৩. মহাদুক্খক্খন্ধসুত্তৱণ্ণনা

১৬৩. ততো পৰন্তি তিণ্ণং জনানং উপৰি সঙ্ঘো চতুৱগ্গকৰণীযাদিকম্মেহি পটিকম্মপ্পত্তত্তা. গামং গতোতি ৱুচ্চতি গামং উদ্দিস্স গতত্তা, এৱং সাৱত্থিং পৱিসিতুং ৱিহাৰতো নিক্খন্তা ‘‘পৱিসিংসূ’’তি ৱুত্তা. পৰিঞ্ঞন্তি পহানপৰিঞ্ঞং. সা হি সমতিক্কমো, ন ইতৰা. ৰূপৱেদনাসুপীতি ‘‘ৰূপানং পৰিঞ্ঞং, ৱেদনানং পৰিঞ্ঞ’’ন্তি এত্থাপি. কামং সব্বেসং তিত্থিযানং কামাদিপৰিঞ্ঞাপঞ্ঞাপনহেতুভূতো সমযো নত্থি, যেসং পন অত্থি, তে উপাদায ‘‘সকসমযং জানন্তা’’তি ৱুত্তং. ‘‘যতো যতো খো ভো অযং ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্তাৱতা খো ভো কামানং পৰিঞ্ঞা হোতী’’তি এৱং সৰূপতো পঠমজ্ঝানং ৱিভাৱেতুং অসক্কোন্তাপি কেৱলং অচ্চন্তপ্পহানসঞ্ঞায কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেয্যুং পঠমজ্ঝানং ৱদমানা. তং কিস্স হেতু? তাদিসস্স আগমাধিগমস্সাভাৱতো. ৰূপৱেদনাপৰিঞ্ঞাসুপি এসেৱ নযো. ৱুচ্চেথাতি ৱুচ্চেয্য. দুতিযপদেপীতি ‘‘অনুসাসনিযা ৱা অনুসাসনি’’ন্তি এৱং ৱুত্তৱাক্যেপি. তে কিৰ ভিক্খূ.

১৬৫. ন চেৱ সম্পাযিস্সন্তীতি ন চেৱ সম্মদেৱ পকাৰেহি গমেস্সন্তি ঞাপেস্সন্তি. তেনাহ ‘‘সম্পাদেত্ৱা কথেতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. যস্মা অৱিসযে পঞ্হো পুচ্ছিতো হোতি, তস্মা আপজ্জিস্সন্তীতি যোজনা. সদেৱকেতি অৰূপদেৱগ্গহণং. তে হি লোকিযদেৱেহি দীঘাযুকতাদিনা উক্কট্ঠা. সমাৰকেতি কামাৱচৰদেৱগ্গহণং. সব্ৰহ্মকেতি ৰূপাৱচৰব্ৰহ্মগ্গহণং. সস্সমণব্ৰাহ্মণিযাতি এত্থ সমণগ্গহণেন পব্বজিতে, ব্ৰাহ্মণগ্গহণেন জাতিব্ৰাহ্মণে, পুন দেৱগ্গহণেন সম্মুতিদেৱে, মনুস্সগ্গহণেন অৱসিট্ঠমনুস্সকাযং পৰিযাদিযতি. লোকপজাগ্গহণেন পন পযোজনং অট্ঠকথাযং দস্সিতমেৱ. অঞ্ঞথা আৰাধনং নাম নত্থীতি ইমিনা কামৰূপৱেদনাসু অস্সাদাদীনং যাথাৱতো অৱবোধো এৱ ইতো বাহিৰকানং নত্থি, কুতো পৱেদনাতি দস্সেতি.

১৬৬. চিত্তাৰাধনন্তি যাথাৱপৱেদনেন পৰেসং চিত্তস্স পৰিতোসনং. বন্ধনট্ঠেন গুণাতি কামৰাগসংযোজনস্স পচ্চযভাৱেন ৱত্থুকামেসুপি বন্ধনট্ঠো ৱুত্তো, কোট্ঠাসট্ঠো ৱা গুণট্ঠো দট্ঠব্বো. তৰযন্তীতি তৰমানা যন্তি গচ্ছন্তি. অতীতাদিভিন্নপঠমাদিৱযা এৱ চিত্ততা ৰাসিভাৱেন ৱযোগুণাতি গহিতাতি আহ ‘‘ৰাসট্ঠো গুণট্ঠো’’তি. চক্খুৱিঞ্ঞেয্যাতি ৱা চক্খুৱিঞ্ঞাণতংদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণেহি ৱিজানিতব্বা. সোতৱিঞ্ঞেয্যাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. ইট্ঠাৰম্মণভূতাতি সভাৱেনেৱ ইট্ঠাৰম্মণজাতিকা, ইট্ঠাৰম্মণভাৱং ৱা পত্তা. কমনীযাতি কামেতব্বা. মনৱড্ঢনকাতি মনোহৰা. এতেন পৰিকপ্পনতোপি ইট্ঠভাৱং গণ্হাতি. পিযজাতিকাতি পিযাযিতব্বসভাৱা. কামূপসংহিতাতি কামৰাগেন উপেচ্চ সন্ধানিযা সম্বদ্ধা (অ. নি. টী. ৩.৬.৬৩) কাতব্বাতি আহ ‘‘আৰম্মণং কত্ৱা’’তি.

১৬৭. সঞ্ঞং ঠপেত্ৱাতি ‘‘ইমস্মিং অঙ্গুলিকাদিপব্বে গহিতে সতং হোতি, ইমস্মিং সহস্স’’ন্তিআদিনা সঞ্ঞাণং কত্ৱা গণনা. অচ্ছিদ্দগণনাতি ‘‘একং দ্ৱে’’তিআদিনা নৱন্তৱিধিনা নিৰন্তৰগণনা. পিণ্ডগণনাতি সঙ্কলনপটুপ্পাদনাদিনা পিণ্ডিত্ৱা গণনা. তেনাহ ‘‘খেত্তং ওলোকেত্ৱা’’তিআদি. কসনং কসীতি কসিগ্গহণেন সব্বো কসিপটিবদ্ধো জীৱিকূপাযো গহিতোতি আহ ‘‘কসীতি কসিকম্ম’’ন্তি. জঙ্ঘৱণিজ্জাতি জঙ্ঘসত্থৱসেন ৱণিজ্জং আহ, থলৱণিজ্জাতি সকটসত্থৱসেন. আদি-সদ্দেন নাৱাপণাদিৱসেন ৱোহাৰং. ৱণিপ্পথোতি ৱণিজমগ্গো, দানগ্গহণৱসেন সংৱোহাৰোতি অত্থো. উসূনং অসনকম্মং ইস্সত্তং, ধনুসিপ্পেন জীৱিকা, ইধ পন ইস্সত্তং ৱিযাতি ইস্সত্তং, সব্বআৱুধজীৱিকাতি আহ ‘‘আৱুধং গহেত্ৱা উপট্ঠানকম্ম’’ন্তি. পোৰোহিচ্চামচ্চকম্মাদি ৰাজকম্মং.আদি-সদ্দেন ৰথসিপ্পখত্তৱিজ্জাসিপ্পাদি-ৱুত্তাৱসেসং মহাসিপ্পং খুদ্দকসিপ্পঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. সীতস্স পুৰক্খতোতি সীতস্স পুৰতো কতো. যো হি সীতকালে জীৱিকাহেতু সীতলপদেসং পক্খন্দতি, সো ৱাড়মিগাদীহি ৱিয সীতেন পৰিপাতিযমানো তেন পুৰতো কতো ৱিয হোতি. তেনাহ ‘‘সীতেন বাধিযমানো’’তি. উণ্হস্স পুৰক্খতোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সৰিত্ৱাতি সংসপ্পিত্ৱা. ঘট্টিযমানোতি হিংসিযমানো বাধিযমানো. আবাধনং আবাধো, পীড়াতি অত্থো. কামহেতুন্তি ৱা ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো যথা ‘‘ৱিসমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তী’’তি (অ. নি. ৪.৭০). তথা সেসপদদ্ৱযেপি. তেনেৱাহ ‘‘কামানমেৱ হেতূ’’তি. কামানং হেতূতি এত্থ পুৰিমপদাৱধাৰণমযুত্তং তদঞ্ঞপচ্চযপটিক্খেপাপত্তিতো, তথা উত্তৰপদাৱধাৰণং কামানং কদাচি অহেতুভাৱস্সপি সম্ভৱতো, তস্মা ‘‘উপ্পজ্জতিযেৱা’’তি ৱুত্তং.

উট্ঠহতোতি ইমিনা উট্ঠানৱীৰিযং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘আজীৱসমুট্ঠাপকৱীৰিযেনা’’তি. তং ৱীৰিযন্তি আজীৱিকসমুট্ঠাপকৱীৰিযং. পুব্বেনাপৰং ঘটেন্তস্সাতি আৰম্ভতো পট্ঠায নিৰন্তৰং পৱত্তেন্তস্স. চিত্তে উপ্পন্নবলৱসোকেন সোচতীতি চিত্তসন্তাপেন অন্তো নিজ্ঝাযতি. কাযে উপ্পন্নদুক্খেনাতি তস্সেৱ সোকস্স ৱসেন কাযে উপ্পন্নদুক্খেন. সোকুদ্দেসেন তং তং ৱিপ্পলপেন্তো ৱা পৰিদেৱতি. উৰং তাড়েত্ৱাতি ৱক্খপ্পদেসং পহৰিত্ৱা. ‘‘মোঘ’’ন্তিআদি পৰিদেৱনাকাৰদস্সনঞ্চেৱ সম্মোহাপজ্জনাকাৰদস্সনঞ্চ. মেতি ৱত্ৱা পুন নোতি পুথুৱচনং অত্তনো উভযথাপি ৱোহৰিতব্বতো, ব্যামূড়্হৱচনং ৱা সোকৱসেন.

১৬৮. ইধ কামগ্গহণেন ৱিসেসতো ৱত্থুকামা গহিতাতি কামাদিগ্গহণং কতং, নানন্তৰিযতায পন কিলেসকামোপি গহিতো এৱ. অসিচম্মন্তি এত্থ চম্মগ্গহণেন ন কেৱলং চম্মমযস্স, চম্মপৰিসিব্বিতস্সেৱ ৱা গহণং, অথ খো সব্বস্সপি আৱুধবাধকস্স গহণন্তি দস্সেন্তো ‘‘খেটকফলকাদীনী’’তি আহ. আদি-সদ্দেন সৰাদিসঙ্গহো. ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৱাতি ধনুঞ্চেৱ খুৰপ্পতূণিঞ্চ সন্নয্হিত্ৱা, ধনুদণ্ডস্স জিযায তথাভাৱকৰণাদিপি (অ. নি. টী. ৩.৫.৭৬) ধনুনো সন্নয্হনন্তি. দ্ৱিন্নং সেনানং ব্যূহসংৱিধানেন ৱা উভতোব্যূড়্হং. ৱিজ্জোতলন্তেসূতি নিসিতপীতফলতায ৱিজ্জোতনৱসেন পৰিৱত্তমানেসু.

পাকাৰসমীপাতিসঙ্খাৰতায পাকাৰপাদা উপকাৰিযো, যা ‘‘উদ্দাপা’’তি ৱুচ্চন্তি. সতদন্তেনাতি অনেকসতদন্তকেন, যস্স তিখিণদন্তানি অনেকসতানি মূলানি হোন্তি. অতিভাৰতায দসৱীসমত্তাপি জনা উক্খিপিতুং ন সক্কোন্তি, যন্তৱসেন পন উক্খিপিত্ৱা বন্ধিত্ৱা ঠপেন্তি. তেনাহ ‘‘অট্ঠদন্তাকাৰেনা’’তিআদি. ওমদ্দন্তীতি ওট্ঠপেন্তি.

১৬৯. সন্ধিম্পি ছিন্দন্তি চোৰিকায জীৱিতুকামা. নিল্লোপন্তি নিস্সেসৱিলোপং, একং পৰিত্তং গামং পৰিৱাৰেত্ৱা তত্থ কিঞ্চিপি গয্হূপগং অসেসেত্ৱা কৰমৰগ্গহণং. তেনাহ ‘‘মহাৱিলোপ’’ন্তি. পন্থদুহনকম্মং অটৱিমগ্গে ঠত্ৱা অদ্ধিকানং ৱিলুম্পনং. পহাৰসাধনত্থং (অ. নি. টী. ২.২.১) দণ্ডপ্পহাৰস্স সুখসিদ্ধিঅত্থং. কঞ্জিতো নিব্বত্তং কঞ্জিযং, আৰনালং. যং ‘‘বিলঙ্গ’’ন্তিপি ৱুচ্চতি, তং যত্থ সিঞ্চতি, সা কঞ্জিযউক্খলিকা. বিলঙ্গথালিকসদিসকৰণং বিলঙ্গথালিযং. সীসকপালং উপ্পাটেত্ৱাতি অযোগুড়পৱেসনপ্পমাণং ছিদ্দং কত্ৱা. সঙ্খমুণ্ডকম্মকাৰণন্তি সঙ্খং ৱিয মুণ্ডকম্মকাৰণং.

ৰাহুমুখকম্মকাৰণন্তি ৰাহুমুখগত-সূৰিযসদিস-কম্মকাৰণং. জোতিমালিকন্তি জোতিমালৱন্তং কম্মকাৰণং. হত্থপজ্জোতিকন্তি হত্থপজ্জোতনকম্মকাৰণং. এৰকৱত্তকম্মকাৰণন্তি এৰকৱত্তসদিসে সৰীৰতো বদ্ধে উপ্পাটনকম্মকাৰণং. চীৰকৱাসিককম্মকাৰণন্তি সৰীৰতো উপ্পাটিতবদ্ধচীৰকাহি নিৱাসাপনকম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা যথা গীৱতো পট্ঠায বদ্ধে কন্তিত্ৱা কটিযমেৱ ঠপেন্তি, এৱং গোপ্ফকতো পট্ঠায কন্তিত্ৱা কটিযমেৱ ঠপেন্তি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘কটিতো পট্ঠায কন্তিত্ৱা গোপ্ফকেসু ঠপেন্তী’’তি ৱুত্তং. এণেয্যককম্মকাৰণন্তি এণীমিগসদিসকম্মকাৰণং. অযৱলযানি দত্ৱাতি অযৱলযানি পটিমুঞ্চিত্ৱা. অযসূলানি কোট্টেন্তীতি কপ্পৰজণ্ণুককোটীসু অযসূলানি পৱেসেন্তি. ন্তি তং তথাকতকম্মকাৰণং সত্তং.

বড়িসমংসিকন্তি বড়িসেহি মংসুপ্পাটনকম্মকাৰণং. কহাপণিকন্তি কহাপণমত্তসো ছিন্দনকম্মকাৰণং. কোট্টেন্তীতি ছিন্দন্তি. খাৰাপতচ্ছিকন্তি তচ্ছেত্ৱা খাৰাৱসিঞ্চনকম্মকাৰণং. পলিঘপৰিৱত্তিকন্তি পলিঘস্স ৱিয পৰিৱত্তনকম্মকাৰণং. একাবদ্ধং কৰোন্তি অযসূলস্স কোট্টনেন. পলালপীঠকন্তি পলালপীঠস্স ৱিয সৰীৰস্স সংৱেল্লনকম্মকাৰণং. কাৰণিকাতি ঘাতনকাৰকা. পলালৱট্টিং ৱিয কত্ৱাতি যথা পলালপীঠং কৰোন্তা পলালৱট্টিং কত্ৱা সংৱেল্লনৱসেন নং (অ. নি. টী. ২.২.১) ৱেঠেন্তি, এৱং কৰোন্তীতি অত্থো. ছাতকেহীতি বুভুক্খিতেহি কোলেয্যকসুনখেহি. বলৱন্তো হি তে জৱযোগ্গা সূৰা চ হোন্তি. কম্মৱসেন সম্পৰেতি এত্থাতি সম্পৰাযো, পৰলোকো. তত্থ ভৱোতি সম্পৰাযিকো.

১৭০. ছন্দৰাগো ৱিনীযতি চেৱ পহীযতি চ এত্থাতি নিব্বানং ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানঞ্চাতি. তেনাহ ‘‘নিব্বানঞ্হী’’তি. তত্থ আগম্মাতি ইদং যো ছন্দৰাগং ৱিনেতি পজহতি, তস্স আৰম্মণং সন্ধায ৱুত্তং. তীহি পৰিঞ্ঞাহীতি ইমিনা ঞাততীৰণপৰিঞ্ঞাহি পৰিজানিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. কো পন ৱাদো পহানপৰিঞ্ঞাযাতি দস্সেতি? তথভাৱাযাতি পৰিজাননকভাৱায.

১৭১. অপৰিত্তেনাতি অহীনেন. ৱিপুলেনাতি মহতা. যদি ৱণ্ণসম্পত্তিদস্সনত্থং, ৱণ্ণদসকং কস্মা ন গহিতন্তি আহ ‘‘মাতুগামস্স হী’’তিআদি. ভোজনসম্পদাদীনং অলাভেপীতি দস্সনত্থং ‘‘দুগ্গতকুলে নিব্বত্তস্সপী’’তি ৱুত্তং. থোকং থোকং ৱণ্ণাযতনং পসীদতি মংসস্স পৰিব্ৰূহনতো থনমংসানি ৱড্ঢন্তি জাযন্তি. ৱণ্ণেতি হদযঙ্গতভাৱং পকাসেন্তো ৱিয হোতীতি ৱণ্ণো. সো এৱ সামগ্গোপভোগাদিনা নিভাতীতি নিভা. তেনাহ ‘‘ৱণ্ণনিভাতি ৱণ্ণোযেৱা’’তি.

ভোগ্গন্তি অতিৱিয ৱঙ্কতায ভোগ্গং. তাদিসং পন সৰীৰং ভগ্গং ৱিয হোতীতি আহ ‘‘ভগ্গ’’ন্তি. তেনাহ ‘‘ইমিনাপিস্স ৱঙ্কভাৱমেৱ দীপেতী’’তি. দন্তানং ছিন্নভিন্নতায একচ্চানং পতনেন চ খণ্ডিতদন্তং. কেসানং সেতৱণ্ণতায পলিতন্তি আহ ‘‘পণ্ডৰকেস’’ন্তি. কেসানং মত্তসো সিযনে খল্লাটৱোহাৰোতি বহুসো সিযনং সন্ধাযাহ ‘‘মহাখল্লাটসীস’’ন্তি. ৱস্সসতিককালে উপ্পজ্জনতিলকানি সন্ধাযাহ ‘‘তিলকাহতগত্ত’’ন্তি. তানি পন কানিচি সেতানি হোন্তি কানিচি কাড়ানীতি আহ ‘‘সেতকাড়তিলকেহী’’তি. ব্যাধিকন্তি সঞ্চাতব্যাধিং. বাড়্হগিলানন্তি মাৰণন্তি কগেলঞ্ঞেন গিলানং.

১৭৩. তস্মিং সমযেতি তস্মিং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰণসমযে. ন চেতেতীতি ন অভিসন্দহতি. ব্যাবাধনট্ঠেন ব্যাবাধো, ব্যাবাধোৱ ব্যাবজ্ঝং, নত্থি এত্থ ব্যাবজ্ঝন্তি অব্যাবজ্ঝং, দুক্খৰহিতং. তেনাহ ‘‘নিদ্দুক্খমেৱা’’তি.

১৭৪. অনিচ্চাদিআকাৰোতি অনিচ্চাকাৰো দুক্খাকাৰো ৱিপৰিণামাকাৰো চলাদিআকাৰো চ.

মহাদুক্খক্খন্ধসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.