৫. চূড়সচ্চকসুত্তৱণ্ণনা
৩৫৩. হংসৱট্টকচ্ছন্নেনাতি হংসৱট্টকপটিচ্ছন্নেন, হংসমণ্ডলাকাৰেনাতি অত্থো.
ৱদন্তি এতেনাতি ৱাদো, মগ্গো. কিং ৱদন্তি? উত্তৰং. ৱাদানং সতানি ৱাদসতানি. ‘‘নিগণ্ঠো পঞ্চৱাদসতানি, নিগণ্ঠী পঞ্চৱাদসতানী’’তি এৱং নিগণ্ঠো চ নিগণ্ঠী চ পঞ্চ পঞ্চ ৱাদসতানি উগ্গহেত্ৱা ৱিচৰন্তা. কিৰিযতো তে পুচ্ছিংসু, লিঙ্গতো পন নিগণ্ঠভাৱো ঞাতো. তেনাহ ‘‘অহং ৱাদং আৰোপেস্সামী’’তি.
জগ্গন্তো সম্মজ্জনাদিৱসেন. দিৱাতৰন্তি অতিদিৱং. ‘‘কস্স পুচ্ছা, কস্স ৱিস্সজ্জনং হোতূ’’তি পৰিব্বাজিকাহি ৱুত্তে থেৰো আহ ‘‘পুচ্ছা নাম অম্হাকং পত্তা’’তি. পুচ্ছা ৱাদানং পুব্বপক্খো, যস্মা তুম্হে ৱাদপসুতা ৱাদাভিৰতা ধজং পগ্গয্হ ৱিচৰথ, তস্মা ৱাদানং পুব্বপক্খো অম্হাকং পত্তো, এৱং সন্তেপি তুম্হাকং মাতুগামভাৱতো পুব্বপক্খং দেমাতি আহ ‘‘তুম্হে পন মাতুগামা নাম পঠমং পুচ্ছথা’’তি. তা পৰিব্বাজিকা একেকা অড্ঢতেয্যসতৱাদমগ্গং পুচ্ছন্তিযো ৱাদসহস্সং পুচ্ছিংসু. যথা নিসিতস্স খগ্গস্স কুমুদনাড়চ্ছেদনে কিমত্থি ভাৰিযং, এৱং পটিসম্ভিদাপ্পত্তস্স সাৱকেসু পঞ্ঞৱন্তানং অগ্গভাৱে ঠিতস্স ধম্মসেনাপতিনো পুথুজ্জনপৰিকপ্পিতপঞ্হৱিস্সজ্জনে কিমত্থি ভাৰিযং. তেনাহ ‘‘থেৰো খগ্গেনা’’তিআদি. তত্থ নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱাতি যথা তা পুন তত্থ জটং গণ্ঠিং কাতুং ন ৱিসহন্তি, তথা ৱিজটেত্ৱা কথেসি. অযং থেৰো চতুৰঙ্গসমন্নাগতে অন্ধকাৰে সহস্সৱট্টিকং দীপেন্তো ৱিয অঞ্ঞেসং অৱিসযে অন্ধকাৰভূতে পঞ্হে পুচ্ছিতমত্তেযেৱ ৱিস্সজ্জেসীতি থেৰস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং দিস্ৱা সযঞ্চ অন্তিমভৱিকতায কোহঞ্ঞে ঠাতুং অসক্কোন্তিযো ‘‘এত্তকমেৱ, ভন্তে, মযং জানামা’’তি আহংসু. থেৰস্স ৱিসযন্তি থেৰস্স পঞ্ঞাৱিসযং.
নেৱ অন্তং ন কোটিং অদ্দসংসূতি একন্তি ৱত্তব্বস্স বহুভাৱতো তস্সা পুচ্ছায অত্থো এৱমন্তো এৱমৱসানকোটীতি ন পস্সিংসু ন জানিংসু. থেৰো তাসং অজ্ঝাসযং ওলোকেন্তো পব্বজ্জাৰুচিং দিস্ৱা আহ ‘‘ইদানি কিং কৰিস্সথা’’তি? উত্তৰিতৰপঞ্ঞোতি ৱাদমগ্গপৰিচযেন মেধাৱিতায চ যাদিসা তাসং পঞ্ঞা, ততো উত্তৰিতৰপঞ্ঞো.
কথামগ্গোতি ৱাদমগ্গো. তস্মা তেহি তেহি পৰপ্পৱাদাদীহি ভস্সং ৱাদমগ্গং পকাৰেহি ৱদেতীতি ভস্সপ্পৱাদকো. পণ্ডিতৱাদোতি অহং পণ্ডিতো নিপুণো বহুস্সুতোতি এৱংৱাদী. যং যং নক্খত্তাচাৰেন আদিসতীতি নক্খত্তগতিযা কালঞাণেন ‘‘অসুকদিৱসে চন্দগ্গাহো ভৱিস্সতি, সূৰিযগ্গাহো ভৱিস্সতী’’তিআদিনা যং যং আদেসং ভণতি. সাধুলদ্ধিকো ঞাণসম্পত্তিযা সুন্দৰো. আৰোপিতোতি পটিঞ্ঞাহেতুনিদস্সনাদিদোসং উপৰি আৰোপিতো ৱাদো স্ৱাৰোপিতো. দোসপদং আৰোপেন্তেন ৱাদিনা পৰৱাদিম্হি অভিভুয্য তস্স ধাতুক্খোভোপি সিযা, চিত্তৱিক্খেপেন যেন দোসো তেন সঙ্কপ্পিতো সম্পৱেধিতোতি. থূণন্তি সৰীৰং খোভিতন্তি কত্ৱা. থূণন্তি হি লোহিতপিত্তসেম্হানং অধিৱচনং সব্বঙ্গসৰীৰধাৰণতো. অপিচ থূণপদো নাম অত্থি কথামগ্গো ৱাদমগ্গং গণ্হন্তানং. সচ্চকো পন কোহঞ্ঞে ঠত্ৱা অত্তনো ৱাদপ্পভেদৱসেন পৰে ৱিম্হাপেন্তো ‘‘থূণং চেপাহ’’ন্তিআদিমাহ. সাৱকানং ৱিনযং নাম সিক্খাপদং, তঞ্চ ধম্মদেসনা হোতীতি এসা এৱ চস্স অনুসাসনীতি ৱিনযনাদিমুখেন সম্মাসম্বুদ্ধস্স মতং সাসনং পুচ্ছন্তো সচ্চকো ‘‘কথং পন, ভো, অস্সজী’’তিআদিমাহ. অথস্স থেৰো ‘‘লক্খণত্তযকথা নাম অনঞ্ঞসাধাৰণা বুদ্ধাৱেণিকা ধম্মদেসনা, তত্ৰ চ মযা অনিচ্চকথায সমুট্ঠাপিতায তং অসহন্তো সচ্চকো তুচ্ছমানেন পটপটাযন্তো কুৰুমানো লিচ্ছৱী গহেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং আগমিস্সতি, অথস্স ভগৱা ৱাদং মদ্দিত্ৱা অনিচ্চন্তি পতিট্ঠপেন্তো ধম্মং কথেস্সতি, তদা ভৱিস্সতি ৱিজহিতৱাদো সম্মাপটিপত্তিযা পতিট্ঠিতো’’তি চিন্তেত্ৱা অনিচ্চানত্তলক্খণপটিসংযুত্তং ভগৱতো অনুসাসনং দস্সেন্তো ‘‘এৱং, ভো, অগ্গিৱেস্সনা’’তিআদিমাহ.
কস্মা পনেত্থ দুক্খলক্খণং অগ্গহিতন্তি আহ ‘‘থেৰো পনা’’তিআদি. ‘‘উপাৰম্ভস্স ওকাসো হোতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তং ৱিৱৰিতুং ‘‘মগ্গফলানী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পৰিযাযেনাতি সঙ্খাৰদুক্খতাপৰিযাযেন. অযন্তি সচ্চকো. নযিদং তুম্হাকং সাসনং নামাতি যত্থ তুম্হে অৱট্ঠিতা, ইদং তুম্হাকং সব্বঞ্ঞুসাসনং নাম ন হোতি দুক্খতো অনিস্সৰণত্তা, অথ খো মহাআঘাতনং নামেতং, মহাদুক্খনিদ্দিট্ঠত্তা পন নিৰযুস্সদো নাম উস্সদনিৰযো নাম, তস্মা নত্তি নাম তুম্হাকং সুখাসা. উট্ঠাযুট্ঠাযাতি উস্সুক্কং কত্ৱা, দুক্খমেৱ জীৰাপেন্তা সব্বসো দুক্খমেৱ অনুভৱন্তা, আহিণ্ডথ ৱিচৰথাতি. সব্বমিদং তস্স মিচ্ছাপৰিকপ্পিতমেৱ. কস্মা? দুক্খসচ্চূপসঞ্হিতাযেৱ হেত্থ নিপ্পৰিযাযকথা নাম. তস্স হি পৰিঞ্ঞত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. মগ্গফলানি সঙ্খাৰভাৱেন ‘‘যদনিচ্চং, তং দুক্খ’’ন্তি পৰিযাযতো দুক্খং, ন নিপ্পৰিযাযতো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. সোতুং অযুত্তং মিচ্ছাৱাদত্তাতি অধিপ্পাযো.
৩৫৪. সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তি সন্ধাগাৰং, ৰাজকুলানং সন্থাপনঅগাৰন্তিপি সন্ধাগাৰং, তস্মিং সন্থাগাৰেতি অত্থো. একস্মিং কালে তাদিসে কালে ৰাজকিচ্চানং সন্থানমেত্থ ৱিচাৰেন্তীতি সন্ধাগাৰং, তস্মিং সন্থাগাৰেতিপি অত্থো. পতিট্ঠিতন্তি ‘‘অনিচ্চং অনত্তা’’তি চ পটিঞ্ঞাতং. ইদানেৱ পিট্ঠিং পৰিৱত্তেন্তোতি ভগৱতো নলাটং অনোলোকেত্ৱা ৱিমুখভাৱং আপজ্জন্তো. সুৰাঘৰেতি সুৰাসম্পাদকগেহে. পিট্ঠকিলঞ্জন্তি পিট্ঠঠপনকিড়ঞ্জং. ৱালন্তি চঙ্গৱাৰং. সাণসাটককৰণত্থন্তি সাণসাটকং কৰোন্তি এতেনাতি সাণসাটককৰণং, সুত্তং, তদত্থং. সাণৱাকা এতেসু সন্তীতি সাণৱাকা, সাণদণ্ডা. তে গহেত্ৱা সাণানং ধোৱনসদিসং কীড়িতজাতং যথা ‘‘উদ্দালপুপ্ফভঞ্জিকা, সাণভঞ্জিকা’’তি চ. কিং সো ভৱমানোতি কীদিসো হুত্ৱা সো ভৱমানো, কিং হোন্তো লোকে অগ্গপুগ্গলস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱাদাৰোপনং নাম ততো উত্তৰিতৰসূৰগুণো এৱ যক্খাদিভাৱেন সো ভৱমানো অভিসম্ভুণেয্য. অযং পন অপ্পানুভাৱতায পিসাচৰূপো কিং এত্তকং কালং নিদ্দাযন্তো অজ্জ পবুজ্ঝিত্ৱা এৱং ৱদতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘কিং যক্খো’’তিআদি.
৩৫৫. মহামজ্ঝন্হিকসমযেতি মহতি মজ্ঝন্হিককালে, গগনমজ্ঝে সূৰিযগতৱেলায. দিৱাপধানিকা পধানানুযুঞ্জকা. ৱত্তং দস্সেত্ৱাতি পচ্ছাভত্তং দিৱাৱিহাৰূপগমনতো পুব্বে কাতব্বৱত্তং দস্সেত্ৱা পটিপজ্জিত্ৱা. ভগৱন্তং দস্সেন্তোতি ভগৱতি গাৰৱবহুমানং ৱিভাৱেন্তো উভো হত্থে কমলমকুলাকাৰে কত্ৱা উক্খিপ্প ভগৱন্তং দস্সেন্তো.
তং সন্ধাযাতি তং অপৰিচ্ছিন্নগণনং সন্ধায এৱং ‘‘মহতিযা লিচ্ছৱিপৰিসাযা’’তি ৱুত্তং. কিং সীসেন ভূমিং পহৰন্তেনেৱ ৱন্দনা কতা হোতি? কেৰাটিকাতি সঠা. মোচেন্তাতি ভিক্খাদানতো মোচেন্তা. অৱক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৱিযাতি হেট্ঠাখিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৱিয. যত্থ কত্থচীতি অত্তনো অনুৰূপং ৱচনং অসল্লপেন্তো যত্থ কত্থচি.
৩৫৬. দিস্সতি ‘‘ইদং ইমস্স ফল’’ন্তি অপদিস্সতি এতেনাতি দেসো, কাৰণং, তদেৱ তস্স পৱত্তিট্ঠানতায ওকাসোতি আহ ‘‘কঞ্চিদেৱ দেসন্তি কঞ্চি ওকাসং কিঞ্চি কাৰণ’’ন্তি. ওকাসো ঠানন্তি চ কাৰণং ৱুচ্চতি ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.১৬১; ম. নি. ৩.১২৮-১৩১; অ. নি. ১.২৬৮-২৯৫; ৱিভ. ৮০৯). যদাকঙ্খসীতি ন ৱদন্তি অনৱসেসধম্মৱিসযত্তা পটিঞ্ঞায. তুম্হন্তি তুম্হাকং. যক্খ…পে… পৰিব্বাজকানন্তি এত্থ ‘‘পুচ্ছাৱুসো, যদাকঙ্খসী’’তিআদীনি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. আড়ৱকসুত্ত) পুচ্ছাৱচনানি যথাক্কমং যোজেতব্বানি.
ঞত্ৱা সযং লোকমিমং পৰঞ্চাতি ইদং মহাসত্তো নিৰযং সগ্গঞ্চ তেসং পচ্চক্খতো দস্সেত্ৱা আহ.
তগ্ঘ তে অহমক্খিস্সং, যথাপি কুসলো তথাতি যথা পকাৰেন সুকুসলো সব্বঞ্ঞূ জানাতি কথেতি, তথা অহং কথেস্সামি. তস্স পন কাৰণং অকাৰণঞ্চ অৱিজানন্তো ৰাজানং কৰোতু ৱা মা ৱা, অহং পন তে অক্খিস্সামীতি আহ ‘‘ৰাজা চ খো…পে… ন ৱা’’তি.
কথিতনিযামেনেৱ কথেন্তোতি তেপৰিৱট্টকথায দুক্খলক্খণম্পেস কথেস্সতি, ইধ পন অঞ্ঞথা সাৱকেন অস্সজিনা কথিতং, অঞ্ঞথা সমণেন গোতমেনাতি ৱচনোকাসপৰিহৰণত্থং দুক্খলক্খণং অনামসিত্ৱা থেৰেন কথিতনিযামেনেৱ অনিচ্চানত্তলক্খণমেৱ কথেন্তেন ভগৱতা – ‘‘ৰূপং অনত্তা যাৱ ৱিঞ্ঞাণং অনত্তা’’তি ৱুত্তে সচ্চকো তং অসম্পটিচ্ছন্তো উপমায অত্থঞাপনে উপমাপমাণং যথা ‘‘গো ৱিয গৱযো’’তি অত্তানং উপমেয্যং কত্ৱা উপমাপমাণেন পতিট্ঠাপেতুকামো আহ ‘‘উপমা মং, ভো গোতম, পটিভাতী’’তি, উপমং তে কৰিস্সামি, উপমাযপিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তীতি অধিপ্পাযো. ভগৱা উপমাসতেন, অঞ্ঞেন ৱাপি পমাণেন তৱ অত্তা পতিট্ঠাপেতুং ন লব্ভা অত্তনো ৱিয পমাণস্সপি অনুপলব্ভনতোতি আহ ‘‘পটিভাতু তং অগ্গিৱেস্সনা’’তি. যথা হি অত্তা নাম কোচি পৰমত্থতো ন উপলব্ভতি একংসেন অনুপলদ্ধিতো, এৱস্স ঞাপকপুগ্গলং পমাণম্পি ন উপলব্ভতি. তেনাহ ‘‘আহৰ তং উপমং ৱিস্সত্থো’’তি, ন তেন তৱ অত্তৱাদো পতিট্ঠং লভতীতি অধিপ্পাযো.
যং দিট্ঠং কাযিকং ৱা পুঞ্ঞাপুঞ্ঞং পুৰিসপুগ্গলে উপলব্ভতি, তেন ৱিঞ্ঞাযতি ৰূপত্তাযং পুৰিসপুগ্গলো, তথা যং দিট্ঠং সুখদুক্খপটিসংৱেদনং পুৰিসপুগ্গলে উপলব্ভতি, যং দিট্ঠং নীলাদিসঞ্জাননং, যং দিট্ঠং ৰজ্জনদুস্সনাদি, যং দিট্ঠং আৰম্মণপটিৱিজাননং পুৰিসপুগ্গলে উপলব্ভতি, তেন ৱিঞ্ঞাযতি ৱিঞ্ঞাণত্তাযং পুৰিসপুগ্গলোতি. এৱং ৰূপাদিলক্খণো অত্তা তত্থ তত্থ কাযে কল্যাণপাপকানং কম্মানং ৱিপাকং সুখদুক্খং পটিসংৱেদেতি, এৱঞ্চেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং, অঞ্ঞথা কম্মফলসম্বন্ধো ন যুজ্জেয্যাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা কিং দীপেতী’’তিআদিমাহ. তত্থ তেতি সত্তা. পতিট্ঠাযাতি নিস্সায. ‘‘ৰূপত্তাযং পুৰিসপুগ্গলো’’তিআদিনা ৰূপাদিধম্মে ‘‘অত্তা’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘ৰূপে পতিট্ঠাযা’’তিআদিং ৱদন্তো অযং নিগণ্ঠো অত্তনো ৱাদং ভিন্দতি পতিট্ঠানস্স, পতিট্ঠাযকস্স চ অভেদদীপনতো. ৰূপাদযো ৱেদনাদিসভাৱা অত্তা তন্নিস্সযেন পুঞ্ঞাদিকিৰিযাসমুপলদ্ধিতো ইধ যং নিস্সায পুঞ্ঞাদিকিৰিযা সমুপলব্ভতি, তে ৰূপাদযো সত্তসঞ্ঞিতা অত্তসভাৱা দিট্ঠা যথা তং দেৱতাদীসু, যে পন সত্তসঞ্ঞিতা ততো অঞ্ঞে অসত্তসভাৱা দিট্ঠা যথা তং কট্ঠকলিঙ্গৰাদীসূতি এৱং সাধেতব্বং অত্থং সহেতুং কত্ৱা দস্সেন্তো নিগণ্ঠো নিদস্সনং আনেসীতি আহ ‘‘অতিৱিয সকাৰণং কত্ৱা উপমং আহৰী’’তি. তস্স পন ‘‘বলকৰণীযা’’তি ৱুত্তপুৰিসপ্পযোগা ৱিয বীজগামভূতগামাপি সজীৱা এৱাতি লদ্ধীতি তে সদিসূদাহৰণভাৱেন ৱুত্তাতি দট্ঠব্বং. সচে পন যে জীৱস্স আধাৰণভাৱেন সহিতেন পৱত্তেতব্বভাৱেন সল্লক্খেতব্বা, তে সজীৱাতি ইচ্ছিতা, ন কেৱলেন পৱত্তেতব্বভাৱেন. এৱং সতি ‘‘বলকৰণীযা কম্মন্তা’’তি ৱদন্তেন ৱিসদিসূদাহৰণভাৱেন উপনীতন্তি দট্ঠব্বং.
সমত্থো নাম নত্থি অত্তৱাদভঞ্জনস্স অনত্ততাপতিট্ঠাপনস্স চ সুগতাৱেণিকত্তা. যং পনেতৰহি সাসনিকা যথাসত্তি তদুভযং কৰোন্তি, তং বুদ্ধেহি দিন্ননযে ঠত্ৱা তেসং দেসনানুসাৰতো. নিৱত্তেত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা, ৱিসুং কত্ৱাতি অত্থো. সকলং ৱেসালিন্তি সব্বৱেসালিৱাসিনং জনং নিস্সযূপচাৰেন নিস্সিতং ৱদতি যথা ‘‘গামো আগতো’’তি. সংৱট্টিত্ৱাতি সম্পিণ্ডিত্ৱা, একজ্ঝং গহেত্ৱাতি অত্থো.
৩৫৭. পতিট্ঠপেত্ৱাতি যথা তং ৱাদং ন অৱজানাতি, এৱং পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱাতি অত্থো. ঘাতি-সদ্দো হিংসনত্থো, ততো চ সদ্দৱিদূ অৰহত্থং তায-সদ্দং উপ্পাদেত্ৱা ঘাতেতাযন্তি ৰূপসিদ্ধিং ইচ্ছন্তীতি আহ ‘‘ঘাতাৰহ’’ন্তি. জাপেতাযন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৱত্তিতুঞ্চ মৰহতীতি ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো. ৱিসেসেত্ৱা দীপেতীতি ‘‘ৱত্ততি’’ইচ্চেৱ অৱত্ৱা ‘‘ৱত্তিতুঞ্চ মৰহতী’’তি দুতিযেন পদেন ভগৱতা ৱুত্তং ৱিসেসেত্ৱা দীপেতি.
পাসাদিকং অভিৰূপন্তি অভিমতৰূপসম্পন্নং সব্বাৱযৱং. ততো এৱ সুসজ্জিতং সব্বকালং সুট্ঠু সজ্জিতাকাৰমেৱ. এৱংৱিধন্তি যাদিসং সন্ধায ৱুত্তং, তং দস্সেতি ‘‘দুব্বণ্ণ’’ন্তিআদিনা. ইমস্মিং ঠানেতি ‘‘ৱত্ততি তে তস্মিং ৰূপে ৱসো’’তি এতস্মিং কাৰণগ্গহণে. কাৰণঞ্হেতং ভগৱতা গহিতং ‘‘ৱত্ততি…পে… মা অহোসী’’তি. তেনেতং দস্সেতি ৰূপং অনত্তা অৱসৱত্তনতো, যঞ্হি ৱসে ন ৱত্ততি, তং অনত্তকমেৱ দিট্ঠং যথা তং সম্পত্তি. ৱাদন্তি দোসং নিগ্গহং আৰোপেস্সতি. সত্তধা মুদ্ধা ফলতীতি সহধম্মিকসাকচ্ছাহি তথাগতে, পুচ্ছন্তে অব্যাকৰণেন ৱিহেসায কযিৰমানত্তা ততিযে ৱাৰে ধম্মতাৱসেন ৱিহেসকস্স সত্তধা মুদ্ধা ফলতি যথা তং সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞায ভগৱতো সম্মুখভাৱূপগমনে. ৱজিৰপাণি পন কস্মা ঠিতো হোতীতি? ভগৱা ৱিয অনুকম্পমানো মহন্তং ভযানকং ৰূপং মাপেত্ৱা তাসেত্ৱা ইমং দিট্ঠিং ৱিস্সজ্জাপেমীতি তস্স পুৰতো আকাসে ৱজিৰং আহৰন্তো তিট্ঠতি, ন মুদ্ধং ফালেতুকামো. ন হি ভগৱতো পুৰতো কস্সচি অনত্থো নাম হোতি. যস্মা পন ভগৱা একংসতো সহধম্মিকমেৱ পঞ্হং পুচ্ছতি, তস্মা অট্ঠকথাযং ‘‘পুচ্ছিতে’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং.
আদিত্তন্তি দিপ্পমানং. অক্খিনাসাদীনীতি আদি-সদ্দেন এড়কসীসসদিসকেসমস্সুআদীনং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘দিট্ঠিৱিস্সজ্জাপনত্থ’’ন্তি ৱত্ৱা নযিদং যদিচ্ছাৱসেন আগমনং, অথ খো আদিতো মহাব্ৰহ্মানং পুৰতো কত্ৱা অত্তনা কতপটিঞ্ঞাৱসেনাতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. ন্তি ৱজিৰপাণিং. তং সচ্চকস্স পটিঞ্ঞায পৰিৱত্তনকাৰণং. অঞ্ঞেপি নু খোতিআদি সচ্চকস্স ৱীমংসকভাৱদস্সনং. অৱীমংসকেন হি তং দিস্ৱা মহাযক্খোতি ৱদেয্য, তেনস্স অসাৰুপ্পং সিযা, অযং পন অঞ্ঞেসং অভীতভাৱং উপধাৰেত্ৱা ‘‘অদ্ধামে যক্খং ন পস্সন্তি, তস্মা ময্হমেৱ ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি তীৰেত্ৱা যুত্তপ্পত্তৱসেন পটিপজ্জি.
৩৫৮. উপধাৰেত্ৱাতি ব্যাকাতব্বমত্থং সল্লক্খেত্ৱা. এসেৱ নযোতি সঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণেসুপি সঞ্ঞায ৱিয নযোতি অত্থো. ৱুত্তৱিপৰিযাযেনাতি ‘‘অকুসলা দুক্খা ৱেদনা মা অহোসি, অকুসলা দোমনস্সসম্পযুত্তা সঞ্ঞা মা অহোসী’’তিআদিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সপ্পদট্ঠৱিসন্তি সব্বসত্তানং সপ্পদট্ঠট্ঠানে সৰীৰপদেসে পতিতং ৱিসং. অল্লীনোতি সংসিলিট্ঠো. উপগতোতি ন অপগতো. অজ্ঝোসিতোতি গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা ঠিতো. পৰিতো জানেয্যাতি সমন্ততো সব্বসো কিঞ্চিপি অসেসেত্ৱা জানেয্য. পৰিক্খেপেত্ৱাতি আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনৱসেন সব্বসো খেপেত্ৱা. তথাভূতো চস্স খযৱযং উপনেতি নামাতি আহ ‘‘খযং ৱযং অনুপ্পাদং উপনেত্ৱা’’তি.
৩৫৯. অত্তনো ৱাদস্স অসাৰভাৱতো, যথাপৰিকপ্পিতস্স ৱা সাৰস্স অভাৱতো অন্তোসাৰৱিৰহিতো ৰিত্তো. ৱিপ্পকাৰন্তি দিট্ঠিযা সীলাচাৰস্স চ ৱসেন ৱিৰূপতং সাপৰাধতং সাৱজ্জতং তেসং উপৰি আৰোপেত্ৱা. সিন্নপত্তোতি তনুকপত্তো. ৱিফাৰিতন্তি ৱিফাড়িতং.
অসাৰকৰুক্খপৰিচিতোতি পলাসাদিঅসাৰৰুক্খকোট্টনে কতপৰিচযো. থদ্ধভাৱন্তি ৱিপক্কভাৱং, তিক্খভাৱন্তি অত্থো. নত্থীতি সদা নত্থীতি ন ৱত্তব্বং. পৰিসতীতি চতুপৰিসমজ্ঝে. তথা হি ‘‘গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা পটিচ্ছন্নসৰীৰা’’তি ৱুত্তং. যন্তাৰুড়্হস্স ৱিযাতি ব্যাকৰণত্থং ৱাযমযন্তং আৰুড়্হস্স ৱিয.
৩৬০. দিট্ঠিৱিসূকানীতি দিট্ঠিকিঞ্চকানি. দিট্ঠিসঞ্চৰিতানীতি দিট্ঠিতাড়নানি. দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতানীতি দিট্ঠিইঞ্জিতানি. তেসং অধিপ্পাযং ঞত্ৱাতি তেসং লিচ্ছৱিকুমাৰানং ইঞ্জিতেনেৱ অজ্ঝাসযং জানিত্ৱা. তেনাহ ‘‘ইমে’’তিআদি.
৩৬১. যস্মিং অধিগতে পুগ্গলো সত্থুসাসনে ৱিসাৰদো হোতি পৰেহি অসংহাৰিযো, তং ঞাণং ৱিসাৰদস্স ভাৱোতি কত্ৱা ৱেসাৰজ্জন্তি আহ ‘‘ৱেসাৰজ্জপ্পত্তোতি ঞাণপ্পত্তো’’তি. ততো এৱমস্স ন পৰো পচ্চেতব্বো এতস্স অত্থীতি অপৰপ্পচ্চযো. ন পৰো পত্তিযো সদ্দহাতব্বো এতস্স অত্থীতি অপৰপ্পত্তিযো. কামং সচ্চকো সেক্খভূমি অসেক্খভূমীতি ইদং সাসনৱোহাৰং ন জানাতি. পস্সতীতি পন দস্সনকিৰিযায ৱিপ্পকতভাৱস্স ৱুত্তত্তা ‘‘ন এত্তাৱতা ভিক্খুকিচ্চং পৰিযোসিত’’ন্তি অঞ্ঞাসি, তস্মা পুন ‘‘কিত্তাৱতা পনা’’তি পুচ্ছং আৰভি. তেন ৱুত্তং ‘‘পস্সতীতি ৱুত্তত্তা’’তিআদি.
যথাভূতং পস্সতীতি দস্সনং, ৱিসিট্ঠট্ঠেন অনুত্তৰিযং, দস্সনমেৱ অনুত্তৰিযন্তি দস্সনানুত্তৰিযং, দস্সনেসু ৱা অনুত্তৰিযং দস্সনানুত্তৰিযং. লোকিযপঞ্ঞাতি চেত্থ ৱিপস্সনাপঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. সা হি সব্বলোকিযপঞ্ঞাহি ৱিসিট্ঠট্ঠেন ‘‘অনুত্তৰা’’তি ৱুত্তা. লোকিযপটিপদানুত্তৰিযেসুপি এসেৱ নযো. ইদানি নিপ্পৰিযাযতোৱ তিৱিধম্পি অনুত্তৰিযং দস্সেতুং ‘‘সুদ্ধলোকুত্তৰমেৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সতিপি সব্বেসম্পি লোকুত্তৰধম্মানং অনুত্তৰভাৱে উক্কট্ঠনিদ্দেসেন অগ্গমগ্গপঞ্ঞা ততো উত্তৰিতৰস্স অভাৱতো দস্সনানুত্তৰিযং. তেনাহ ‘‘অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠী’’তি. সেসানি মগ্গঙ্গানীতি সেসানি অৰহত্তমগ্গঙ্গানি. তানি হি মত্থকপ্পত্তানি নিব্বানগামিনী পটিপদাতি. অগ্গফলৱিমুত্তীতি অগ্গমগ্গস্স ফলৱিমুত্তি অৰহত্তফলং. খীণাসৱস্সাতি সব্বসো খীযমানাসৱস্স. নিব্বানদস্সনন্তি অগ্গমগ্গসম্মাদিট্ঠিযা সচ্ছিকিৰিযাভিসমযমাহ. তত্থ মগ্গঙ্গানীতি অট্ঠ মগ্গঙ্গানি. চতুসচ্চন্তোগধত্তা সব্বস্স ঞেয্যধম্মস্স ‘‘চত্তাৰি সচ্চানি বুদ্ধো’’তি ৱুত্তং. সচ্চানুগতসম্মোহৱিদ্ধংসনেনেৱ হি ভগৱতো সব্বসো ঞেয্যাৱৰণপ্পহানং. নিব্বিসেৱনোতি নিৰুদ্ধকিলেসৱিসেৱনো.
৩৬২. ধংসীতি অনুদ্ধংসনসীলা. অনুপহতন্তি অৱিক্খিত্তং. সকলন্তি অনূনং. কাযঙ্গন্তি কাযমেৱ অঙ্গন্তি ৱদন্তি, কাযসঙ্খাতং অঙ্গং সীসাদিঅৱযৱন্তি অত্থো. তথা ‘‘হোতু, সাধূ’’তি এৱমিদং ৱাচায অৱযৱো ৱাচঙ্গন্তি.
৩৬৩. আহৰন্তীতি অভিহৰন্তি. পুঞ্ঞন্তি পুঞ্ঞফলসঙ্খাতো আনুভাৱো. পুঞ্ঞফলম্পি হি উত্তৰপদলোপেন ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱুচ্চতি – ‘‘কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৮০). তেনাহ ‘‘আযতিং ৱিপাকক্খন্ধা’’তি. পুঞ্ঞমহীতি মহতি পুঞ্ঞফলৱিভূতি সেতচ্ছত্তমকুটচামৰাদি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিপাকক্খন্ধানংযেৱ পৰিৱাৰো’’তি. লিচ্ছৱীহি পেসিতেন খাদনীযভোজনীযেন সমণো গোতমো সসাৱকসঙ্ঘো মযা পৰিৱিসিতো, তস্মা লিচ্ছৱীনমেৱ তং পুঞ্ঞং হোতীতি. তেনাহ ‘‘তং দাযকানং সুখায হোতূ’’তি. যস্মা পন ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ সচ্চকেন দানং দিন্নং, ন লিচ্ছৱীহি, তস্মা ভগৱা সচ্চকস্স সতিং পৰিৱত্তেন্তো ‘‘যং খো’’তিআদিমাহ. তেন ৱুত্তং ‘‘ইতি ভগৱা’’তিআদি. নিগণ্ঠস্স মতেন ৱিনাযেৱাতি সচ্চকস্স চিত্তেন ৱিনা এৱ তস্স দক্খিণং খেত্তগতং কত্ৱা দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অত্তনো দিন্নং দক্খিণং…পে… নিয্যাতেসী’’তি.
চূড়সচ্চকসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.