতাদিৱতসমাদানানি. দিট্ঠিকুতূহলানীতি তংতংদিট্ঠিগ্গাহৱসেন ‘‘ইদং সচ্চং, ইদং সচ্চ’’ন্তিআদিনা গহেতব্বকুতূহলানি. এৱং নিস্সট্ঠানীতি যথা মযা তুম্হাকং ওৱাদো দিন্নো, এৱং নিস্সট্ঠানি ৱতাদীনি তং অতিক্কমিত্ৱা কিং গণ্হেয্যাথ. সযং ঞাণেন ঞাতন্তি পৰনেয্যতং মুঞ্চিত্ৱা অত্তনো এৱ ঞাণেন যাথাৱতো ঞাতং. এৱংভূতঞ্চ সযং পচ্চক্খতো দিট্ঠং নাম হোতীতি আহ ‘‘সযং পঞ্ঞাচক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি. সযং ৱিভাৱিতন্তি তেহি ভিক্খূহি তস্স অত্থস্স পচ্চত্তং ৱিভূতভাৱং আপাদিতং. উপনীতাতি উপক্কমেন ধম্মদেসনানুসাৰেন নীতা. মযাতি কত্তৰি কৰণৱচনং. ধম্মেনাতি কাৰণেন. এতং ৱচনন্তি এতং ‘‘সন্দিট্ঠিকো’’তিআদিৱচনং.

৪০৮. তং সম্মোহট্ঠানং অস্স লোকস্স. সমোধানেনাতি সমাগমেন. গব্ভতি অত্তভাৱভাৱেন ৱত্ততীতি গব্ভো, কললাদিঅৱত্থো ধম্মপবন্ধো, তন্নিস্সিতত্তা পন সত্তসন্তানো ‘‘গব্ভো’’তি ৱুত্তো যথা ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তি. তন্নিস্সযভাৱতো মাতুকুচ্ছি ‘‘গব্ভো’’তি ৱেদিতব্বো, গব্ভো ৱিযাতি ৱা. যথা হি নিৱাসট্ঠানতায সত্তানং ওৱৰকো ‘‘গব্ভো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং গব্ভসেয্যকানং যাৱ অভিজাতি নিৱাসট্ঠানতায মাতুকুচ্ছি ‘‘গব্ভো’’তি ৱুত্তোতি.

যমেকৰত্তিন্তি যস্সং একৰত্তিযং. ভুম্মত্থে হি ইদং উপযোগৱচনং, অচ্চন্তসংযোগে ৱা. পঠমন্তি সব্বপঠমং পটিসন্ধিক্খণে. গব্ভেতি মাতুকুচ্ছিযং. মাণৱোতি সত্তো. যেভুয্যেন সত্তা ৰত্তিযং পটিসন্ধিং গণ্হন্তীতি ৰত্তিগ্গহণং. অব্ভুট্ঠিতোৱাতি উট্ঠিতঅব্ভো ৱিয, অভিমুখভাৱেন ৱা উট্ঠিতো এৱ মৰণস্সাতি অধিপ্পাযো. সো যাতীতি সো মাণৱো যাতি পঠমক্খণতো পট্ঠায গচ্ছতেৱ. স গচ্ছং ন নিৱত্ততীতি সো এৱং গচ্ছন্তো খণমত্তম্পি ন নিৱত্ততি, অঞ্ঞদত্থু মৰণমেৱ উপগচ্ছতীতি গাথায অত্থো.

উতুসমযং সন্ধায ৱুত্তং, ন লোকসমঞ্ঞাতৰজস্স লগ্গনদিৱসমত্তং. ইদানি ৱুত্তমেৱত্থং পাকটতৰং কাতুং ‘‘মাতুগামস্স কিৰ যস্মি’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তস্মিং গব্ভাসযে. সণ্ঠহিত্ৱাতি নিব্বত্তিত্ৱা. ভিজ্জিত্ৱাতি অগ্গহিতগব্ভা এৱ ভিন্না হুত্ৱা. অযঞ্হি তস্সা সভাৱো. ৱত্থু সুদ্ধং হোতীতি পগ্ঘৰিতলোহিতত্তা অনামযত্তা চ গব্ভাসযো সুদ্ধো হোতি. সুদ্ধৱত্থুত্তা ততো পৰং কতিপযদিৱসানি খেত্তমেৱ হোতি গব্ভসণ্ঠহনস্স পৰিত্তস্স লোহিতলেসস্স ৱিজ্জমানত্তা. সম্ভৱস্স পন কথং সব্ভাৱোতি আহ ‘‘তস্মিং সমযে’’তিআদি. ইত্থিসন্তানেপি সুক্কধাতু লব্ভতেৱ. তেনাহ ‘‘অঙ্গপৰামসনেনপি দাৰকো নিব্বত্ততিযেৱা’’তি. যথা পাৰিকায নাভিপৰামসনেন সামস্স বোধিসত্তস্স, দিট্ঠমঙ্গলিকায নাভিপৰামসনেন মণ্ডব্যস্স নিব্বত্তি. গন্ধব্বোতি গন্ধনতো উপ্পজ্জনগতিযা নিমিত্তুপট্ঠাপনেন সূচনতো গন্ধোতি লদ্ধনামেন ভৱগামিকম্মুনা অব্বতি পৱত্ততীতি গন্ধব্বো, তত্থ উপ্পজ্জনকসত্তো. তেনাহ ‘‘তত্ৰূপগসত্তো’’তি. কম্মযন্তযন্তিতোতি তত্ৰূপপত্তিআৱহেন কম্মসঙ্খাতেন পেল্লনকযন্তেন তথত্তায পেল্লিতো উপনীতো. মহন্তেন জীৱিতসংসযেনাতি ৱিজাযনপৰিক্কিলেসেন ‘‘জীৱিস্সামি খো, ন নু খো জীৱিস্সামি অহং ৱা, পুত্তো ৱা মে’’তি এৱং পৱত্তেন জীৱিতসংসযেন ৱিপুলেন গৰুতৰেন সংসযেন. তং ঠানন্তি থনপ্পদেসমাহ. কীড়ন্তি তেনাতি কীড়নং, কীড়নমেৱ কীড়নকং.

৪০৯. সাৰজ্জতীতি সাৰত্তচিত্তো হোতি. ব্যাপজ্জতীতি ব্যাপন্নচিত্তো হোতি. কাযে কেসাদিদ্ৱত্তিংসাসুচিসমুদাযে তংসভাৱাৰম্মণা সতি কাযসতি. অনুপট্ঠপেত্ৱাতি অনুপ্পাদেত্ৱা, যথাসভাৱতো কাযং অনুপধাৰেত্ৱাতি অত্থো. পৰিত্তচেতসোতি কিলেসেহি পৰিতো খণ্ডিতচিত্তো. তেনাহ ‘‘অকুসলচিত্তো’’তি. এতে অকুসলধম্মা. নিৰুজ্ঝন্তীতি নিৰোধং পত্তা হোন্তি. তণ্হাৱসেন অভিনন্দতীতি সপ্পীতিকতণ্হাৱসেন অভিমুখং হুত্ৱা নন্দতি. অভিৱদতীতি তণ্হাৱসেন তং তং আৰম্মণং অভিনিৱিস্স ৱদতি. অজ্ঝোসাযাতি অনঞ্ঞসাধাৰণং ৱিয আৰম্মণং তণ্হাৱসেন অনুপৱিসিত্ৱা. তেনাহ ‘‘গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা’’তি. দুক্খং কথং অভিনন্দতীতি এত্থ দুক্খহেতুকং অভিনন্দন্তো দুক্খং অভিনন্দতি নামাতি দট্ঠব্বং. অট্ঠকথাযং পন যাৱতা যস্স দুক্খে দিট্ঠিতণ্হা অভিনন্দনা অপ্পহীনা, তাৱতাযং দুক্খং অভিনন্দতি নামাতি দস্সেতুং ‘‘অহং দুক্খিতো মম দুক্খন্তি গণ্হন্তো অভিনন্দতি নামা’’তি ৱুত্তং. তেন গাহদ্ৱযহেতুকা তত্থ অভিনন্দনাতি দস্সেতি. পুন একৱাৰন্তি পুনপি একৱাৰং. ফলহেতুসন্ধিহেতুফলসন্ধিৱসেন দ্ৱিসন্ধী. ‘‘গব্ভস্সাৱক্কন্তি হোতী’’তিআদিনা অত্থতো সৰূপতো চ এতৰহি ফলসঙ্খেপস্স. সৰূপেনেৱ চ ইতৰদ্ৱযস্স দেসিতত্তা আহ ‘‘তিসঙ্খেপ’’ন্তি.

৪১০-৪১৪. সমথযানিকস্স ভিক্খুনো ৱেদনামুখেন সঙ্খেপেনেৱ যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং ইধ কথিতন্তি আহ ‘‘সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং ধাৰেথা’’তি. ‘‘ইমং তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তি’’ন্তি চ ভগৱা যথাদেসিতং দেসনং অৱোচাতি ৱুত্তং ‘‘ইমং…পে… ৱিমুত্তিদেসন’’ন্তি. যদি এৱং কথং দেসনা ৱিমুত্তীতি আহ ‘‘দেসনা হি…পে… ৱিমুত্তীতি ৱুত্তা’’তি. যস্সা তণ্হায ৱসেন সাতি ভিক্খু সস্সতগ্গাহমহাসঙ্ঘাটপটিমুক্কো, সা সব্ববুদ্ধানং দেসনা হত্থাৱলম্বমানেপি দুৰুগ্ঘাটিযা জাতাতি আহ ‘‘মহাতণ্হাজালতণ্হাসঙ্ঘাটপটিমুক্ক’’ন্তি. মহাতণ্হাজালেতি মহন্তে তণ্হাজটে. তণ্হাসঙ্ঘাটেতি তণ্হায সঙ্ঘাটে. তথাভূতো চ তস্স অব্ভন্তৰে কতো নাম হোতীতি আহ ‘‘অনুপৱিট্ঠো অন্তোগধো’’তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.