২. অলগদ্দূপমসুত্তৱণ্ণনা

২৩৪. বাধযিংসূতি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪১৭) হনিংসু. তংতংসম্পত্তিযা ৱিবন্ধনৱসেন সত্তসন্তানস্স অন্তৰে ৱেমজ্ঝে এতি আগচ্ছতীতি অন্তৰাযো, দিট্ঠধম্মিকাদিঅনত্থো, অনতিক্কমনট্ঠেন তস্মিং অন্তৰাযে নিযুত্তা, অন্তৰাযং ৱা ফলং অৰহন্তি, অন্তৰাযস্স ৱা কৰণসীলাতি অন্তৰাযিকা. তেনাহ ‘‘অন্তৰাযং কৰোন্তীতি অন্তৰাযিকা’’তি. আনন্তৰিযধম্মাতি আনন্তৰিযসভাৱচেতনাধম্মা. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – চুতিঅনন্তৰফলং অনন্তৰং নাম, তস্মিং অনন্তৰে নিযুত্তা, তন্নিব্বত্তনেন অনন্তৰকৰণসীলা, অনন্তৰপযোজনাতি ৱা আনন্তৰিকা, তে এৱ আনন্তৰিযাতি ৱুত্তা. কম্মানি এৱ অন্তৰাযিকাতি কম্মন্তৰাযিকা. মোক্খস্সেৱ অন্তৰাযং কৰোতি, ন সগ্গস্স মিচ্ছাচাৰলক্খণাভাৱতো. ন হি ভিক্খুনিযা ধম্মৰক্খিতভাৱো অত্থি. পাকতিকভিক্খুনীৱসেন চেতং ৱুত্তং, অৰিযায পন পৱত্তং অপাযসংৱত্তনিযমেৱ. নন্দমাণৱকো চেত্থ নিদস্সনং. উভিন্নং সমানচ্ছন্দতাৱসেন ৱা অসগ্গন্তৰাযিকতা, মোক্খন্তৰাযিকতা পন মোক্খত্থপটিপত্তিযা ৱিদূসনতো, অভিভৱিত্ৱা পন পৱত্তিযং সগ্গন্তৰাযিকতাপি ন সক্কা নিৱাৰেতুন্তি. অহেতুকদিট্ঠিঅকিৰিযদিট্ঠিনত্থিকদিট্ঠিযোৱ নিযতভাৱং পত্তা নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিধম্মা. পটিসন্ধিধম্মাতি পটিসন্ধিচিত্তুপ্পাদমাহ. পণ্ডকাদিগ্গহণঞ্চেত্থ নিদস্সনমত্তং সব্বাযপি অহেতুকপটিসন্ধিযা ৱিপাকন্তৰাযিকভাৱতো. যা হি অৰিযে উপৱদতি, সা চেতনা অৰিযূপৱাদধম্মা. ততো পৰন্তি খমাপনতো উপৰি. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং মহাসীহনাদস্স লীনত্থপকাসনে ৱুত্তমেৱ. যাৱ ভিক্খুভাৱং পটিজানাতি পাৰাজিকং আপন্নো. ন ৱুট্ঠাতি সেসং গৰুকাপত্তিং. ন দেসেতি লহুকাপত্তিং.

অযং ভিক্খু অৰিট্ঠো. ৰসেন ৰসং সংসন্দিত্ৱাতি অনৱজ্জেন পচ্চযপৰিভুঞ্জনৰসেন সাৱজ্জং কামগুণপৰিভোগৰসং সমানেত্ৱা. উপনেন্তো ৱিযাতি বন্ধনং উপনেন্তো ৱিয. ‘‘ঘটেন্তো ৱিযা’’তিপি পাঠো. উপসংহৰন্তো ৱিযাতি সদিসতং উপসংহৰন্তো ৱিয একন্তসাৱজ্জে অনৱজ্জভাৱপক্খেপেন. পাপকন্তি লামকট্ঠেন দুগ্গতিসম্পাপনট্ঠেন চ পাপকং. সেতুকৰণৱসেন মহাসমুদ্দং বন্ধন্তেন ৱিয. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ‘‘সাৱজ্জ’’ন্তি দিট্ঠং ‘‘অনৱজ্জ’’ন্তি গহণেন তেন পটিৱিৰুজ্ঝন্তো. একন্ততো অনন্তৰাযিকন্তি গহণেন ৱেসাৰজ্জঞাণং পটিবাহন্তো. কামকণ্টকেহি অৰিযমগ্গসম্মাপটিপত্তি ন উপক্কিলিস্সতীতি ৱদন্তো ‘‘অৰিযমগ্গে খাণুকণ্টকাদীনি পক্খিপন্তো’’তি ৱুত্তো. পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদসঙ্খাতে, ‘‘অব্ৰহ্মচৰিযং পহাযা’’তি (দী. নি. ১.৮, ১৯৪) আদিদেসনাসঙ্খাতে চ আণাচক্কে.

পুচ্ছমানা সমনুযুঞ্জন্তি নাম. পুচ্ছা হি অনুযোগোতি. তেনাধিগতায লদ্ধিযা অনুৱজ্জনত্থং পচ্চনুভাসনেন পুন পটিজানাপনং পতিট্ঠাপনং, তং পনস্স আদায সমাদাপনং ৱিয হোতীতি আহ ‘‘সমনুগাহন্তি নামা’’তি. তস্সা পন লদ্ধিযা অনুযুঞ্জিতায ৱুচ্চমানম্পি কাৰণং কাৰণপতিৰূপকমেৱাতি তস্স পুচ্ছনং সমনুভাসনং. অনুদহনট্ঠেন অনুপাযপটিপত্তিযা সম্পতি আযতিঞ্চ অনুদহনট্ঠেন. মহাভিতাপনট্ঠেন অনৱট্ঠিতসভাৱতায. ইত্তৰপচ্চুপট্ঠানট্ঠেন মুহুত্তৰমণীযতায. তাৱকালিকট্ঠেন পৰেহি অভিভৱনীযতায. সব্বঙ্গপচ্চঙ্গপলিভঞ্জনট্ঠেন ছেদনভেদনাদিঅধিকৰণভাৱেন. উগ্ঘাটসদিসতায অধিকুট্টনট্ঠেন. অৱণে ৱণং উপ্পাদেত্ৱা অন্তো অনুপৱিসনসভাৱতায ৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেন. দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকঅনত্থনিমিত্ততায সাসঙ্কসপ্পটিভযট্ঠেন.দিট্ঠিথামেনাতি তস্সা দিট্ঠিযা থামগতভাৱেন. দিট্ঠিপৰামাসেনাতি দিট্ঠিসঙ্খাতপৰামসনেন. দিট্ঠিযেৱ হি ধম্মসভাৱং অতিক্কমিত্ৱা পৰতো আমসনেন পৰামাসো. অভিনিৱিস্সাতি তণ্হাভিনিৱেসপুব্বঙ্গমেন দিট্ঠাভিনিৱেসেন ‘‘ইদমেৱেত্থ তথ’’ন্তি অভিনিৱিসিত্ৱা. যস্মা হি অভিনিৱেসনং তত্থ অভিনিৱিট্ঠং নাম হোতি.তস্মা আহ ‘‘অধিট্ঠহিত্ৱা’’তি.

২৩৫. নত্থীতি ৱত্তুকামোপীতি অত্তনো লদ্ধিং নিগুহেতুকামতায অৱজানিতুকামোপি. সম্পটিচ্ছতি পটিজানাতি. দ্ৱে কথাতি ৱিসংৱাদনকথং সন্ধায ৱদতি. অভূতকথা হি পুব্বে পৱত্তা ভূতকথায ৱসেন দ্ৱে কথাতি ৱুচ্চতি.

২৩৬. কস্স খো নামাতি ইমিনা সত্থা ‘‘ন মম তুয্হং তাদিসস্স অত্থায ধম্মদেসনা নাম ভূতপুব্বা’’তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘খত্তিযস্স ৱা’’তিআদি.

ঞাণমযা উস্মা এতস্স অত্থীতি উস্মী, তথাৰূপেহি পচ্চযেহি অনুস্মীকতো তস্মিং অত্তভাৱে পটিৱেধগব্ভোঅপি উস্মীকতোতি ৱিকতভাৱতো পঞ্ঞাবীজমস্স ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অপি নু অত্থীতি ভগৱা ভিক্খূ পুচ্ছতি. তে পটিক্খিপন্তা ৱদন্তি ঠানগতেন দুচ্চৰিতেন ঞাণুপহতভাৱং সম্পস্সন্তা. নিত্তেজভূতোতি নিত্তেজং ভূতো তেজোহানিপ্পত্তো. ততো এৱ ভিক্খূনম্পি সম্মুখা ওলোকেতুং অসমত্থতায পত্তক্খন্ধো অধোমুখো. সহধম্মিকং কিঞ্চি ৱত্তুং অৱিসহনতো অপ্পটিভানো. সম্পত্তূপগন্তি সম্পত্তিআৱহং. পটিপ্পস্সম্ভেন্তোতি পটিসেধেন্তো.

২৩৭. অন্তৰাযকৰলদ্ধিযা সভাৱৱিভাৱনেন পৰিসং সোধেতি. নিস্সাৰেতি নীহৰতি অৱিসুদ্ধদিট্ঠিতায. কস্সচি বুদ্ধানুভাৱং অজানন্তস্স. তস্স হি এৱং ভৱেয্য ‘‘সহসা কথিত’’ন্তি. ন হি কদাচি বুদ্ধানং সহসা কিৰিযা নাম অত্থি. অস্সাতি ‘‘কস্সচী’’তি ৱুত্তভিক্খুস্স. সুত্ৱাপি তুণ্হীভাৱং আপজ্জেয্যাতি অথাপি সিযাতি সম্বন্ধো. তং সব্বন্তি ‘‘সচে হী’’তিআদিনা ৱুত্তং সব্বং পৰিকপ্পনং. ন কৰিস্সন্তীতি পৰিসায লদ্ধিং সোধেতীতি সম্বন্ধো. লদ্ধিং পকাসেন্তোতি মহাসাৱজ্জতাৱসেন পকাসেন্তো. সঞ্ঞাৱিতক্কেহীতি সুভনিমিত্তানুব্যঞ্জনগ্গাহাদিৱসেন পৱত্তেহি সঞ্ঞাৱিতক্কেহি. তেনাহ ‘‘কিলেসকামসম্পযুত্তেহী’’তি. মেথুনসমাচাৰন্তি ইদং অধিকাৰৱসেন ৱুত্তং. তদঞ্ঞম্পি পন – ‘‘অপিচ খো মাতুগামস্স উচ্ছাদনং পৰিমদ্দনং নহাপনং সম্বাহনং সাদিযতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৭.৫০) আগতং ৱিসভাগৱত্থুৱিসযং আমিসপৰিভোগং. ‘‘অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ কামসঞ্ঞাহি অঞ্ঞত্ৰ কামৱিতক্কেহি সমাচৰিস্সতী’’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

২৩৮. যোনিসো পচ্চৱেক্খণেন নত্থি এত্থ ছন্দৰাগোতি নিচ্ছন্দৰাগো, তং নিচ্ছন্দৰাগং. কদাচি উপোসথিকভাৱেন সমাদিন্নসীলাপি হোন্তি কদাচি নোতি অনিবদ্ধসীলানং গহট্ঠানং. সীলসমাদানভাৱতো অন্তৰাযকৰং. ৱত্থুকামানং সচ্ছন্দৰাগপৰিভোগঞ্চ. অপচ্চৱেক্খণেন ভিক্খূনং আৱৰণকৰং. পচ্চযানং সচ্ছন্দৰাগপৰিভোগঞ্চ. অযং অৰিট্ঠো দুগ্গহিতায পৰিযত্তিযা ৱসেন অম্হে চেৱ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খনতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱতীতি এৱং সঞ্ঞা মা হোন্তূতি দুগ্গহিতায পৰিযত্তিযা দোসং দস্সেন্তো আহ. উগ্গণ্হন্তীতি সজ্ঝাযন্তি চেৱ ৱাচুগ্গতং কৰোন্তা ধাৰেন্তি চাতি অত্থো.

সুত্তন্তিআদিনা নৱপ্পভেদম্পি পৰিযত্তিধম্মং পৰিযাদিযতি. কথং সুত্তং নৱপ্পভেদং? সগাথকঞ্হি সুত্তং গেয্যং, নিগ্গাথকং সুত্তং ৱেয্যাকৰণং, তদুভযৱিনিমুত্তঞ্চ সুত্তং উদানাদিৱিসেসসঞ্ঞাৱিৰহিতং নত্থি, যং সুত্তঙ্গং সিযা, মঙ্গলসুত্তাদীনঞ্চ সুত্তঙ্গসঙ্গহো ন সিযা গাথাভাৱতো ধম্মপদাদীনং ৱিয, গেয্যঙ্গসঙ্গহো ৱা সিযা সগাথকত্তা সগাথাৱগ্গস্স ৱিয, তথা উভতোৱিভঙ্গাদীসু সগাথকপ্পদেসানন্তি? ৱুচ্চতে –

সুত্তন্তি সামঞ্ঞৱিধি, ৱিসেসৱিধযো পৰে;

সনিমিত্তা নিৰূড়্হত্তা, সহতাঞ্ঞেন নঞ্ঞতো. (দী. নি. টী. ১.নিদানকথাৱণ্ণনা; অ. নি. টী. ২.৪.৬; সাৰত্থ. টী. ১.বাহিৰনিদানকথা);

সব্বস্সপি হি বুদ্ধৱচনস্স সুত্তন্তি অযং সামঞ্ঞৱিধি. তেনেৱাহ আযস্মা মহাকচ্চানো নেত্তিযং (নেত্তি. ১.সঙ্গহৱাৰ) ‘‘নৱৱিধসুত্তন্তপৰিযেট্ঠী’’তি. ‘‘এত্তকং তস্স ভগৱতো সুত্তাগতং সুত্তপৰিযাপন্নং (পাচি. ৬৫৫, ১২৪২), সকৱাদে পঞ্চ সুত্তসতানী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা; কথা. অট্ঠ. নিদানকথা) এৱমাদি চ এতস্স অত্থস্স সাধকং. তদেকদেসেসু পন গেয্যাদযো ৱিসেসৱিধযো তেন তেন নিমিত্তেন পতিট্ঠিতা. তথা হি গেয্যস্স সগাথকত্তং তব্ভাৱনিমিত্তং. লোকেপি হি সসিলোকং সগাথকং ৱা চুণ্ণিযগন্থং ‘‘গেয্য’’ন্তি ৱদন্তি. গাথাৱিৰহে পন সতি পুচ্ছং কত্ৱা ৱিস্সজ্জনভাৱো ৱেয্যাকৰণস্স তব্ভাৱনিমিত্তং. পুচ্ছাৱিস্সজ্জনঞ্হি ‘‘ব্যাকৰণ’’ন্তি ৱুচ্চতি, ব্যাকৰণমেৱ ৱেয্যাকৰণং.

এৱং সন্তে সগাথকাদীনম্পি পুচ্ছং কত্ৱা ৱিস্সজ্জনৱসেন পৱত্তানং ৱেয্যাকৰণভাৱো আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি গেয্যাদিসঞ্ঞানং অনোকাসভাৱতো, ‘‘গাথাৱিৰহে সতী’’তি ৱিসেসিতত্তা চ. তথা হি ধম্মপদাদীসু কেৱলং গাথাবন্ধেসু, সগাথকত্তেপি সোমনস্সঞাণমযিকগাথাযুত্তেসু, ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তি (ইতিৱু. ১) আদিৱচনসম্বন্ধেসু, অব্ভুতধম্মপটিসংযুত্তেসু চ সুত্তৱিসেসেসু যথাক্কমং গাথা-উদান-ইতিৱুত্তক-অব্ভুতধম্ম-সঞ্ঞা পতিট্ঠিতা, তথা সতিপি গাথাবন্ধভাৱে ভগৱতো অতীতাসু জাতীসু চৰিযানুভাৱপ্পকাসকেসু জাতকসঞ্ঞা, সতিপি পঞ্হৱিস্সজ্জনভাৱে সগাথকত্তে চ কেসুচি সুত্তন্তেসু ৱেদস্স লভাপনতো ৱেদল্লসঞ্ঞা পতিট্ঠিতাতি এৱং তেন তেন সগাথকত্তাদিনা নিমিত্তেন তেসু তেসু সুত্তৱিসেসেসু গেয্যাদিসঞ্ঞা পতিট্ঠিতাতি ৱিসেসৱিধযো সুত্তঙ্গতো পৰে গেয্যাদযো. যং পনেত্থ গেয্যঙ্গাদিনিমিত্তৰহিতং, তং সুত্তঙ্গং ৱিসেসসঞ্ঞাপৰিহাৰেন সামঞ্ঞসঞ্ঞায পৱত্তনতোতি. ননু চ সগাথকং সুত্তং গেয্যং, নিগ্গাথকং সুত্তং ৱেয্যাকৰণন্তি সুত্তঙ্গং ন সম্ভৱতীতি চোদনা তদৱত্থা এৱাতি? ন তদৱত্থা সোধিতত্তা. সোধিতঞ্হি পুব্বে ‘‘গাথাৱিৰহে সতি পুচ্ছাৱিস্সজ্জনভাৱো ৱেয্যাকৰণস্স তব্ভাৱনিমিত্ত’’ন্তি.

যঞ্চ ৱুত্তং ‘‘গাথাভাৱতো মঙ্গলসুত্তাদীনং সুত্তঙ্গসঙ্গহো ন সিযা’’তি (খু. পা. ৫.১; সু. নি. ২৬১), তং ন, নিৰুড়্হত্তা. নিৰুড়্হো হি মঙ্গলসুত্তাদীনং সুত্তভাৱো. ন হি তানি ধম্মপদবুদ্ধৱংসাদযো ৱিয গাথাভাৱেন পঞ্ঞাতানি, কিন্তু সুত্তভাৱেনেৱ. তেনেৱ হি অট্ঠকথাযং ‘‘সুত্তনামক’’ন্তি নামগ্গহণং কতং. যং পন ৱুত্তং ‘‘সগাথকত্তা গেয্যঙ্গসঙ্গহো সিযা’’তি, তদপি নত্থি, যস্মা সহতাঞ্ঞেন. সহ গাথাহীতি হি সগাথকং, সহভাৱো চ নাম অত্থতো অঞ্ঞেন হোতি, ন চ মঙ্গলসুত্তাদীসু গাথাৱিনিমুত্তো কোচি সুত্তপদেসো অত্থি, যো ‘‘সহ গাথাহী’’তি ৱুচ্চেয্য, ন চ সমুদাযো নাম কোচি অত্থি. যদপি ৱুত্তং ‘‘উভতোৱিভঙ্গাদীসু সগাথকপ্পদেসানং গেয্যঙ্গসঙ্গহো সিযা’’তি, তদপি ন অঞ্ঞতো. অঞ্ঞা এৱ হি তা গাথা জাতকাদিপৰিযাপন্নত্তা, অতো ন তাহি উভতোৱিভঙ্গাদীনং গেয্যঙ্গভাৱোতি. এৱং সুত্তাদীনং অঙ্গানং অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্কৰাভাৱো ৱেদিতব্বো.

অত্থত্থন্তি অত্থভূতং যথাভূতং অত্থং. অনত্থম্পি কেচি ৱিপল্লাসৱসেন ‘‘অত্থো’’তি গণ্হন্তীতি ‘‘অত্থত্থ’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং. কাৰণত্থন্তি কাৰণভূতং অত্থং, সীলং সমাধিস্স কাৰণং, সমাধি ৱিপস্সনাযাতি এৱং তস্স তস্স কাৰণভূতং অত্থং. তেনাহ ‘‘ইমস্মিং ঠানে সীল’’ন্তিআদি. তেনেতং দস্সেতি – ইমস্মিং ঠানে সীলং কথিতং, তঞ্চ যাৱদেৱ সমাধত্থং, সমাধি ৱিপস্সনত্থো, ৱিপস্সনা মগ্গত্থা, মগ্গো ফলত্থো, ৱট্টং কথিতং যাৱদেৱ ৱিৱট্টাধিগমত্থন্তি জানিতুং ন সক্কোন্তীতি. এৱং পাড়িযং ‘‘অত্থ’’ন্তি ইমিনা ভাসিতত্থপযোজনত্থানং গহিততা ৱেদিতব্বা. ন পৰিগ্গণ্হন্তীতি ন ৱিচাৰেন্তি, নিজ্ঝানপঞ্ঞাক্খমা ন হোন্তি, নিজ্ঝাযিত্ৱা পঞ্ঞায ৰোচেত্ৱা গহেতব্বা ন হোন্তীতি অধিপ্পাযো. ইতি এৱং এতায পৰিযত্তিযা ৱাদপ্পমোক্খানিসংসা অত্তনো উপৰি পৰেহি আৰোপিতৱাদস্স নিগ্গহস্স মোক্খপযোজনা হুত্ৱা ধম্মং পৰিযাপুণন্তি. ৱাদপ্পমোক্খো ৱা নিন্দাপমোক্খো. যস্স চাতি যস্স চ সীলাদিপূৰণেন পত্তব্বস্স, মগ্গস্স ৱা তদধিগমেন পত্তব্বস্স, ফলস্স ৱা তদধিগমেন পত্তব্বস্স, অনুপাদাৱিমোক্খস্স ৱা অত্থায. ধম্মং পৰিযাপুণন্তি, ঞাযেন পৰিযাপুণন্তীতি অধিপ্পাযো. নানুভোন্তি ন ৱিন্দন্তি. তেসং তে ধম্মা দুগ্গহিতা উপাৰম্ভমানদপ্পমক্খপড়াসাদিহেতুভাৱেন দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি.

২৩৯. অলং পৰিযত্তো গদো অস্সাতি অলগদ্দো অনুনাসিকলোপং দ-কাৰাগমঞ্চ কত্ৱা. ৱট্টদুক্খকন্তাৰতো নিত্থৰণত্থায পৰিযত্তি নিত্থৰণপৰিযত্তি. ভণ্ডাগাৰে নিযুত্তো ভণ্ডাগাৰিকো, ভণ্ডাগাৰিকো ৱিয ভণ্ডাগাৰিকো, ধম্মৰতনানুপালকো. অঞ্ঞং অত্থং অনপেক্খিত্ৱা ভণ্ডাগাৰিকস্সেৱ সতো পৰিযত্তি ভণ্ডাগাৰিকপৰিযত্তি. ‘‘ৱংসানুৰক্খকোৱা’’তি অৱধাৰণং সীহাৱলোকনঞাযেন তন্তিধাৰকোৱ পৱেণিপালকোৱাতি পুৰিমপদদ্ৱযেপি যোজেতব্বং.

যদি তন্তিধাৰণাদিঅত্থং বুদ্ধৱচনস্স পৰিযাপুণনং ভণ্ডাগাৰিকপৰিযত্তি, কস্মা ‘‘খীণাসৱস্সা’’তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং, ননু একচ্চস্স পুথুজ্জনস্সপি অযং নযো লব্ভতীতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. অত্তনো ঠানেতি নিত্থৰণট্ঠানে. কামং পুথুজ্জনো ‘‘পৱেণিং পালেস্সামী’’তি অজ্ঝাসযেন পৰিযাপুণাতি. অত্তনো পন ভৱকন্তাৰতো অনিত্তিণ্ণত্তা তস্স সা পৰিযত্তি নিত্থৰণপৰিযত্তি এৱ নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘পুথুজ্জনস্সা’’তিআদি.

নিজ্ঝানং খমন্তীতি নিজ্ঝানপঞ্ঞং খমন্তি. তত্থ তত্থ আগতে সীলাদিধম্মে নিজ্ঝাযিত্ৱা পঞ্ঞায ৰোচেত্ৱা যাথাৱতো গহেতব্বা হোন্তি. তেনাহ ‘‘ইধ সীল’’ন্তিআদি. ন কেৱলং সুগ্গহিতং পৰিযত্তিং নিস্সায মগ্গভাৱনাফলসচ্ছিকিৰিযা, পৰৱাদনিগ্গহসকৱাদপতিট্ঠাপনাদীনিপি ইজ্ঝন্তীতি দস্সেতুং ‘‘পৰৱাদে’’তিআদি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহং নিগ্গহিত্ৱা’’তিআদি (দী. নি. ২.২৬৮). ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানন্তি দিট্ঠিৱিনিৱেঠনাদিৱসেন ইচ্ছিতং ইচ্ছিতং পাড়িপদেসং. মোচেতুন্তি অপনেতুং. অহিতায দুক্খায অসংৱত্তনম্পি তদভাৱে উপ্পজ্জনকহিতসুখস্স কাৰণমেৱ তস্মিং সতি ভাৱতোতি. সুগ্গহিতঅলগদ্দস্সপি হিতায সুখায সংৱত্তনতা দট্ঠব্বা.

২৪০. উত্তৰন্তি এতেনাতি উত্তৰো, সিনন্তি বন্ধন্তীতি সেতু, উত্তৰো চ সো সেতু চাতি উত্তৰসেতু. কূলং পৰতীৰং ৱহতি পাপেতীতি কুল্লং. কলাপং কত্ৱা বদ্ধোতি ৱেড়ুনড়াদীহি কলাপৱসেন বদ্ধো. অণুন্তি ইদং অট্ঠসমাপত্তিআৰম্মণং সঞ্ঞোজনং সন্ধায ৱদতি. থূলন্তি ইতৰং. দিট্ঠিন্তি যথাভূতদস্সনং, ৱিপস্সনন্তি অত্থো. এৱং পৰিসুদ্ধং এৱং পৰিযোদাতন্তি তেভূমকেসু ধম্মেসু ঞাতং ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি, এৱং তণ্হাদিট্ঠিসংকিলেসাভাৱেন সব্বসো ৱিসুদ্ধং, পৰিসুদ্ধত্তা এৱ পৰিযোদাতং. ন অল্লীযেথাতি নিকন্তিৱসেন ন নিস্সযেথ. ন কেলাযেথাতি ন মমাযেথ. ন ধনাযেথাতি ধনং দ্ৰব্যং ন কযিৰাথ. উভযত্থাতি সমথে ৱিপস্সনায চ.

অসদ্ধম্মেতিআদীসু অসতং হীনজ্ঝাসযানং ধম্মোতি অসদ্ধম্মো. গামৱাসীনং ধম্মোতি গামধম্মো. কিলেসানং ৱস্সনসভাৱতায ৱসলধম্মো. কিলেসেহি দূসিতত্তা থূলত্তা চ দুট্ঠুল্লো. উদকসুদ্ধিপৰিযোসানতায ওদকন্তিকো. ‘‘ধম্মাপি ৱো পহাতব্বা’’তি ইমিনাপি ওৱাদেন ভিক্খূ উদ্দিস্স কথেন্তোপি অৰিট্ঠংযেৱ নিগ্গণ্হাতি.

২৪১. তিৱিধগ্গাহৱসেনাতি তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহৱসেন. যদি এৱং ‘‘অহং মমাতি গণ্হাতী’’তি গাহদ্ৱযমেৱ কস্মা ৱুত্তন্তি? নযিদমেৱং তত্থাপি গাহত্তযস্সেৱ ৱুত্তত্তা. ‘‘অহ’’ন্তি হি ইমিনা মানদিট্ঠিগ্গাহা ৱুত্তা ‘‘অহমস্মী’’তি গাহসামঞ্ঞতো. দিট্ঠিপি দিট্ঠিট্ঠানং পুৰিমুপ্পন্নায দিট্ঠিযা উত্তৰদিট্ঠিযা সক্কাযদিট্ঠিযা সস্সতদিট্ঠিযা চ কাৰণভাৱতো. আৰম্মণং পঞ্চ খন্ধা, ৰূপাৰম্মণাদীনি চ. দিট্ঠিযা পচ্চযো অৱিজ্জা-ফস্স-সঞ্ঞা-ৱিতক্ক-অযোনিসোমনসিকাৰ-পাপমিত্তপৰতোঘোসাদিকো দিট্ঠিযা উপনিস্সযাদিপচ্চযো. ৱুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.১২৪)‘‘কতমানি অট্ঠ দিট্ঠিট্ঠানানি অৱিজ্জাপি ফস্সোপি সঞ্ঞাপি ৱিতক্কোপি অযোনিসোমনসিকাৰোপি পাপমিত্তোপি পৰতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তিআদি. ৰূপাৰম্মণাতি ৰুপ্পনসভাৱধম্মাৰম্মণা. ৰূপং পন অত্তাতি ন ৱত্তব্বং ইধ ‘‘ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৮১, ৩৪৫) ইমস্স গাহস্স অনধিপ্পেতত্তা. সো হি ‘‘যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তিআদিনা পৰতো ৱুচ্চতি. ইধ পন ‘‘ৰূপৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি, অত্তনি ৰূপং, ৰূপস্মিং অত্তান’’ন্তি ইমে তযো গাহা অধিপ্পেতাতি কেচি, তদযুত্তং. যস্মা ৰূপং অত্তা ন হোতি, অত্তগ্গাহস্স পন আলম্বনং হোতি, অত্তসভাৱেযেৱ ৱা ৰূপাদিধম্মে আৰব্ভ অত্তদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, ন অত্তানং তস্স পৰমত্থতো অনুপলব্ভনতো, তস্মা ৰূপাদিআৰম্মণাৱ অত্তদিট্ঠীতি কত্ৱা ৱুত্তং, ৰূপং পন ‘‘অত্তা’’তি ন ৱত্তব্বন্তি অযমেত্থ অত্থো. ‘‘যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তিআদিনা পন ৱিপস্সনাপটিৱিপস্সনা ৱিয দিট্ঠিঅনুপস্সনা নাম দস্সিতা.

গন্ধৰসফোট্ঠব্বাযতনানং সম্পত্তগাহিন্দ্ৰিযৱিসযতায পত্ৱা গহেতব্বতা. তঞ্হি তস্স অত্তনো ৱিসযং পৰিভুত্ৱা সম্বন্ধং হুত্ৱা গণ্হাতি. অৱসেসানি সত্তাযতনানি ৱিঞ্ঞাতং নাম মনসা ৱিঞ্ঞাতব্বতো. অঞ্ঞথা ইতৰেসম্পি ৱিঞ্ঞাততা সিযা. পত্তন্তি অধিগতং. পৰিযেসিতন্তি গৱেসিতং. অনুৱিচৰিতন্তি চিন্তিতং. তেনাহ ‘‘মনসা’’তি. এত্থ চ পত্তপৰিযেসনানং অপটিক্খেপস্স, ৱিসুং, একজ্ঝং পটিক্খেপস্স চ ৱসেন চতুক্কোটিকং দস্সেত্ৱা পত্তপৰিযেসিতেহি অনুৱিচৰিতস্স ভেদং দস্সেতুং ‘‘লোকস্মিঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিযেসিত্ৱা পত্তং পঠমং চেতসা পচ্ছা কাযেন পত্তত্তা পত্তং নাম. পৰিযেসিত্ৱা নোপত্তং পৰিযেসিতং নাম কেৱলং পৰিযেসিতভাৱতো. অপৰিযেসিত্ৱা পত্তঞ্চ নোপত্তঞ্চ মনসা অনুৱিচৰিতব্বতো মনসানুৱিচৰিতং নাম.

অযঞ্চ ৱিকপ্পো আকুলো ৱিযাতি ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. পত্তট্ঠেনাতি পত্তভাৱেন পত্ততাসামঞ্ঞেন. অপৰিযেসিত্ৱা নোপত্তং মনসানুৱিচৰিতং নাম পত্তিযা পৰিযেসনায চ অভাৱতো. সব্বং ৱা এতন্তি ‘‘পৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পী’’তিআদিনা ৱুত্তং চতুব্বিধম্পি. ইমিনাতি ‘‘যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং’’তিআদিৱচনেন. ৱিঞ্ঞাণাৰম্মণা তণ্হামানদিট্ঠিযো কথিতা পাৰিসেসঞাযেন. এৱং পাৰিসেসঞাযপৰিগ্গহে কিং পযোজনন্তি আহ ‘‘দেসনাৱিলাসেনা’’তিআদি. যেসং ৱিনেয্যানং দেসেতব্বধম্মস্স সৰূপং অনামসিত্ৱা আৰম্মণকিচ্চ-সম্পযুত্তধম্ম-ফলৱিসেসাদি-পকাৰন্তৰৱিভাৱনেন পটিৱেধো হোতি, তেসং তপ্পকাৰভেদেহি ধম্মেহি, যেসং পন যেন একেনেৱ পকাৰেন সৰূপেনেৱ ৱা ৱিভাৱনে কতে পটিৱেধো হোতি, তেসং তং ৱত্ৱা ধম্মিস্সৰত্তা তদঞ্ঞং নিৰৱসেসাকাৰৱিভাৱনঞ্চ দেসনাৱিলাসো. তেনাহ ‘‘দিট্ঠাদিআৰম্মণৱসেন ৱিঞ্ঞাণং দস্সিত’’ন্তি.

দিট্ঠিট্ঠানন্তি দিট্ঠি এৱ দিট্ঠিট্ঠানং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. যং ৰূপং এসা দিট্ঠি ‘‘লোকো চ অত্তা চা’’তি গণ্হাতি. তং ৰূপং সন্ধায ‘‘সো লোকো সো অত্তা’’তি ৱচনং ৱুত্তন্তি যোজনা. সো পেচ্চভৱিস্সামীতি উদ্ধমাঘাতনিকৱাদৱসেনাযং দিট্ঠীতি আহ ‘‘সো অহং পৰলোকং গন্ত্ৱা নিচ্চো ভৱিস্সামী’’তিআদি. ধুৱোতি থিৰো. সস্সতোতি সব্বদাভাৱী. অৱিপৰিণামধম্মোতি জৰায মৰণেন চ অৱিপৰিণামেতব্বসভাৱো, নিব্বিকাৰোতি অত্থো. তম্পি দস্সনন্তি তম্পি তথাৱুত্তং দিট্ঠিদস্সনং অত্তানং ৱিয তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহৱিসেসেন গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘এতং মমা’’তিআদি. দিট্ঠাৰম্মণাতি দিট্ঠিৱিসযা. কথং পন দিট্ঠি দিট্ঠিৱিসযা হোতীতি আহ ‘‘ৱিপস্সনাযা’’তিআদি. পটিৱিপস্সনাকালেতি যমকতো সম্মসনাদিকালং সন্ধাযাহ. তত্থ অক্খৰচিন্তকানং সদ্দে ৱিয, ৱেদজ্ঝাযীনং ৱেদসত্থে ৱিয চ দিট্ঠিযং দিট্ঠিগতিকানং দিট্ঠিগ্গাহপ্পৱত্তি দট্ঠব্বা.

সমনুপস্সতীতি পদস্স চ তস্সো সমনুপস্সনা অত্থোতি যোজনা. তেন সমনুপস্সনা নাম চতুব্বিধাতি দস্সেতি. তত্থ ঞাণং তাৱ সমৱিসমং সম্মা যাথাৱতো অনুপস্সতীতি সমনুপস্সনা. ইতৰা পন সংকিলেসৱসেন অনু অনু পস্সন্তীতি সমনুপস্সনা. যদি এৱং হোতু তাৱ দিট্ঠিসমনুপস্সনা মিচ্ছাদস্সনভাৱতো, কথং তণ্হামানাতি? তণ্হাযপি সত্তানং পাপকৰণে উপাযদস্সনৱসেন পঞ্ঞাপতিৰূপিকা পৱত্তি লব্ভতেৱ, যায ৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা সম্ভৱন্তি. মানোপি সেয্যাদিনা দস্সনৱসেনেৱ তথা অত্তানং ঊহতীতি তণ্হামানানং সমনুপস্সনাপতিৰূপিকা পৱত্তি লব্ভতীতি দট্ঠব্বং. অৱিজ্জমানেতি ‘‘এতং মমা’’তি এৱং গহেতব্বে তণ্হাৱত্থুস্মিং অজ্ঝত্তখন্ধপঞ্চকে অনুপলব্ভমানে ৱিনট্ঠে. ন পৰিতস্সতি ভযপৰিত্তাসতণ্হাপৰিত্তাসানং মগ্গেন সমুগ্ঘাতিতত্তা.

২৪২. চতূহি কাৰণেহীতি ‘‘অসতি ন পৰিতস্সতী’’তি ৱুত্তম্পি ইতৰেহি তীহি সহ গহেত্ৱা ৱুত্তং. চতূহি কাৰণেহীতি চতুক্কোটিকসুঞ্ঞতাকথনস্স কাৰণেহি. বহিদ্ধা অসতীতি বাহিৰে ৱত্থুস্মিং অৱিজ্জমানে. সা পনস্স অৱিজ্জমানতা লদ্ধৱিনাসেন ৱা অলদ্ধালাভেন ৱাতি পাড়িযং – ‘‘অহু ৱত মে, তং ৱত মে নত্থি, সিযা ৱত মে, তং ৱতাহং ন লভামী’’তি ৱুত্তন্তি তদুভযং পৰিক্খাৰৱসেন ৱিভজিত্ৱা তত্থ পৰিতস্সনং দস্সেতুং ‘‘বহিদ্ধা পৰিক্খাৰৱিনাসে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যানং ‘‘ৰথো ৱয্হ’’ন্তি এৱমাদি. ৱাহনং হত্থিঅস্সাদি.

যেহি কিলেসেহীতি যেহি অসন্তপত্থনাদীহি কিলেসেহি. এৱং ভৱেয্যাতি এৱং ‘‘অহু ৱত মে’’তিআদিনা চোদনাদি ভৱেয্য. দিট্ঠিট্ঠানাধিট্ঠানপৰিযুট্ঠানাভিনিৱেসানুসযানন্তি এত্থ অপৰাপৰং পৱত্তাসু দিট্ঠীসু যা পৰতো উপ্পন্না দিট্ঠিযো, তাসং পুৰিমুপ্পন্না দিট্ঠিযো কাৰণট্ঠেন দিট্ঠিট্ঠানানি. অধিকৰণট্ঠেন দিট্ঠাধিট্ঠানানি, পৰিযুট্ঠানপ্পত্তিযা সব্বাপি দিট্ঠিপৰিযুট্ঠানানি. ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি (ম. নি. ২.২০২, ৪২৭; ৩.২৭-২৯; উদা. ৫৫; মহানি. ২০; নেত্তি. ৫৯) পৱত্তিযা অভিনিৱেসা. অপ্পহীনভাৱেন সন্তানে সযন্তীতি অনুসযাতি এৱং দিট্ঠিট্ঠানাদীনং পদানং ৱিভাগো ৱেদিতব্বো. তণ্হাদীহি কম্পনিযতায সব্বসঙ্খাৰাৱ ইঞ্জিতানীতি সব্বসঙ্খাৰইঞ্জিতানি. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. উপধীযতি এত্থ দুক্খন্তি উপধি, খন্ধাৱ উপধি খন্ধূপধি. এস নযো সেসেসুপি. তদেৱ চ আগম্ম তণ্হা খীযতি ৱিৰজ্জতি নিৰুজ্ঝতীতি যোজনা. উচ্ছিজ্জিস্সামি নামস্সূতিআদীসু নিপাতমত্তং, সংসযে ৱা. তাসোতি অত্তনিযাভাৱং পটিচ্চ তণ্হাপৰিত্তাসো চেৱ ভযপৰিত্তাসো চ. তেনাহ ‘‘তাসো হেসো’’তিআদি. নো চস্সং,নো চ মে সিযাতি ‘‘অহ’’ন্তি কিৰ কোচি নো চস্সং, ‘‘মে’’তি চ কিঞ্চি নো সিযাতি. তাসপ্পতীকাৰদস্সনঞ্হেতং.

২৪৩. এত্তাৱতাতি ‘‘এৱং ৱুত্তে’’তিআদিনা, পুচ্ছানুসন্ধিৱসেন পৱত্তায ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিট্ঠানানী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪১) ৱা. সাপি হি অজ্ঝত্তখন্ধৱিনাসে পৰিতস্সনকং দস্সেত্ৱা অপৰিতস্সনকং দস্সেন্তী পৱত্তাতি তস্সনকস্স সুঞ্ঞতাদস্সনং অকিচ্চসাধকম্পি সুঞ্ঞতাদস্সনমেৱাতি ইমেসং ৱসেন ‘‘চতুক্কোটিকা সুঞ্ঞতা কথিতা’’তি ৱুত্তং. বহিদ্ধা পৰিক্খাৰন্তি বাহিৰং সৱিঞ্ঞাণকং অৱিঞ্ঞাণকঞ্চ সত্তোপকৰণং. তঞ্হি জীৱিতৱুত্তিযা পৰিক্খাৰকট্ঠেন ‘‘পৰিক্খাৰো’’তি ৱুত্তং. পৰিগ্গহং নাম কত্ৱাতি ‘‘মম ইদ’’ন্তি পৰিগ্গহেতব্বতায পৰিগ্গহিতং নাম কত্ৱা. সব্বোপি দিট্ঠিগ্গাহো ‘‘অত্তা নিচ্চো ধুৱো সস্সতো, অত্তা উচ্ছিজ্জতি ৱিনস্সতী’’তিআদিনা অত্তদিট্ঠিসন্নিস্সযোযেৱাতি ৱুত্তং ‘‘সক্কাযদিট্ঠিপমুখা দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযো’’তি. অযাথাৱগ্গাহিনা অভিনিৱেসনপঞ্ঞাপনানং উপত্থম্ভভাৱতো দিট্ঠি এৱ নিস্সযোতি দিট্ঠিনিস্সযো. পৰিগ্গণ্হেয্যাতি নিচ্চাদিৱিসেসযুত্তং কত্ৱা পৰিগ্গণ্হেয্য. কিমেৱং পৰিগ্গহেতুং সক্কুণেয্য? সব্বত্থাতি ‘‘তং, ভিক্খৱে, অত্তৱাদুপাদানং উপাদিযেথ, তং, ভিক্খৱে, দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযেথা’’তি এতেসুপি.

২৪৪. অত্তনি ৱা সতীতি যস্স অত্তনো সন্তকভাৱেন কিঞ্চি অত্তনিযন্তি ৱুচ্চেয্য, তস্মিং অত্তনি সতি, সো এৱ পন অত্তা পৰমত্থতো নত্থীতি অধিপ্পাযো. সক্কা হি ৱত্তুং বাহিৰকপৰিকপ্পিতো অত্তা ‘‘পৰমত্থো’’তি? সিযা খন্ধপঞ্চকং ঞেয্যসভাৱত্তা যথা তং ঘটো, যদি পন তদঞ্ঞং নাম কিঞ্চি অভৱিস্স, ন তং নিযমতো ৱিপৰীতং সিযাতি? ন চ সো পৰমত্থতো অত্থি পমাণেহি অনুপলব্ভমানত্তা তুৰঙ্গমৱিসাণং ৱিযাতি. অত্তনিযে ৱা পৰিক্খাৰে সতীতি ‘‘ইদং নাম অত্তনো সন্তক’’ন্তি তস্স কিঞ্চনভাৱেন নিচ্ছিতে কিস্মিঞ্চি ৱত্থুস্মিং সতি. অত্তনো ইদন্তি হি অত্তনিযন্তি. অহন্তি সতীতি ‘‘অহং নামায’’ন্তি অহংকাৰৱত্থুভূতে পৰমত্থতো নিদ্ধাৰিতসৰূপে কিস্মিঞ্চি সতি তস্স সন্তকভাৱেন মমাতি কিঞ্চি গহেতুং যুত্তং ভৱেয্য. মমাতি সতি ‘‘অহ’’ন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. ইতি পৰমত্থতো অত্তনো অনুপলব্ভমানত্তা অত্তনিযং কিঞ্চি পৰমত্থতো নত্থেৱাতি সব্বসঙ্খাৰানং অনত্ততায অনত্তনিযতং, অনত্তনিযতায চ অনত্তকতং দস্সেতি. ভূততোতি ভূতত্থতো. তথতোতি তথসভাৱতো. থিৰতোতি ঠিতসভাৱতো নিব্বিকাৰতো.

যস্মা হুত্ৱা ন হোতীতি যস্মা পুব্বে অসন্তং পচ্চযসমৱাযেন হুত্ৱা উপ্পজ্জিত্ৱা পুন ভঙ্গুপগমেন ন হোতি, তস্মা ন নিচ্চন্তি অনিচ্চং, অধুৱন্তি অত্থো. ততো এৱ উপ্পাদৱযৱত্তিতোতি উপ্পজ্জনৱসেন নিৰুজ্ঝনৱসেন চ পৱত্তনতো. সভাৱৱিগমো ইধ ৱিপৰিণামো, খণিকতা তাৱকালিকতা, নিচ্চসভাৱাভাৱো এৱ নিচ্চপটিক্খেপো. অনিচ্চধম্মা হি তেনেৱ অত্তনো অনিচ্চভাৱেন অত্থতো নিচ্চতং পটিক্খিপন্তি নাম. তথা হি ৱুত্তং ‘‘ন নিচ্চন্তি অনিচ্চ’’ন্তি. উপ্পাদজৰাভঙ্গৱসেন ৰূপস্স নিৰন্তৰবাধতাতি পটিপীড়নাকাৰেনস্স দুক্খতা. সন্তাপো দুক্খদুক্খতাদিৱসেন সন্তাপনং পৰিদহনং, ততো এৱস্স দুস্সহতায দুক্খমতা. তিস্সন্নং দুক্খতানং সংসাৰদুক্খস্স চ অধিট্ঠানতায দুক্খৱত্থুকতা. সুখসভাৱাভাৱো এৱ সুখপটিক্খেপো. ৱিপৰিণামধম্মন্তি জৰায মৰণেন চ ৱিপৰিণমনসভাৱং. যস্মা ইদং ৰূপং পচ্চযসমৱাযেন উপ্পাদং, উপ্পাদানন্তৰং জৰং পত্ৱা অৱস্সমেৱ ভিজ্জতি, ভিন্নঞ্চ ভিন্নমেৱ, নাস্স কস্সচি সঙ্কমোতি ভৱন্তৰানুপগমনসঙ্খাতেন সঙ্কমাভাৱেন ৱিপৰিণামধম্মতং পাকটং কাতুং ‘‘ভৱসঙ্কন্তি উপগমনসভাৱ’’ন্তি ৱুত্তং. পকতিভাৱৱিজহনং সভাৱৱিগমো নিৰুজ্ঝনমেৱ. ন্তি অনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং ৰূপং. ইমিনাতি ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি ৰূপস্স তণ্হাদিগ্গাহানং ৱত্থুভাৱপটিক্খেপেন. ৰূপঞ্হি উপ্পন্নং ঠিতিং মা পাপুণাতু, ঠিতিপ্পত্তং মা জীৰতু, জৰপ্পত্তং মা ভিজ্জতু, উদযব্বযেহি মা কিলমিযতূতি ন এত্থ কস্সচি ৱসীভাৱো অত্থি, স্ৱাযমস্স অৱসৱত্তনট্ঠো অনত্ততাসল্লক্খণস্স কাৰণং হোতীতি আহ ‘‘অৱসৱত্তনাকাৰেন ৰূপং, ভন্তে, অনত্তাতি পটিজানন্তী’’তি. নিৱাসিকাৰকৱেদকঅধিট্ঠাযকৱিৰহেন ততো সুঞ্ঞতা সুঞ্ঞট্ঠো, সামিভূতস্স কস্সচি অভাৱো অস্সামিকট্ঠো, যথাৱুত্তৱসৱত্তিভাৱাভাৱো অনিস্সৰট্ঠো, পৰপৰিকপ্পিতঅত্তসভাৱাভাৱো এৱ অত্তপটিক্খেপট্ঠো.

যস্মা অনিচ্চলক্খণেন ৱিয দুক্খলক্খণং, তদুভযেন অনত্তলক্খণং সুৱিঞ্ঞাপযং, ন কেৱলং, তস্মা তদুভযেনেত্থ অনত্তলক্খণৱিভাৱনং কতন্তি দস্সেন্তো ‘‘ভগৱা হী’’তিআদিমাহ. তত্থ অনিচ্চৱসেনাতি অনিচ্চতাৱসেন. দুক্খৱসেনাতি দুক্খতাৱসেন. ন উপপজ্জতীতি ন যুজ্জতি. তমেৱ অযুজ্জমানতং দস্সেতুং ‘‘চক্খুস্স উপ্পাদোপী’’তিআদি ৱুত্তং. যস্মা অত্তৱাদী অত্তানং নিচ্চং পঞ্ঞপেতি, চক্খুং পন অনিচ্চং, তস্মা চক্খু ৱিয অত্তাপি অনিচ্চো আপন্নো. তেনাহ ‘‘যস্স খো পনা’’তিআদি. তত্থ ৱেতীতি ৱিগচ্ছতি নিৰুজ্ঝতি. ইতি চক্খু অনত্তাতি চক্খুস্স উদযব্বযৱন্ততায অনিচ্চতা, অত্তনো চ অত্তৱাদিনা অনিচ্চতায অনিচ্ছিতত্তা চক্খু অনত্তা.

কামং অনত্তলক্খণসুত্তে (সং. নি. ৩.৫৯; মহাৱ. ২০) – ‘‘যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ৰূপং অনত্তা, তস্মা ৰূপং আবাধায সংৱত্ততী’’তি ৰূপস্স অনত্ততায দুক্খতা ৱিভাৱিতা ৱিয দিস্সতি, তথাপি ‘‘যস্মা ৰূপং আবাধায সংৱত্ততি, তস্মা অনত্তা’’তি পাকটতায সাবাধতায ৰূপস্স অত্তসাৰাভাৱো ৱিভাৱিতো, ততো এৱ চ ‘‘ন লব্ভতি ৰূপে এৱং মে ৰূপং হোতু, এৱং মে ৰূপং মা অহোসী’’তি ৰূপে কস্সচি অনিস্সৰতা, তস্স চ অৱসৱত্তনাকাৰো দস্সিতোতি আহ ‘‘দুক্খৱসেন অনত্ততং দস্সেতী’’তি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি যং ৱত্থু অনিচ্চং, তং দুক্খং উদযব্বযপটিপীড়িতত্তা, যং পন নিচ্চং তদভাৱতো, তং সুখং যথা তং নিব্বানন্তি অধিপ্পাযো. যং তন্তি কাৰণনিদ্দেসোৱাযং, যস্মা ৰূপং অনিচ্চং, তং তস্মাতি অত্থো. যং দুক্খং তদনত্তাতি এত্থ ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. অনিচ্চন্তি ইমিনা ঘটাদি ৱিয পচ্চযুপ্পন্নত্তা ৰূপং অনিচ্চন্তি ইমমত্থং দস্সেতি. ইমিনাৱ নযেন ‘‘অনত্তা’’তি ৱত্তুং লব্ভমানেপি ‘‘অনত্তা’’তি ৱত্তা নাম নত্থি. এৱং দুক্খন্তি ৱদন্তীতি এত্থাপি যথাৰহং ৱত্তব্বং ‘‘অক্খিসূলাদিৱিকাৰপ্পত্তকালে ৱিয পচ্চযুপ্পন্নত্তা দুক্খং ৰূপ’’ন্তিআদিনা. দুদ্দসং দুপ্পঞ্ঞাপনং. তথা হি সৰভঙ্গাদযোপি সত্থাৰো নাদ্দসংসু, কুতো পঞ্ঞাপনা. তযিদং অনত্তলক্খণং.

তস্মাতিহাতিআদিনা তিযদ্ধগতৰূপং লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘এতৰহি অঞ্ঞদাপী’’তি. তং পন যাদিসং তাদিসম্পি তথা ৱুত্তন্তি অজ্ঝত্তাদিৱিসেসোপি ৱত্তব্বো. পি-সদ্দেন ৱা তস্সাপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

২৪৫. উক্কণ্ঠতীতি নাভিৰমতি. অঞ্ঞত্থ ‘‘নিব্বিদা’’তি বলৱৱিপস্সনা ৱুচ্চতি, সানুলোমা পন সঙ্খাৰুপেক্খা ‘‘ৱুট্ঠানগামিনী’’তি, সা ইধ কথং নিব্বিদা নাম জাতাতি আহ ‘‘ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনায হী’’তিআদি. ইমিনা সিখাপত্তনিব্বেদতায ৱুট্ঠানগামিনী ইধ নিব্বিদানামেন ৱুত্তাতি দস্সেতি.

‘‘সো অনুপুব্বেন সঞ্ঞগ্গং ফুসতী’’তি (দী. নি. ১.৪১৪, ৪১৫) ৱত্ৱা ‘‘সঞ্ঞা খো পোট্ঠপাদ পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা ঞাণ’’ন্তি (দী. নি. ১.৪১৬) ৱুত্তত্তা সঞ্ঞগ্গন্তি ৱুত্তা লোকিযাসু পহানসঞ্ঞাসু সিখাপত্তভাৱতো. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তি ৱুত্তা ইদপ্পচ্চযতাদস্সনস্স মত্থকপ্পত্তীতি কত্ৱা. ততো পৰঞ্হি অসঙ্খতাৰম্মণং ঞাণং হোতি. তেনাহ – ‘‘পুব্বে খো সুসিম ধম্মট্ঠিতিঞাণং, পচ্ছা নিব্বানে ঞাণ’’ন্তি (সং. নি. ২.৭০). পাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গন্তি ৱুত্তা মগ্গাধিগমস্স পৰিপন্থভূতসব্বসংকিলেসৱিসুদ্ধি পধানিকস্স যোগিনো, পধানভাৱনায ৱা জাতং অঙ্গন্তি কত্ৱা. পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধীতি ৱুত্তা পৰমুক্কংসগতপটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিভাৱতো. অতম্মযতন্তি এত্থ তম্মযতা নাম তণ্হা, কামতণ্হাদীসু তায তায নিব্বত্তত্তা তম্মযং নাম তেভূমিকপ্পৱত্তং, তস্স ভাৱোতি কত্ৱা. তস্সা তণ্হায পৰিযাদানতো ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা অতম্মযতাতি ৱুচ্চতি. নিস্সাযাতি তং অতম্মযতং পচ্চযং কত্ৱা. আগম্মাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. নানত্তাতি নানাসভাৱা বহূ অনেকপ্পকাৰা. নানত্তসিতাতি নানাৰম্মণনিস্সিতা ৰূপাদিৱিসযা. একত্তাতি একসভাৱা. একত্তসিতাতি একংযেৱ আৰম্মণং নিস্সিতা. তং নিস্সাযাতি তং একত্তসিতং উপেক্খং পচ্চযং কত্ৱা. এতিস্সাতি এতিস্সা উপেক্খায. পহানং হোতীতি অঞ্ঞাণুপেক্খতো পভুতি সব্বং উপেক্খং পজহিত্ৱা ঠিতস্স ‘‘অতম্মযতা’’তি ৱুত্তায ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনায অৰূপাৱচৰসমাপত্তিউপেক্খায ৱিপস্সনুপেক্খায চ পহানং হোতীতি পৰিযাদানন্তি ৱুত্তাতি. সব্বসঙ্খাৰগতস্স মুঞ্চিতুকম্যতাপটিসঙ্খানস্স সিখাপত্তভাৱতো ৱুট্ঠানগামিনী মুঞ্চিতুকম্যতা পটিসঙ্খানন্তি চ ৱুত্তা. মুদুমজ্ঝাদিৱসেন পৱত্তিআকাৰমত্তং, অত্থতো একত্থা মুঞ্চিতুকম্যতাদযো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. দ্ৱীহি নামেহীতি গোত্ৰভু, ৱোদানন্তি ইমেহি দ্ৱীহি নামেহি.

ৱিৰাগোতি মগ্গো, অচ্চন্তমেৱ ৱিৰজ্জতি এতেনাতি ৱিৰাগো, তেন. মগ্গেন হেতুভূতেন. ৱিমুচ্চতীতি পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তিৱসেন ৱিমুচ্চতি. তেনাহ ‘‘ফলং কথিত’’ন্তি.

মহাখীণাসৱোতি পসংসাৱচনং যথা ‘‘মহাৰাজা’’তি. তথা হি তং পসংসন্তো সত্থা ‘‘অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো ইতিপী’’তিআদিমাহাতি. তদত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘ইদানি তস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. যথাভূতেহীতি যাথাৱতো ভূতেহি. দুৰুক্খিপনট্ঠেনাতি পচুৰজনেহি উক্খিপিতুং অসক্কুণেয্যভাৱেন. নিব্বাননগৰপ্পৱেসে ৱিবন্ধনেন পলিঘো ৱিযাতি পলিঘোতি ৱুচ্চতি. মত্থকচ্ছিন্নো তালো পত্তফলাদীনং অনঙ্গতো তালাৱত্থু অসিৱে ‘‘সিৱা’’তি সমঞ্ঞা ৱিয. তেনাহ ‘‘সীসচ্ছিন্নতালো ৱিয কতা’’তি. পুনব্ভৱস্স কৰণসীলো, পুনব্ভৱং ৱা ফলং অৰহতীতি পোনোভৱিকো. এৱংভূতো পন পুনব্ভৱং দেতি নামাতি আহ ‘‘পুনব্ভৱদাযকো’’তি. পুনব্ভৱখন্ধানং পচ্চযোতি ইমিনা জাতিসংসাৰোতি ফলূপচাৰেন কাৰণং ৱুত্তন্তি দস্সেতি. পৰিক্খাতি ৱুচ্চতি সন্তানস্স পৰিক্খিপনতো. সংকিণ্ণত্তাতি সব্বসো কিণ্ণত্তা ৱিনাসিতত্তা. গব্ভীৰানুগতট্ঠেনাতি গম্ভীৰং অনুপৱিট্ঠট্ঠেন. লুঞ্চিত্ৱাতি উদ্ধৰিত্ৱা. এতানীতি কামৰাগসঞ্ঞোজনাদীনি. অগ্গড়াতি ৱুচ্চন্তি অৱধাৰণট্ঠেন. অগ্গমগ্গেন পতিতো মানদ্ধজো এতস্সাতি পতিতমানদ্ধজো. ইতৰভাৰোৰোপনস্স পুৰিমপদেহি পকাসিতত্তা ‘‘মানভাৰস্সেৱ ওৰোপিতত্তা পন্নভাৰোতি অধিপ্পেতো’’তি ৱুত্তং. মানসংযোগেনেৱ ৱিসংযুত্তত্তাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. পঞ্চপি খন্ধে অৱিসেসতো অস্মীতি গহেত্ৱা পৱত্তমানো ‘‘অস্মিমানো’’তি অধিপ্পেতোতি ৱুত্তং ‘‘ৰূপে অস্মীতি মানো’’তিআদি.

নগৰদ্ৱাৰস্স পৰিস্সযপটিবাহনত্থঞ্চেৱ সোভনত্থঞ্চ উভোসু পস্সেসু এসিকত্থম্ভে নিখণিত্ৱা ঠপেন্তীতি আহ ‘‘নগৰদ্ৱাৰে উস্সাপিতে এসিকত্থম্ভে’’তি. পাকাৰৱিদ্ধংসনেনেৱ পৰিক্খায ভূমিসমকৰণং হোতীতি আহ ‘‘পাকাৰং ভিন্দন্তো পৰিক্খং সংকিৰিত্ৱা’’তি. এৱন্তিআদি উপমাসংসন্দনং. সন্তো সংৱিজ্জমানো কাযো ধম্মসমূহোতি সক্কাযো, উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং. দ্ৱত্তিংস কম্মকাৰণা দুক্খক্খন্ধে আগতা. অক্খিৰোগসীসৰোগাদযো অট্ঠনৱুতি ৰোগা. ৰাজভযাদীনি পঞ্চৱীসতি মহাভযানি.

২৪৬. অনধিগমনীযৱিঞ্ঞাণতন্তি ‘‘ইদং নাম নিস্সায ইমিনা নাম আকাৰেন পৱত্ততী’’তি এৱং দুৱিঞ্ঞেয্যচিত্ততং. অন্ৱেসন্তি পচ্চত্তে একৱচনন্তি আহ ‘‘অন্ৱেসন্তো’’তি. সত্তোপি তথাগতোতি ৱুচ্চতি ‘‘তথাগতো পৰং মৰণা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৬৫) ৱিয. সত্তো হি যথেকো কম্মকিলেসেহি ইত্থত্তং আগতো, তথা অপৰোপি আগতোতি ‘‘তথাগতো’’তি ৱুচ্চতি. উত্তমপুগ্গলোতি ভগৱন্তং সন্ধায ৱদতি. খীণাসৱোপীতি যো কোচি খীণাসৱোপি ‘‘তথাগতো’’তি অধিপ্পেতো. সোপি হি যথেকো চতূসু সতিপট্ঠানেসু সূপট্ঠিতচিত্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা অনুত্তৰং অৰহত্তং আগতো অধিগতো, তথা অপৰোপি আগতোতি ‘‘তথাগতো’’তি ৱুচ্চতি. অসংৱিজ্জমানোতি পৰমত্থতো অনুপলব্ভনীযো. অৱিন্দেয্যোতি ন ৱিন্দিতব্বো, দুৱিঞ্ঞেয্যোতি অত্থো.

তথাগতো সত্তো পুগ্গলোতি ন পঞ্ঞপেমি পৰমত্থতো সত্তস্সেৱ অভাৱতোতি অধিপ্পাযো. কিং পঞ্ঞপেস্সামি পঞ্ঞত্তিউপাদানস্সপি ধৰমানকস্স অভাৱতো. ‘‘অনুপ্পাদো খেমং, অনুপ্পত্তি খেম’’ন্তিআদিনা অসঙ্খতায ধাতুযা পক্খন্ধনৱসেন পৱত্তং অগ্গফলসমাপত্তিঅত্থং ৱিপস্সনাচিত্তং ৱা.

তুচ্ছাতি কৰণে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘তুচ্ছকেনা’’তি. ৱিনযতীতি ৱিনযো, সো এৱ ৱেনযিকো. তথা মন্তি তথাভূতং মং. পৰমত্থতো ৱিজ্জমানস্স হি সত্তস্স অভাৱং ৱদন্তো সত্তৱিনাসপঞ্ঞাপকো চ নাম সিযা, অহং পন পৰমত্থতো অৱিজ্জমানং তং ‘‘নত্থী’’তি ৱদামি. যথা চ লোকো ৱোহৰতি, তথেৱ তং ৱোহৰামি, তথাভূতং মং যে সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো’’তি ৱদন্তা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তীতি যোজনা. অপ্পটিসন্ধিকস্স খীণাসৱস্স চৰিমচিত্তং নিৰুপাদানতো অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো পৰিনিব্বুতং ইদং নাম নিস্সিতন্তি ন পঞ্ঞাযতীতি ৱদন্তো কিমেত্তাৱতা উচ্ছেদৱাদী ভৱেয্য, নাহং কদাচিপি অত্থি, নাপি কোচি অত্থীতি ৱদামি. এৱং সন্তে কিং নিস্সায তে মোঘপুৰিসা সতো সত্তস্স নাম উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞপেতীতি ৱদন্তা অসতা…পে… অব্ভাচিক্খন্তীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

মহাবোধিমণ্ডম্হীতি বোধিমণ্ডগ্গহণেন সত্তসত্তাহমাহ. তেন ধম্মচক্কপৱত্তনতো (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৩; পটি. ম. ২.৩০) পুব্বে ৱুত্তং তন্তিদেসনং ৱদতি. চতুসচ্চমেৱ পঞ্ঞপেমীতি এতেন সচ্চৱিমুত্তা সত্থুদেসনা নত্থীতি দস্সেতি. এত্থ চ – ‘‘পুব্বে চেৱ এতৰহি চ দুক্খঞ্চেৱ পঞ্ঞপেমি দুক্খস্স চ নিৰোধ’’ন্তি ৱদন্তো ভগৱা নাহং কদাচিপি ‘‘অত্তা উচ্ছিজ্জতি, ৱিনস্সতী’’তি ৱা, ‘‘অত্তা নাম কোচি অত্থী’’তি ৱা ৱদামি. এৱং সন্তে কিং নিস্সায তে মোঘপুৰিসা ‘‘সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞপেতী’’তি অসতা তুচ্ছেন অব্ভাচিক্খন্তীতি দস্সেতি. পৰেতি অমামকা, মম ওৱাদস্স অভাজনভূতাতি অত্থোতি আহ ‘‘সচ্চানি…পে… অসমত্থপুগ্গলা’’তি. অধিপ্পাযেনাতি ইমিনা তেসং অধিপ্পাযমত্তং, ৰোসনৱিহেসনানি পন তথাগতস্স আকাসস্স ৱিলিখনং ৱিয ন সম্ভৱন্তিযেৱাতি দস্সেতি. আহনতি চিত্তন্তি আঘাতো. অপ্পতীতা হোন্তি এতেনাতি অপ্পচ্চযো. চিত্তং ন অভিৰাধযতীতি অনভিৰদ্ধি. অতুট্ঠীতি তুট্ঠিপটিপক্খো তথাপৱত্তো চিত্তুপ্পাদো, কোধো এৱ ৱা.

পৰেতি অঞ্ঞে একচ্চে. আনন্দন্তি পমোদন্তি এতেনাতি আনন্দো, পীতিযা এৱেতং অধিৱচনং. সোভনমনতা সোমনস্সং, চেতসিকসুখস্সেতং অধিৱচনং. উপ্পিলতি পুৰিমাৱত্থায ভিজ্জতি ৱিসেসং আপজ্জতীতি উপ্পিলং, তদেৱ উপ্পিলাৱিতং, তস্স ভাৱো উপ্পিলাৱিতত্তং. যায উপ্পন্নায কাযচিত্তং ৱাতপূৰিতভত্তা ৱিয উদ্ধুমাযনাকাৰপ্পত্তং হোতি, তস্সা গেহস্সিতায ওদগ্গিযপীতিযা এতং অধিৱচনং. সচ্চানি পটিৱিজ্ঝিতুং অসমত্থাতি দুক্খমেৱ উপ্পজ্জতি নিৰুজ্ঝতি চ, ন অঞ্ঞো সত্তো নাম অত্থীতি এৱং জানিতুং অসমত্থা ‘‘অত্তা নাম অত্থী’’তি এৱংদিট্ঠিনো অপ্পহীনৱিপল্লাসা. উত্তমং পসাদনীযট্ঠানং তথাগতম্পি অক্কোসন্তি, কিমঙ্গং পন ভিক্খূতি অধিপ্পাযো.

২৪৭. অনত্তনিযেপি খন্ধপঞ্চকে মিচ্ছাগাহৱসেন অত্তনিযসঞ্ঞায পৱত্তস্স ছন্দৰাগস্স পহানং. অম্হাকং নেৱ অত্তাতি যস্মা ৰূপৱেদনাদিযেৱ অত্তগ্গাহৱত্থু তব্বিনিমুত্তস্স লোভনেয্যস্স অভাৱতো. এতং তিণকট্ঠসাখাপলাসং ন অম্হাকং ৰূপং, ন ৱিঞ্ঞাণং, তস্মা অম্হাকং নেৱ অত্তাতি যোজনা. অজ্ঝত্তিকস্স ৱত্থুনো নেৱ অত্তাতি পটিক্খিত্তত্তা বাহিৰৱত্থু অত্তনিযভাৱেন পটিক্খিত্তং হোতীতি আহ ‘‘অম্হাকং চীৱৰাদিপৰিক্খাৰোপি ন হোতী’’তি. খন্ধপঞ্চকংযেৱাতি বাহিৰৱত্থুং নিদস্সনং কত্ৱা খন্ধপঞ্চকংযেৱ ন তুম্হাকন্তি পজহাপেতি. ন উপ্পাটেত্ৱা কন্দং ৱিয. ন লুঞ্চিত্ৱা ৱা কেসে ৱিযাতি. ইমিনা ৰূপাদীনং নামমুখেন পহানং ইচ্ছন্তি. উল্লিঙ্গিতমত্থং ছন্দৰাগৱিনযেন পজহাপেতীতি সৰূপতো দস্সেতি.

২৪৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা’’তিআদি দেসনা তিপৰিৱট্টং. যাৱ ইমং ঠানন্তি ‘‘এৱং স্ৱাক্খাতো’’তি যাৱাযং পাড়িপদেসো. সুৱিঞ্ঞেয্যভাৱেন অক্খাতত্তাপি স্ৱাক্খাতোতি আহ ‘‘সুকথিতত্তা এৱ উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো’’তি. তিৰিযং ৱিদাৰণেন ছিন্নং, দীঘসো ফালনেন ভিন্নং, ততো এৱ তত্থ তত্থ সিব্বিতগণ্ঠিকতজিণ্ণৱত্থং পিলোতিকা, তদভাৱতো ছিন্নপিলোতিকো, পিলোতিকৰহিতোতি অত্থো. ইৰিযাপথ-সণ্ঠপনঅৱিজ্জমানঝান-ৱিপস্সনানি ছিন্নায অৱিজ্জমানায পটিপত্তিযা সিব্বনগণ্ঠিকৰণসদিসানি, তাদিসং ইধ নত্থীতি আহ ‘‘ন হেত্থ…পে… অত্থী’’তি. পতিট্ঠাতুং ন লভতীতি পেসলেহি সদ্ধিং সংৱাসৱসেনপি পতিট্ঠাতুং ন লভতি, ৱিসেসাধিগমৱসেন পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.

কাৰণ্ডৱং নিদ্ধমথাতি ৱিপন্নসীলতায কচৱৰভূতং পুগ্গলং কচৱৰমিৱ নিৰপেক্খা অপনেথ. কসম্বুঞ্চাপকস্সথাতি কসটভূতঞ্চ নং খত্তিযাদীনং মজ্ঝগতং সম্ভিন্নং পগ্ঘৰিতকুট্ঠং চণ্ডালং ৱিয অপকস্সথ নিক্কড্ঢথ. কিং কাৰণং? সঙ্ঘাৰামো নাম সীলৱন্তানং কতো, ন দুস্সীলানং, যতো এতদেৱ. ততো পলাপে ৱাহেথ, অস্সমণে সমণমানিনেতি যথা পলাপা অন্তোসাৰৰহিতা অতণ্ডুলা বহি থুসেন ৱীহি ৱিয দিস্সন্তি, এৱং পাপভিক্খূ অন্তোসীলৰহিতাপি বহি কাসাৱাদিপৰিক্খাৰেন ভিক্খূ ৱিয দিস্সন্তি, তস্মা ‘‘পলাপা’’তি ৱুচ্চন্তি, তে পলাপে ৱাহেথ ওধুনাথ ৱিধমথ. পৰমত্থতো অস্সমণে ৱেসমত্তেন সমণমানিনে এৱং নিদ্ধমিত্ৱান…পে…পতিস্সতাতি. তত্থ কপ্পযৱ্হোতি কপ্পেথ, কৰোথাতি ৱুত্তং হোতি. পতিস্সতাতি পতি পতি সতা সম্পজানন্তা সুট্ঠু পজানন্তা. পতিস্সতা ৱা সপ্পতিস্সা অঞ্ঞমঞ্ঞং সগাৰৱা. অথেৱং সুদ্ধা সুদ্ধেহি সংৱাসং কপ্পেন্তা দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সমগ্গা. অনুক্কমেন পৰিপাকগতপঞ্ঞতায নিপকা. সব্বস্সেৱিমস্স দুক্খৱট্টস্স অন্তং কৰিস্সথ, পৰিনিব্বানং পাপুণিস্সথাতি অত্থো.

ৱট্টং তেসং নত্থি পঞ্ঞাপনায সব্বসো সমুচ্ছিন্নৱট্টমূলকত্তা.

ধম্মং অনুস্সৰন্তি, ধম্মস্স ৱা অনুস্সৰণসীলাতি ধম্মানুসাৰিনো. এৱং সদ্ধানুসাৰিনোপি ৱেদিতব্বা. পটিপন্নস্সাতি পটিপজ্জমানস্স, সোতাপত্তিমগ্গট্ঠোপি অধিপ্পেতো. অধিমত্তন্তি বলৱং. পঞ্ঞাৱাহীতি পঞ্ঞং ৱাহেতি, পঞ্ঞা ৱা ইমং পুগ্গলং ৱহতীতি পঞ্ঞাৱাহীতিপি ৱদন্তি. পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমন্তি পঞ্ঞং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো পঞ্ঞাসঙ্খাতেন ধম্মেন সৰতি অনুস্সৰতীতি ধম্মানুসাৰী. সদ্ধাৱাহীতি সদ্ধং ৱাহেতি, সদ্ধা ৱা ইমং পুগ্গলং ৱহতীতি সদ্ধাৱাহীতিপি ৱদন্তি. সদ্ধাপুব্বঙ্গমন্তি সদ্ধং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো সদ্ধায সৰতি অনুস্সৰতীতি সদ্ধানুসাৰী. সদ্ধামত্তন্তি ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা বুদ্ধসুবুদ্ধতায সদ্দহনমত্তং. মত্ত-সদ্দেন অৱেচ্চপ্পসাদং নিৱত্তেতি. পেমমত্তন্তি যথাৱুত্তসদ্ধানুসাৰেন উপ্পন্নং তুট্ঠিমত্তং. সিনেহোতি কেচি. এৱং ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নিসিন্নানন্তি কলাপসম্মসনাদিৱসেন আৰদ্ধৱিপস্সনানং. একা সদ্ধাতি ৱিপস্সনানুসাৰেন স্ৱাক্খাতধম্মতা সিদ্ধা, ততো এৱ একা সেট্ঠা উড়াৰা সদ্ধা উপ্পজ্জতি. একং পেমন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. সগ্গে ঠপিতা ৱিয হোন্তীতি তেসং সদ্ধাপেমানং সগ্গসংৱত্তনিযতায অব্যভিচাৰীভাৱমাহ. চূড়সোতাপন্নোতি ৱদন্তি একদেসেন সচ্চানুবোধে ঠিতত্তা. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অলগদ্দূপমসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.