৭. চূড়তণ্হাসঙ্খযসুত্তৱণ্ণনা
৩৯০. তত্ৰাতি তস্মিং পুব্বাৰামমিগাৰমাতুপাসাদানং অত্থৱিভাৱনে অযং ইদানি ৱুচ্চমানা অনুপুব্বী কথা. মণীনন্তি এত্থ পদুমৰাগমণীনং অধিপ্পেতত্তা আহ ‘‘অঞ্ঞেহি চা’’তি. তেন ইন্দনীলাদিমণীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সৰকবৰৱণ্ণৱসেন সত্তৱণ্ণেহি.
তণ্হা সব্বসো খীযন্তি এত্থাতি তণ্হাসঙ্খযো (অ. নি. টী. ৩.৭.৬১), তস্মিং. তণ্হাসঙ্খযেতি চ ৱিসযে ইদং ভুম্মন্তি আহ ‘‘তং আৰম্মণং কত্ৱা’’তি. ৱিমুত্তচিত্ততাযাতি সব্বসংকিলেসেহি ৱিমুত্তচিত্ততায. অপৰভাগপটিপদা নাম অৰিযসচ্চাভিসমযো, সা সাসনচাৰিগোচৰা পচ্চত্তং ৱেদিতব্বতোতি আহ ‘‘পুব্বভাগপ্পটিপদং সংখিত্তেন দেসেথাতি পুচ্ছতী’’তি. অকুপ্পধম্মতায খযৱযসঙ্খাতং অন্তং অতীতাতি অচ্চন্তা, সো এৱ অপৰিহানসভাৱত্তা অচ্চন্তা নিট্ঠা এতস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠো. তেনাহ ‘‘একন্তনিট্ঠো সততনিট্ঠোতি অত্থো’’তি. ন হি পটিৱিদ্ধস্স লোকুত্তৰধম্মস্স দস্সনং কুপ্পনং নাম অত্থি. অচ্চন্তমেৱ চতূহি যোগেহি খেমো এতস্স অত্থীতি অচ্চন্তযোগক্খেমী. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স ৱুসিতত্তা, তস্স চ অপৰিহানসভাৱত্তা অচ্চন্তং ব্ৰহ্মচাৰীতি অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী. তেনাহ ‘‘নিচ্চব্ৰহ্মচাৰীতি অত্থো’’তি. পৰিযোসানন্তি ব্ৰহ্মচৰিযস্স পৰিযোসানং.
ৱেগাযতীতি তুৰিতাযতি. সল্লক্খেসীতি চিন্তেসি, অত্তনা যথা সুতায সত্থু দেসনায অনুস্সৰণৱসেন উপধাৰেসি. অনুগ্গণ্হিত্ৱাৱাতি অত্থৱিনিচ্ছযৱসেন অনুগ্গহেত্ৱা এৱ. ছসু দ্ৱাৰেসু নিযুত্তাতি ছদ্ৱাৰিকা, তেহি.
পঞ্চক্খন্ধাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. সক্কাযসব্বঞ্হি সন্ধায ইধ ‘‘সব্বে ধম্মা’’তি ৱুত্তং ৱিপস্সনাৱিসযস্স অধিপ্পেতত্তা, তস্মা আযতনধাতুযোপি তগ্গতিকা এৱ দট্ঠব্বা. তেনাহ ভগৱা ‘‘নালং অভিনিৱেসাযা’’তি. ন যুত্তা অভিনিৱেসায ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি অজ্ঝোসানায. ‘‘অলমেৱ নিব্বিন্দিতুং অলং ৱিৰজ্জিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১২৪-১২৫, ১২৮, ১৩৪, ১৪৩) ৱিয অলং-সদ্দো যুত্তত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘ন যুত্তা’’তি. সম্পজ্জন্তীতি ভৱন্তি. যদিপি ‘‘ততিযা, চতুত্থী’’তি ইদং ৱিসুদ্ধিদ্ৱযং অভিঞ্ঞাপঞ্ঞা, তস্সা পন সপ্পচ্চযনামৰূপদস্সনভাৱতো, সতি চ পচ্চযপৰিগ্গহে সপ্পচ্চযত্তা (নামৰূপস্স অনিচ্চতা, অনিচ্চং দুক্খং, দুক্খঞ্চ অনত্তাতি অত্থতো) লক্খণত্তযং সুপাকটমেৱ হোতীতি আহ ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ঞাতপৰিঞ্ঞায অভিজানাতী’’তি. তথেৱ তীৰণপৰিঞ্ঞাযাতি ইমিনা অনিচ্চাদিভাৱেন নালং অভিনিৱেসাযাতি নামৰূপস্স উপসংহৰতি, ন অভিঞ্ঞাপঞ্ঞানং সম্ভাৰধম্মানং. পুৰিমায হি অত্থতো আপন্নলক্খণত্তযং গণ্হাতি সলক্খণসল্লক্খণপৰত্তা তস্সা, দুতিযায সৰূপতো তস্সা লক্খণত্তযাৰোপনৱসেন সম্মসনভাৱতো. একচিত্তক্খণিকতায অভিনিপাতমত্ততায চ অপ্পমত্তকম্পি. ৰূপপৰিগ্গহস্স ওড়াৰিকভাৱতো অৰূপপৰিগ্গহং দস্সেতি. দস্সেন্তো চ ৱেদনায আসন্নভাৱতো, ৱিসেসতো সুখসাৰাগিতায, ভৱস্সাদগধিতমানসতায চ সক্কস্স ৱেদনাৱসেন নিব্বত্তেত্ৱা দস্সেতি.
উপ্পাদৱযট্ঠেনাতি উদযব্বযসভাৱেন উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝনেন. অনিচ্চাতি অদ্ধু ৱা. অনিচ্চলক্খণং অনিচ্চতা উদযৱযতা. তস্মাতি যস্মা পঞ্চন্নং খন্ধানং খযতো ৱযতো দস্সনঞাণং অনিচ্চানুপস্সনা, তংসমঙ্গী চ পুগ্গলো অনিচ্চানুপস্সী, তস্মা. খযৱিৰাগোতি খযসঙ্খাতো ৱিৰাগো সঙ্খাৰানং পলুজ্জনা. যং আগম্ম সব্বসো সঙ্খাৰেহি ৱিৰজ্জনা হোতি, তং নিব্বানং অচ্চন্তৱিৰাগো. নিৰোধানুপস্সিম্হিপীতি নিৰোধানুপস্সিপদেপি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি অভিদিসিত্ৱা তং একদেসেন ৱিৱৰন্তো ‘‘নিৰোধোপি হি…পে… দুৱিধোযেৱা’’তি আহ. সব্বাসৱসংৱৰে ৱুত্তৱোস্সগ্গোৱ ইধ ‘‘পটিনিস্সগ্গো’’তি ৱুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘পটিনিস্সগ্গো ৱুচ্চতি ৱোস্সগ্গো’’তিআদিমাহ. পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো ৱিপস্সনা. পক্খন্দনৱসেন অপ্পনতো পক্খন্দনৱোস্সগ্গো মগ্গো অঞ্ঞস্স তদভাৱতো. সোতি মগ্গো. আৰম্মণতোতি কিচ্চসাধনৱসেন আৰম্মণকৰণতো. এৱঞ্হি মগ্গতো অঞ্ঞেসং নিব্বানাৰম্মণানং পক্খন্দনৱোস্সগ্গাভাৱো সিদ্ধো হোতি. পৰিচ্চজনেন পক্খন্দনেন চাতি দ্ৱীহিপি ৱা কাৰণেহি. সব্বেসং খন্ধানং ৱোস্সজ্জনং তপ্পটিবদ্ধসংকিলেসপ্পহানেন দট্ঠব্বং. চিত্তং পক্খন্দতীতি মগ্গসম্পযুত্তং চিত্তং সন্ধাযাহ. উভযম্পেতং ৱোস্সজ্জনং. তদুভযসমঙ্গীতি ৱিপস্সনাসমঙ্গী মগ্গসমঙ্গী চ. ‘‘অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তিআদিৱচনতো (পটি. ম. ১.৫২) যথা ৱিপস্সনায কিলেসানং পৰিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো লব্ভতি, এৱং আযতিং তেহি কিলেসেহি উপ্পাদেতব্বখন্ধানম্পি পৰিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো ৱত্তব্বো, পক্খন্দনপটিনিস্সগ্গো পন মগ্গে লব্ভমানায একন্তকাৰণভূতায ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনায ৱসেন ৱেদিতব্বো, মগ্গে পন তদুভযম্পি ঞাযাগতমেৱ নিপ্পৰিযাযতোৱ লব্ভমানত্তা. তেনাহ ‘‘তদুভযসমঙ্গী পুগ্গলো’’তিআদি.
পুচ্ছন্তস্স অজ্ঝাসযৱসেন ‘‘ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতী’’তি এত্থ কামুপাদানৱসেন উপাদিযনং পটিক্খিপীযতীতি আহ ‘‘তণ্হাৱসেন ন উপাদিযতী’’তি. তণ্হাৱসেন ৱা অসতি উপাদিযনে দিট্ঠিৱসেন উপাদিযনং অনৱকাসমেৱাতি ‘‘তণ্হাৱসেন’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. ন পৰামসতীতি নাদিযতি, দিট্ঠিপৰামাসৱসেন ৱা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ন পৰামসতি. সংখিত্তেনেৱ খিপ্পং কথেসীতি তস্স অজ্ঝাসযৱসেন পপঞ্চং অকত্ৱা কথেসি.
৩৯১. অভিসমাগন্ত্ৱাতি অভিমুখঞাণেন ঞেয্যং সমাগন্ত্ৱা যাথাৱতো ৱিদিত্ৱা. তেনাহ ‘‘জানিত্ৱা’’তি. যথাপৰিসৱিঞ্ঞাপকত্তাতি যথাপৰিসং ধম্মসম্পটিগ্গাহিকায মহতিযা, অপ্পকায ৱা পৰিসায অনুৰূপমেৱ ৱিঞ্ঞাপনতো. পৰিযন্তং ন নিচ্ছৰতীতি ন পৱত্ততি. মা নিৰত্থকা অগমাসীতি ইদং ধম্মতাৱসেন ৱুত্তং, ন সত্থু অজ্ঝাসযৱসেন. একঞ্হেতং সত্থু ৱচীঘোসস্স অট্ঠসু অঙ্গেসু, যদিদং পৰিসপৰিযন্ততা. ছিদ্দৱিৱৰোকাসোতি ছিদ্দভূতো, ৱিৱৰভূতো ৱা ওকাসোপি নত্থি, ভগৱতো সদ্দাসৱনকাৰণং ৱুত্তমেৱ. তস্মাতি যথাৱুত্তকাৰণতো.
পঞ্চ অঙ্গানি এতস্সাতি পঞ্চঙ্গং, পঞ্চঙ্গং এৱ পঞ্চঙ্গিকং. মহতীআদি ৱীণাৱিসেসোপি আততমেৱাতি ‘‘চম্মপৰিযোনদ্ধেসূ’’তি ৱিসেসিতং. একতলং কুম্ভথূণদদ্দৰাদি. চম্মপৰিযোনদ্ধং হুত্ৱা তন্তিবদ্ধং আততৱিততং. তেনাহ ‘‘তন্তিবদ্ধপণৱাদী’’তি. গোমুখীআদীনম্পি এত্থেৱ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱংসাদীতি আদি-সদ্দেন সঙ্খসিঙ্গাদীনং সঙ্গহো. সম্মাদীতি সম্মতাড়কংসতাড়সিলাসলাকতাড়াদি. তত্থ সম্মতাড়ং নাম দণ্ডমযতাড়ং. কংসতাড়ং লোহমযং. সিলায অযোপত্তেন চ ৱাদনতাড়ং সিলাসলাকতাড়ং. সমপ্পিতোতি সম্মা অপ্পিতো উপেতো. তেনাহ ‘‘উপগতো’’তি. উপট্ঠানৱসেন পঞ্চহি তূৰিযসতেহি উপেতো. এৱংভূতো চ যস্মা তেহি উপট্ঠিতো সমন্নাগতো নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সমঙ্গীভূতোতি তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. পৰিচাৰেতীতি পৰিতো চাৰেতি. কানি পন চাৰেতি, কথং ৱা চাৰেতীতি আহ ‘‘সম্পত্তিং…পে… চাৰেতী’’তি. তত্থ ততো ততোতি তস্মিং তস্মিং ৱাদিতে তত্থ তত্থ চ ৱাদকজনে. অপনেত্ৱাতি ৱাদকজনে নিসেধেত্ৱা. তেনাহ ‘‘নিস্সদ্দানি কাৰাপেত্ৱা’’তি. দেৱচাৰিকং গচ্ছতিযেৱ দেৱতানং মনুস্সানঞ্চ অনুকম্পায. স্ৱাযমত্থো ৱিমানৱত্থূহি (ৱি. ৱ. ১) দীপেতব্বো.
৩৯২. অপ্পেৱ সকেন কৰণীযেনাতি মাৰিস, মোগ্গল্লান, মযং সকেন কৰণীযেন অপ্পেৱ বহুকিচ্চাপি ন হোম. অপিচ দেৱানংযেৱাতি অপিচ খো পন দেৱানংযেৱ তাৱতিংসানং কৰণীযেন ৱিসেসতো বহুকিচ্চাতি অত্থযোজনা. ভুম্মট্ঠকদেৱতানম্পি কেচি অট্টা সক্কেন ৱিনিচ্ছিতব্বা হোন্তীতি আহ ‘‘পথৱিতো পট্ঠাযা’’তি. নিযমেন্তোতি অৱধাৰেন্তো. তং পন কৰণীযং সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘দেৱানং হী’’তিআদি ৱুত্তং. তাসন্তি দেৱধীতুদেৱপুত্তপাদপৰিচাৰিকানং. মণ্ডনপসাধনকাৰিকাতি মণ্ডনপসাধনসংৱিধাযিকা. অট্টকৰণং নত্থি সংসযস্সেৱ অভাৱতো.
যন্তি সৱনুগ্গহণাদিৱসেন সুপৰিচিতম্পি যং অত্থজাতং. ন দিস্সতি, পঞ্ঞাচক্খুনো সব্বসো ন পটিভাতীতি অত্থো. কেচীতি সাৰসমাসাচৰিযা. সোমনস্সসংৱেগন্তি সোমনস্সসমুট্ঠানং সংৱেগং, ন চিত্তসন্তাসং.
সমুপব্যূড়্হোতি যুজ্ঝনৱসেন সহপতিতো সমোগাড়্হো. এৱংভূতো চ যস্মা সমূহৱসেন সম্পিণ্ডিতো হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সন্নিপতিতো ৰাসিভূতো’’তি. অনন্তৰে অত্তভাৱেতি ইদং দুতিযং সক্কত্তভাৱং ততো অনন্তৰাতীতেন সক্কত্তভাৱেন সক্কত্তভাৱসামঞ্ঞতো একমিৱ কত্ৱা গহণৱসেন ৱুত্তং, অঞ্ঞথা ‘‘ততিযে অত্তভাৱে’’তি ৱত্তব্বং সিযা. মঘত্তভাৱো হি ইতো ততিযোতি. অথ ৱা যস্মিং অত্তভাৱে সো দেৱাসুৰসঙ্গামো অহোসি, তস্স অনন্তৰত্তা মঘত্তভাৱস্স ৱুত্তং ‘‘অনন্তৰে অত্তভাৱে’’তি. সত্তানং হিতেসিতায মাতাপিতুউপট্ঠানাদিনা চৰিযাহি বোধিসত্তচৰিযা ৱিযস্স চৰিযা অহোসি. সত্ত ৱতপদানীতি সত্ত ৱতকোট্ঠাসে.
মহাপানন্তি মহন্তং সুৰাপানং. গণ্ডপানন্তি গণ্ডসুৰাপানং, অধিমত্তপানন্তি অত্থো. পৰিহৰমানাতি পৰিৱাৰেন্তা. ৱেদিকাপাদাতি সিনেৰুস্স পৰিযন্তে ৱেদিকাপৰিক্খেপা. পঞ্চসু ঠানেসূতি পঞ্চসু পৰিভণ্ডট্ঠানেসু নাগসেনাদীহি আৰক্খং ঠপেসি.
৩৯৩. ৰামণেয্যকন্তি ৰমণীযভাৱং. মসাৰগল্লত্থম্ভেতি কবৰমণিমযে থম্ভে. সুৱণ্ণাদিমযে ঘটকেতি ‘‘ৰজতত্থম্ভেসু সুৱণ্ণমযে, সুৱণ্ণত্থম্ভেসু ৰজতমযে’’তিআদিনা সুৱণ্ণাদিমযে ঘটকে ৱাড়ৰূপকানি চ. পবাড়্হং মত্তোতি পমত্তো. তেনাহ ‘‘অতিৱিয মত্তো’’তি. নাটকপৰিৱাৰেনাতি অচ্ছৰাপৰিৱাৰেন.
অচ্ছৰিযব্ভুতন্তি পদদ্ৱযেনপি ৱিম্হযনাকাৰোৱ ৱুত্তো, তস্মা সঞ্জাতং অচ্ছৰিযব্ভুতং ৱিম্হযনাকাৰো এতেসন্তি সঞ্জাতঅচ্ছৰিযঅব্ভুতা, তথা পৱত্তচিত্তুপ্পাদা. অচ্ছৰিযব্ভুতহেতুকা সঞ্জাতা তুট্ঠি এতেসন্তি সঞ্জাততুট্ঠিনো. সংৱিগ্গন্তি সঞ্জাতসংৱেগং. স্ৱাযং সংৱেগো যস্মা পুৰিমাৱত্থায চিত্তস্স চলনং হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চলিত’’ন্তি.
৩৯৪. তমং ৱিনোদিতন্তি পাটিহাৰিযদস্সনেন ‘‘অহো থেৰস্স ইদ্ধানুভাৱো’’তি সম্মাপটিপত্তিযং সঞ্জাতবহুমানো, ঈদিসং নাম সাসনং লভিত্ৱাপি মযং নিৰত্থকেন ভোগমদেন সম্মত্তা ভৱামাতি যোনিসো মনসিকাৰুপ্পাদনেন সম্মোহতমং ৱিনোদিতং ৱিধমিতং. এতেতি মহাথেৰো সক্কো চাতি তে দ্ৱেপি সমানব্ৰহ্মচৰিযতায সব্ৰহ্মচাৰিনো.
৩৯৫. পঞ্ঞাতানন্তি পাকটানং চাতুমহাৰাজ-সুযাম-সন্তুসিত-পৰনিম্মিতৱসৱত্তিমহাব্ৰহ্মানং অঞ্ঞতৰো, ন যেসং কেসঞ্চীতি অধিপ্পাযো. আৰদ্ধধম্মৱসেনেৱ পৰিযোসাপিতত্তা যথানুসন্ধিনাৱ নিট্ঠপেসি.
চূড়তণ্হাসঙ্খযসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.