৫. অনুমানসুত্তৱণ্ণনা
১৮১. ৱুত্তানুসাৰেনাতি ‘‘কুৰূসু, সক্কেসূ’’তি চ এত্থ ৱুত্তনযানুসাৰেন, ‘‘ভগ্গা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা’’তিআদিনা নযেন ৱচনত্থো ৱেদিতব্বোতি অত্থো. ৱত্থুপৰিগ্গহদিৱসেতি নগৰমাপনত্থং ৱত্থুৱিজ্জাচৰিযেন নগৰট্ঠানস্স পৰিগ্গণ্হনদিৱসে. অথাতি পচ্ছা. নগৰে নিম্মিতেতি তত্থ অনন্তৰাযেন নগৰে মাপিতে. তমেৱ সুসুমাৰগিৰণং সুভনিমিত্তং কত্ৱা ‘‘সুসুমাৰগিৰি’’ত্ৱেৱস্স নামং অকংসু. সুসুমাৰসণ্ঠানত্তা সুসুমাৰো নাম একো গিৰি, সো তস্স নগৰস্স সমীপে, তস্মা তং সুসুমাৰগিৰি এতস্স অত্থীতি ‘‘সুসুমাৰগিৰী’’তি ৱুচ্চতীতি কেচি. ভেসকড়াতি ৱুচ্চতি ঘম্মণ্ডগচ্ছং, কেচি ‘‘সেতৰুক্খ’’ন্তি ৱদন্তি, তেসং বহুলতায পন তং ৱনং ভেসকড়াৱনন্তেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. ভেসো নাম একো যক্খো অযুত্তকাৰী, তস্স ততো গড়িতট্ঠানতায তং ৱনং ভেসগড়াৱনং নাম জাতন্তি কেচি. অভযদিন্নট্ঠানে জাতং ৱিৰূড়্হং, সংৱদ্ধন্তি অত্থো.
ইচ্ছাপেতীতি যং কিঞ্চি অত্তনি গৰহিতব্বং ৱত্তুং সব্ৰহ্মচাৰীনং ইচ্ছং উপ্পাদেতি, তদত্থায তেসং অত্তানং ৱিস্সজ্জেতীতি অত্থো. পঠমং দিন্নো হিতূপদেসো ওৱাদো, অপৰাপৰং দিন্নো অনুসাসনী. পচ্চুপ্পন্নাতীতৱিসযো ৱা ওৱাদো, অনাগতৱিসযো অনুসাসনী. ওতিণ্ণৱত্থুকো ওৱাদো, ইতৰো অনুসাসনী. সো চাতি এৱং পৱাৰেতা সো ভিক্খু. দুক্খং ৱচো এতস্মিং ৱিপ্পটিকূলগ্গাহে ৱিপচ্চনীকসাতে অনাদৰে পুগ্গলেতি দুব্বচো. তেনাহ ‘‘দুক্খেন ৱত্তব্বো’’তি. উপৰি আগতেহীতি ‘‘পাপিচ্ছো হোতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৮১) আগতেহি সোড়সহি পাপধম্মেহি. পকাৰেহি আৱহং পদক্খিণং, ততো পদক্খিণতো গহণসীলো পদক্খিণগ্গাহী, ন পদক্খিণগ্গাহী অপ্পদক্খিণগ্গাহী. ৱামতোতি অপসব্যতো, ৱুত্তৱিপৰিযাযতোতি অধিপ্পাযো.
অসন্তসম্ভাৱনপত্থনানন্তি অসন্তেহি অৱিজ্জমানেহি গুণেহি সম্ভাৱনস্স পত্থনাভূতানং. পটি-সদ্দো পচ্চত্তিকপৰিযাযো, ফৰণং ৱাযমনং ইধ তথাৱট্ঠানন্তি আহ ‘‘পটিপ্ফৰতীতি পটিৱিৰুদ্ধো পচ্চনীকো হুত্ৱা তিট্ঠতী’’তি. অপসাদেতীতি খিপেতি তজ্জেতি. তথাভূতো চ পৰং ঘট্টেন্তো নাম হোতীতি আহ ‘‘ঘট্টেতী’’তি. পটিআৰোপেতীতি যাদিসেন ৱুত্তো, তস্স পটিভাগভূতং দোসং চোদকস্স উপৰি আৰোপেতি.
পটিচৰতীতি (অ. নি. টী. ২.৩.৬৮) পটিচ্ছাদনৱসেন চৰতি পৱত্ততি, পটিচ্ছাদনত্থো এৱ ৱা চৰতি-সদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেতী’’তি. অঞ্ঞেনঞ্ঞন্তি পটিচ্ছাদনাকাৰদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন কাৰণেনা’’তিআদি. তত্থ অঞ্ঞং কাৰণং ৱচনং ৱাতি যং চোদকেন চুদিতকস্স দোসৱিভাৱনং কাৰণং, ৱচনং ৱা ৱুত্তং, ততো অঞ্ঞেনেৱ কাৰণেন, ৱচনেন ৱা পটিচ্ছাদেতি. কাৰণেনাতি চোদনায অমূলিকভাৱদীপনিযা যুত্তিযা. ৱচনেনাতি তদত্থবোধনেন. কো আপন্নোতিআদিনা চোদনং অৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিক্খেপাপজ্জনং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণন্তি দস্সেতি, বহিদ্ধা কথাঅপনামনং ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি অযমেৱ তেসং ৱিসেসো. তেনাহ ‘‘ইত্থন্নাম’’ন্তিআদি.
অপদীযন্তি দোসা এতেন ৰক্খীযন্তি, লূযন্তি, ছিজ্জন্তীতি ৱা অপদানং, (অ. নি. টী. ২.৩.২) সত্তানং সম্মা, মিচ্ছা ৱা পৱত্তপযোগো. তেনাহ ‘‘অত্তনো চৰিযাযা’’তি.
১৮৩. অনুমিনিতব্বন্তি অনু অনু মিনিতব্বো জানিতব্বো. অত্তানং অনুমিনিতব্বন্তি চ ইদং পচ্চত্তে উপযোগৱচনং. তেনাহ ‘‘অনুমিনিতব্বো তুলেতব্বো তীৰেতব্বো’’তি. অত্তানং অনুমিনিতব্বন্তি ৱা অত্তনি অনুমানঞাণং পৱত্তেতব্বং. তত্ৰাযং নযো – অপ্পিযভাৱাৱহা মযি পৱত্তা পাপিচ্ছতা পাপিচ্ছাভাৱতো পৰস্মিং পৱত্তপাপিচ্ছতা ৱিয. এস নযো সেসধম্মেসুপি. অপৰো নযো – সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযভাৱং ইচ্ছন্তেন পাপিচ্ছতা পহাতব্বা সীলৱিসুদ্ধিহেতুভাৱতো অত্তুক্কংসনাদিপ্পহানং ৱিয. সেসধম্মেসুপি এসেৱ নযো.
১৮৪. পচ্চৱেক্খিতব্বোতি ‘‘ন পাপিচ্ছো ভৱিস্সামি, ন পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতো’’তিআদিনা পতি পতি দিৱসস্স তিক্খত্তুং ৱা ঞাণচক্খুনা অৱেক্খিতব্বং, ঞাণং পৱত্তেতব্বন্তি অত্থো. পাপিচ্ছতাদীনং পহানং পতি অৱেক্খিতব্বং, অযঞ্চ অত্থো তব্ব-সদ্দস্স ভাৱত্থতাৱসেন ৱেদিতব্বো, কম্মত্থতাৱসেন পন অট্ঠকথাযং ‘‘অত্তান’’ন্তি পচ্চত্তে উপযোগৱচনং কত্ৱা ৱুত্তং. সিক্খন্তেনাতি তিস্সোপি সিক্খা সিক্খন্তেন. তেনাহ ‘‘কুসলেসু ধম্মেসূ’’তি.
তিলকন্তি কাড়তিলসেততিলাদিতিলকং. সব্বপ্পহানন্তি সব্বপ্পকাৰপ্পহানং. ফলে আগতেতি ফলে উপ্পন্নে. নিব্বানে আগতেতি নিব্বানস্স অধিগতত্তা. ভিক্খুপাতিমোক্খন্তি ‘‘সো সমণো, স ভিক্খূ’’তি এৱং ৱুত্তভিক্খূনং পাতিমোক্খং, ন উপসম্পন্নানং এৱ ন পব্বজিতানং এৱাতি দট্ঠব্বং. যস্মা চিদং ভিক্খুপাতিমোক্খং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ইদং দিৱসস্স তিক্খত্তু’’ন্তিআদি. অপচ্চৱেক্খিতুং ন ৱট্টতি অত্তৱিসুদ্ধিযা একন্তহেতুভাৱতো.
অনুমানসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.