৯. দ্ৱেধাৱিতক্কসুত্তৱণ্ণনা

২০৬. দ্ৱে দ্ৱে ভাগেতি দ্ৱে দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা. কামঞ্চেত্থ ‘‘ইমং একং ভাগমকাসিং, ইমং দুতিযভাগমকাসি’’ন্তি ৱচনতো সব্বেপি ৱিতক্কা সংকিলেসৱোদানৱিভাগেন দ্ৱেৱ ভাগা কতা, অপৰাপৰুপ্পত্তিযা পনেতেসং অভিণ্হাচাৰং উপাদায পাড়িযং ‘‘দ্ৱিধা কত্ৱা’’তি আমেডিতৱচনন্তি ‘‘দ্ৱে দ্ৱে ভাগে কত্ৱা’’তি আমেডিতৱচনৱসেনেৱ ৱুত্তো. অথ ৱা ভাগদ্ৱযস্স সপ্পটিভাগতায তত্থ যং যং দ্ৱযম্পি খো উজুৱিপচ্চনীকং, তং তং ৱিসুং ৱিসুং গহেতুকামো ভগৱা আহ ‘‘দ্ৱিধা কত্ৱা ৱিতক্কে ৱিহৰেয্য’’ন্তি. এৱং পন চিন্তেত্ৱা তত্থ মিচ্ছাৱিতক্কানং সম্মাৱিতক্কানঞ্চ অনৱসেসং অসঙ্কৰতো চ গহিতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘ইমং একং ভাগমকাসিং, ইমং দুতিযভাগমকাসি’’ন্তি অৱোচ. কামপটিসংযুত্তোতি কামৰাগসঙ্খাতেন কামেন সম্পযুত্তো, কামেন পটিবদ্ধো ৱা. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – ব্যাপজ্জতি চিত্তং এতেনাতি ব্যাপাদো, দোসো. ৱিহিংসতি এতায সত্তে, ৱিহিংসনং ৱা তেসং এতন্তি ৱিহিংসা, পৰেসং ৱিহেঠনাকাৰেন পৱত্তস্স কৰুণাপটিপক্খস্স পাপধম্মস্সেতং অধিৱচনং. অজ্ঝত্তন্তি অজ্ঝত্তধম্মাৰম্মণমাহ. বহিদ্ধাতি বাহিৰধম্মাৰম্মণং. ওড়াৰিকোতি বহলকামৰাগাদিপটিসংযুত্তো. তব্বিপৰিযাযেন সুখুমো. ৱিতক্কোঅকুসলপক্খিকোযেৱাতি ইমিনা ৱিতক্কভাৱসামঞ্ঞেন তত্থাপি অকুসলভাৱসামঞ্ঞেন একভাগকৰণং, ন একচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্নতাদিৱসেনাতি দস্সেতি.

নেক্খম্মং ৱুচ্চতি লোভাতিক্কন্তত্তা পঠমজ্ঝানং, সব্বাকুসলেহি নিক্খন্তত্তা সব্বং কুসলং. ইধ পন কামৱিতক্কপটিপক্খস্স অধিপ্পেতত্তা আহ ‘‘কামেহি নিস্সটো নেক্খম্মপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো’’তি. সোতি নেক্খম্মৱিতক্কো. যাৱ পঠমজ্ঝানাতি পঠমসমন্নাহাৰতো পট্ঠায যাৱ পঠমজ্ঝানং এত্থুপ্পন্নো ৱিতক্কো নেক্খম্মৱিতক্কোযেৱ. পঠমজ্ঝানন্তি চ ইদং ততো পৰং ৱিতক্কাভাৱতো ৱুত্তং. ন ব্যাপজ্জতি চিত্তং এতেন, ব্যাপাদস্স ৱা পটিপক্খোতি অব্যাপাদো, মেত্তাপুব্বভাগো মেত্তাভাৱনাৰম্ভো. ন ৱিহিংসন্তি এতায, ৱিহিংসায ৱা পটিপক্খোতি অৱিহিংসা, কৰুণাপুব্বভাগো কৰুণাভাৱনাৰম্ভো.

মহাবোধিসত্তানং মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তকালতো পট্ঠায লদ্ধাৱসৰা সম্মাসঙ্কপ্পা উপৰূপৰি সৱিসেসং পৱত্তন্তীতি আহ ‘‘ছব্বস্সানি…পে… পৱত্তিংসূ’’তি. ঞাণস্স অপৰিপক্কত্তা পুব্বৱাসনাৱসেন সতিসম্মোসতো কদাচি মিচ্ছাৱিতক্কলেসোপি হোতিযেৱাতি তং দস্সেতুং ‘‘সতিসম্মোসেন…পে… তিট্ঠন্তী’’তি আহ. যথা নিচ্চপিহিতেপি গেহে কদাচি ৱাতপানে ৱিৱটমত্তে লদ্ধাৱসৰো ৱাতো অন্তো পৱিসেয্য, এৱং গুত্তিন্দ্ৰিযেপি বোধিসত্তসন্তানে সতিসম্মোসৱসেন লদ্ধাৱসৰো অকুসলৱিতক্কো উপ্পজ্জি, উপ্পন্নো চ কুসলৱাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা অট্ঠাসি, অথ মহাসত্তো তংমুহুত্তুপ্পন্নমেৱ পটিৱিনোদেত্ৱা তেসং আযতিং অনুপ্পাদায ‘‘ইমে মিচ্ছাৱিতক্কা, ইমে সম্মাৱিতক্কা’’তি যাথাৱতো তে পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা মিচ্ছাৱিতক্কানং অৱসৰং অদেন্তো সম্মাৱিতক্কে পৰিৱড্ঢেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘ময্হং ইমে’’তিআদি.

২০৭. পমাদো নাম সতিৱিপ্পৱাসোতি আহ ‘‘অপ্পমত্তস্সাতি সতিযা অৱিপ্পৱাসে ঠিতস্সা’’তি. আতাপৱীৰিযৱন্তস্সাতি কিলেসানং নিগ্গণ্হনৱীৰিযৱতো. পেসিতচিত্তস্সাতি ভৱৱিমোক্খায ৱিস্সট্ঠচিত্তস্স কাযে চ জীৱিতে চ নিৰপেক্খস্স. ‘‘এৱং পটিপাকতিকো জাতো’’তি অত্তনো অত্তভাৱং নিস্সায পৱত্তং সোমনস্সাকাৰং গেহস্সিতসোমনস্সপক্খিকং অকাসি, পঞ্ঞামহন্ততায সুখুমদস্সিতা.

অপৰিঞ্ঞাযং ঠিতস্সাতি ন পৰিঞ্ঞাযং ঠিতস্স, অপৰিগ্গহিতপৰিঞ্ঞস্সাতি অত্থো. ৱিতক্কো…পে… এতানি তীণি নামানি লভতীতি তাদিসস্স উপ্পন্নো মিচ্ছাৱিতক্কো যথাৰহং অত্তব্যাবাধকো উভযব্যাবাধকো চ ন হোতীতি ন ৱত্তব্বো তং সভাৱানতিৱত্তনতোতি অধিপ্পাযো. অনুপ্পন্নানুপ্পাদউপ্পন্নপৰিহানিনিমিত্ততায পঞ্ঞং নিৰোধেতীতি পঞ্ঞানিৰোধিকো. তেনাহ ‘‘অনুপ্পন্নাযা’’তিআদি. নত্থিভাৱং গচ্ছতীতি পটিসঙ্খানবলেন ৱিক্খম্ভনপ্পহানমাহ. নিৰুজ্ঝতীতিআদীহিপি তদেৱ ৱদতি. ৱিগতন্তন্তিআদীহি পন সমূলং উদ্ধটং ৱিয তদা অপ্পৱত্তনকং অকাসিন্তি ৱদতি.

২০৮. চিত্তৱিপৰিণামভাৱো চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং পকতিচিত্তৱিগমো. অনেকগ্গতাকাৰো ৱিক্খেপো. তত্থ ৱিতক্কেন চিত্তং ৱিহঞ্ঞমানং ৱিয হোতীতি আহ ‘‘তং গহেত্ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কং অকাসী’’তি. কাৰুঞ্ঞন্তি পৰদুক্খনিমিত্তং চিত্তখেদং ৱদতি. তেনেৱাহ – ‘‘পৰদুক্খে সতি সাধূনং মনং কম্পেতীতি কৰুণা’’তি (ম. নি. টী. ১.১; সং. নি. টী. ১.১.১). ন্তি কৰুণাযনৱসেন পৱত্তচিত্তপকম্পনং সন্ধায ‘‘উপ্পজ্জতি ৱিহিংসাৱিতক্কো’’তি আহ, ন সত্তেসু ৱিহিংসা পৱত্ততীতি অধিপ্পাযো.

তেন তেন চস্সাকাৰেনাতি যেন যেন আকাৰেন ভিক্খুনা অনুৱিতক্কিতং অনুৱিচাৰিতং, তেন তেন আকাৰেনস্স চেতসো নতি হোতি. তেনেৱাহ ‘‘কামৱিতক্কাদীসূ’’তিআদি. পহাসীতি কালৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পজহতী’’তি. পহানং পনস্স সিদ্ধমেৱ পটিপক্খস্স সিদ্ধত্তাতি দস্সেতুং ‘‘পহাসী’’তি ৱুত্তং যথা ‘‘অসামিভোগে গামিকাআদীযিংসূ’’তি. বহুলমকাসীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. এৱমেৱং নমতীতি কামৱিতক্কসম্পযোগাকাৰমেৱ হোতি, কামৱিতক্কসম্পযুত্তাকাৰেন ৱা পৰিণমতি. কসনং কিট্ঠং, কসীতি অত্থো, তন্নিব্বত্তত্তা পন কাৰণূপচাৰেন সস্সং ‘‘কিট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সস্সসম্বাধে’’তি. চত্তাৰি ভযানীতি ৱধবন্ধজানিগৰহানি. উপদ্দৱন্তি অনত্থুপ্পাদভাৱং. লামকন্তি নিহীনভাৱং. ধন্ধেসূতি অত্তনো খন্ধেসু. ওতাৰন্তি অনুপ্পৱেসং কিলেসানং. সংকিলেসতো ৱিসুজ্ঝনং ৱিসুদ্ধি, সা এৱ ৱোদানন্তি আহ ‘‘ৱোদানপক্খন্তি ইদং তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি.

২০৯. সব্বকুসলং নেক্খম্মং সব্বাকুসলপটিপক্খতায ততো নিস্সটত্তা. নিব্বানমেৱ নেক্খম্মং সব্বকিলেসতো সব্বসঙ্খততো চ নিস্সটত্তা. কিট্ঠসম্বাধং ৱিয ৰূপাদিআৰম্মণং পমাদে সতি অনত্থুপ্পত্তিট্ঠানভাৱতো. কূটগাৱো ৱিয কূটচিত্তং দুদ্দমভাৱতো. পণ্ডিতগোপালকো ৱিয বোধিসত্তো উপাযকোসল্লযোগতো. চতুব্বিধভযং ৱিয মিচ্ছাৱিতক্কা সপ্পটিভযভাৱতো. পঞ্ঞায ৱুদ্ধি এতস্স অত্থীতি পঞ্ঞাৱুদ্ধিকো. ৱিহঞ্ঞতি চিত্তং এতেনাতি ৱিঘাতো, চেতোদুক্খং, তপ্পক্খিকো ৱিঘাতপক্খিকো, ন ৱিঘাতপক্খিকোতি অৱিঘাতপক্খিকো. নিব্বানসংৱত্তনিকো নিব্বানৱহো. উগ্ঘাতীযেয্যাতি উদ্ধতং সিযা ৱিক্খিত্তঞ্চ ভৱেয্যাতি অত্থো. সণ্ঠপেমীতি সম্মদেৱ পট্ঠপেমি. যথা পন ঠপিতং সণ্ঠপিতং নাম হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘সন্নিসীদাপেমী’’তিআদি ৱুত্তং. সন্নিসীদাপেমীতি সমাধিপটিপক্খে কিলেসে সন্নিসীদাপেন্তো চিত্তং গোচৰজ্ঝত্তে সন্নিসীদাপেমি. অব্যগ্গভাৱাপাদকেন একগ্গং কৰোমি, যথা আৰম্মণে সুট্ঠু অপ্পিতং হোতি, এৱং সম্মা সম্মদেৱ আদহামি সমাহিতং কৰোমি, যস্মা তথাসমাহিতং চিত্তং সুট্ঠু আৰম্মণে আৰোপিতং নাম হোতি, ন ততো পৰিপততি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সুট্ঠু আৰোপেমীতি অত্থো’’তি. মা উগ্ঘাতীযিত্তাতি মা হঞ্ঞিত্থ, মা ঊহতং অত্থাতি অত্থো.

২১০. সোযেৱ…পে… ৱুত্তোতি ইমিনা কিঞ্চাপি একংযেৱ কুসলৱিতক্কং মগ্গক্খণে ৱিয তিৱিধত্তসম্ভৱতো তিৱিধনামিকং কত্ৱা দস্সিতং ৱিয হোতি, ন খো পনেতং এৱং দট্ঠব্বং. পবন্ধপৱত্তঞ্হি উপাদায একত্তনযেন ‘‘সোযেৱ ব্যাপাদপচ্চনীকট্ঠেনা’’তিআদি ৱুত্তং. একজাতিযেসু হি কুসলচিত্তেসু উপ্পন্নো ৱিতক্কো সমানাকাৰতায সো এৱাতি ৱত্তব্বতং লভতি যথা ‘‘সা এৱ তিত্তিৰী, তানি এৱ ওসধানী’’তি (সং. নি. টী. ২.২.১৯). ন হি তদা মহাপুৰিসস্স অসুভমেত্তাকৰুণাসন্নিস্সযা তে ৱিতক্কা এৱং ৱুত্তাতি.

সমাপত্তিং নিস্সাযাতি সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা, ততো ৱুট্ঠহিত্ৱাতি অত্থো. ৱিপস্সনাপি তৰুণাতি যোজনা. কাযো কিলমতি সমথৱিপস্সনানং তৰুণতায ভাৱনায পুব্বেনাপৰং ৱিসেসস্স অলব্ভমানত্তা. তেনাহ ‘‘চিত্তং হঞ্ঞতি ৱিহঞ্ঞতী’’তি. ৱিপস্সনাযবহূপকাৰা সমাপত্তি, তথা হি ৱুত্তং – ‘‘সমাধিং, ভিক্খৱে, ভাৱেথ, সমাহিতো যথাভূতং জানাতি পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৫; ৪.৯৯; ৫.১০৭১).

যথা ৱিস্সমট্ঠানং যোধানং পৰিস্সমং ৱিনোদেতি, তথা পৰিস্সমৱিনোদনত্থং ফলকেহি কাতব্বং ৱিস্সমট্ঠানং ফলককোট্ঠকো, সমাপত্তিযা পন ৱিপস্সনা বহুকাৰতৰা সমাধিপৰিপন্থকানং, সব্বেসম্পি ৱা কিলেসানং ৱিমথনেন দুব্বলভাৱাপজ্জনতো. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনা থামজাতা সমাপত্তিম্পি ৰক্খতি,থামজাতং কৰোতী’’তি. ননু চেৱং ইতৰীতৰসন্নিস্সযদোসো আপজ্জতীতি? নযিদমেকন্তিকং, ইতৰীতৰসন্নিস্সযাপি কিচ্চসিদ্ধি লোকে লব্ভতীতি দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং.

গামন্তং আহটেসূতি গামসমীপং উপনীতেসু. এতাগাৱোতি সতি উপ্পাদনমত্তমেৱ কাতব্বং যথা গাৱো ৰক্খিতব্বা, তদভাৱতো. তদাতি সমথৱিপস্সনানং থামজাতকালে. অনুপস্সনানং লহুং লহুং উপ্পত্তিং সন্ধায ‘‘একপ্পহাৰেনেৱ আৰুড়্হোৱ হোতী’’তি ৱুত্তং, কমেনেৱ পন অনুপস্সনাপটিপাটিং আৰোহতি.

২১৫. এৱং ভগৱা অত্তনো অপ্পমাদপটিপদং, তায চ লদ্ধং অনঞ্ঞসাধাৰণং ৱিসেসং দস্সেন্তো হেতুসম্পত্তিযা সদ্ধিং ফলসম্পত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি সত্তূপকাৰসম্পত্তিং দস্সেতুং ‘‘সেয্যথাপী’’তিআদিমাহাতি এৱং এত্থ অনুসন্ধি ৱেদিতব্বা. অৰঞ্ঞলক্খণযোগ্গমত্তেন অৰঞ্ঞং. মহাৱনতায পৱনং. পৱদ্ধঞ্হি ৱনং পৱনং. চতূহি যোগেহীতি জিঘচ্ছাপিপাসাভযপটিপত্তিসঙ্খাতযোগেহি. খেমং অনুপদ্দৱতং. সুৱত্থিং অনুপদ্দৱং আৱহতীতি সোৱত্থিকো. পীতিং কুট্ঠিং গমেতি উপনেতীতি পীতিগমনীযো. পীতং পানতিত্থং গচ্ছতীতি পীতগমনীযো. সাখাদীহীতি কণ্টকসাখাকণ্টকলতাৱনেহি. অনাসযগামিতায উদকসন্নিৰুদ্ধোপি অমগ্গো ৱুত্তো, ইতৰানি অপীতিগমনীযতাযপি. আদি-সদ্দেন গহনং পৰিগ্গণ্হাতি. ওকেমিগলুদ্দকস্স গোচৰে চৰতীতি ওকচৰো, দীপকমিগো. অৰঞ্ঞে মিগে দিস্ৱা তেহি সদ্ধিং পলাযেয্যাতি দীঘৰজ্জুবন্ধনং.

ইধ ৱসন্তীতি মিগানং আসযং ৱদতি, ততো আসযতো ইমিনা মগ্গেন নিক্খমন্তি. এত্থ চৰন্তীতি এতস্মিং ঠানে গোচৰং গণ্হন্তি. এত্থপিৱন্তীতি এতস্মিং নিপানতিত্থে উদকং পিৱন্তি. ইমিনা মগ্গেন পৱিসন্তীতি ইমিনা মগ্গেন নিপানতিত্থং পৱিসন্তি. মগ্গং পিধাযাতি পকতিমগ্গং পিদহিত্ৱা. ন তাৱ কিঞ্চি কৰোতি অনৱসেসে ৱনমিগে ঘাতেতুকামো.

অৱিজ্জায অঞ্ঞাণা হুত্ৱাতি অৱিজ্জায নিৱুতত্তা ঞাণৰহিতা হুত্ৱা, নন্দীৰাগেন উপনীতা ৰূপাৰম্মণাদীনি আবন্ধিত্ৱা. পলোভনতো ওকচৰং নন্দীৰাগোতি. ব্যামোহনতো ওকচাৰিকং অৱিজ্জাতি কত্ৱা দস্সেতি. তেসন্তি ওকচৰোকচাৰিকানং. সাখাভঙ্গেনাতি তাদিসেন লূখতৰগন্ধেন সাখাভঙ্গেন. মনুস্সগন্ধং অপনেত্ৱা তস্স সাখাভঙ্গস্স গন্ধেন. সম্মত্তোতি সম্মজ্জিতো ব্যামুঞ্ছো.

বুদ্ধানং খেমমগ্গৱিচৰণং কুম্মগ্গপিধানঞ্চ সব্বলোকসাধাৰণম্পি অত্থতো ৱেনেয্যপুগ্গলাপেক্খমেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞাদীনং ভব্বপুগ্গলান’’ন্তি আহ. ঊহতোতি সমূহতো নীহতোতি আহ ‘‘দ্ৱেধা ছেত্ৱা পাতিতো’’তি. নাসিতাতি অদস্সনং গমিতাতি আহ ‘‘সব্বেন সব্বং সমুগ্ঘাটিতা’’তি. হিতূপচাৰন্তি সত্তানং হিতচৰিযং.

দ্ৱেধাৱিতক্কসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.