৪. চূড়দুক্খক্খন্ধসুত্তৱণ্ণনা

১৭৫. সক্কেসূতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং সতিপট্ঠানসুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি তং একদেসেন দস্সেন্তো ‘‘সো হী’’তি আহ. তত্থ যেন ৰাজকুমাৰা সক্যা নাম জাতা, যতো তেসং নিৱাসট্ঠানতায জনপদো তথা ৱুচ্চতি, তং ৱত্তব্বন্তি আহ ‘‘সক্যানং পন উপ্পত্তি অম্বট্ঠসুত্তে আগতাৱা’’তি. কপিলৱত্থূতি ৱুত্তং পুৰিমসঞ্ঞাৱসেন.

নানপ্পকাৰকন্তি ‘‘লোভধম্মা’’তি বহুৱচনস্স নিমিত্তং ৱদতি. লোভো হি তেন তেন অৱত্থাৱিসেসেন পৱত্তিআকাৰভেদেন ‘‘ছন্দো ৰাগোতণ্হা আসত্তি অপেক্খা’’তিআদিনা অনেকপ্পভেদো, লুব্ভনলক্খণেন পন ‘‘লোভো’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. তেনাহ ‘‘নানপ্পকাৰকং লোভংযেৱা’’তি. তথা ‘‘দোসো পটিঘো কোধো উপনাহো ৱিৰোধো’’তিআদিনা, ‘‘মুয্হনং অসমপেক্খনং অপচ্চৱেক্খণা দুম্মেজ্ঝং বাল্য’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ৩৯০) চ দোসমোহানং নানপ্পকাৰতং সন্ধাযাহ ‘‘ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো’’তি. পৰিযাদিযিত্ৱাতি পৰিতো সব্বসো আদায. গহেত্ৱাতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘গহণে আগত’’ন্তি. পৰিযাদিযতীতি পৰিক্খীণোতি. দী-সদ্দঞ্হি সদ্দৱিদূ খযত্থং ৱদন্তি.

একদাতি আমেডিতলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘একেকস্মিং কালে’’তি. লোভদোসমোহাতি পঠমমগ্গেন পহীনাৱসেসা লোভদোসমোহা. নিৰৱসেসা পহীযন্তি, অঞ্ঞথা দুতিযমগ্গেন কিং কতং সিযাতি অধিপ্পাযো. সমুদাচাৰপ্পত্তং পন দিস্ৱা ‘‘অপ্পহীনং মে অত্থী’’তিপি জানাতি. এৱং কথং নিৰৱসেসপ্পহানসঞ্ঞাতি আহ ‘‘অপ্পহীনকং…পে… সঞ্ঞী হোতী’’তি. এৱং পঠমমগ্গেনেৱ সমুচ্ছিন্নসংসযস্স ‘‘কো সু নাম মে ধম্মো অজ্ঝত্তং অপ্পহীনোতি এৱং সন্ধেহো কথং উপ্পজ্জতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পণ্ণত্তিযা অকোৱিদত্তা’’তি কাৰণমাহ. ৱিনযকুক্কুচ্চং ৱিয হি পণ্ণত্তিযং অকুসলতায অৰিযানম্পি কত্থচি ৱিমতিমত্তং উপ্পজ্জতি যথা তং সব্বসো অপ্পহীনসম্মোহানন্তি. অত্তনো অৱিসযে অনভিজাননং পণ্ণত্তিকোসল্লেন কিমেত্থ পযোজনং, পচ্চৱেক্খণামত্তেন অযমত্থো সিজ্ঝতীতি দস্সেন্তো ‘‘কিং তস্স পচ্চৱেক্খণা নত্থী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘নত্থী’’তি ন সক্কা ৱত্তুন্তি কত্ৱা ‘‘অত্থী’’তি ৱত্ৱা তত্থ লব্ভমানৱিভাগং দস্সেন্তো ‘‘সা পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সাতি পচ্চৱেক্খণা. সব্বেসন্তি সব্বেসং অৰিযানং. যথা পৰিপুণ্ণা ন হোতি, ন এৱং সব্বসো ন হোতীতি আহ ‘‘ইমাসু পনা’’তিআদি.

১৭৬. অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘তৱ সন্তানে’’তি. অপ্পহীনোতি অনৱসেসতো অপ্পহীনো. দুৱিধেতি ৱত্থুকামকিলেসকামে. কিলেসকামোপি হি যদগ্গেন অস্সাদীযতি, তদগ্গেন পৰিভুঞ্জীযতি.

১৭৭. অস্সাদীযতীতি অস্সাদো, সুখং. অপ্পো অপ্পমত্তকো অস্সাদো এতেসূতি অপ্পস্সাদা. তেনাহ ‘‘পৰিত্তসুখা’’তি. পৰিযেসনদুক্খাদিহেতুকং দিট্ঠধম্মিকং তত্থ দুচ্চৰিতচৰণেন সম্পৰাযিকঞ্চ দুক্খমেত্থ কামেসু বহুকন্তি বহুদুক্খা. বহুপাযাসাতি বহুপৰিক্কিলেসা. তে পন পৰিক্কিলেসা ৱক্খমাননযেন বহূযেৱেত্থ দিট্ঠধম্মিকাপীতি আহ ‘‘দিট্ঠধম্মিক…পে… বহূ’’তি. তে চ পৰিক্কিলেসা যস্মা তংসমঙ্গিনো হিতপটিপত্তিযা অন্তৰাযকৰা ইধ চেৱ পৰলোকে চ আদীনৱকাৰণঞ্চ পৱত্তন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘দিট্ঠধম্মিক…পে… বহূ’’তি. এৱং চেপীতি এৱং ‘‘অপ্পস্সাদা কামা’’তিআদিনা আকাৰেন. নযেনাতি ধম্মেন. কাৰণেনাতি যুত্তিযা. সুট্ঠু দিট্ঠং হোতীতি সম্বন্ধো. ৱিপস্সনাপঞ্ঞাযাতি অৰিযমগ্গপঞ্ঞায. সা চত্তাৰিপি সচ্চানি ৱিসেসতো পস্সতীতি ৱিপস্সনাতি অধিপ্পেতা. তেনাহ ‘‘হেট্ঠামগ্গদ্ৱযঞাণেনাতি অত্থো’’তি. পীতিসুখন্তি পীতিসুখৱন্তং ঝানদ্ৱযং. দ্ৱে মগ্গেতি হেট্ঠামগ্গে. আৱট্টনসীলো আভুজনসীলো ন হোতীতি অনাৱট্টী নেৱ হোতি সব্বসো অপ্পহীনকামৰাগছন্দো. তেনাহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. ওৰোধনাটকা পজহনপঞ্ঞাতি আদীনৱানুপস্সনাঞাণমাহ.

১৭৯. অস্সাদোপি কথিতো, ‘‘অপ্পস্সাদা’’তি হি ইমিনা যাৱতকো কামেসু অস্সাদো, তং সব্বং অনৱসেসতো পৰিগ্গহেত্ৱা চস্স পৰিত্তভাৱো দস্সিতোতি আদীনৱোপি কথিতো সঙ্খেপেনেৱ সেসস্সআদীনৱস্স দস্সিতত্তা. তং কথেতুন্তি তং নিস্সৰণং ‘‘একন্তসুখপটিসংৱেদী’’তি ইমিনা কথেতুং. ইমেহি অন্তেহীতি ‘‘পঞ্চিমে, মহানাম, কামগুণা’’তিআদিনা কামগুণদস্সনমুখেন কামসুখল্লিকানুযোগং ‘‘উব্ভট্ঠকা হোন্তি আসনপটিক্খিত্তা’’তিআদিনা অত্তকিলমথানুযোগঞ্চ দস্সেত্ৱা ইমেহি দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তং মম সাসনন্তি, ফলসমাপত্তিপৰিযোসানত্তা সাসনসম্পত্তিযা ‘‘উপৰিফলসমাপত্তিসীসেন সকলসাসনং দস্সেতু’’ন্তি আহ. গিজ্ঝসদিসো কূটোতি মজ্ঝেপদলোপীসমাসো যথা ‘‘সাকপত্থিৱো’’তি (পাণিনি. ২.১.৬০). দুতিযে পনেত্থ গিজ্ঝৱন্ততায গিজ্ঝা কূটে এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো. উদ্ধংযেৱ তিট্ঠনকা নিসজ্জায ৱুট্ঠিতকালতো পট্ঠায একট্ঠানেনেৱ তিট্ঠনকা. তেনাহ ‘‘অনিসিন্না’’তি. নিগণ্ঠস্সাতি নাটপুত্তস্স. নত্থি এতস্স পৰিসেসন্তি অপৰিসেসং. এৱং সঙ্খাভৱচনমত্তমস্সাতি আহ ‘‘অপৰিসেসসঙ্খাত’’ন্তি. নিচ্চট্ঠেন সতত-সদ্দেন অভিণ্হপ্পৱত্তি জোতিতা সিযাতি ‘‘সমিত’’ন্তি ৱুত্তং. তেন নিৰন্তৰপ্পৱত্তিং দস্সেতীতি এৱং ৱা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

১৮০. যং কৰোতি, তং জানাতীতি দুক্খস্স নিজ্জৰণখেপনং নাম ৱিঞ্ঞূনং কিচ্চং, ৱিঞ্ঞুনা চ পুৰিসেন কতাকতং জানিতব্বং, তস্মা তুম্হেহি পুৰাণানং কম্মানং ব্যন্তিভাৱং কৰোন্তেহি পঠমং তাৱ এত্তকানি পুৰাণানি কম্মানীতি জানিতব্বানি, ততো ‘‘এত্তকং কালং কতেন তপসা এত্তকানি তানি ব্যন্তিকতানি, ইদানি এত্তকানি কাতব্বানী’’তিআদিনা অযং ৱিধি পুৰিসেন ৱিয অত্তনা কাতব্বকিচ্চং পৰিচ্ছিন্দিতব্বন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘তুম্হেহিপি তথা ঞাতব্বং সিযা’’তি. সুদ্ধন্তন্তি সুদ্ধকোট্ঠাসং, আযতিং অনৱস্সৱসিদ্ধং কম্মক্খযং, ততো ৱা দুক্খক্খযন্তি অত্থো. সুদ্ধন্তং পত্তো অত্থীতি পুচ্ছতীতি ইমিনা অকুসলানং পহানং, কুসলানং ভাৱনা চ সব্বেন সব্বং নিগণ্ঠসমযে নত্থি সব্বসো ৱিসুদ্ধিভাৱনায অভাৱতো, তস্মা কুতো দুক্খক্খযস্স সম্ভৱোতি দস্সেতি.

এৱং অজাননভাৱে সতীতি ‘‘অহুৱম্হেৱ ময’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰস্স অজাননে সতি, তস্মিং তুম্হেহি অঞ্ঞাযমানেতি অত্থো. লুদ্দাতি ঘোৰা. তে পন যস্মা কাযৱাচাহি নিহীনমেৱ কৰোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘লুদ্দাচাৰা’’তি. লোহিতপাণিত্ৱেৱ ৱুচ্চতি তজ্জাকিৰিযাচৰণতো. মাগৱিককেৱট্টচোৰঘাতকাদযো মাগৱিকাদযো. কক্খড়কম্মাতি ফৰুসকম্মা. তে নিগণ্ঠেসু পব্বজন্তীতি পুব্বে মহাদুক্খসংৱত্তনিযকম্মস্স কতত্তা হি তুম্হে এতৰহি ঈদিসং মহাদুক্খং পচ্চনুভৱথাতি দস্সেতি.

ৱাদেতি দিট্ঠিযং, সমযেতি অত্থো. সুখেন সুখন্তি এত্থ সুখেনাতি পটিপত্তিসুখেন, সুখায পটিপত্তিযাতি অত্থো. সুখন্তি ৱিমোক্খসুখং, ইধ লোকে সুখং অধিগচ্ছন্তা কসিৱণিজ্জাদিদুক্খপটিপত্তিযাৱ অধিগচ্ছন্তি, এৱং মোক্খসুখম্পীতি অধিপ্পাযো. সৰীৰাৱযৱসম্পত্তিযাপি বিম্বিনো সাৰোতি বিম্বিসাৰো. তে নিগণ্ঠা…পে… সন্ধায ৱদন্তি, ন পন ভগৱতো অচ্চন্তসন্তপণীতং নিব্বানসুখপটিৱেদনং জানন্তি. সহসাতি ৰৱা. অপ্পটিসঙ্খাতি ন পটিসঙ্খায অৱিচাৰেত্ৱা. তেনাহ ‘‘সাহসং কত্ৱা’’তিআদি.

অঞ্ঞাহি ৱেদনাহি অৱোমিস্সং একন্তং সুখং একন্তসুখং, তস্স পটিসংৱেদী. তেনাহ ‘‘নিৰন্তৰসুখপটিসংৱেদী’’তি. কথাপতিট্ঠাপনত্থন্তি ‘‘একন্তসুখপটিসংৱেদী’’তি এৱং আৰদ্ধকথায পতিট্ঠাপনত্থং. ৰাজৱাৰেতি ৰাজানং উদ্দিস্স আগতদেসনাৱাৰে. সুখং পুচ্ছিতুং হোতীতি ‘‘যদি সত্ত ৰত্তিন্দিৱানি নপ্পহোতি, কিং ছ ৰত্তিন্দিৱানি পহোতী’’তিআদিনা পুচ্ছনসুখং হোতি. ‘‘অহং খো’’তিআদিনা পৱত্তো সুদ্ধৱাৰো সুদ্ধনিস্সন্দস্স ফলসমাপত্তিসুখস্স ৱসেন আগতত্তা. অনচ্ছৰিযং হোতি, সত্ত ৰত্তিন্দিৱানি পহোন্তস্স একস্মিং ৰত্তিন্দিৱে কিং ৱত্তব্বন্তি. উত্তানত্থমেৱ ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা.

চূড়দুক্খক্খন্ধসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.