৬. মহাসচ্চকসুত্তৱণ্ণনা
৩৬৪. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতীতি ইমিনা তদা ভগৱতো ৱেসালিযং নিৱাসপৰিচ্ছিন্নো পুব্বণ্হাদিভেদো সব্বো সমযো সাধাৰণতো গহিতো, তথা তেন খো পন সমযেনাতি চ ইমিনা. পুব্বণ্হসমযন্তি পন ইমিনা তব্বিসেসো, যো ভিক্খাচাৰত্থায পচ্চৱেক্খণকালো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘তীহি পদেহি একোৱ সমযো ৱুত্তো’’তি ৱুত্তং ৱিসেসস্স সামঞ্ঞন্তোগধত্তা. মুখধোৱনস্স পুব্বকালকিৰিযাভাৱসামঞ্ঞতো ৱুত্তং ‘‘মুখং ধোৱিত্ৱা’’তি. মুখং ধোৱিত্ৱা এৱ হি ৱাসধুৰো চে, ৱেলং সল্লক্খেত্ৱা যথাচিণ্ণং ভাৱনানুযোগং, গন্থধুৰো চে, গন্থপৰিচযে কতিপযে নিসজ্জৱাৰে অনুযুঞ্জিত্ৱা পত্তচীৱৰং আদায ৱিতক্কমাড়ং উপগচ্ছতি.
কাৰণং যুত্তং, অনুচ্ছৱিকন্তি অত্থো. পুব্বে যথাচিন্তিতং পঞ্হং অপুচ্ছিত্ৱা অঞ্ঞং পুচ্ছন্তো মগ্গং ঠপেত্ৱা উম্মগ্গতো পৰিৱত্তেন্তো ৱিয হোতীতি আহ ‘‘পস্সেন তাৱ পৰিহৰন্তো’’তি.
৩৬৫. ঊৰুক্খম্ভোপি নাম ভৱিস্সতীতি এত্থ নাম-সদ্দো ৱিম্হযত্থোতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ৱিম্হযত্থৱসেনা’’তিআদি. ‘‘অন্ধো নাম পব্বতং অভিৰুহিস্সতী’’তিআদীসু ৱিয ৱিম্হযৱাচীসদ্দযোগেন হি ‘‘ভৱিস্সতী’’তি অনাগতৱচনং. কাযন্ৱযন্তি কাযানুগতং. ‘‘অযম্পি খো কাযো এৱংধম্মো এৱংভাৱী এৱংঅনতীতো’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৯; ম. নি. ১.১১২; ম. নি. ৩.১৫৪) কাযস্স অসুভানিচ্চাদিতায অনুপস্সনা কাযভাৱনাতি আহ ‘‘কাযভাৱনাতি পন ৱিপস্সনা ৱুচ্চতী’’তি. অনাগতৰূপন্তি অভীতে অত্থে অনাগতসদ্দাৰোপনং অনাগতপ্পযোগো ন সমেতি. অত্থোপীতি ‘‘ঊৰুক্খম্ভোপি নাম ভৱিস্সতী’’তি ৱুত্তঅত্থোপি ন সমেতি. অযন্তি অত্তকিলমথানুযোগো. তেসন্তি নিগণ্ঠানং.
৩৬৬. অত্তনো অধিপ্পেতকাযভাৱনং ৱিত্থাৰেন্তো ৱিত্থাৰতো দস্সেন্তো যে তং অনুযুত্তা, তে নামগোত্ততো ৱিভাৱেন্তো ‘‘নন্দো ৱচ্ছো’’তিআদিমাহ. কিলিট্ঠতপানন্তি কাযস্স কিলেসনতপানং পুগ্গলানং. জাতমেদন্তি মেদভাৱাপত্তিৱসেন উপ্পন্নমেদং. পুৰিমং পহাযাতি কালপৰিচ্ছেদেন অনাহাৰঅপ্পাহাৰতাদিৱসেন কাযস্স অপচিননং খেদনং পৰিচ্চজিত্ৱা. কাযভাৱনা পন ন পঞ্ঞাযতীতি নিযমং পৰমত্থতো কাযভাৱনাপি তৱ ঞাণেন ন ঞাযতি, সেসতোপি ন দিস্সতি.
৩৬৭. ইমস্মিং পন ঠানেতি ‘‘কাযভাৱনম্পি খো ত্ৱং, অগ্গিৱেস্সন, ন অঞ্ঞাসি, কুতো পন ত্ৱং চিত্তভাৱনং জানিস্সসী’’তি ইমস্মিং ঠানে. তথা ‘‘যো ত্ৱং এৱং ওড়াৰিকং দুব্বলং কাযভাৱনং ন জানাসি, সো ত্ৱং কুতো সন্তসুখুমং চিত্তভাৱনং জানিস্সসী’’তি এতস্মিং অত্থৱণ্ণনাঠানে. অবুদ্ধৱচনং নামেতং পদন্তি কাযভাৱনাসঞ্ঞিতৱিপস্সনাতো চিত্তভাৱনা সন্তা, ৱিপস্সনা পন পাদকজ্ঝানতো ওড়াৰিকা চেৱ দুব্বলা চাতি অযঞ্চ এতস্স পদস্স অত্থো. ‘‘অবুদ্ধৱচনং নামেতং ৱচনং সিযা’’তি ৱত্ৱা থেৰো পক্কমিতুং আৰভতি. অথ নং মহাসীৱত্থেৰো ‘‘ৱিপস্সনা নামেসা ন আদিতো সুব্ৰূহিতা বলৱতী তিক্খা ৱিসদা হোতি, তস্মা তৰুণৱসেনাযমত্থো ৱেদিতব্বো’’তি দস্সেন্তো ‘‘দিস্সতি, ভিক্খৱে’’তি সুত্তপদং (সং. নি. ২.৬২) আহৰি. তত্থ আদানন্তি পটিসন্ধি. নিক্খেপনন্তি চুতি. ওড়াৰিকন্তি অৰূপধম্মেহি দুট্ঠুল্লভাৱত্তা ওড়াৰিকং. কাযন্তি চতুসন্ততিৰূপসমূহভূতং কাযং. ওড়াৰিকন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, ওড়াৰিকাকাৰেনাতি অত্থো. তেনেৱ ৱুত্তং ‘‘আদানম্পি নিক্খেপনম্পী’’তি.
৩৬৮. সুখসাৰাগেন সমন্নাগতোতি সুখৱেদনায বলৱতৰৰাগেন সমঙ্গীভূতো. পট্ঠানে পটিসিদ্ধা অৱচনেনেৱ. তস্মাতি সুখে ঠিতে এৱ দুক্খস্সানুপ্পজ্জনতো. এৱং ৱুত্তন্তি ‘‘সুখায ৱেদনায নিৰোধা উপ্পজ্জতি দুক্খা ৱেদনা’’তি এৱং ৱুত্তং, ন অনন্তৰাৱ উপ্পজ্জনতো. খেপেত্ৱাতি কুসলানি খেপেত্ৱা. গণ্হিত্ৱা অত্তনো এৱ ওকাসং গহেত্ৱা. উভতোপক্খং হুত্ৱাতি ‘‘কদাচি সুখৱেদনা, কদাচি দুক্খৱেদনা’’তি পক্খদ্ৱযৱসেনপি ৱেদনা চিত্তস্স পৰিযাদায হোতি যথাক্কমং অভাৱিতকাযস্স অভাৱিতচিত্তস্স.
৩৬৯. ৱিপস্সনা চ সুখস্স পচ্চনীকাতি সুক্খৱিপস্সকস্সআদিকম্মিকস্স মহাভূতপৰিগ্গহাদিকালে বহি চিত্তচাৰং নিসেধেত্ৱা কম্মট্ঠানে এৱ সতিং সংহৰন্তস্স অলদ্ধস্সাদং কাযসুখং ন ৱিন্দতি, সম্বাধে ৱজে সন্নিৰুদ্ধো গোগণো ৱিয ৱিহঞ্ঞতি ৱিপ্ফন্দতি, অচ্চাসন্নহেতুকঞ্চ সৰীৰে দুক্খং উপ্পজ্জতেৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘দুক্খস্স আসন্না’’তি. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা’’তিআদি. অদ্ধানে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তেতি মহাভূতপৰিগ্গহাদিৱসেন কালে গচ্ছন্তে. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং সৰীৰপদেসে. দুক্খং দূৰাপগতং হোতি সমাপত্তিবলেন ৱিক্খম্ভিতত্তা অপ্পনাভাৱতো. অনপ্পকং ৱিপুলং. সুখন্তি ঝানসুখং. ওক্কমতীতি ঝানসমুট্ঠানপণীতৰূপৱসেন ৰূপকাযং অনুপৱিসতি, নামকাযোক্কমনে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. কাযপস্সদ্ধিকম্মিকস্সপি সম্মসনভাৱনা পট্ঠপেত্ৱা নিসিন্নস্স কস্সচি আদিতোৱ কাযকিলমথচিত্তুপঘাতাপি সম্ভৱন্তি, সমাধিস্স পন অপচ্চনীকত্তা সিনিদ্ধভাৱতো চ ন সুক্খৱিপস্সনা ৱিয সুখস্স ৱিপচ্চনীকো, অনুক্কমেন চ দুক্খং ৱিক্খম্ভেতীতি আহ ‘‘যথা সমাধী’’তি. যথা সমাধি, ৱিপস্সনায পনেতং নত্থীতি আহ ‘‘ন চ তথা ৱিপস্সনা’’তি. তেন ৱুত্তন্তি যস্মা ৱিপস্সনা সুখস্স পচ্চনীকা, সা চ কাযভাৱনা, তেন ৱুত্তং ‘‘উপ্পন্নাপি সুখা ৱেদনা চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ভাৱিতত্তা কাযস্সা’’তি. তথা যস্মা সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সো চ চিত্তভাৱনা, তেন ৱুত্তং ‘‘উপ্পন্নাপি দুক্খা ৱেদনা চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ভাৱিতত্তা চিত্তস্সা’’তি যোজনা.
৩৭০. গুণে ঘট্টেত্ৱাতি অপদেসেন ৱিনা সমীপমেৱ নেত্ৱা. তং ৱত মম চিত্তং উপ্পন্না সুখা ৱেদনা পৰিযাদায ঠস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি যোজনা.
৩৭১. কিং ন ভৱিস্সতি, সুখাপি দুক্খাপি ৱেদনা যথাপচ্চযং উপ্পজ্জতেৱাতি অত্থো. তমত্থন্তি সুখদুক্খৱেদনানং উপ্পত্তিযা অত্তনো চিত্তস্স অনভিভৱনীযতাসঙ্খাতং অত্থং. তত্থ তাৱ পাসৰাসিসুত্তে বোধিপল্লঙ্কে নিসজ্জা ‘‘তত্থেৱ নিসীদি’’ন্তি ৱুত্তা. ইধ মহাসচ্চকসুত্তে দুক্কৰকাৰিকায দুক্কৰচৰণে নিসজ্জা ‘‘তত্থেৱ নিসীদি’’ন্তি ৱুত্তা.
৩৭৪. ছন্দকৰণৱসেনাতি তণ্হাযনৱসেনাতি অত্থো. সিনেহকৰণৱসেনাতি সিনেহনৱসেন. মুচ্ছাকৰণৱসেনাতি মোহনৱসেন পমাদাপাদনেন. ৱিপাসাকৰণৱসেনাতি পাতুকম্যতাৱসেন. অনুদহনৱসেনাতি ৰাগগ্গিনা অনুদহনৱসেন. লোকুত্তৰমগ্গৱেৱচনমেৱ ৱট্টনিস্সৰণস্স অধিপ্পেতত্তা.
অল্লগ্গহণেন কিলেসানং অসমুচ্ছিন্নভাৱং দস্সেতি, সস্নেহগ্গহণেন অৱিক্খম্ভিতভাৱং, উদকে পক্খিত্তভাৱগ্গহণেন সমুদাচাৰাৱত্থং, উদুম্বৰকট্ঠগ্গহণেন অত্তভাৱস্স অসাৰকত্তং. ইমিনাৱ নযেনাতি ‘‘অল্লং উদুম্বৰকট্ঠ’’ন্তিআদিনা ৱুত্তনযেন. সপুত্তভৰিযপব্বজ্জাযাতি পুত্তভৰিযেহি সদ্ধিং কতপৰিব্বাজকপব্বজ্জাৱসেন ৱেদিতব্বা. কুটীচকবহূদকহংস-পৰমহংসাদিভেদা ব্ৰাহ্মণপব্বজ্জা.
৩৭৬. কুতোপি ইমস্স আপোসিনেহো নত্থীতি কোড়াপং. তেনাহ ‘‘ছিন্নসিনেহং নিৰাপ’’ন্তি. কোড়ন্তি ৱা সুক্খকলিঙ্গৰং ৱুচ্চতি, কোড়ং কোড়ভাৱং আপন্নন্তি কোড়াপং. পটিপন্নস্স উপক্কমমহত্তনিস্সিততা পকতিযা কিলেসেহি অনভিভূততায. অতিন্ততা পটিপক্খভাৱনায. তথা হি সুক্খকোড়াপভাৱো, আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তভাৱো চ নিদস্সিতো. ওপক্কমিকাহীতি কিলেসঅতিনিগ্গণ্হনুপক্কমপ্পভৱাহি. ৱেদনাহীতি পটিপত্তিৱেদনাহি. দুক্খা পটিপদা হি ইধাধিপ্পেতা.
৩৭৭. কিং পন ন সমত্থো, যতো এৱং পৰেহি চিন্তিতুম্পি অসক্কুণেয্যং দুক্কৰচৰিযং ছব্বস্সানি অকাসীতি অধিপ্পাযো. কত্ৱাপি অকত্ৱাপি সমত্থোৱ কাৰণস্স নিপ্ফন্নত্তা. ‘‘যথাপি সব্বেসম্পি খো বোধিসত্তানং চৰিমভৱে অন্তমসো সত্তাহমত্তম্পি ধম্মতাৱসেন দুক্কৰচৰিযা হোতিযেৱ, এৱং ভগৱা সমত্থো দুক্কৰচৰিযং কাতুং, এৱঞ্চ নং অকাসি, ন পন তায বুদ্ধো জাতো, অথ খো মজ্ঝিমায এৱ পটিপত্তিযা’’তি তস্সা ব্যতিৰেকমুখেন সদেৱকস্স লোকস্স বোধায অমগ্গভাৱদীপনত্থং, ইমস্স পন ভগৱতো কম্মৱিপাকৱসেন ছব্বস্সানি দুক্কৰচৰিযা অহোসি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অৱচাহং জোতিপালো, কস্সপং সুগতং তদা;
কুতো নু বোধি মুণ্ডস্স, বোধি পৰমদুল্লভা.
তেন কম্মৱিপাকেন, অচৰিং দুক্কৰং বহুং;
ছব্বস্সানুৰুৱেলাযং, ততো বোধিমপাপুণিং.
নাহং এতেন মগ্গেন, পাপুণিং বোধিমুত্তমং;
কুমগ্গেন গৱেসিস্সং, পুব্বকম্মেন ৱাৰিতো’’তি.
দুক্কৰচৰিযায বোধায অমগ্গভাৱদস্সনত্থং দুক্কৰচৰিযং অকাসীতি কেচি. অথ ৱা লোকনাথস্স অত্তনো পৰক্কমসম্পত্তিদস্সনত্থায দুক্কৰচৰিযা. পণীতাধিমুত্তিযা হি পৰমুক্কংসগতভাৱতো অভিনীহাৰানুৰূপং সম্বোধিযং তিব্বছন্দতায সিখাপ্পত্তিযা তদত্থং ঈদিসম্পি নাম দুক্কৰচৰিযং অকাসীতি লোকে অত্তনো ৱীৰিযানুভাৱং ৱিভাৱেতুং – ‘‘সো চ মে পচ্ছা পীতিসোমনস্সাৱহো ভৱিস্সতী’’তি লোকনাথো দুক্কৰচৰিযং অকাসি. তেনাহ ‘‘সদেৱকস্স লোকস্সা’’তিআদি. তত্থ ৱীৰিযনিম্মথনগুণোতি ৱীৰিযস্স সংৱড্ঢনসম্পাদনগুণো. যথাৱুত্তমত্থং উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘পাসাদে’’তিআদি ৱুত্তং. সঙ্গামে দ্ৱে তযো সম্পহাৰেতি দ্ৱিক্খত্তুং তিক্খত্তুং ৱা পৰসেনায পহাৰপযোগে. পধানৱীৰিযন্তি সম্মপ্পধানেহি আসেৱনৱীৰিযং, সব্বং ৱা পুব্বভাগৱীৰিযং.
অভিদন্তন্তি অভিভৱনদন্তং, উপৰিদন্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘উপৰিদন্ত’’ন্তি. সো হি ইতৰং মুসলং ৱিয উদুক্খলং ৱিসেসতো কস্সচি খাদনকালে অভিভুয্য ৱত্ততি. কুসলচিত্তেনাতি বলৱসম্মাসঙ্কপ্পযুত্তেন কুসলচিত্তেন. অকুসলচিত্তন্তি কামৱিতক্কাদিসহিতং অকুসলচিত্তং. অকুসলচিত্তস্স পৱত্তিতুং অপ্পদানং নিগ্গহো. তংতংপটিক্খেপৱসেন ৱিনোদনং অভিনিপ্পীড়নং. ৱীৰিযতাপেন ৱিক্খম্ভনং অভিসন্তাপনং. সদৰথোতি সপৰিড়াহো. পধানেনাতি পদহনেন, কাযস্স কিলমথুপ্পাদকেন ৱীৰিযেনাতি অত্থো. ৱিদ্ধস্সাতি তুদস্স. সতোতি সমানস্স.
৩৭৮. সীসৱেঠনন্তি সীসং ৰজ্জুযা বন্ধিত্ৱা দণ্ডকেন পৰিৱত্তকৱেঠনং. অৰহন্তো নাম এৱৰূপা হোন্তীতি ইমিনা যথাযং, এৱং ৱিসঞ্ঞীভূতাপি হুত্ৱা ৱিহৰন্তীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘মতকসদিসা’’তি, ৱেদনাপ্পত্তা ৱিয হোন্তীতি অত্থো. সুপিনপ্পটিগ্গহণতো পট্ঠাযাতি পটিসন্ধিগ্গহণে সেতৱাৰণসুপিনং পস্সিত্ৱা ব্ৰাহ্মণেহি ব্যাকতকালতো পট্ঠায.
৩৭৯. ধম্মসৰীৰস্স অৰোগভাৱেন সাধূতি মৰিসনিযোতি মাৰিসো, পিযাযনৱচনমেতং. তেনাহ ‘‘সম্পিযাযমানা’’তিআদি. অজজ্জিতন্তি এৱং অভুঞ্জিতং ভকাৰস্স জকাৰাদেসং কত্ৱা. তেনাহ ‘‘অভোজন’’ন্তি. এৱং মা কৰিত্থাতি ‘‘লোমকূপেহি অজ্ঝোহাৰেস্সাম অনুপ্পৱেসেস্সামা’’তি যথা তুম্হেহি ৱুত্তং, এৱং মা কৰিত্থ. কস্মা? যাপেস্সামহন্তি অহঞ্চ যাৱদত্থং আহাৰমত্তং ভুঞ্জন্তো যথা যাপেস্সামি, এৱং আহাৰং পটিসেৱিস্সামি.
৩৮০-৮১. এতাৱ পৰমন্তি এত্তকং পৰমং, ন ইতো পৰং ওপক্কমিকদুক্খৱেদনাৱেদিযনং অত্থীতি অত্থো. ৰঞ্ঞো গহেতব্বনঙ্গলতো অঞ্ঞানি সন্ধায ‘‘একেন ঊন’’ন্তি ৱুত্তং. তং সুৱণ্ণপৰিক্খতং, ইতৰানি ৰজতপৰিক্খতানি. তেনাহ ‘‘অমচ্চা একেনূনঅট্ঠসতৰজতনঙ্গলানী’’তি. আড়াৰুদকসমাগমে লদ্ধজ্ঝানানি ৱট্টপাদকানি, আনাপানসমাধি পন কাযগতাসতিপৰিযাপন্নত্তা সব্বেসঞ্চ বোধিসত্তানং ৱিপস্সনাপাদকত্তা ‘‘বোধায মগ্গো’’তি ৱুত্তো. বুজ্ঝনত্থাযাতি চতুন্নং অৰিযসচ্চানং, সব্বস্সেৱ ৱা ঞেয্যধম্মস্স অভিসম্বুজ্ঝনায. সতিযা অনুস্সৰণকৱিঞ্ঞাণং সতানুসাৰিৱিঞ্ঞাণং. কস্সা পন সতিযাতি তং দস্সেতুং ‘‘নযিদ’’ন্তিআদি ৱুত্তং.
৩৮২. পচ্চুপট্ঠিতাতি তংতংৱত্তকৰণৱসেন পতিউপট্ঠিতা উপট্ঠাযকা. তেনাহ ‘‘পণ্ণসালা’’তিআদি. পচ্চযবাহুল্লিকোতি পচ্চযানং বাহুল্লায পটিপন্নো. আৱত্তোতি পুব্বে পচ্চযগেধপ্পহানায পটিপন্নো, ইদানি ততো পটিনিৱত্তো. তেনাহ ‘‘ৰসগিদ্ধো…পে… আৱত্তো’’তি. ধম্মনিযামেনাতি ধম্মতায. তমেৱ ধম্মতং দস্সেতুং ‘‘বোধিসত্তস্সা’’তিআদিমাহ. বাৰাণসিমেৱ তত্থাপি চ সব্ববুদ্ধানং অৱিজহিতধম্মচক্কপৱত্তনট্ঠানমেৱ অগমংসু. পঞ্চৱগ্গিযা কিৰ ৱিসাখমাসস্স অদ্ধমাসিযং গতা. তেনাহ ‘‘তেসু গতেসু অড্ঢমাসং কাযৱিৱেকং লভিত্ৱা’’তি.
৩৮৭. ‘‘অদ্ধাভোতো গোতমস্স সাৱকাচিত্তভাৱনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, নো কাযভাৱন’’ন্তি ইমং সন্ধাযাহ ‘‘একং পঞ্হং পুচ্ছি’’ন্তি. ইমং ধম্মদেসনন্তি ‘‘অভিজানামি খো পনাহ’’ন্তিআদিকং ধম্মদেসনং. অসল্লীনো তণ্হাদিট্ঠিকিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তা তেহি সব্বসো ন লিত্তো. অনুপলিত্তোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং তণ্হানন্দিযা অভাৱেন. গোচৰজ্ঝত্তমেৱাতি গোচৰজ্ঝত্তসঞ্ঞিতে ফলসমাপত্তিযা আৰম্মণে, নিব্বানেতি অত্থো. যং সন্ধায পাড়িযং ‘‘পুৰিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে’’তি ৱুত্তং সন্নিসীদাপেমীতি ফলসমাপত্তিসমাধিনা অচ্চন্তসমাদানৱসেন চিত্তং সম্মদেৱ নিসীদাপেমি. পুব্বাভোগেনাতি সমাপজ্জনতো পুব্বে পৱত্তআভোগেন. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি সমাপজ্জনক্খণং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. তেনাহ ‘‘সাধুকাৰ…পে… অৱিচ্ছিন্নেযেৱা’’তি. এৱমস্স পৰিচ্ছিন্নকালসমাপজ্জনং যথাপৰিচ্ছিন্নকালং ৱুট্ঠানঞ্চ বুদ্ধানং ন ভাৰিযং ৱসীভাৱস্স তথাসুপ্পগুণভাৱতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘বুদ্ধানং হী’’তিআদি. ধম্মসম্পটিগ্গাহকানং অস্সাসৱাৰে ৱা. তদা হি দেসিযমানং ধম্মং উপধাৰেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা তস্মিং খণে দেসিতদেসনা নিৰত্থকা সিযা. ন হি বুদ্ধানং নিৰত্থকা কিৰিযা অত্থি.
ওকপ্পনীযমেতন্তি ‘‘তস্সা এৱ কথাযা’’তিআদিনা ৱুত্তং অতিৱিয অচ্ছৰিযগতং অট্ঠুপ্পত্তিং সুত্ৱা ঈদিসী পটিপত্তি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৱ হোতীতি উপৱাদৱসেন ৱদতি, ন সভাৱেন. তেনাহ ‘‘সত্থৰি পসাদমত্তম্পি ন উপ্পন্ন’’ন্তি. কাযদৰথোতি পচ্চযৱিসেসৱসেন ৰূপকাযস্স পৰিস্সমাকাৰো. উপাদিন্নকেতি ইন্দ্ৰিযবদ্ধে. অনুপাদিন্নকেতি অনিন্দ্ৰিযবদ্ধে. ৱিকসন্তি সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সেন. তদভাৱেন মকুলানি হোন্তি. কেসঞ্চি তিন্তিনিকাদিৰুক্খানং. পতিলীযন্তি নিস্সযৰূপধম্মঅৱিপ্ফাৰিকতায. অৰূপধম্মতায পঞ্চৱিঞ্ঞাণানঞ্চেৱ কিৰিযামযৱিঞ্ঞাণানঞ্চ অপ্পৱত্তিসঞ্ঞিতা অৱিপ্ফাৰিকতা হোতি, যত্থ নিদ্দাসমঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘দৰথৱসেন ভৱঙ্গসোতঞ্চ ইধ নিদ্দাতি অধিপ্পেত’’ন্তি. তত্থ দৰথৱসেনাতি দৰথৱসেনেৱ, ন থিনমিদ্ধৱসেনাতি অৱধাৰণং অৱধাৰণফলঞ্চ নিদ্ধাৰেতব্বং. তং সন্ধাযাতি কাযস্স দৰথসঙ্খাতসৰীৰগিলানহেতুকং নিদ্দং সন্ধায. সৰীৰগিলানঞ্চ ভগৱতো নত্থীতি ন সক্কা ৱত্তুং ‘‘পিট্ঠি মে আগিলাযতী’’তি (দী. নি. ৩.৩০০; ম. নি. ২.২২; চূড়ৱ. ৩৪৫) ৱচনতো. সম্মোহৱিহাৰস্মিন্তি পচ্চত্তে এতং ভুম্মৱচনন্তি আহ ‘‘সম্মোহৱিহাৰোতি ৱদন্তী’’তি, সম্মোহৱিহাৰস্মিং ৱা পৰিযাপন্নং এতং ৱদন্তি, যদিদং দিৱা নিদ্দোক্কমনন্তি যোজনা.
৩৮৯. উপনীতেহীতি দোসমগ্গং নিন্দাপথং উপনীতেহি. অভিনন্দিত্ৱাতি সম্পিযাযিত্ৱা. তেনাহ ‘‘চিত্তেন সম্পটিচ্ছন্তো’’তি. অনুমোদিত্ৱাতি ‘‘সাধু সাধূ’’তি দেসনায থোমনৱসেন অনুমোদিত্ৱা. তেনাহ ‘‘ৱাচাযপি পসংসন্তো’’তি. সম্পত্তে কালেতি পব্বজ্জাযোগ্গে কালে অনুপ্পত্তে.
গণং ৱিনোদেত্ৱাতি গণং অপনেত্ৱা গণপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা. পপঞ্চন্তি অৱসেসকিলেসং. ‘‘পুঞ্ঞৱা ৰাজপূজিতো’’তি ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘তস্মিঞ্হি কালে’’তিআদি ৱুত্তং. ছন্দৱাসহৰণেন উপোসথকম্মং কৰোন্তো.
সকলং ৰত্তিং বুদ্ধগুণানংযেৱ কথিতত্তা থেৰস্স ঞাণং দেসনাৱিভৱঞ্চ ৱিভাৱেন্তো আহ ‘‘এত্তকাৱ, ভন্তে, বুদ্ধগুণা’’তি. ইমায, ভন্তে, তুম্হাকং ধম্মকথায অনৱসেসতো বুদ্ধগুণা কথিতা ৱিয জাযন্তি, এৱং সন্তেপি অনন্তাপৰিমেয্যাৱ তে, কিং ইতো পৰেপি ৱিজ্জন্তেৱাতি থেৰং তত্থ সীহনাদং নদাপেতুকামো আহ ‘‘উদাহু অঞ্ঞেপি অত্থী’’তিআদি. ৰজ্জস্স পদেসিকত্তা, যথাৱুত্তসুভাসিতস্স চ অনগ্ঘত্তা ৱুত্তং ‘‘অযং মে দুগ্গতপণ্ণাকাৰো’’তি. তিযোজনসতিকন্তি ইদং পৰিক্খেপৱসেন ৱুত্তং, তঞ্চ খো মনুস্সানং পৰিভোগৱসেনাতি দট্ঠব্বং.
মহাসচ্চকসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.