৬. পাসৰাসিসুত্তৱণ্ণনা
২৭২. সাধুমযন্তি এত্থ সাধু-সদ্দো আযাচনত্থো, ন ‘‘সাধাৱুসো’’তিআদীসু (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮২) ৱিয অভিনন্দনাদিঅত্থোতি আহ ‘‘আযাচন্তা’’তি. তেনাহ পাড়িযং ‘‘লভেয্যামা’’তিআদি ৱুত্তং. ন সক্কোন্তি, কস্মা? বুদ্ধা হি গৰূ হোন্তি, পৰমগৰূ উত্তমং গাৰৱট্ঠানং, ন যথা তথা উপসঙ্কমনীযা. তেনাহ ‘‘একচাৰিকো সীহো’’তিআদি.
‘‘পাকটকিৰিযাযা’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তং ৱিৱৰিতুং ‘‘যং হী’’তিআদি ৱুত্তং. ভগৱা সব্বকালং কিমেৱমকাসীতি? ন সব্বকালমেৱমকাসি. যদা পন অকাসি, তং দস্সেতুং ‘‘ভগৱা পঠমবোধিয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. মনুস্সত্তভাৱেতি ইমিনা পুৰিসত্তভাৱং উল্লিঙ্গেতি. ধনপৰিচ্চাগো কতো নাম নত্থি ভগৱতো ধৰমানকালেতি অধিপ্পাযো.
মালাকচৱৰন্তি মিলাতমালাকচৱৰং. ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি অচ্ছতৰছৱিভাৱতো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘সুখুমত্তা ছৱিযা কাযে ৰজোজল্লং ন লিম্পতী’’তি. যদি এৱং কস্মা ভগৱা নহাযতীতি আহ ‘‘উতুগ্গহণত্থ’’ন্তি.
ৱিহাৰোতি জেতৱনৱিহাৰো. ৱীসতিউসভং গাৱুতস্স চতুত্থো ভাগোতি ৱদন্তি. কদাচীতি কস্মিঞ্চি বুদ্ধুপ্পাদে. অচলমেৱাতি অপৰিৱত্তমেৱ অনঞ্ঞভাৱতো, মঞ্চানং পন অপ্পমহন্ততাহি পাদানং পতিট্ঠিতট্ঠানস্স হানিৱড্ঢিযো হোন্তিযেৱ.
যন্তনাড়িকাহি পৰিপুণ্ণসুৱণ্ণৰসধাৰাহি. ন্হানৱত্তন্তি ‘‘পব্বজিতেন নাম এৱং ন্হাযিতব্ব’’ন্তি নহানচাৰিত্তং দস্সেত্ৱা. যস্মা ভগৱতো সৰীৰং সুধন্তচামীকৰসমানৱণ্ণং সুপৰিসোধিতপৱাড়ৰুচিৰকৰচৰণাৱৰং সুৱিসুদ্ধনীলৰতনাৱড়িসদিসকেসতনুৰুহং, তস্মা তহং তহং ৱিনিস্সতজাতিহিঙ্গুলকৰসূপসোভিতং উপৰি মহগ্ঘৰতনাৱড়িসঞ্ছাদিতং জঙ্গমমিৱ কনকগিৰিসিখৰং ৱিৰোচিত্থ. তস্মিঞ্চ সমযে দসবলস্স সৰীৰতো নিক্খমিত্ৱা ছব্বণ্ণৰস্মিযো সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পমাণে পদেসে আধাৱন্তী ৱিধাৱন্তী ৰতনাৱড়িৰতনদাম-ৰতনচুণ্ণ-ৱিপ্পকিণ্ণং ৱিয, পসাৰিতৰতনচিত্তকঞ্চনপট্টমিৱ, আসিঞ্চমানলাখাৰসধাৰা-চিতমিৱ, উক্কাসতনিপাতসমাকুলমিৱ, নিৰন্তৰং ৱিপ্পকিণ্ণ-কণিকাৰ-কিঙ্কিণিক-পুপ্ফমিৱ, ৱাযুৱেগসমুদ্ধত-চিনপিট্ঠচুণ্ণ-ৰঞ্জিতমিৱ, ইন্দধনু-ৱিজ্জুলতা-ৱিতানসন্থতমিৱ, গগনতলং তং ঠানং পৱনঞ্চ সম্মা ফৰন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱণ্ণভূমি নামেসা’’তিআদি. অত্থন্তি উপমেয্যত্থং. উপমাযোতি ‘‘ঈদিসো চ হোতী’’তি যথাৰহং তদনুচ্ছৱিকা উপমা. কাৰণানীতি উপমুপমেয্যসম্বন্ধৱিভাৱনানি কাৰণানি. পূৰেত্ৱাতি ৱণ্ণনং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা. থামো ৱেদিতব্বো ‘‘অতিত্থে পক্খন্দো’’তি অৱত্তব্বত্তা.
২৭৩. কণ্ণিকাতি সৰীৰগতবিন্দুকতানি মণ্ডলানি. পৰিক্খাৰভণ্ডন্তি উত্তৰাসঙ্গং সঙ্ঘাটিঞ্চ সন্ধায ৱদতি. কিং পনাযং নযো বুদ্ধানম্পি সৰীৰে হোতীতি? ন হোতি, ৱত্তদস্সনত্থং পনেতং কতন্তি দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধানং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. গমনৱসেন কাযস্সাভিনীহৰণং গমনাভিহাৰো. যথাধিপ্পাযাৱত্তনং অধিপ্পাযকোপনং.
অঞ্ঞতৰায পাৰমিযাতি নেক্খম্মপাৰমিযা. ৱীৰিযপাৰমিযাতি অপৰে. মহাভিনিক্খমনস্সাতি মহন্তস্স চৰিমভৱে অভিনিক্খমনস্স. তঞ্হি মহন্তং ভোগক্খন্ধং মহন্তঞ্চ ঞাতিপৰিৱট্টং মহন্তঞ্চ চক্কৱত্তিসিৰিং পজহিত্ৱা সদেৱকস্স লোকস্স সমাৰকস্স চ অচিন্তেয্যাপৰিমেয্যভেদস্স মহতো অত্থায হিতায সুখায পৱত্তত্তা মহনীযতায চ মহন্তং অভিনিক্খমনন্তি ৱুচ্চতি.
পুৰিমোতি ‘‘কতমায নু কথায সন্নিসিন্না ভৱথা’’তি এৱং ৱুত্তঅত্থো. কা চ পন ৱোতি এত্থ চ-সদ্দো ব্যতিৰেকে. তেন যথাপুচ্ছিতায কথায ৱক্খমানং ৱিপ্পকতভাৱং জোতেতি. পন-সদ্দো ৱচনালঙ্কাৰে. যায হি কথায তে ভিক্খূ সন্নিসিন্না, সা এৱ অন্তৰাকথাভূতা ৱিপ্পকতা ৱিসেসেন পুন পুচ্ছীযতি. অঞ্ঞাতি অন্তৰা-সদ্দস্স অত্থমাহ. অঞ্ঞত্থো হি অযং অন্তৰা-সদ্দো ‘‘ভূমন্তৰং (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা) সমযন্তৰ’’ন্তিআদীসু ৱিয, অন্তৰাতি ৱা ৱেমজ্ঝেতি অত্থো. দসকথাৱত্থুনিস্সিতাতি ‘‘কিং সীলং নাম, কথঞ্চ পূৰেতব্বং, কানি চস্স সংকিলেসৱোদানানী’’তিআদিনা অপ্পিচ্ছাদিনিস্সিতা সীলাদিনিস্সিতা চ কথা. অৰিযোতি নিদ্দোসো. অথ ৱা অত্থকামেহি অৰণীযোতি অৰিযো, অৰিযানং অযন্তি ৱা অৰিযোতি. ভাৱনামনসিকাৰৱসেন তুণ্হী ভৱন্তি, ন একচ্চবাহিৰকপব্বজিতা ৱিয মূগব্বতসমাদানেন. দুতিযজ্ঝানম্পি অৰিযো তুণ্হীভাৱো ৱচীসঙ্খাৰপহানতো. মূলকম্মট্ঠানন্তি পাৰিহাৰিয কম্মট্ঠানম্পি. ঝানন্তি দুতিযজ্ঝানং.
২৭৪. ‘‘সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱয’’ন্তি (ম. নি. ১.২৭৩; উদা. ১২, ২৮, ২৯) অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন দেসনা পৱত্তাতি তস্সা উপৰিদেসনায সম্বন্ধং দস্সেতুং ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিযেসনাতি কো অনুসন্ধী’’তি অনুসন্ধিং পুচ্ছতি. অযং তুম্হাকং পৰিযেসনাতি যা মহাভিনিক্খমনপটিবদ্ধা ধম্মী কথা, সা তুম্হাকং ধম্মপৰিযেসনা ধম্মৱিচাৰণা অৰিযপৰিযেসনা নাম. অপাযমগ্গন্তি অনত্থাৱহং মগ্গং. উদ্দেসানুক্কমং ভিন্দিত্ৱাতি উদ্দেসানুপুব্বিং লঙ্ঘিত্ৱা. ধম্ম-সদ্দো ‘‘অমোসধম্মং নিব্বান’’ন্তিআদীসু ৱিয পকতিপৰিযাযো. জাযনসভাৱোতি জাযনপকতিকোতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
সব্বত্থাতি যথা ‘‘পুত্তভৰিয’’ন্তি দ্ৱন্দসমাসৱসেন একত্তং, এস নযো সব্বত্থ ‘‘দাসিদাস’’ন্তিআদীসু সব্বপদেসু. পৰতো ৱিকাৰং অনাপজ্জিত্ৱা সব্বদা জাতৰূপমেৱ হোতীতি জাতৰূপং, সুৱণ্ণং. ধৱলসভাৱতায ৰঞ্জীযতীতি ৰজতং, ৰূপিযং. ইধ পন সুৱণ্ণং ঠপেত্ৱা যং কিঞ্চি উপভোগপৰিভোগাৰহং ৰজতংতেৱ গহিতং. উপধীযতি এত্থ দুক্খন্তি উপধযো. চুতীসঙ্খাতং মৰণন্তি একভৱপৰিযাপন্নং খন্ধনিৰোধসঙ্খাতং মৰণমাহ. খণিকনিৰোধো পন খণে খণে. তেনাহ ‘‘সত্তানং ৱিযা’’তি. সংকিলিস্সতীতি দূসৱিসেন ৱিয অত্তানং দূসিস্সতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, জাতৰূপস্স উপক্কিলেসা অযো লোহ’’ন্তিআদি (অ. নি. ৫.২৩). মলং গহেত্ৱাতি যেহি সহযোগতো মলিনং হোতি, তেসং মলিনভাৱপচ্চযানং ৱসেন মলং গহেত্ৱা. জীৰণতো জৰাধম্মৱাৰে জাতৰূপং গহিতন্তি যোজনা. যে পন জাতিধম্মৱাৰেপি জাতৰূপং ন পঠন্তি, তেসং ইতৰেসং ৱিয জীৰণধম্মৱাৰে সৰূপতো অনাগতম্পি উপধিগ্গহণেন গহিতমেৱাতি দট্ঠব্বং. পৰিগ্গহে ঠিতানং পন ৱসেন ৱুচ্চমানে অপাকটানম্পি জাতিজৰামৰণানং ৱসেন যোজনা লব্ভতেৱ. জাতৰূপসীসেন চেত্থ সব্বস্সপি অনিন্দ্ৰিযবদ্ধস্স গহণং দট্ঠব্বং, পুত্তভৰিযাদিগ্গহণেন ৱিয মিত্তামচ্চাদিগ্গহণং.
২৭৫. অৰিযেহি পৰিযেসনা, অৰিযানং পৰিযেসনাতি ৱা অৰিযপৰিযেসনাতি সমাসদ্ৱযং দস্সেতি ‘‘অযং, ভিক্খৱে’’তিআদিনা.
২৭৬. মূলতো পট্ঠাযাতি যং মহাভিনিক্খমনস্স মূলভাৱেসুআদীনৱদস্সনং, ততো পট্ঠায. যস্মা তে ভিক্খূ তত্থ মহাভিনিক্খমনকথায সন্নিসিন্না, সা চ নেসং অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা, তস্মা ভগৱা তেসং মূলতো পট্ঠায মহাভিনিক্খমনকথং কথেতুং আৰভি. অহম্পি পুব্বেতি ৱিসেসৱচনং অপৰিপক্কঞাণেন সযং চৰিমভৱে তীসু পাসাদেসু তিৱিধনাটকপৰিৱাৰস্স দিব্বসম্পত্তিসদিসায মহাসম্পত্তিযা অনুভৱনং, অভিনিক্খমিত্ৱা পধানপদহনৱসেন অত্তকিলমথানুযোগঞ্চ সন্ধাযাহ. অনৰিযপৰিযেসনং পৰিযেসিন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. পঞ্চৱগ্গিযাপীতি যথাসকং গিহিভোগং অনুযুত্তা তং পহায পব্বজিত্ৱা অত্তকিলমথানুযোগে ঠিতা সত্থু ধম্মচক্কপৱত্তনদেসনায (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৩; পটি. ম. ২.৩০) তম্পি পহায অৰিযপৰিযেসনং পৰিযেসিংসূতি.
২৭৭. কামং দহৰ-সদ্দো ‘‘দহৰং কুমাৰং মন্দং উত্তানসেয্যক’’ন্তি (ম. নি. ১.৪৯৬) এত্থ বালদাৰকে আগতো, ‘‘ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো’’তি পন ৱক্খমানত্তা যুৱাৱত্থা ইধ দহৰ-সদ্দেন ৱুত্তাতি আহ ‘‘তৰুণোৱ সমানো’’তি. পঠমৱযেন একূনতিংসৱযত্তা. জাতিযা হি যাৱ তেত্তিংসৱযা পঠমৱযো. অনাদৰত্থে সামিৱচনং যথা ‘‘দেৱদত্তস্স ৰুদন্তস্স পব্বজী’’তি. কামং অস্সুমুচ্চনং ৰোদনং, তং অস্সুমুখানন্তি ইমিনা পকাসিতং, তং পন ৱত্ৱা ‘‘ৰুদন্তান’’ন্তি ৱচনং বলৱসোকসমুট্ঠানং আৰোদনৱত্থুং পকাসেতীতি আহ ‘‘কন্দিত্ৱা ৰোদমানান’’ন্তি. কিং কুসলন্তি গৱেসমানোতি কিন্তি সব্বসো অৱজ্জৰহিতং একন্ত নিয্যানিকং পৰিযেসমানো. ৱৰপদন্তি ৱট্টদুক্খনিস্সৰণত্থিকেহি একন্তেন ৱৰণীযট্ঠেন ৱৰং, পজ্জিতব্বট্ঠেন পদং. তুঙ্গসৰীৰতায দীঘো, পিঙ্গলচক্খুতায পিঙ্গলোতি দীঘপিঙ্গলো. ধম্মোতি ৱিনযো, সমযোতি অত্থো. সুত্ৱাৱ উগ্গণ্হিন্তি তেন ৱুচ্চমানস্স সৱনমত্তেনেৱ উগ্গণ্হিং ৱাচুগ্গতং অকাসিং.
পটিলপনমত্তকেনাতি পুন লপনমত্তকেন. জানাতীতি ঞাণো, ঞাণোতি ৱাদো ঞাণৱাদো, তং ঞাণৱাদং. ‘‘ৱদামী’’তি আগতত্তা অট্ঠকথাযং ‘‘জানামী’’তি উত্তমপুৰিসৱসেন অত্থো ৱুত্তো. অঞ্ঞেপি বহূতি অঞ্ঞেপি বহূ মম তথাভাৱং জানন্তা ‘‘অযং ইমং ধম্মং জানাতী’’তি, ‘‘অকম্পনীযতায থিৰো’’তি ৱা এৱং ৱদন্তি. লাভীতি অঞ্ঞাসীতি ধম্মস্স উদ্দিসনেন মহাপঞ্ঞতায ‘‘অযং অত্তনা গতমগ্গং পৱেদেতি, ন অনুস্সুতিকো’’তি অঞ্ঞাসি. অস্সাতি বোধিসত্তস্স. এতদহোসীতি এতং ‘‘ন খো আড়াৰো কালামো’’তিআদি মনসি অহোসি, চিন্তেসীতি অত্থো.
হেট্ঠিমসমাপত্তীহি ৱিনা উপৰিমসমাপত্তীনং সম্পাদনস্স অসম্ভৱতো ‘‘সত্ত সমাপত্তিযো মং জানাপেসী’’তি আহ. পযোগং কৰেয্যন্তি ভাৱনং অনুযুঞ্জেয্যন্তি অত্থো. এৱমাহাতি এৱং ‘‘অহং, আৱুসো’’তিআদিমাহ, সত্তন্নং সমাপত্তীনং অধিগমং পচ্চঞ্ঞাসীতি অত্থো.
অনুসূযকোতি অনিস্সুকী. তেন মহাপুৰিসে পসাদং পৱেদেসি. বোধিসত্তস্স তা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা ঠিতস্স পুৰিমজাতিপৰিচযেন ঞাণস্স চ মহন্ততায তাসং গতি চ অভিসম্পৰাযো চ উপট্ঠাসি. তেন ‘‘ৱট্টপৰিযাপন্না এৱেতা’’তি নিচ্ছযো উদপাদি. তেনাহ ‘‘নাযং ধম্মো নিব্বিদাযা’’তিআদি. একচ্চানং ৱিৰাগভাৱনাসমতিক্কমাৱহোপি নেৱ তেসম্পি অচ্চন্তায সমতিক্কমাৱহো, সযঞ্চ ৱট্টপৰিযাপন্নোযেৱ, তস্মা নেৱ ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায, যদগ্গেন ন নিব্বিদায, তদগ্গেন ন ৱিৰজ্জনত্থায, ৰাগাদীনং পাপধম্মানং ন নিৰুজ্ঝনত্থায, ন উপসমত্থায, তস্মা তং অভিঞ্ঞেয্যধম্মং ন অভিজাননত্থায…পে… সংৱত্ততীতি যোজনা.
যাৱদেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনুপপত্তিযাতি সত্তসু সমাপত্তীসু উক্কট্ঠং গহেত্ৱা ৱদতি. উট্ঠায সমুট্ঠায অচুতিধম্মং পৰিযেসিতুং যুত্তত্তা তঞ্চ অনতিক্কন্তজাতিধম্মমেৱাতি মহাসত্তো পজহতীতি আহ ‘‘যঞ্চ ঠানং পাপেতী’’তিআদি. ততো পট্ঠাযাতি যদা সমাপত্তিধম্মস্স গতিঞ্চ অভিসম্পৰাযঞ্চ অব্ভঞ্ঞাসি, ততো পট্ঠায. মক্খিকাৱসেনাতি ভোজনস্স মক্খিকামিস্সতাৱসেন. মনং ন উপ্পাদেতি ভুঞ্জিতুন্তি অধিপ্পাযো. মহন্তেন উস্সাহেনাতি ইদং কতিপাহং তত্থ ভাৱনানুযোগমত্তং সন্ধায ৱুত্তং, ন অঞ্ঞেসং ৱিয কসিণপৰিকম্মাদিকৰণং. ন হি অন্তিমভৱিকবোধিসত্তানং সমাপত্তিনিব্বত্তনে ভাৰিযং নাম. অনলঙ্কৰিত্ৱাতি অনু অনু অলংকত্ৱা পুনপ্পুনং ‘‘ইমিনা ন কিঞ্চি পযোজন’’ন্তি কত্ৱা.
২৭৮. ৱাচায উগ্গহিতমত্তোৱাতি এত্থ পুব্বে ৱুত্তনযানুসাৰেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
২৭৯. মহাৱেলা ৱিয মহাৱেলা, ৱিপুলৱালিকপুঞ্জতায মহন্তো ৱেলাতটো ৱিযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো’’তি. উৰু মৰু সিকতা ৱালুকা ৱণ্ণু ৱালিকাতি ইমে সদ্দা সমানত্থা, ব্যঞ্জনমেৱ নানং.
সেনা নিগচ্ছি নিৱিসি এত্থাতি সেনানিগমো, সেনায নিৱিট্ঠট্ঠানং. সেনানিগামোতি পন অযং সমঞ্ঞা অপৰকালিকা. গোচৰগামনিদস্সনঞ্চেতং. উপৰিসুত্তস্মিন্তি মহাসচ্চকসুত্তে. ইধ পন বোধিপল্লঙ্কো অধিপ্পেতো অৰিযপৰিযেসনায ৱুচ্চমানত্তা.
২৮০. ‘‘ঞাণদস্সন’’ন্তি চ একজ্ঝং গহিতপদদ্ৱযৱিসযৱিসেসস্স অনামট্ঠত্তা ‘‘মে’’তি চ গহিতত্তা অনৱসেসঞেয্যাৱবোধনসমত্থমেৱ ঞাণৱিসেসং বোধেতি, ন ঞাণমত্তং, ন দস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘সব্বধম্মদস্সনসমত্থঞ্চ মে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং উদপাদী’’তি. অকুপ্পতাযাতি ৱিমোক্খন্ততায সব্বসো পটিপক্খধম্মেহি অসঙ্খোভনীযতায. তেনাহ ‘‘ৰাগাদীহি ন কুপ্পতী’’তি. আৰম্মণসন্ততাযপি তদাৰম্মণানং অত্থি ৱিসেসো যথা তং ‘‘আনেঞ্জৱিহাৰে’’তি আহ ‘‘অকুপ্পাৰম্মণতায চা’’তি. পচ্চৱেক্খণঞাণম্পীতি ন কেৱলং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৱ, অথ খো যথাধিগতে পটিৱেধসদ্ধম্মে একূনৱীসতিৱিধপচ্চৱেক্খণঞাণম্পি.
২৮১. পটিৱিদ্ধোতি (দী. নি. টী. ২.৬৪; সং. নি. টী. ১.১.১৭২; সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.৭) সযম্ভুঞাণেন ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদিনা পটিমুখং নিব্বিজ্ঝনৱসেন পত্তো, যথাভূতং অৱবুদ্ধোতি অত্থো. গম্ভীৰোতি মহাসমুদ্দো ৱিয মকসতুণ্ডসূচিযা অঞ্ঞত্ৰ সমুপচিতপৰিপক্কঞাণসম্ভাৰেহি অঞ্ঞেসং ঞাণেন অলব্ভনেয্যপতিট্ঠো. তেনাহ ‘‘উত্তানভাৱপটিক্খেপৱচনমেত’’ন্তি. যো অলব্ভনেয্যপতিট্ঠো, সো ওগাহিতুমসক্কুণেয্যতায সৰূপতো চ পস্সিতুং ন সক্কাতি আহ ‘‘গম্ভীৰত্তাৱ দুদ্দসো’’তি. দুক্খেন দট্ঠব্বোতি কিচ্ছেন কেনচিদেৱ দট্ঠব্বো. যং পন দট্ঠুমেৱ ন সক্কা, তস্স ওগাহেত্ৱা অনু অনু বুজ্ঝনে কথা এৱ নত্থীতি আহ ‘‘দুদ্দসত্তাৱ দুৰনুবোধো’’তি. দুক্খেন অৱবুজ্ঝিতব্বো অৱবোধস্স দুক্কৰভাৱতো. ইমস্মিং ঠানে – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো দুক্কৰতৰং ৱা দুৰভিসম্ভৱতৰং ৱা’’তি সুত্তপদং (সং. নি. ৫.১১১৫) ৱত্তব্বং. সন্তাৰম্মণতায ৱা সন্তো. নিব্বুতসব্বপৰিড়াহতায নিব্বুতো. পধানভাৱং নীতোতি ৱা পণীতো. অতিত্তিকৰট্ঠেন অতপ্পকো সাদুৰসভোজনং ৱিয. এত্থ চ নিৰোধসচ্চং সন্তং আৰম্মণন্তি সন্তাৰম্মণং, মগ্গসচ্চং সন্তং সন্তাৰম্মণঞ্চাতি সন্তাৰম্মণং. অনুপসন্তসভাৱানং কিলেসানং সঙ্খাৰানঞ্চ অভাৱতো নিব্বুতসব্বপৰিড়াহতায সন্তপণীতভাৱেনেৱ চ অসেচনকতায অতপ্পকতা দট্ঠব্বা. তেনাহ ‘‘ইদং দ্ৱযং লোকুত্তৰমেৱ সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. উত্তমঞাণৱিসযত্তা ন তক্কেন অৱচৰিতব্বো, ততো এৱ নিপুণঞাণগোচৰতায চ সণ্হো. সুখুমসভাৱত্তা চ নিপুণো, বালানং অৱিসযত্তা পণ্ডিতেহি এৱ ৱেদিতব্বোতি পণ্ডিতৱেদনীযো. আলীযন্তি অভিৰমিতব্বট্ঠেন সেৱীযন্তীতি আলযা, পঞ্চ কামগুণা. আলযন্তি অল্লীযন্তী অভিৰমণৱসেন সেৱন্তীতি আলযা, তণ্হাৱিচৰিতানি. ৰমন্তীতি ৰতিং ৱিন্দন্তি কীড়ন্তি লড়ন্তি. আলযৰতাতি আলযনিৰতা.
ঠানং সন্ধাযাতি ঠান-সদ্দং সন্ধায. অত্থতো পন ঠানন্তি চ পটিচ্চসমুপ্পাদো এৱ অধিপ্পেতো. তিট্ঠতি ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ঠানং, সঙ্খাৰাদীনং পচ্চযভূতা অৱিজ্জাদযো. ইমেসং সঙ্খাৰাদীনং পচ্চযাতি ইদপ্পচ্চযা, অৱিজ্জাদযোৱ. ইদপ্পচ্চযা এৱ ইদপ্পচ্চযতা যথা ‘‘দেৱো এৱ দেৱতা’’তি, ইদপ্পচ্চযানং ৱা অৱিজ্জাদীনং অত্তনো ফলং পতি পচ্চযভাৱো উপ্পাদনসমত্থতা ইদপ্পচ্চযতা. তেন সমত্থপচ্চযলক্খণো পটিচ্চসমুপ্পাদো দস্সিতো হোতি. পটিচ্চ সমুপ্পজ্জতি ফলং এতস্মাতি পটিচ্চসমুপ্পাদো. পদদ্ৱযেনপি ধম্মানং পচ্চযট্ঠো এৱ ৱিভাৱিতো. তেনাহ ‘‘সঙ্খাৰাদিপচ্চযানং এতং অধিৱচন’’ন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাযং (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৫৭২-৫৭৩) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.
সব্বসঙ্খাৰসমথোতিআদি সব্বন্তি সব্বসঙ্খাৰসমথাদিসদ্দাভিধেয্যং সব্বং অত্থতো নিব্বানমেৱ. ইদানি তস্স নিব্বানভাৱং দস্সেতুং ‘‘যস্মা হী’’তিআদি ৱুত্তং. ন্তি নিব্বানং. আগম্মাতি পটিচ্চ অৰিযমগ্গস্স আৰম্মণপচ্চযভাৱহেতু. সম্মন্তীতি অপ্পটিসন্ধিকূপসমৱসেন সম্মন্তি. তথা সন্তা সৱিসেসং উপসন্তা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ৱূপসম্মন্তী’’তি. এতেন ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা সম্মন্তি এত্থাতি সব্বসঙ্খাৰসমথো, নিব্বান’’ন্তি দস্সেতি. সব্বসঙ্খতৱিসংযুত্তে চ নিব্বানে সব্বসঙ্খাৰৱূপসমপৰিযাযো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. পটিনিস্সট্ঠাতি সমুচ্ছেদৱসেন পৰিচ্চত্তা হোন্তি. সব্বা তণ্হাতি অট্ঠসতপ্পভেদা সব্বাপি তণ্হা. সব্বে কিলেসৰাগাতি কামৰাগৰূপৰাগাদিভেদা সব্বেপি কিলেসভূতা ৰাগা, সব্বেপি ৱা কিলেসা ইধ ‘‘কিলেসৰাগা’’তি ৱেদিতব্বা, ন লোভৱিসেসা এৱ চিত্তস্স ৱিপৰিণতভাৱাপাদনতো. যথাহ ‘‘ৰত্তম্পি চিত্তং ৱিপৰিণতং, দুট্ঠম্পি চিত্তং ৱিপৰিণতং, মূড়্হম্পি চিত্তং ৱিপৰিণত’’ন্তি (পাৰা. ২৭১). ৱিৰজ্জন্তীতি পলুজ্জন্তি.
চিৰনিসজ্জাচিৰভাসনেহি পিট্ঠিআগিলাযনতালুগলসোসাদিৱসেন কাযকিলমথো চেৱ কাযৱিহেসা চ ৱেদিতব্বা. সা চ খো দেসনায অত্থং অজানন্তানং ৱসেন ৱুত্তা, জানন্তানং পন দেসনায কাযপৰিস্সমোপি সত্থু অপৰিস্সমোৱ. তেনাহ ভগৱা – ‘‘ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসী’’তি (উদা. ১০). তেনেৱাহ ‘‘যা অজানন্তানং দেসনা নাম, সো মম কিলমথো অস্সা’’তি. উভযন্তি চিত্তকিলমথো চেৱ চিত্তৱিহেসা চাতি উভযম্পেতং বুদ্ধানং নত্থি বোধিমূলেযেৱ সমুচ্ছিন্নত্তা.
অনুব্ৰূহনং সম্পিণ্ডনং. সোতি ‘‘অপিস্সূ’’তি নিপাতো. মন্তি পটি-সদ্দযোগেন সামিঅত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘মমা’’তি. ৱুদ্ধিপ্পত্তা ৱা অচ্ছৰিযা অনচ্ছৰিযা. ৱুদ্ধিঅত্থোপি হি অ-কাৰো হোতি যথা ‘‘অসেক্খা ধম্মা’’তি (ধ. স. ১১.তিকমাতিকা). কপ্পানং সতসহস্সং চত্তাৰি চ অসঙ্খ্যেয্যানি সদেৱকস্স লোকস্স ধম্মসংৱিভাগকৰণত্থমেৱ পাৰমিযো পূৰেত্ৱা ইদানি অধিগতধম্মৰজ্জস্স তত্থ অপ্পোস্সুক্কতাপত্তিদীপনতা, গাথাত্থস্স অচ্ছৰিযতা, তস্স ৱুদ্ধিপ্পত্তি চাতি ৱেদিতব্বং. অত্থদ্ৱাৰেন হি গাথানং অনচ্ছৰিযতা. গোচৰা অহেসুন্তি উপট্ঠহেসুং. উপট্ঠানঞ্চ ৱিতক্কেতব্বতাতি আহ ‘‘পৰিৱিতক্কযিতব্বতং পাপুণিংসূ’’তি.
যদি সুখাপটিপদাৱ, কথং কিচ্ছতাতি আহ ‘‘পাৰমীপূৰণকালে পনা’’তিআদি. এৱমাদীনি দুপ্পৰিচ্চজানি দেন্তস্স. হ-ইতি ৱা ‘‘ব্যত্ত’’ন্তি এতস্মিং অত্থে নিপাতো. একংসত্থেতি কেচি. হ ব্যত্তং, একংসেন ৱা অলং নিপ্পযোজনং এৱং কিচ্ছেন অধিগতস্স ধম্মস্স দেসিতন্তি যোজনা. হলন্তি ৱা ‘‘অল’’ন্তি ইমিনা সমানত্থং পদং ‘‘হলন্তি ৱদামী’’তিআদীসু (দী. নি. টী. ২.৬৫; সং. নি. টী. ১.১.১৭২) ৱিয. ৰাগদোসপৰিফুট্ঠেহীতি ফুট্ঠৱিসেন ৱিয সপ্পেন ৰাগেন দোসেন চ সম্ফুট্ঠেহি অভিভূতেহি. ৰাগদোসানুগতেহীতি ৰাগেন চ দোসেন চ অনুবন্ধেহি.
কামৰাগৰত্তা ভৱৰাগৰত্তা চ নীৱৰণেহি নিৱুততায, দিট্ঠিৰাগৰত্তা ৱিপৰীতাভিনিৱেসেন. ন দক্খন্তীতি যাথাৱতো ধম্মং ন পটিৱিজ্ঝিস্সন্তি. এৱং গাহাপেতুন্তি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা সভাৱেন যাথাৱতো ধম্মং জানাপেতুং. ৰাগদোসপৰেততাপি নেসং সম্মূড়্হভাৱেনেৱাতি আহ ‘‘তমোখন্ধেন আৱুটা’’তি.
২৮২. ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কতাপত্তিযা কাৰণং ৱিভাৱেতুং ‘‘কস্মা পনা’’তিআদিনা সযমেৱ চোদনং সমুট্ঠাপেতি. তত্থ অঞ্ঞাতৱেসেনাতি ইমস্স ভগৱতো সাৱকভাৱূপগমনেন অঞ্ঞাতৰূপেন. তাপসৱেসেনাতি কেচি. সো পন অৰহত্তাধিগমেনেৱ ৱিগচ্ছেয্য. তিৱিধং কাৰণং অপ্পোস্সুক্কতাপত্তিযা পটিপক্খস্স বলৱভাৱো, ধম্মস্স গম্ভীৰতা, তত্থ চ সাতিসযং গাৰৱন্তি, ত দস্সেতুং ‘‘তস্স হী’’তিআদি আৰদ্ধং. (তত্থ পটিপক্খা নাম ৰাগাদযো কিলেসা সম্মাপটিপত্তিযা অন্তৰাযকৰত্তা. তেসং বলৱভাৱতো চিৰপৰিভাৱনায সত্তসন্তানতো দুব্বিসোধিযতায তে সত্তে মত্তহত্থিনো ৱিয দুব্বলপুৰিসং অধিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা অনযব্যসনং আপাদেন্তা অনেকসতযোজনাযামৱিত্থাৰং সুনিচিতং ঘনসন্নিৱেসং কণ্টকদুগ্গম্পি অধিসেন্তি. দূৰপ্পভেদদুচ্ছেজ্জতাহি দুব্বিসোধিযতং পন দস্সেতুং ‘‘অথস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ চ অন্তো অমট্ঠতায কঞ্জিযপুণ্ণা লাবু. চিৰপাৰিৱাসিকতায তক্কভৰিতা চাটি. স্নেহতিন্তদুব্বলভাৱেন ৱসাপীতপিলোতিকা. তেলমিস্সিততায অঞ্জনমক্খিতহত্থো দুব্বিসোধনীযা ৱুত্তা, হীনূপমা চেতা ৰূপপবন্ধভাৱতো অচিৰকালিকত্তা চ মলীনতায, কিলেসসংকিলেসো এৱ পন দুব্বিসোধনীযতৰো অনাদিকালিকত্তা অনুসযিতত্তা চ. তেনাহ ‘‘অতিসংকিলিট্ঠা’’তি. যথা চ দুব্বিসোধনীযতৰতায, এৱং গম্ভীৰদুদ্দসদুৰনুবোধানম্পি ৱুত্তউপমা হীনূপমাৱ).
পটিপক্খৱিগমনেন গম্ভীৰোপি ধম্মো সুপাকটো ভৱেয্য. পটিপক্খৱিগমনং পন সম্মাপটিপত্তিপটিবদ্ধং, সা সদ্ধম্মস্সৱনাধীনা. তং সত্থৰি ধম্মে চ পসাদাযত্তং, সো গৰুট্ঠানিযানং অজ্ঝেসনহেতুকোতি পনাড়িকায সত্তানং ধম্মসম্পটিপত্তিযা ব্ৰহ্মযাচনানিমিত্তন্তি তং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ.
উপক্কিলেসভূতং অপ্পং ৰাগাদিৰজং এতস্সাতি অপ্পৰজং, অপ্পৰজং অক্খি পঞ্ঞাচক্খু যেসং তে তংসভাৱাতি কত্ৱা অপ্পৰজক্খজাতিকাতি অযমত্থো ৱিভাৱিতো ‘‘পঞ্ঞামযে’’তিআদিনা. অপ্পং ৰাগাদিৰজং যেসং তংসভাৱা অপ্পৰজক্খজাতিকাতি এৱম্পি সদ্দত্থো সম্ভৱতি. দানাদিদসপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি সৰণগমনপৰহিতপৰিণামনেহি সদ্ধিং (দ্ৱাদস হোন্তীতি) ‘‘দ্ৱাদসপুঞ্ঞকিৰিযৱসেনা’’তি ৱুত্তং.
ৰাগাদিমলেন সমলেহি পূৰণাদীহি ছহি সত্থাৰেহি সত্থুপটিঞ্ঞেহি কব্বৰচনাৱসেন চিন্তাকৱিআদিভাৱে ঠত্ৱা তক্কপৰিযাহতং ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভানং চিন্তিতো. তে কিৰ বুদ্ধকোলাহলানুস্সৱেন সঞ্জাতকুতূহলং লোকং ৱঞ্চেত্ৱা কোহঞ্ঞে ঠত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পটিজানন্তা যং কিঞ্চি অধম্মংযেৱ ধম্মোতি দীপেসুং. তেনাহ ‘‘তে হি পুৰেতৰং উপ্পজ্জিত্ৱা’’তিআদি. অপাপুৰেতন্তি এতং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানতো পভুতি পিহিতং নিব্বাননগৰস্স মহাদ্ৱাৰং অৰিযমগ্গং সদ্ধম্মদেসনাহত্থেন অপাপুৰ ৱিৱৰ.
সেলপব্বতো উচ্চো হোতি থিৰো চ, ন পংসুপব্বতো মিস্সকপব্বতো চাতি আহ ‘‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনী’’তি. ধম্মমযং পাসাদন্তি লোকুত্তৰধম্মমাহ. সো হি সব্বসো পসাদাৱহো, সব্বধম্মে অতিক্কম্ম অব্ভুগ্গতট্ঠেন পাসাদসদিসো চ. পঞ্ঞাপৰিযাযো ৱা ইধ ধম্ম-সদ্দো. সা হি অব্ভুগ্গতট্ঠেন ‘‘পাসাদো’’তি অভিধম্মে (ধ. স. অট্ঠ. ১৬) নিদ্দিট্ঠা. তথা চাহ –
‘‘পঞ্ঞাপাসাদমাৰুয্হ, অসোকো সোকিনিং পজং;
পব্বতট্ঠোৱ ভূমট্ঠে, ধীৰো বালে অৱেক্খতী’’তি. (ধ. প. ২৮);
উট্ঠেহীতি ৱা ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কতাসঙ্খাতসঙ্কোচাপত্তিতো কিলাসুভাৱতো উট্ঠহ.
২৮৩. গৰুট্ঠানিযং পযিৰুপাসিত্ৱা গৰুতৰং পযোজনং উদ্দিস্স অভিপত্থনা অজ্ঝেসনা, সাপি অত্থতো যাচনাৱ হোতীতি আহ ‘‘অজ্ঝেসনন্তি যাচন’’ন্তি. পদেসৱিসযং ঞাণদস্সনং অহুত্ৱা বুদ্ধানংযেৱ আৱেণিকভাৱতো ইদং ঞাণদ্ৱযং ‘‘বুদ্ধচক্খূ’’তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘ইমেসঞ্হি দ্ৱিন্নং ঞাণানং বুদ্ধচক্খূতি নাম’’ন্তি. তিণ্ণং মগ্গঞাণানন্তি হেট্ঠিমানং তিণ্ণং মগ্গঞাণানং ‘‘ধম্মচক্খূ’’তি নামং চতুসচ্চধম্মদস্সনমত্তভাৱতো. যতো তানি ঞাণানি ৱিজ্জূপমভাৱেন ৱুত্তানি, অগ্গমগ্গঞাণং পন ঞাণকিচ্চস্স সিখাপ্পত্তিযা ন দস্সনমত্তং হোতীতি ‘‘ধম্মচক্খূ’’তি ন ৱুচ্চতি, ততো তং ৱজিৰূপমভাৱেন ৱুত্তং. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘অপ্পৰজক্খা’’তি এত্থ ৱুত্তনযেন. যস্মা মন্দকিলেসা ‘‘অপ্পৰজক্খা’’তি ৱুত্তা, তস্মা বহলকিলেসা ‘‘মহাৰজক্খা’’তি ৱেদিতব্বা. পটিপক্খৱিধমনসমত্থতায তিক্খানি সূৰানি ৱিসদানি, ৱুত্তৱিপৰিযাযেন মুদূনি. সদ্ধাদযো আকাৰাতি সদ্দহনাদিপ্পকাৰে ৱদতি. সুন্দৰাতি কল্যাণা. সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ৮১৪) পন ‘‘যেসং আসযাদযো কোট্ঠাসা সুন্দৰা, তে স্ৱাকাৰা, ৱিপৰীতা দ্ৱাকাৰা’’তি ৱুত্তং, তং ইমায অত্থৱণ্ণনায অঞ্ঞদত্থু সংসন্দতি সমেতীতি দট্ঠব্বং. কাৰণং নাম পচ্চযাকাৰো, সচ্চানি ৱা.
অযং পনেত্থ পাড়ীতি এত্থ অপ্পৰজক্খাদিপদানং অত্থৱিভাৱনে অযং তস্সত্থস্স ৱিভাৱনী পাড়ি. সদ্ধাদীনং ৱিমুত্তিপৰিপাচকধম্মানং বলৱভাৱো তপ্পটিপক্খানং পাপধম্মানং দুব্বলভাৱেনেৱ হোতি, তেসঞ্চ বলৱভাৱো সদ্ধাদীনং দুব্বলভাৱেনাতি ৱিমুত্তিপৰিপাচকধম্মানং অত্থিতানত্থিতাৱসেন অপ্পৰজক্খমহাৰজক্খতাদযো পাড়িযং ৱিভজিত্ৱা দস্সিতা. খন্ধাদযো এৱ লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো. সম্পত্তিভৱভূতো লোকো সম্পত্তিভৱলোকো, সুগতিসঙ্খাতো উপপত্তিভৱো. সম্পত্তি সম্ভৱতি এতেনাতি সম্পত্তিসম্ভৱলোকো. সুগতিসংৱত্তনিযো কম্মভৱো. দুগ্গতি সঙ্খাতউপপত্তিভৱদুগ্গতি সংৱত্তনিযকম্মভৱা ৱিপত্তিভৱলোকৱিপত্তিসম্ভৱলোকা.
পুন এককদুকাদিৱসেন লোকং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘একো লোকো’’তিআদি ৱুত্তং. আহাৰাদযো ৱিয হি আহাৰট্ঠিতিকা সঙ্খাৰা লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি. এত্থ একো লোকো সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকাতি যাযং পুগ্গলাধিট্ঠানায কথায সব্বসঙ্খাৰানং পচ্চযাযত্তৱুত্তি, তায সব্বে সঙ্খাৰা একোৱ লোকো একৱিধো পকাৰন্তৰস্স অভাৱতো. দ্ৱে লোকাতিআদীসুপি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. নামগ্গহণেন চেত্থ নিব্বানস্স অগ্গহণং তস্স অলোকসভাৱত্তা. ননু চ আহাৰট্ঠিতিকাতি এত্থ পচ্চযাযত্তৱুত্তিতায মগ্গফলানম্পি লোকতা আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি পৰিঞ্ঞেয্যানং দুক্খসচ্চধম্মানং ইধ ‘‘লোকো’’তি অধিপ্পেতত্তা. অথ ৱা ন লুজ্জতি ন পলুজ্জতীতি যো গহিতো তথা ন হোতি, সো লোকোতি তং-গহণৰহিতানং লোকুত্তৰানং নত্থি লোকতা. উপাদানানং আৰম্মণভূতা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা. দসাযতনানীতি দস ৰূপাযতনানি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
ৱিৱট্টজ্ঝাসযস্স অধিপ্পেতত্তা তস্স চ সব্বং তেভূমককম্মং গৰহিতব্বং ৱজ্জিতব্বঞ্চ হুত্ৱা উপট্ঠাতীতি ৱুত্তং ‘‘সব্বে অভিসঙ্খাৰা ৱজ্জং, সব্বে ভৱগামিকম্মা ৱজ্জ’’ন্তি. অপ্পৰজক্খমহাৰজক্খাদীসু পঞ্চসু দুকেসু একেকস্মিং দস দস কত্ৱা ‘‘পঞ্ঞাসায আকাৰেহি ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি জানাতী’’তি ৱুত্তং. অথ ৱা অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং পৰোপৰিযত্তং জানাতীতি কত্ৱা তথা ৱুত্তং. এত্থ চ অপ্পৰজক্খাদিভব্বাদিৱসেন আৱজ্জেন্তস্স ভগৱতো তে সত্তা পুঞ্জপুঞ্জাৱ হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি, ন একেকা.
উপ্পলানি এত্থ সন্তীতি উপ্পলিনী, গচ্ছোপি জলাসযোপি, ইধ পন জলাসযো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘উপ্পলৱনে’’তি. যানি উদকস্স অন্তো নিমুগ্গানেৱ হুত্ৱা পুসন্তি ৱড্ঢন্তি, তানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি. দীপিতানীতি অট্ঠকথাযং পকাসিতানি, ইধেৱ ৱা ‘‘অঞ্ঞানিপী’’তিআদিনা ভাসিতানি.
উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি উগ্ঘটিতং নাম ঞাণুগ্ঘটনং, ঞাণে উগ্ঘটিতমত্তে এৱ জানাতীতি অত্থো. ৱিপঞ্চিতং ৱিত্থাৰিতমেৱ অত্থং জানাতীতি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ. উদ্দেসাদীহি নেতব্বোতি নেয্যো. সহ উদাহটৱেলাযাতি উদাহাৰে উদাহটমত্তেযেৱ. ধম্মাভিসমযোতি চতুসচ্চধম্মস্স ঞাণেন সদ্ধিং অভিসমযো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদিনা নযেন সংখিত্তেন মাতিকায ঠপিযমানায দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হিতুং সমত্থো পুগ্গলো ‘‘উগ্ঘটিতঞ্ঞূ’’তি ৱুচ্চতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং সংখিত্তেন মাতিকং ঠপেত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থে ৱিভজিযমানে অৰহত্তং পাপুণিতুং সমত্থো পুগ্গলো ‘‘ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ’’তি ৱুচ্চতি. উদ্দেসতোতি উদ্দেসহেতু, উদ্দিসন্তস্স, উদ্দিসাপেন্তস্স ৱাতি অত্থো. পৰিপুচ্ছতোতি অত্থং পৰিপুচ্ছন্তস্স. অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতীতি অনুক্কমেন অৰহত্তপ্পত্তি হোতি. ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতীতি তেন অত্তভাৱেন মগ্গং ৱা ফলং ৱা অন্তমসো ঝানং ৱা ৱিপস্সনং ৱা নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো পদপৰমোতি অযং পুগ্গলো ব্যঞ্জনপদমেৱ পৰমং অস্সাতি পদপৰমোতি ৱুচ্চতি.
কম্মাৱৰণেনাতি (ৱিভ. অট্ঠ. ৮২৬) পঞ্চৱিধেন আনন্তৰিযকম্মেন. ৱিপাকাৱৰণেনাতি অহেতুকপটিসন্ধিযা. যস্মা পন দুহেতুকানম্পি অৰিযমগ্গপটিৱেধো নত্থি, তস্মা দুহেতুকা পটিসন্ধিপি ‘‘ৱিপাকাৱৰণমেৱা’’তি ৱেদিতব্বা. কিলেসাৱৰণেনাতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযা. অস্সদ্ধাতি বুদ্ধাদীসু সদ্ধাৰহিতা. অচ্ছন্দিকাতি কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দৰহিতা. উত্তৰকুৰুকা মনুস্সা অচ্ছন্দিকট্ঠানং পৱিট্ঠা. দুপ্পঞ্ঞাতি ভৱঙ্গপঞ্ঞায পৰিহীনা. ভৱঙ্গপঞ্ঞায পন পৰিপুণ্ণাযপি যস্স ভৱঙ্গং লোকুত্তৰস্স পচ্চযো ন হোতি, সোপি দুপ্পঞ্ঞো এৱ নাম. অভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তন্তি কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তনিযামসঙ্খাতং মগ্গং ওক্কমিতুং অধিগন্তুং অভব্বা. ন কম্মাৱৰণেনাতিআদীনি ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বানি.
নিব্বানস্স দ্ৱাৰং পৱিসনমগ্গো. ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতো মহাকৰুণূপনিস্সযেন সযম্ভুঞাণেন অধিগতত্তা. সদ্ধং পমুঞ্চন্তূতি অত্তনো সদ্ধং পৱেসেন্তু, সদ্দহনাকাৰং উপট্ঠপেন্তূতি অত্থো. সুখেন অকিচ্ছেন পৱত্তনীযতায সুপ্পৱত্তিতং. ন ভাসিং ন ভাসিস্সামীতি চিন্তেসিং.
২৮৪. ধম্মং দেসেস্সামীতি এৱং পৱত্তিতধম্মদেসনাপটিসংযুত্তস্স ৱিতক্কস্স সত্তমসত্তাহতো পৰং অট্ঠমসত্তাহেযেৱ উপ্পন্নত্তা ৱুত্তং ‘‘অট্ঠমে সত্তাহে’’তি. ন ইতৰসত্তাহানি ৱিয পটিনিযতকিচ্চলক্খিতস্স অট্ঠমসত্তাহস্স নাম পৱত্তিতস্স সব্ভাৱা.
ৱিৱটন্তি দেৱতাৱিগ্গহেন ৱিৱটঅঙ্গপচ্চঙ্গনিদ্দায জনানং পাকটং ৱিপ্পকাৰন্তি অত্থো. ‘‘বুদ্ধত্তং অনধিগন্ত্ৱা ন পচ্চাগমিস্সামী’’তি উপ্পন্নৱিতক্কাতিসযহেতুকেন পথৱীপৰিৱত্তনচেতিযং নাম দস্সেত্ৱা. সাকিযকোলিযমল্লৰজ্জৱসেন তীণি ৰজ্জানি. ৰুক্খমূলেতি নিগ্ৰোধমূলে. ৱত্ৱা পক্কামি, পক্কমন্তিযা চস্সা মহাসত্তো আকাৰং দস্সেসি সুৱণ্ণথালগ্গহণায, সা ‘‘তুম্হাকং তং পৰিচ্চত্তমেৱা’’তি পক্কামি.
দিৱাৱিহাৰং কত্ৱাতি নানাসমাপত্তিযো সমাপজ্জনেন দিৱাৱিহাৰং ৱিহৰিত্ৱা. ‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চ, অট্ঠি চ অৱসিস্সতু, উপসুস্সতু সৰীৰে মংসলোহিত’’ন্তিআদিনা সুত্তে (ম. নি. ২.১৮৪; সং. নি. ২.২৩৭; অ. নি. ২.৫; ৮.১৩; মহানি. ১৭, ১৯৬) আগতনযেন চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠহিত্ৱা.
নৱযোজনন্তি উব্বেধতো ৱুত্তং, পুথুলতো দ্ৱাদসযোজনা, দীঘতো যাৱ চক্কৱাড়া আযতাতি ৱদন্তি. অজ্ঝোত্থৰন্তো উপসঙ্কমিত্ৱা – ‘‘উট্ঠেহি সো, সিদ্ধত্থ, অহং ইমস্স পল্লঙ্কস্স অনুচ্ছৱিকো’’তি ৱত্ৱা তত্থ সক্খিং ওতাৰেন্তো অত্তনো পৰিসং নিদ্দিসি. একপ্পহাৰেনেৱ – ‘‘অযমেৱ অনুচ্ছৱিকো, অযমেৱ অনুচ্ছৱিকো’’তি কোলাহলমকাসি, তং সুত্ৱা মহাসত্তো…পে… হত্থং পসাৰেতি. যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘অচেতনাযং পথৱী, অৱিঞ্ঞায সুখং দুখং;
সাপি দানবলা ময্হং, সত্তক্খত্তুং পকম্পথা’’তি. (চৰিযা. ১.১২৪);
পুব্বেনিৱাসঞাণং ৱিসোধেত্ৱাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো সীহাৱলোকনঞাযেন. ৱট্টৱিৱট্টং সম্মসিত্ৱাতি চতুসচ্চমনসিকাৰং সন্ধাযাহ. ইমস্স পল্লঙ্কস্স অত্থাযাতি পল্লঙ্কসীসেন অধিগতৱিসেসং দস্সেতি. তত্থ হি সিখাপ্পত্তৱিমুত্তিসুখং অৱিজহন্তো অন্তৰন্তৰা চ পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গং মনসিকৰোন্তো একপল্লঙ্কেন নিসীদি. একচ্চানন্তি যা অধিগতমগ্গা সচ্ছিকতনিৰোধা একদেসেন চ বুদ্ধগুণে জানন্তি, তা ঠপেত্ৱা তদঞ্ঞেসং দেৱতানং. অঞ্ঞেপি বুদ্ধত্তকৰাতি ৱিসাখাপুণ্ণমতো পট্ঠায ৰত্তিন্দিৱং এৱং নিচ্চসমাহিতভাৱহেতুকানং বুদ্ধগুণানং উপৰি অঞ্ঞেপি বুদ্ধত্তসাধকা, ‘‘অযং বুদ্ধো’’তি বুদ্ধভাৱস্স পৰেসং ৱিভাৱনা ধম্মা কিং নু খো অত্থীতি যোজনা.
অনিমিসেহীতি ধম্মপীতিৱিপ্ফাৰৱসেন পসাদৱিকসিতনিচ্চলতায নিমেসৰহিতেহি. ৰতনচঙ্কমেতি দেৱতাহি মাপিতে ৰতনমযচঙ্কমে. ৰতনভূতানং সত্তন্নং পকৰণানং তত্থ চ অনন্তনযস্স ধম্মৰতনস্স সম্মসনেন তং ঠানং ৰতনঘৰচেতিযং নাম জাতন্তিপি ৱদন্তি. এৱন্তি ৱক্খমানাকাৰেন. ছব্বণ্ণানং ৰস্মীনং দন্তেহি নিক্খমনতো ছদ্দন্তনাগকুলং ৱিযাতি নিদস্সনং ৱুত্তং.
হেট্ঠা লোহপাসাদপ্পমাণোতি নৱভূমকস্স সব্বপঠমস্স লোহপাসাদস্স হেট্ঠা লোহপাসাদপ্পমাণো. খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৫) পন তত্থ ‘‘ভণ্ডাগাৰগব্ভপ্পমাণ’’ন্তি ৱুত্তং.
পচ্চগ্ঘেতি অভিনৱে. পচ্চেকং মহগ্ঘতায পচ্চগ্ঘেতি কেচি, তং ন সুন্দৰং. ন হি বুদ্ধা ভগৱন্তো মহগ্ঘং পটিগ্গণ্হন্তি পৰিভুঞ্জন্তি ৱা. পিণ্ডপাতন্তি এত্থ মন্থঞ্চ মধুপিণ্ডিকঞ্চ সন্ধায ৱদতি. অযং ৱিতক্কোতি – ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি অযং পৰিৱিতক্কো.
পণ্ডিচ্চেনাতি সমাপত্তিপটিলাভসংসিদ্ধেন অধিগমবাহুসচ্চসঙ্খাতেন পণ্ডিতভাৱেন. ৱেয্যত্তিযেনাতি সমাপত্তিপটিলাভপচ্চযেন পাৰিহাৰিযপঞ্ঞাসঙ্খাতেন ব্যত্তভাৱেন. মেধাৱীতি তিহেতুকপটিসন্ধিপঞ্ঞাসঙ্খাতায তংতংইতিকত্তব্বতাপঞ্ঞাসঙ্খাতায চ মেধায সমন্নাগতোতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. মহাজানিযোতি মহাপৰিহানিকো. আগমনপাদাপি নত্থীতি ইদং পঠমং ৱত্তব্বং, অথাহং তত্থ গচ্ছেয্যং, গন্ত্ৱা দেসিযমানং ধম্মম্পিস্স সোতুং সোতপসাদোপি নত্থীতি যোজনা. কিং পন ভগৱতা অত্তনো বুদ্ধানুভাৱেন তে ধম্মং ঞাপেতুং ন সক্কাতি? আম, ন সক্কা. ন হি পৰতো ঘোসং অন্তৰেন সাৱকানং ধম্মাভিসমযো সম্ভৱতি, অঞ্ঞথা ইতৰপচ্চযৰহিতস্সপি ধম্মাভিসমযেন ভৱিতব্বং, ন চ তং অত্থি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদায পৰতো চ ঘোসো অজ্ঝত্তঞ্চ যোনিসোমনসিকাৰো’’তি (অ. নি. ২.১২৭). পাড়িযং ৰামস্সেৱ সমাপত্তিলাভিতা আগতা, ন উদকস্স, তং তস্স বোধিসত্তেন সমাগতকালৱসেন ৱুত্তং. সো হি পুব্বেপি তত্থ যুত্তপ্পযুত্তো ৱিহৰন্তো মহাপুৰিসেন খিপ্পঞ্ঞেৱ সমাপত্তীনং নিব্বত্তিতভাৱং সুত্ৱা সংৱেগজাতো মহাসত্তে ততো নিব্বিজ্জ পক্কন্তে ঘটেন্তো ৱাযমন্তো নচিৰস্সেৱ অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তোতি অদ্দসা’’তি. এতে অট্ঠ ব্ৰাহ্মণাতি সম্বন্ধো. ছড়ঙ্গৱাতি ছড়ঙ্গৱিদুনো. মন্তন্তি মন্তপদং. ‘‘নিজ্ঝাযিত্ৱা’’তি ৱচনসেসো, মন্তেত্ৱাতি অত্থো. ৱিযাকৰিংসূতি কথেসুং.
যথামন্তপদন্তি লক্খণমন্তসঙ্খাতৱেদৱচনানুৰূপং. গতাতি পটিপন্না. ‘‘দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা’’তি (দী. নি. ২.৩৩; ৩.১৯৯-২০০; ম. নি. ২.৩৮৪, ৩৯৮) ৱুত্তনিযামেন নিচ্ছিনিতুং অসক্কোন্তা ব্ৰাহ্মণা ৱুত্তমেৱ পটিপজ্জিংসু, ন মহাপুৰিসস্স বুদ্ধভাৱপ্পত্তিং পচ্চাসীসিংসু. ইমে পন কোণ্ডঞ্ঞাদযো পঞ্চ ‘‘একংসতো বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি জাতনিচ্ছযত্তা মন্তপদং অতিক্কন্তা. পুণ্ণপত্তন্তি তুট্ঠিদানং. নিব্বিতক্কাতি নিব্বিকপ্পা, ন দ্ৱেধা তক্কা.
ৱপ্পকালেতি ৱপনকালে. ৱপনত্থং বীজানি নীহৰণন্তেন তত্থ অগ্গং গহেত্ৱা দানং বীজগ্গদানং নাম. লাযনগ্গাদীসুপি এসেৱ নযো. ধঞ্ঞফলস্স নাতিপৰিণতকালে পুথুককালে. লাযনেতি সস্সলাযনে. যথা লূনং হত্থকং কত্ৱা ৱেণিৱসেন বন্ধনং ৱেণিকৰণং. ৱেণিযো পন পুৰিসভাৰৱসেন বন্ধনং কলাপো. খলে কলাপানং ঠপনদিৱসে অগ্গং গহেত্ৱা দানং খলগ্গং. মদ্দিত্ৱা ৱীহীনং ৰাসিকৰণদিৱসে অগ্গং গহেত্ৱা দানং ভণ্ডগ্গং. কোট্ঠাগাৰে ধঞ্ঞস্স পক্খিপনদিৱসে দানং কোট্ঠগ্গং. উদ্ধৰিত্ৱাতি খলতো ধঞ্ঞস্স উদ্ধৰিত্ৱা. নৱন্নং অগ্গদানানং দিন্নত্তাতি ইদং তস্স ৰত্তঞ্ঞূনং অগ্গভাৱত্থায কতাভিনীহাৰানুৰূপং পৱত্তিতসাৱকপাৰমিযা চিণ্ণন্তে পৱত্তিতত্তা ৱুত্তং. তিণ্ণম্পি হি বোধিসত্তানং তংতংপাৰমিযা সিখাপ্পত্তকালে পৱত্তিতং পুঞ্ঞং অপুঞ্ঞং ৱা গৰুতৰৱিপাকমেৱ হোতি, ধম্মস্স চ সব্বপঠমং সচ্ছিকিৰিযায ৱিনা কথং ৰত্তঞ্ঞূনং অগ্গভাৱসিদ্ধীতি. বহুকাৰা খো ইমে পঞ্চৱগ্গিযাতি ইদং পন উপকাৰানুস্সৰণমত্তকমেৱ পৰিচযৱসেন আড়াৰুদকানুস্সৰণং ৱিয.
২৮৫. ৱিৱৰেতি মজ্ঝে. তেনাহ ‘‘তিগাৱুতন্তৰে ঠানে’’তি. অযোজিযমানে উপযোগৱচনং ন পাপুণাতি সামিৱচনস্স পসঙ্গে অন্তৰা-সদ্দযোগেন উপযোগৱচনস্স ইচ্ছিতত্তা. তেনাহ ‘‘অন্তৰাসদ্দেন পন যুত্তত্তা উপযোগৱচনং কত’’ন্তি.
সব্বং তেভূমকধম্মং অভিভৱিত্ৱা পৰিঞ্ঞাভিসমযৱসেন অতিক্কমিত্ৱা. চতুভূমকধম্মং অনৱসেসং ঞেয্যং সব্বসো ঞেয্যাৱৰণস্স পহীনত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন অৱেদিং. ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনাদিনা কিলেসেন. অপ্পহাতব্বম্পি কুসলাব্যাকতং তপ্পটিবদ্ধকিলেসমথনেন পহীনত্তা ন হোতীতি আহ ‘‘সব্বং তেভূমকধম্মং জহিত্ৱা ঠিতো’’তি. আৰম্মণতোতি আৰম্মণকৰণৱসেন.
কিঞ্চাপি লোকিযধম্মানম্পি যাদিসো লোকনাথস্স অধিগমো, ন তাদিসো অধিগমো পৰূপদেসো অত্থি, লোকুত্তৰধম্মে পনস্স লেসোপি নত্থীতি আহ ‘‘লোকুত্তৰধম্মে ময্হং আচৰিযো নাম নত্থী’’তি. পটিভাগপুগ্গলোতি সীলাদীহি গুণেহি পটিনিধিভূতো পুগ্গলো. সহেতুনাতি সহধম্মেন সপাটিহীৰকতায. নযেনাতি অভিজাননতাদিৱিধিনা. চত্তাৰি সচ্চানীতি ইদং তব্বিনিমুত্তস্স ঞেয্যস্স অভাৱতো ৱুত্তং. সযং বুদ্ধোতি সযমেৱ সযম্ভুঞাণেন বুদ্ধো. ৱিগতপৰিড়াহতায সীতিভূতো. ততো এৱ নিব্বুতো. আহঞ্ছন্তি আহনিস্সামি. ৱেনেয্যানং অমতাধিগমায উগ্ঘোসনাদিং কত্ৱা সত্থু ধম্মদেসনা অমতদুন্দুভীতি ৱুত্তা.
অনন্তঞাণো জিতকিলেসোতি অনন্তজিনো. এৱম্পি নাম ভৱেয্যাতি এৱংৱিধে নাম ৰূপৰতনে ঈদিসেন ঞাণেন ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. অযং হিস্স পব্বজ্জায পচ্চযো জাতো, কতাধিকাৰো চেস. তথা হি ভগৱা তেন সমাগমত্থং পদসাৱ তং মগ্গং পটিপজ্জি.
কোট্ঠাসসম্পন্নাতি অঙ্গপচ্চঙ্গসঙ্খাতঅৱযৱসম্পন্না. অট্টীযতীতি অট্টো হোতি, দোমনস্সং আপজ্জতীতি অত্থো.
অৱিহং উপপন্নাসেতি অৱিহেসু নিব্বত্তা. ৱিমুত্তাতি অগ্গফলৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তা. তে হিত্ৱা মানুসং দেহং, দিব্বযোগং উপজ্ঝগুন্তি তে উপকা দযো মানুসং অত্তভাৱং জহিত্ৱা ওৰম্ভাগিযসংযোজনপ্পহানেন অৱিহেসু নিব্বত্তমত্তাৱ অগ্গমগ্গাধিগমেন দিব্বযোগং উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনং সমতিক্কমিংসু.
২৮৬. সণ্ঠপেসুন্তি ‘‘নেৱ অভিৱাদেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৱ. ১২) সণ্ঠং কিৰিযাকাৰং অকংসু. তেনাহ ‘‘কতিকং অকংসূ’’তি. পধানতোতি পুব্বে অনুট্ঠিতদুক্কৰচৰণতো. পভাৱিতন্তি ৱাচাসমুট্ঠানং, ৱচীনিচ্ছাৰণন্তি অত্থো. ‘‘অযং ন কিঞ্চি ৱিসেসং অধিগমিস্সতী’’তি অনুক্কণ্ঠনত্থং. ‘‘মযং যত্থ কত্থচি গমিস্সামা’’তি মা ৱিতক্কযিত্থ. ওভাসোতি ৱিপস্সনোভাসো. নিমিত্তন্তি কম্মট্ঠাননিমিত্তং. একপদেনেৱাতি একৱচনেনেৱ. ‘‘অনেন পুব্বেপি ন কিঞ্চি মিচ্ছা ৱুত্তপুব্ব’’ন্তি সতিং লভিত্ৱা. যথাভূতৱাদীতি উপ্পন্নগাৰৱা.
অন্তোৱিহাৰেযেৱ অহোসি দহৰকুমাৰো ৱিয তেহি ভিক্খূহি পৰিহৰিতো. মলেতি সংকিলেসে. গামতো ভিক্খূহি নীহটং উপনীতং ভত্তং এতস্সাতি নীহটভত্তো, তেন নীহটভত্তেন ভগৱতা. এত্তকং কথামগ্গন্তি – ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিযেসনা’’তি আৰভিত্ৱা যাৱ – ‘‘নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি পদং, এত্তকং দেসনামগ্গং. কামঞ্চেত্থ – ‘‘তুম্হেপি মমঞ্চেৱ পঞ্চৱগ্গিযানঞ্চ মগ্গং আৰূড়্হা, অৰিযপৰিযেসনা তুম্হাকং পৰিযেসনা’’তি অট্ঠকথাৱচনং. তেন পন – ‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অত্তনা জাতিধম্মো সমানো…পে… অসংকিলিট্ঠং অনুত্তৰং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমন্তি, অথ খো, ভিক্খৱে, পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ মযা এৱং ওৱদিযমানা…পে… অনুত্তৰং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমংসু…পে… নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি ইমস্সেৱ সুত্তপদস্স অত্থো ৱিভাৱিতোতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ভগৱা যং পুব্বে অৱচ তুম্হেপি মমঞ্চেৱ পঞ্চৱগ্গিযানঞ্চ মগ্গং আৰুড়্হা, অৰিযপৰিযেসনা তুম্হাকং পৰিযেসনাতি. ইমং একমেৱ অনুসন্ধিং দস্সেন্তো আহৰী’’তি.
২৮৭. অনগাৰিযানম্পীতি পব্বজিতানম্পি. পঞ্চকামগুণৱসেন অনৰিযপৰিযেসনা হোতি গধিতাদিভাৱেন পৰিভুঞ্জনতো. মিচ্ছাজীৱৱসেনপি অনৰিযপৰিযেসনা হোতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘পঞ্চকামগুণৱসেনা’’তি ৱুত্তং সচ্ছন্দৰাগপৰিভোগস্স অধিপ্পেতত্তা. ইদানি চতূসু পচ্চযেসু কামগুণে নিদ্ধাৰেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিভোগৰসোতি পৰিভোগপচ্চযপীতিসোমনস্সং. অযং পন ৰসসমানতাৱসেন গহণং উপাদায ‘‘ৰসো’’তি ৱুত্তো, ন সভাৱতো. সভাৱেন গহণং উপাদায পীতিসোমনস্সং ধম্মাৰম্মণং সিযা, ন ৰসাৰম্মণং. অপ্পচ্চৱেক্খণপৰিভোগোতি পচ্চৱেক্খণৰহিতো পৰিভোগো, ইদমত্থিতং অনিস্সায গধিতাদিভাৱেন পৰিভোগোতি অত্থো. গধিতাতি তণ্হায বদ্ধা. মুচ্ছিতাতি মুচ্ছং মোহং পমাদং আপন্না. অজ্ঝোগাড়্হাতি অধিওগাড়্হা, তং তং আৰম্মণং অনুপৱিসিত্ৱা ঠিতা. আদীনৱং অপস্সন্তাতি সচ্ছন্দৰাগপৰিভোগে দোসং অজানন্তা. অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগহেতুআদীনৱং নিস্সৰতি অতিক্কমতি এতেনাতি নিস্সৰণং, পচ্চৱেক্খণঞাণং.
পাসৰাসিন্তি পাসসমুদাযং. লুদ্দকো হি পাসং ওড্ডেন্তো ন একংযেৱ, ন চ একস্মিংযেৱ ঠানে ওড্ডেতি, অথ খো তংতংমিগানং আগমনমগ্গং সল্লক্খেত্ৱা তত্থ তত্থ ওড্ডেন্তো বহূযেৱ ওড্ডেতি, তস্মা তে চিত্তেন একতো গহেত্ৱা ‘‘পাসৰাসী’’তি ৱুত্তং. ৱাগুৰস্স ৱা পাসপদেসানং বহুভাৱতো ‘‘পাসৰাসী’’তি ৱুত্তং.
পাসৰাসিসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.