২. মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা

ৱেসালীনগৰৱণ্ণনা

১৪৬. অপৰাপৰন্তি পুনপ্পুনং. ৱিসালীভূততাযাতি গাৱুতন্তৰং গাৱুতন্তৰং পুথুভূততায. তত্ৰাতি তস্সং ৱিসালীভূততাযং. ছড্ডিতমত্তেতি ৱিস্সট্ঠমত্তে. ঊমিভযাদীহীতি ঊমিকুম্ভীলআৱট্টসংসুকাভযেহি. উদকপ্পৱাহেনাগতস্সপি চ উস্মা ন ৱিগচ্ছতি, উস্মা চ নাম ঈদিসস্স সৱিঞ্ঞাণকতায ভৱেয্যাতি ‘‘সিযা গব্ভো’’তি চিন্তেসি. তথা হীতিআদি তত্থ কাৰণচিন্তা. পুঞ্ঞৱন্ততায দুগ্গন্ধং নাহোসি, সউসুমতায পূতিকভাৱো. দাৰকানং পুঞ্ঞূপনিস্সযতো অঙ্গুট্ঠকতো চস্স খীৰং নিব্বত্তি, খীৰভত্তঞ্চ লভি. চৰিমকভৱে বোধিসত্তে কুচ্ছিগতে বোধিসত্তমাতু ৱিয উদৰচ্ছৱিযা অচ্ছৱিপ্পসন্নতায নিচ্ছৱি ৱিযাতি কত্ৱা আহ ‘‘নিচ্ছৱী অহেসু’’ন্তি. তেসন্তি দ্ৱিন্নং দাৰকানং. মাতাপিতৰোতি পোসকমাতাপিতৰো. অভিসিঞ্চিত্ৱা ৰাজানং অকংসু ৰজ্জসম্পত্তিযা দাযকস্স কম্মস্স কতত্তা, অসম্ভিন্নে এৱ ৰাজকুলে উপ্পন্নত্তা চ. কুমাৰস্স পুঞ্ঞানুভাৱসঞ্চোদিতা দেৱতাধিগ্গহিতাতি কেচি.

পুৰস্স অপৰেতি পুৰস্স অপৰদিসায গাৱুতমত্তে ঠানে জীৱকম্বৱনং ৱিয সপাকাৰমন্দিৰকে. অচিৰপক্কন্তোতি এত্থ ন দেসন্তৰপক্কমনং অধিপ্পেতং, অথ খো সাসনতো অপক্কমনন্তি দস্সেন্তো ‘‘ৱিব্ভমিত্ৱা’’তিআদিমাহ. তেনেৱাহ ‘‘ইমস্মা ধম্মৱিনযা’’তি. পৰিসতীতি পৰিসাযং, জনসমূহেতি অত্থো. জনসমূহগতো পন ‘‘পৰিসমজ্ঝে’’তি ৱুত্তো. ভাৱনামনসিকাৰেন ৱিনা পকতিযাৱ মনুস্সেহি নিব্বত্তেতব্বো ধম্মোতি মনুস্সধম্মো, মনুস্সত্তভাৱাৱহো ৱা ধম্মো মনুস্সধম্মো, অনুড়াৰং পৰিত্তকুসলং. যং অসতিপি বুদ্ধুপ্পাদে ৱত্ততি, যঞ্চ সন্ধাযাহ ‘‘হীনেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতী’’তি. ‘‘অম্হাকং বুদ্ধো’’তি বুদ্ধে মমত্তকাৰিনো বুদ্ধমামকা. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

উত্তৰিমনুস্সধম্মাদিৱণ্ণনা

অলং অৰিযায অৰিযভাৱাযাতি অলমৰিযো, ৰূপাযতনং জানাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৱিয পস্সতি চাতি ঞাণদস্সনং, দিব্বচক্খু. সম্মসনুপগে চ পন ধম্মে লক্খণত্তযঞ্চ তথা জানাতি পস্সতি চাতি ঞাণদস্সনং, ৱিপস্সনা. নিব্বানং, চত্তাৰি ৱা সচ্চানি অসম্মোহপটিৱেধতো জানাতি পস্সতি চাতি ঞাণদস্সনং, মগ্গো. ফলং পন নিব্বানৱসেনেৱ যোজেতব্বং. পচ্চৱেক্খণা মগ্গাধিগতস্স অত্থস্স পচ্চক্খতো জাননট্ঠেন ঞাণদস্সনং, সব্বঞ্ঞুতা অনাৱৰণতায সমন্তচক্খুতায চ ঞাণদস্সনং. লোকুত্তৰমগ্গো অধিপ্পেতো, তস্মিঞ্হি পটিসিদ্ধে সব্বেসম্পি বুদ্ধগুণানং অসম্ভৱোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তঞ্হি সো ভগৱতো পটিসেধেতী’’তি.

সুখুমং ধম্মন্তৰং নাম ঝানৱিপস্সনাদিকং আচৰিযানুগ্গহেন গহিতং নাম নত্থি. তক্কপৰিযাহতন্তি ‘‘ইতি ভৱিস্সতি, এৱং ভৱিস্সতী’’তি তংতংদস্সেতব্বমত্থতক্কনেন ৱিতক্কনমত্তেন পৰিতো আহতং পৰিৱত্তিতং কত্ৱা. তেনাহ ‘‘তক্কেত্ৱা’’তিআদি. লোকিযপঞ্ঞং অনুজানাতি উপনিসিন্নপৰিসায অনুকূলধম্মকথনতোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘সমণো গোতমো’’তিআদি. পটিভাতীতি পটিভানং, ‘‘ইতি ৱক্খামী’’তি এৱংপৱত্তং কথনচিত্তং, ততো পটিভানতো জাননং পটিভানং, আগমাভাৱতো সযমেৱ উপট্ঠিতত্তা সযংপটিভানং. তেনাহ ‘‘ইমিনাস্স ধম্মেসু পচ্চক্খভাৱং পটিবাহতী’’তি. সুফুসিতন্তি নিব্বিৱৰং. অফুসিতত্তে হি সুখেন ৱচীঘোসো ন নিচ্ছৰতি. দন্তাৱৰণন্তি ওট্ঠদ্ৱযং. জিৱ্হাপি থদ্ধতায সুখেন ৱচীঘোসো ন নিচ্ছৰতীতি আহ ‘‘মুদুকা জিৱ্হা’’তি. কৰৱীকৰুতমঞ্জুতায মধুৰো সৰো. এলং ৱুচ্চতি দোসো, এলং গড়তীতি এলগড়া, ন এলগড়া অনেলগড়া, নিদ্দোসা, ন ৰুজ্ঝতীতি অত্থো. সব্বমেতং ৰঞ্জনস্সেৱ কাৰণং দস্সেন্তো ৱদতি.

পঞ্চ ধম্মাতি গম্ভীৰঞাণচৰিযভূতানং খন্ধাদীনং উগ্গহণ-সৱন-ধাৰণ-পৰিচয-যোনিসোমনসিকাৰে সন্ধাযাহ. তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি এত্থ সম্মা-সদ্দো উভযত্থাপি যোজেতব্বো ‘‘সম্মা তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি. যো হি সম্মা ধম্মং পটিপজ্জতি, তস্সেৱ সম্মা দুক্খক্খযো হোতি. যো পন ৱুত্তনযেন তক্কৰো, তস্স নিয্যানং অত্থতো ধম্মস্সেৱ নিয্যানন্তি আহ ‘‘সো ধম্মো…পে… নিয্যাতি গচ্ছতী’’তি.

১৪৭. কোধনোতি কুজ্ঝনসীলো. যস্মা পন সুনক্খত্তো কোধৱসেন কুৰূৰো ফৰুসৱচনো চ, তস্মা আহ ‘‘কোধনোতি চণ্ডো ফৰুসো চা’’তি. তস্মিং অত্তভাৱে মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থীতি তস্মিং অত্তভাৱে উপ্পজ্জনাৰহানং মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থি. তং বুদ্ধা ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তি যথা তং সুদিন্নলাড়ুদাযিআদিকে. উপনিস্সযে সতিপি তস্মিং খণে মগ্গে ৱা ফলে ৱা অসতি ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তি যথা তং ধনিযূপসেনত্থেৰাদিকে. সমুচ্ছিন্নোপনিস্সযে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. যথা ‘‘মক্খলি মোঘপুৰিসো মনুস্সখিপ্পং মঞ্ঞে’’তি (অ. নি. ১.৩১১) তথা সুনক্খত্তোপীতি আহ ‘‘ইমস্স পনা’’তিআদি. অস্সাতি এতেন. কত্তৰি হিদং সামিৱচনং. কোধেনাতি কোধহেতুনা.

ভগৱতোতি সম্পদানৱচনং কুদ্ধপদাপেক্খায. পুব্বেতি ভিক্খুকালে. সদ্দং সোতুকামোতি সো কিৰ দিব্বচক্খুনা তাৱতিংসভৱনে দেৱতানং ৰূপং পস্সন্তো ওট্ঠচলনং পস্সতি, ন পন সদ্দং সুণাতি, তস্মা তাসং সদ্দং সোতুকামো অহোসি. তেন ৱুত্তং ‘‘সদ্দং সোতুকামো…পে… পুচ্ছী’’তি. সো চ অতীতে একং সীলৱন্তং ভিক্খুং কণ্ণসক্খলিযং পহৰিত্ৱা বধিৰমকাসি, তস্মা পৰিকম্মং কৰোন্তোপি অভব্বোৱ দিব্বসোতাধিগমায. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘উপনিস্সযো নত্থীতি ঞত্ৱা পৰিকম্মং ন কথেসী’’তি. চিন্তেসীতি অত্তনো মিচ্ছাপৰিৱিতক্কিতেন অযোনিসো উম্মুজ্জন্তো চিন্তেসি.

নিয্যানিকত্তাৱবোধনতো অভেদোপচাৰেন ‘‘দেসনাধম্মো নিয্যানিকো’’তি ৱুত্তো. নিয্যানো ৱা অৰিযমগ্গো বোধেতব্বো এতস্স অত্থীতি নিয্যানিকো দেসনাধম্মো. অত্তনি অত্থিতং দস্সেতি কিচ্চসিদ্ধিদস্সনেন তত্থ তত্থ পাকটীকতত্তা, ন পটিঞ্ঞামত্তেন. তথা হি যথাপৰাধং তংতংসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা যথাধম্মং ৱেনেয্যজ্ঝাসযানুৰূপঞ্চ অৱিপৰীতধম্মদেসনায দেৱমনুস্সেহি যথাভিসঙ্খতপঞ্হানং তদজ্ঝাসযানুকূলং ঠানসো ৱিস্সজ্জনেন চ ভগৱতো সব্বত্থ অপ্পটিহতঞাণচাৰভাৱেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞূনং পাকটং, তথা তত্থ তত্থ যমকপাটিহাৰিযকৰণাদীসু ইদ্ধিৱিধঞাণাদীনীতি. তেনাহ ‘‘ময্হঞ্চা’’তিআদি. অন্ৱেতি যথাগহিতসঙ্কেতস্স অনুগমনৱসেন এতি জানাতীতি অন্ৱযো. তেনাহ ‘‘অনুবুজ্ঝতীতি অত্থো’’তি. সঙ্কেতানুগমনঞ্চেত্থ ‘‘যথাপৰাধং তংতংসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা’’তিআদিনা ৱুত্তনযমেৱ. এৱং যোজনা ৱেদিতব্বাতি যথা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন যোজনা কতা, এৱং ‘‘এৱৰূপম্পি নাম ময্হং ইদ্ধিৱিধঞাণসঙ্খাতং উত্তৰিমনুস্সধম্ম’’ন্তিআদিনা তত্থ তত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা.

উত্তৰিমনুস্সধম্মাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দসবলঞাণৱণ্ণনা

১৪৮. যদিপি আদিতো অভিঞ্ঞাত্তযৱসেন দেসনায আগতত্তা চেতোপৰিযঞাণানন্তৰং উপৰি তিস্সো অভিঞ্ঞা ৱত্তব্বা সিযুন্তি ৱত্তব্বং সিযা, অত্থতো পন ৱিজ্জাত্তযং যথাৱুত্তঅভিঞ্ঞাত্তযমেৱাতি কত্ৱা ‘‘তিস্সো ৱিজ্জা ৱত্তব্বা সিযু’’ন্তি ৱুত্তং. কস্মা পনেত্থ ‘‘তাসু ৱুত্তাসু উপৰি দসবলঞাণং ন পৰিপূৰতী’’তি ৱুত্তং, ননু ইমানি ঞাণানি সেসাভিঞ্ঞা ৱিয অত্তনো ৱিসযস্স অভিজাননট্ঠং উপাদায অভিঞ্ঞাসু ৱত্তব্বানি, অকম্পিযট্ঠং পন উপত্থম্ভনট্ঠঞ্চ উপাদায বলঞাণেসু যথা সম্মাসতিআদযো ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গেসূতি? নযিদমেৱং. তত্থ হি ধম্মানং ধম্মকিচ্চৱিসেসৱিভাৱনপৰায দেসনায ৱুত্তং, ইধ পন সত্থু গুণৱিসেসৱিভাৱনপৰায দেসনায তথা ৱত্তুং ন সক্কা অত্থতো অনঞ্ঞত্তা, একচ্চানং পুথুজ্জনানং এৱং চিত্তং উপ্পজ্জেয্য ‘‘কিমিদং ভগৱা হেট্ঠা ৱুত্তগুণে পুনপি গণ্হন্তো গুণাধিকদস্সনং কৰোতী’’তি. তস্মা সুৱুত্তমেতং ‘‘উপৰি দসবলঞাণং ন পৰিপূৰতী’’তি.

অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানীতি কস্মা ৱুত্তং (অ. নি. টী. ৩.১০.২১), ননু চেতানি সাৱকানম্পি একচ্চানং উপ্পজ্জন্তীতি? কামং উপ্পজ্জন্তি, যাদিসানি পন বুদ্ধানং ঠানাট্ঠানঞাণাদীনি, ন তাদিসানি তদঞ্ঞেসং কদাচিপি উপ্পজ্জন্তীতি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানীতি. তেনাহ ‘‘তথাগতস্সেৱ বলানী’’তি. ইমমেৱ হি যথাৱুত্তলেসং অপেক্খিত্ৱা তদভাৱতো আসযানুসযঞাণাদীসু এৱ অসাধাৰণগুণসমঞ্ঞা নিৰুড়্হা. কামং ঞাণবলানং ঞাণসম্ভাৰো ৱিসেসপচ্চযো, পুঞ্ঞসম্ভাৰোপি পন নেসং পচ্চযো এৱ, ঞাণসম্ভাৰস্সপি ৱা পুঞ্ঞসম্ভাৰভাৱতো ‘‘পুঞ্ঞুস্সযসম্পত্তিযা আগতানী’’তি ৱুত্তং.

পকতিহত্থিকুলন্তি (সং. নি. ২.২২) গিৰিচৰনদীচৰৱনচৰাদিপ্পভেদা গোচৰিযকালাৱকনামা সব্বাপি বলেন পাকতিকা হত্থিজাতি. দসন্নং পুৰিসানন্তি থামমজ্ঝিমানং দসন্নং পুৰিসানং. একস্স তথাগতস্স কাযবলন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. একস্সাতি চ তথা হেট্ঠাকথাযং আগতত্তা দেসনাসোতেন ৱুত্তং. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি এত্থ নাৰা ৱুচ্চন্তি ৰস্মিযো, তা বহূ নানাৱিধা ইতো উপ্পজ্জন্তীতি নাৰাযনং, ৱজিৰং, তস্মা নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি ৱজিৰসঙ্ঘাতবলন্তি অত্থো. ঞাণবলং পন পাড়িযং আগতমেৱ, ন কাযবলং ৱিয অট্ঠকথাৰুড়্হমেৱাতি অধিপ্পাযো. ‘‘সংযুত্তকে আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি সত্তসত্ততি ঞাণানী’’তি ৱুত্তং (ৱিভ. মূলটী. ৭৬০), তত্থ পন নিদানৱগ্গে সত্তসত্ততি আগতানি চতুচত্তাৰীসঞ্চ, তেসত্ততি পন পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.৭৩ মাতিকা) সুতমযাদীনি আগতানি দিস্সন্তি, ন সংযুত্তকে. অঞ্ঞানিপীতি এতেন ঞাণৱত্থুৱিভঙ্গে এককাদিৱসেন ৱুত্তানি, অঞ্ঞত্থ চ ‘‘পুব্বন্তে ঞাণ’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ১০৭৬) ব্ৰহ্মজালাদীসু (দী. নি. ১.৩৬) চ ‘‘তযিদং তথাগতো পজানাতি, ইমানি দিট্ঠিট্ঠানানি এৱং গহিতানী’’তিআদিনা ৱুত্তানি অনেকানি ঞাণপ্পভেদানি সঙ্গণ্হাতি. যাথাৱপটিৱেধতো সযঞ্চ অকম্পিযং পুগ্গলঞ্চ তংসমঙ্গিং নেয্যেসু অধিবলং কৰোতীতি আহ ‘‘অকম্পিযট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চা’’তি.

উসভস্স ইদন্তি আসভং, (অ. নি. টী. ২.৪.৮) সেট্ঠং ঠানং. সব্বঞ্ঞুতপটিজাননৱসেন অভিমুখং গচ্ছন্তি, অট্ঠ ৱা পৰিসা উপসঙ্কমন্তীতি আসভা, পুব্ববুদ্ধা. ইদং পনাতি বুদ্ধানং ঠানং সব্বঞ্ঞুতমেৱ ৱদতি. তিট্ঠমানোৱাতি অৱদন্তোপি (সং. নি. টী. ২.২.২২) তিট্ঠমানোৱ পটিজানাতি নামাতি অত্থো. উপগচ্ছতীতি অনুজানাতি.

অট্ঠসু পৰিসাসূতি ‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, অনেকসতং খত্তিযপৰিসং…পে… তত্ৰ ৱত মং ভযং ৱা সাৰজ্জং ৱা ওক্কমিস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামী’’তি (ম. নি. ১.১৫১) ৱুত্তাসু অট্ঠসু পৰিসাসু. অভীতনাদং নদতীতি পৰতো দস্সিতঞাণযোগেন দসবলোহন্তি অভীতনাদং নদতি. সীহনাদসুত্তেন খন্ধৱগ্গে (সং. নি. ৩.৭৮) আগতেন.

‘‘দেৱমনুস্সানং চতুচক্কং ৱত্ততী’’তি (অ. নি. ৪.৩১) সুত্তসেসেন সপ্পুৰিসূপস্সযাদীনং ফলসম্পত্তিপৱত্তি, পুৰিমসপ্পুৰিসূপস্সযাদিং উপনিস্সায পচ্ছিমসপ্পুৰিসূপস্সযাদীনং সম্পত্তিপৱত্তি ৱা ৱুত্তাতি আদি-সদ্দেন তত্থ চ চক্ক-সদ্দস্স গহণং ৱেদিতব্বং. ৱিচক্কসণ্ঠানা অসনি এৱ অসনিৱিচক্কং. উৰচক্কাদীসূতি আদি-সদ্দেন আণাসমূহাদীসুপি চক্ক-সদ্দস্স পৱত্তি ৱেদিতব্বা. ‘‘সঙ্ঘভেদং কৰিস্সাম চক্কভেদ’’ন্তিআদীসু (পাৰা. ৪০৯; চূড়ৱ. ৩৪৩) হি আণা ‘‘চক্ক’’ন্তি ৱুত্তা, ‘‘দেৱচক্কং অসুৰচক্ক’’ন্তিআদীসু (অ. নি. টী. ২.৪.৮) সমূহোতি. পটিৱেধনিট্ঠত্তা অৰহত্তমগ্গঞাণং পটিৱেধোতি ‘‘ফলক্খণে উপ্পন্নং নামা’’তি ৱুত্তং. তেন পটিলদ্ধস্সপি দেসনাঞাণস্স কিচ্চনিপ্ফত্তি পৰস্স বুজ্ঝনমত্তেন হোতীতি ‘‘অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তি…পে… ফলক্খণে পৱত্তং নামা’’তি ৱুত্তং. ততো পৰং পন যাৱ পৰিনিব্বানা দেসনাঞাণপ্পৱত্তি তস্সেৱ পৱত্তিতস্স ধম্মচক্কস্স ঠানন্তি ৱেদিতব্বং পৱত্তিতচক্কস্স চক্কৱত্তিনো চক্কৰতনস্স ঠানং ৱিয.

‘‘তিট্ঠতী’’তি ৱুত্তং, কিং ভূমিযং পুৰিসো ৱিয? নোতি আহ ‘‘তদাযত্তৱুত্তিতাযা’’তি. ঠানন্তি চেত্থ অত্তলাভো ধৰমানতা চ, ন গতিনিৱত্তীতি আহ ‘‘উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চা’’তি. যত্থ পনেতং দসবলঞাণং ৱিত্থাৰিতং, তং দস্সেন্তো ‘‘অভিধম্মে পনা’’তিআদিমাহ. সেসেসুপি এসেৱ নযো.

সমাদিযন্তীতি সমাদানানি, তানি পন সমাদিযিত্ৱা কতানি হোন্তীতি আহ ‘‘সমাদিযিত্ৱা কতান’’ন্তি. কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানন্তি এতেন সমাদানসদ্দস্স অপুব্বত্থাভাৱং দস্সেতি মুত্তগতসদ্দে গতসদ্দস্স ৱিয. গতীতি নিৰযাদিগতিযো. উপধীতি অত্তভাৱো. কালোতি কম্মস্স ৱিপচ্চনাৰহকালো. পযোগোতি ৱিপাকুপ্পত্তিযা পচ্চযভূতা কিৰিযা.

অগতিগামিনিন্তি নিব্বানগামিনিং. ৱক্খতি হি ‘‘নিব্বানঞ্চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি নিব্বানগামিঞ্চ মগ্গং নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তি (ম. নি. ১.১৫৩). বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৱ পাণং ঘাতেন্তেসু কামং সব্বেসং চেতনা তস্সেৱেকস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযাৰম্মণা, তং পন কম্মং তেসং নানাকাৰং. তেসু (ৱিভ. অট্ঠ. ৮১১) হি একো আদৰেন ছন্দজাতো কৰোতি, একো ‘‘এহি ত্ৱম্পি কৰোহী’’তি পৰেহি নিপ্পীড়িতো কৰোতি, একো সমানচ্ছন্দো ৱিয হুত্ৱা অপ্পটিবাহমানো ৱিচৰতি. তেসু একো তেনেৱ কম্মেন নিৰযে নিব্বত্ততি, একো তিৰচ্ছানযোনিযং, একো পেত্তিৱিসযে. তং তথাগতো আযূহনক্খণে এৱ – ‘‘ইমিনা নীহাৰেন আযূহিতত্তা এস নিৰযে নিব্বত্তিস্সতি, এস তিৰচ্ছানযোনিযং, এস পেত্তিৱিসযে’’তি জানাতি. নিৰযে নিব্বত্তমানম্পি – ‘‘এস মহানিৰযে নিব্বত্তিস্সতি, এস উস্সদনিৰযে’’তি জানাতি. তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তমানম্পি – ‘‘এস অপাদকো ভৱিস্সতি, এস দ্ৱিপাদকো, এস চতুপ্পদো, এস বহুপ্পদো’’তি জানাতি. পেত্তিৱিসযে নিব্বত্তমানম্পি – ‘‘এস নিজ্ঝামতণ্হিকো ভৱিস্সতি, এস খুপ্পিপাসিকো, এস পৰদত্তূপজীৱী’’তি জানাতি. তেসু চ কম্মেসু – ‘‘ইদং কম্মং পটিসন্ধিমাকড্ঢিস্সতি, ইদং অঞ্ঞেন দিন্নায পটিসন্ধিযা উপধিৱেপক্কং ভৱিস্সতী’’তি জানাতি.

তথা সকলগামৱাসিকেসু একতো পিণ্ডপাতং দদমানেসু কামং সব্বেসম্পি চেতনা পিণ্ডপাতাৰম্মণাৱ, তং পন কম্মং তেসং নানাকাৰং. তেসু হি একো আদৰেন কৰোতীতি সেসং পুৰিমসদিসং, তস্মা তেসু কেচি দেৱলোকে নিব্বত্তন্তি, কেচি মনুস্সলোকে, তং তথাগতো আযূহনক্খণেযেৱ জানাতি – ‘‘ইমিনা নীহাৰেন আযূহিতত্তা এস মনুস্সলোকে নিব্বত্তিস্সতি, এস দেৱলোকে, তত্থাপি এস খত্তিযকুলে, এস ব্ৰাহ্মণকুলে, এস ৱেস্সকুলে, এস সুদ্দকুলে, এস পৰনিম্মিতৱসৱত্তীসু, এস নিম্মানৰতীসু, এস তুসিতেসু, এস যামেসু, এস তাৱতিংসেসু, এস চাতুমহাৰাজিকেসু, এস ভুম্মদেৱেসূ’’তিআদিনা তত্থ তত্থ হীনপণীতসুৱণ্ণদুব্বণ্ণঅপ্পপৰিৱাৰমহাপৰিৱাৰতাদিভেদং তং তং ৱিসেসং আযূহনক্খণেযেৱ জানাতি.

তথা ৱিপস্সনং পট্ঠপেন্তেসুযেৱ – ‘‘ইমিনা নীহাৰেন এস কিঞ্চি সল্লক্খেতুং ন সক্খিস্সতি, এস মহাভূতমত্তমেৱ ৱৱত্থপেস্সতি, এস ৰূপপৰিগ্গহেযেৱ ঠস্সতি, এস অৰূপপৰিগ্গহেযেৱ, এস নামৰূপপৰিগ্গহেযেৱ, এস পচ্চযপৰিগ্গহে এৱ, এস লক্খণাৰম্মণিকৱিপস্সনায এৱ, এস পঠমফলেযেৱ, এস দুতিযফলে এৱ, এস ততিযফলে এৱ, এস অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি জানাতি. কসিণপৰিকম্মং কৰোন্তেসুপি – ‘‘ইমস্স পৰিকম্মমত্তমেৱ ভৱিস্সতি, এস নিমিত্তং উপ্পাদেস্সতি, এস অপ্পনং এৱ পাপুণিস্সতি, এস ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হিস্সতী’’তি জানাতি. তেনাহ ‘‘ইমস্স চেতনা’’তিআদি.

কামনতো, কামেতব্বতো, কামপটিসংযুত্ততো চ কামো ধাতু কামধাতু. আদি-সদ্দেন ব্যাপাদধাতু-ৰূপধাতু-আদীনং সঙ্গহো. ৱিলক্খণতাযাতি ৱিসদিসসভাৱতায. খন্ধাযতনধাতুলোকন্তি অনেকধাতুং নানাধাতুং খন্ধলোকং আযতনলোকং ধাতুলোকং যথাভূতং পজানাতীতি যোজনা. ‘‘অযং ৰূপক্খন্ধো নাম…পে… অযং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো নাম. তেসুপি একৱিধেন ৰূপক্খন্ধো, একাদসৱিধেন ৰূপক্খন্ধো (ৱিভ. ৩৩). একৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো, বহুৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো (ৱিভ. ৩৪-৬১). একৱিধেন সঞ্ঞাক্খন্ধো, বহুৱিধেন সঞ্ঞাক্খন্ধো (ৱিভ. ৬২-৯১). একৱিধেন সঙ্খাৰক্খন্ধো, বহুৱিধেন সঙ্খাৰক্খন্ধো (ৱিভ. ৯২-১২০). একৱিধেন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, বহুৱিধেন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি (ৱিভ. ১২১-১৪৯) এৱং তাৱ খন্ধলোকস্স, ‘‘ইদং চক্খাযতনং নাম…পে… ইদং ধম্মাযতনং নাম. তত্থ দসাযতনা কামাৱচৰা, দ্ৱে চাতুভূমকা’’তিআদিনা (ৱিভ. ১৫৬-১৭১) আযতনলোকস্স, ‘‘অযং চক্খুধাতু নাম…পে… অযং মনোৱিঞ্ঞাণধাতু নাম, তত্থ সোড়স ধাতুযো কামাৱচৰা, দ্ৱে চাতুভূমকা’’তিআদিনা (ৱিভ. ১৭২-১৮৮) ধাতুলোকস্স অনেকসভাৱং নানাসভাৱঞ্চ পজানাতি. ন কেৱলং উপাদিন্নকসঙ্খাৰলোকস্সেৱ, অথ খো অনুপাদিন্নকসঙ্খাৰলোকস্সপি – ‘‘ইমায নাম ধাতুযা উস্সন্নত্তা ইমস্স ৰুক্খস্স খন্ধো সেতো, ইমস্স কাড়ো, ইমস্স মট্ঠো, ইমস্স সকণ্টকো, ইমস্স বহলত্তচো, ইমস্স তনুত্তচো, ইমস্স পত্তং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন এৱৰূপং, ইমস্স পুপ্ফং নীলং পীতং লোহিতং ওদাতং সুগন্ধং দুগ্গন্ধং, ইমস্স ফলং খুদ্দকং মহন্তং দীঘং ৰস্সং ৱট্টং সুসণ্ঠানং দুস্সণ্ঠানং মুদুকং ফৰুসং সুগন্ধং দুগ্গন্ধং মধুৰং তিত্তকং কটুকং অম্বিলং কসাৱং, ইমস্স কণ্টকো তিখিণো কুণ্ঠো উজুকো কুটিলো তম্বো কাড়ো ওদাতো হোতী’’তিআদিনা পজানাতি. সব্বঞ্ঞুবুদ্ধাদীনং এৱ হি এতং বলং, ন অঞ্ঞেসং.

নানাধিমুত্তিকতন্তি নানাঅজ্ঝাসযতং. অধিমুত্তি নাম অজ্ঝাসযধাতু অজ্ঝাসযসভাৱো. সো পন হীনপণীততাসামঞ্ঞেন পাড়িযং দ্ৱিধাৱ ৱুত্তোপি হীনপণীতাদিভেদেন অনেকৱিধোতি আহ ‘‘হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৱ’’ন্তি. তত্থ তত্থ যে যে সত্তা যংযংঅধিমুত্তিকা, তে তে তংতদধিমুত্তিকে এৱ সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি ধাতুসভাগতো. যথা গূথাদীনং ধাতুসভাৱো এসো, যং গূথাদীহি এৱ সংসন্দন্তি সমেন্তি, এৱং (পুগ্গলানং অজ্ঝাসযস্সেৱেস সভাৱো, যং) (ৱিভ. মূলটী. ৮১৩) হীনজ্ঝাসযা দুস্সীলাদীহি এৱ সংসন্দন্তি সমেন্তি, সম্পন্নসীলাদযো চ সম্পন্নসীলাদীহেৱ. তং নেসং নানাধিমুত্তিকতং ভগৱা যথাভূতং পজানাতীতি.

ৱুদ্ধিঞ্চ হানিঞ্চাতি পচ্চযৱিসেসেন সামত্থিযতো অধিকতং অনধিকতঞ্চ. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণনিদ্দেসে (ৱিভ. ৮১৪; পটি. ম. ১.১১৩) ‘‘আসযং জানাতি অনুসযং জানাতী’’তি আসযাদিজাননং কস্মা নিদ্দিট্ঠন্তি? আসযজাননাদিনা যেহি ইন্দ্ৰিযেহি পৰোপৰেহি সত্তা কল্যাণপাপাসযাদিকা হোন্তি, তেসং জাননস্স ৱিভাৱনতো. এৱঞ্চ কত্ৱা ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তআসযানুসযঞাণানং ৱিসুং অসাধাৰণতা, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তনানাধিমুত্তিকতাঞাণানং ৱিসুং বলতা চ সিদ্ধা হোতি. তত্থ আসযন্তি যত্থ সত্তা নিৱসন্তি, তং তেসং নিৱাসট্ঠানং দিট্ঠিগতং ৱা যথাভূতঞাণং ৱা আসযো.অনুসযো অপ্পহীনভাৱেন থামগতো কিলেসো. তং পন ভগৱা সত্তানং আসযং জানন্তো তেসং তেসং দিট্ঠিগতানং, ৱিপস্সনামগ্গঞাণানঞ্চ অপ্পৱত্তিক্খণেপি জানাতি. ৱুত্তং হেতং –

‘‘কামং সেৱন্তংযেৱ ভগৱা জানাতি ‘অযং পুগ্গলো কামগৰুকো কামাসযো কামাধিমুত্তো’তি. কামং সেৱন্তঞ্ঞেৱ জানাতি ‘অযং পুগ্গলো নেক্খম্মগৰুকো নেক্খম্মাসযো নেক্খম্মাধিমুত্তো’তি. নেক্খম্মং সেৱন্তঞ্ঞেৱ জানাতি. ব্যাপাদং, অব্যাপাদং, থিনমিদ্ধং, আলোকসঞ্ঞং সেৱন্তংযেৱ জানাতি ‘অযং পুগ্গলো থিনমিদ্ধগৰুকো থিনমিদ্ধাসযো থিনমিদ্ধাধিমুত্তো’তি’’ (পটি. ম. ১.১১৩).

পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানন্তি ৰূপাৱচৰানং পঠমাদীনং পচ্চনীকঝাপনট্ঠেন আৰম্মণূপনিজ্ঝানট্ঠেন চ ঝানানং. চতুক্কনযেন হেতং ৱুত্তং. অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানন্তি এত্থ পটিপাটিযা সত্ত অপ্পিতপ্পিতক্খণে পচ্চনীকধম্মেহি ৱিমুচ্চনতো আৰম্মণে চ অধিমুচ্চনতো ৱিমোক্খা নাম, অট্ঠমো পন সব্বসো সঞ্ঞাৱেদযিতেহি ৱিমুত্তত্তা অপগমৱিমোক্খো নাম. চতুক্কনযপঞ্চকনযেসু পঠমঝানসমাধি সৱিতক্কসৱিচাৰো নাম, পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানসমাধি অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো, নযদ্ৱযেপি উপৰি তীসু ঝানেসু সমাধি অৱিতক্কঅৱিচাৰো, সমাপত্তীসু পটিপাটিযা অট্ঠন্নং সমাধীতিপি নামং, সমাপত্তীতিপি চিত্তেকগ্গতাসব্ভাৱতো, নিৰোধসমাপত্তিযা তদভাৱতো ন সমাধীতি নামং. হানভাগিযধম্মন্তি অপ্পগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিঅনুপক্খন্দনং. ৱিসেসভাগিযধম্মন্তি পগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং দুতিযজ্ঝানাদিপক্খন্দনং. ইতি সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিদুতিযজ্ঝানাদিপক্খন্দনানি হানভাগিযৱিসেসভাগিযধম্মাতি দস্সিতানি, তেহি পন ঝানানং তংসভাৱতা ধম্ম-সদ্দেন ৱুত্তা. তস্মাতি ৱুত্তমেৱত্থং হেতুভাৱেন পচ্চামসতি. ৱোদানন্তি পগুণতাসঙ্খাতং ৱোদানং. তঞ্হি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠহিত্ৱা দুতিযজ্ঝানাদিঅধিগমস্স পচ্চযত্তা ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. যে (অ. নি. টী. ৩.১০.২১) পন ‘‘নিৰোধতো ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানন্তি পাড়ি নত্থী’’তি ৱদন্তি, তে ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ইমায পাড়িযা (পট্ঠা. ১.১.৪১৭) পটিসেধেতব্বা. যো সমাপত্তিলাভী সমানো এৱ ‘‘ন লভামহ’’ন্তি, কম্মট্ঠানং সমানং এৱ ‘‘ন কম্মট্ঠান’’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, সো সম্পত্তিংযেৱ সমানং ‘‘ৱিপত্তী’’তি পচ্চেতীতি ৱেদিতব্বো.

১৪৯. অপ্পনন্তি নিগমনং. ন তথা দট্ঠব্বন্তি যথা পৰৱাদিনা ৱুত্তং, তথা ন দট্ঠব্বং. সকসককিচ্চমেৱ জানাতীতি ঠানাট্ঠানজাননাদিং সকং সকংযেৱ কিচ্চং কাতুং জানাতি, যথাসকমেৱ ৱিসযং পটিৱিজ্ঝতীতি অত্থো. তম্পীতি তেহি দসবলঞাণেহি জানিতব্বম্পি. কম্মন্তৰৱিপাকন্তৰমেৱাতি কম্মন্তৰস্সৱিপাকন্তৰমেৱ জানাতি, চেতনাচেতনাসম্পযুত্তধম্মে নিৰযাদিনিব্বানগামিনিপটিপদাভূতে কম্মন্তি গহেত্ৱা আহ ‘‘কম্মপৰিচ্ছেদমেৱা’’তি. ধাতুনানত্তঞ্চ ধাতুনানত্তকাৰণঞ্চ ধাতুনানত্তকাৰণন্তি একদেসসৰূপেকসেসো দট্ঠব্বো. তঞ্হি ঞাণং তদুভযম্পি জানাতি, ‘‘ইমায নাম ধাতুযা উস্সন্নত্তা’’তিআদিনা (ৱিভ. অট্ঠ. ৮১২) তথা চেৱ সংৱণ্ণিতং. সচ্চপৰিচ্ছেদমেৱাতি পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন সচ্চানং পৰিচ্ছিন্দনমেৱ. অপ্পেতুং ন সক্কোতি অট্ঠমনৱমবলানি ৱিয তংসদিসং ইদ্ধিৱিধঞাণং ৱিয ৱিকুব্বিতুং. এতেনস্স বলসদিসতঞ্চ নিৱাৰেতি. ঝানাদিঞাণং ৱিয ৱা অপ্পেতুং ৱিকুব্বিতুঞ্চ. যদিপি হি ‘‘ঝানাদিপচ্চৱেক্খণাঞাণং সত্তমবল’’ন্তি তস্স সৱিতক্কসৱিচাৰতা ৱুত্তা, তথাপি ‘‘ঝানাদীহি ৱিনা পচ্চৱেক্খণা নত্থী’’তি ঝানাদিসহগতং ঞাণং তদন্তোগধং কত্ৱা এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ঝানাদিকিচ্চং ৱিয ন সব্বং বলকিচ্চং কাতুং সক্কোতীতি দস্সেতুং ‘‘ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতুং ন সক্কোতি ইদ্ধি হুত্ৱা ৱিকুব্বিতুং ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং, ন পন কস্সচি বলস্স ঝানইদ্ধিভাৱতোতি দট্ঠব্বং. এৱং কিচ্চৱিসেসৱসেনপি দসবলঞাণসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানং ৱিসেসং দস্সেত্ৱা ইদানি ৱিতক্কত্তিকভূমন্তৰৱসেনপি তং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. পটিপাটিযাতিআদিতো পট্ঠায পটিপাটিযা.

অনুপদৱণ্ণনং কত্ৱা ৱেদিতব্বানীতি সম্বন্ধো. কিলেসাৱৰণং নিযতমিচ্ছাদিট্ঠি, কিলেসাৱৰণস্স অভাৱো আসৱক্খযাধিগমস্স ঠানং, তব্ভাৱো অট্ঠানং, অনধিগমস্স পন তদুভযং যথাক্কমং অট্ঠানঞ্চ ঠানঞ্চাতি তত্থ কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘লোকিয…পে… দস্সনতো চা’’তি আহ. তত্থ লোকিযসম্মাদিট্ঠিযা ঠিতি আসৱক্খযাধিগমস্স ঠানং কিলেসাৱৰণাভাৱস্স কাৰণত্তা. সা হি তস্মিং সতি ন হোতি, অসতি চ হোতি. এতেন তস্সা অট্ঠিতিযা তস্স অট্ঠানতা ৱুত্তা এৱ. নেসং ৱেনেয্যসত্তানং. ধাতুৱেমত্তদস্সনতোতি কামধাতুআদীনং পৱত্তিভেদদস্সনতো. যদগ্গেন ধাতুৱেমত্তং জানাতি, তদগ্গেন চৰিযাৱিসেসম্পি জানাতি. ধাতুৱেমত্তদস্সনতোতি ৱা ধম্মধাতুৱেমত্তদস্সনতো. সব্বাপি হি চৰিযা ধম্মধাতুপৰিযাপন্না এৱাতি. পযোগং অনাদিযিত্ৱাপি সন্ততিমহামত্তাদীনং (ধ. প. ১৪২) ৱিয. দিব্বচক্খুঞাণানুভাৱতো পত্তব্বেনাতি এত্থ দিব্বচক্খুনা পৰস্স হদযৱত্থুসন্নিস্সযলোহিতৱণ্ণদস্সনমুখেন তদা পৱত্তমানচিত্তজাননত্থং পৰিকম্মকৰণং নাম সাৱকানং, তঞ্চ খো আদিকম্মিকানং, যতো দিব্বচক্খুআনুভাৱতো চেতোপৰিযঞাণস্স পত্তব্বতা সিযা, বুদ্ধানং পন যদিপি আসৱক্খযঞাণাধিগমতো পগেৱ দিব্বচক্খুঞাণাধিগমো, তথাপি তথা পৰিকম্মকৰণং নত্থি ৱিজ্জাত্তযসিদ্ধিযা সিজ্ঝনতো. সেসাভিঞ্ঞাত্তযে চেতোপৰিযঞাণং দিব্বচক্খুঞাণাধিগমেন পত্তন্তি চ ৱত্তব্বতং লভতীতি তথা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

পুন এৱৰূপিং ৱাচং ন ৱক্খামীতি চিত্তং উপ্পাদেন্তো তং ৱাচং পজহতি নাম. ৱাচায পন সো অত্থো পাকটো হোতীতি ‘‘ৱদন্তো’’তি ৱুত্তং. দিট্ঠিং ন গণ্হিস্সামীতি দিট্ঠিগ্গাহপটিক্খেপো. দিট্ঠিযা অনুপ্পাদনং পজহনমেৱাতি আহ ‘‘পজহন্তো’’তি. সো অৰিযূপৱাদী নিৰযে ঠপিতোযেৱ, নাস্স নিৰযূপপত্তিযা কোচি ৱিবন্ধো একংসিকো অযমত্থোতি অধিপ্পাযো.

অস্সাতি একংসিকভাৱস্স. সিক্খাহি সীলসমাধিপঞ্ঞাহি, তদত্থায ৱিপস্সনায চ ৱিনা অঞ্ঞাৰাধনস্স অসম্ভৱতো ‘‘লোকিযলোকুত্তৰা সীলসমাধিপঞ্ঞা ৱেদিতব্বা’’তি ৱত্ৱা পুন আসন্নতৰে সীলাদিকে দস্সেন্তো ‘‘লোকুত্তৰৱসেনেৱ ৱিনিৱত্তেতুম্পি ৱট্টতী’’তি আহ, তস্মা অগ্গমগ্গপৰিযাপন্না সীলাদযো ৱেদিতব্বা. অগ্গমগ্গট্ঠস্স হি দিট্ঠেৱ ধম্মে একংসিকা অঞ্ঞাৰাধনা, ইতৰেসং অনেকংসিকাতি. সম্পজ্জনং সম্পদা, নিপ্ফত্তীতি অত্থো, তস্মা এৱংসম্পদন্তি এৱংঅৱিৰজ্ঝনকনিপ্ফত্তিকন্তি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ইমম্পি কাৰণ’’ন্তিআদি. তত্থ কাৰণন্তি যুত্তি. তত্ৰাযং যুত্তিনিদ্ধাৰণা ‘‘নিৰযূপগো অৰিযূপৱাদী তদাদাযস্স অৱিজ্জমানতো সেয্যথাপি মিচ্ছাদিট্ঠী’’তি. এত্থ চ ‘‘তং ৱাচং অপ্পহাযা’’তিআদিৱচনেন তদাদাযস্স অপ্পহানেন চ অৰিযূপৱাদো অন্তৰাযিকো অনত্থাৱহো চ, পহানেন পন অচ্চযং দেসেত্ৱা খমাপনেন অনন্তৰাযিকো অত্থাৱহো চ যথা তং ৱুট্ঠিতা দেসিতা চ আপত্তীতি দস্সেতি.

দসবলঞাণৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুৱেসাৰজ্জঞাণৱণ্ণনা

১৫০. ব্যামোহভযৱসেন (অ. নি. টী. ২.৪.৮) সৰণপৰিযেসনং সাৰজ্জনং সাৰদো, ব্যামোহভযং, ৱিগতো সাৰদো এতস্সাতি ৱিসাৰদো, তস্স ভাৱো ৱেসাৰজ্জং. তং পন ঞাণসম্পদং পহানসম্পদং দেসনাৱিসেসসম্পদং খেমং নিস্সায পৱত্তং চতুব্বিধং পচ্চৱেক্খণঞাণং. তেনাহ ‘‘চতূসু ঠানেসূ’’তিআদি. দস্সিতধম্মেসূতি ৱুত্তধম্মেসু. ৱচনমত্তমেৱ হি তেসং, ন পন দস্সনং তাদিসস্সেৱ ধম্মস্স অভাৱতো. ভগৱতা এৱ ৱা ‘‘ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’’তি পৰস্স ৱচনৱসেন দস্সিতধম্মেসু. ‘‘ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু (ৱিভ. ৭১৮) ৱিয ধম্ম-সদ্দো হেতুপৰিযাযোতি আহ ‘‘সহধম্মেনাতি সহেতুনা’’তি. হেতূতি চ উপপত্তিসাধনহেতু ৱেদিতব্বো, ন কাৰকো সম্পাপকো চ. অপ্পমাণন্তি অনিদস্সনং. নিদস্সনঞ্হি অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো পমাণঙ্গতায ‘‘পমাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. নিমিত্তন্তি চোদনায কাৰণং. তত্থ চোদকো চোদনং কৰোতীতি কাৰণং, ধম্মো চোদনং কৰোতি এতেনাতি কাৰণং. তেনাহ ‘‘পুগ্গলোপী’’তিআদি. খেমন্তি কেনচি অপ্পটিবন্ধিযভাৱেন অনুপদ্দুততং.

অন্তৰাযো এতেসং অত্থি, অন্তৰাযেৱা যুত্তাতি অন্তৰাযিকা. এৱংভূতা পন তে যস্মা অন্তৰাযকৰা নাম হোন্তি, তস্মা আহ ‘‘অন্তৰাযং কৰোন্তীতি অন্তৰাযিকা’’তি. অসঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমো ন তথা সাৱজ্জোতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তা’’তি. সত্ত আপত্তিক্খন্ধাতিআদি নিদস্সনমত্তং ইতৰেসম্পি চতুন্নং ‘‘অন্তৰাযিকা’’তি ৱুত্তধম্মানং তব্ভাৱে ব্যভিচাৰাভাৱতো. ইধ পন মেথুনধম্মো অধিপ্পেতোতি ইদং অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন ৱুত্তং অৰিট্ঠসিক্খাপদং (পাচি. ৪১৭-৪২২) ৱিয. যস্মা তঙ্খণম্পি কামেসু (অ. নি. টী. ২.৪.৮) আদীনৱং দিস্ৱা ৱিৰত্তো (অ. নি. টী. ২.৪.৮) হোতি চে, ৱিসেসং অধিগচ্ছতি, ন কামেসু আসত্তো, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মেথুনং…পে… অন্তৰাযো হোতী’’তি. তত্থ যস্স কস্সচীতি ন কেৱলং পব্বজিতস্সেৱ, অথ খো যস্স কস্সচি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘মেথুনমনুযুত্তস্স, মুস্সতেৱাপি সাসন’’ন্তি. তস্মিং অনিয্যানিকধম্মেতি তস্মিং পৰেন পৰিকপ্পিতঅনিয্যানিকধম্মনিমিত্তং. নিমিত্তত্থে হি ইদং কম্মসংযোগে ভুম্মং.

চতুৱেসাৰজ্জঞাণৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অট্ঠপৰিসৱণ্ণনা

১৫১. পুৰিসস্স সূৰতৰভাৱো নাম সঙ্গামে পাকটো হোতি, ন গেহে নিসিন্নকালে, এৱং ৱেসাৰজ্জঞাণস্স আনুভাৱো পণ্ডিতপৰিসাসু যত্থ কত্থচীতি দস্সেন্তো ‘‘ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলদস্সনত্থ’’ন্তি আহ. সন্নিপতিত্ৱা নিসিন্নট্ঠানন্তি ঠানসীসেন সন্নিপতিতখত্তিযপৰিসমেৱ দস্সেতি. এসেৱ নযো সব্বত্থাতি অতিদেসেন আৱিভাৱিতমত্থং দস্সেতুং ‘‘মাৰকাযিকান’’ন্তিআদি ৱুত্তং সদিসত্থৱিসযত্তা অতিদেসস্স. যথা হি খত্তিযানং সমূহো খত্তিযপৰিসাতি অযমত্থো লব্ভতি, ন এৱং ‘‘মাৰপৰিসা’’তি এত্থ, মাৰস্স পৰিসাতি পন মাৰপৰিসাতি অযমত্থো অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘মাৰকাযিকানং…পে… ন মাৰান’’ন্তি. মাৰকাযিকানন্তি মাৰপক্খিযানং. উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেনাতি সাৰজ্জিতব্বট্ঠানদস্সনৱসেন, এৱং উগ্গা খত্তিযা অত্তনো পুঞ্ঞতেজেনাতি অধিপ্পাযো. ব্ৰাহ্মণা তীসু ৱেদেসূতি ইদং ইতৰেসং অৱিসযদস্সনৱসেন ৱুত্তং. ৱেদে সজ্ঝাযন্তাপি হি খত্তিযা ৱেস্সা চ তদত্থৱিচাৰণায যেভুয্যেন অসমত্থা এৱাতি. কস্মা পনেত্থ যামাদিপৰিসা ন গহিতাতি? ভুসং কামাভিগিদ্ধতায যোনিসোমনসিকাৰৱিৰহতো. যামাদযো হি উড়াৰুড়াৰে কামে পটিসেৱন্তা তত্থাভিগিদ্ধতায ধম্মস্সৱনায সভাৱেন চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি, মহাবোধিসত্তানং পন বুদ্ধানঞ্চ আনুভাৱেন আকড্ঢিযমানা কদাচি তেসং পযিৰুপাসনাদীনি কৰোন্তি তাদিসে মহাসমযে. তেনেৱ হি ৱিমানৱত্থুদেসনাপি তন্নিমিত্তা বহুলা নাহোসি. মনুস্সানং ৱসেনাযং কতা.

পৰচক্কৱাড়েসু চ মনুস্সানং ৱিসেসাধিগমো নত্থীতি পুচ্ছতি ‘‘কিং পন ভগৱা অঞ্ঞানি চক্কৱাড়ানিপি গচ্ছতী’’তি. ইতৰো যদিপি তেসং অৰিযধম্মাধিগমো নত্থি, ৱাসনায পন তত্থ গন্ত্ৱা ধম্মং দেসেতীতি দস্সেন্তো ‘‘আমগচ্ছতী’’তি আহ. কেযূৰং নানাৱিধৰতনপৰিসিব্বিতসুৱণ্ণজালৱিনদ্ধং ভুজাভৰণং. অঙ্গদং নানাগন্ধগন্ধিতং, কেৱলং ৱা সুৱণ্ণমযং বাহুৱলযং. ছিন্নস্সৰাতি দ্ৱিধাভূতস্সৰা (দী. নি. টী. ২.১৭২) গগ্গৰস্সৰাতি গগ্গৰিকায ৱিয গগ্গৰাযমানখৰস্সৰা (দী. নি. টী. ২.১৭২; অ. নি. টী. ৩.৮.৬৯). ভাসন্তৰন্তি তেসং ভাসং (দী. নি. টী. ২.১৭২; অ. নি. টী. ৩.৮.৬৯) সন্ধাযাহ. ‘‘ৱীমংসা উপ্পজ্জতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তং ৱিৱৰিতুং ‘‘ইদং ৱুত্তং হোতী’’তিআদি ৱুত্তং.

সঙ্গম্মাতি সমাগন্ত্ৱা. আদিতো লাপো আলাপো, ৱচনপটিৱচনৱসেন সমং লাপো সল্লাপো. সম্মা, সমঞ্ঞা ৱা কথা সংকথা, সংকথাৱ সাকচ্ছা.

অট্ঠপৰিসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুযোনিৱণ্ণনা

১৫২. যৱন্তি তায সত্তা অমিস্সিতাপি সমানজাতিতায মিস্সিতা ৱিয হোন্তীতি যোনি. সা পন অত্থতো অণ্ডাদিউপ্পত্তিট্ঠানৱিসিট্ঠো খন্ধানং ভাগসো পৱত্তিৱিসেসোতি আহ ‘‘খন্ধকোট্ঠাসো যোনি নামা’’তি. অণ্ডে জাতাতি পঠমায জাতিযা ৱসেন ৱুত্তং, দুতিযায পন অণ্ডতো, অণ্ডে ৱা ভিজ্জমানে জাতাতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তী’’তি. ৱিনাতি এতেহি অণ্ডাদীহি বাহিৰপচ্চযেহি ৱিনা. উপ্পতিত্ৱা ৱিযাতি উপ্পজ্জনৱসেন পতিত্ৱা ৱিয. বাহিৰপচ্চযনিৰপেক্খত্তাযেৱ ৱা উপপতনে সাধুকাৰিনো উপপাতিকা, তে এৱ ইধ ওপপাতিকাতি ৱুত্তা. আদি-সদ্দেন গব্ভমলে নিব্বত্তমহাপদুমকুমাৰাদীনং সঙ্গহো. নিজ্ঝামতণ্হিকপেতানং নিচ্চং দুক্খাতুৰতায কামসেৱনা নত্থি, তস্মা তে গব্ভসেয্যকা ন হোন্তি, জালৱন্ততায ন তাসং কুচ্ছিযং গব্ভো সণ্ঠাতি, তস্মা তে ওপপাতিকাযেৱ সংসেদজত্তাযপি অসম্ভৱতো. নেৰযিকা ৱিযাতি নিদস্সনাপদেসেন তেসম্পি ওপপাতিকত্তং দীপেতি. অৱসেসাতি নিজ্ঝামতণ্হিকনেৰযিকে ঠপেত্ৱা অৱসেসা ৱিনিপাতিকা. যক্খানং চাতুমহাৰাজিকতায ওপপাতিকভাৱে এৱ আপন্নে তং নিৱত্তেতুং ‘‘এৱং যক্খাপী’’তি ৱুত্তং. তথা হি তে ন ভুম্মদেৱা ন চ ৱিনিপাতিকাতি.

চতুযোনিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চগতিৱণ্ণনা

১৫৩. গন্তব্বাতি উপপজ্জিতব্বা. যথা হি কম্মভৱো পৰমত্থতো অসতিপি কাৰকে পচ্চযসামগ্গিযা সিদ্ধো তংসমঙ্গিনা সন্তানলক্খণেন সত্তেন কতোতি ৱোহৰীযতি, তথা উপপত্তিভৱলক্খণা গতিযো পৰমত্থতো অসতিপি গমকে তংতংকম্মৱসেন যেসং তানি কম্মানি, তেহি গন্তব্বাতি ৱোহৰীযন্তীতি. এৱং সদ্দত্থতো গতিং দস্সেত্ৱা অত্থুদ্ধাৰনযেনপি তং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. যেসু নিৰযাদিভেদেসু উপপত্তিভৱেসু গতি-সদ্দো নিৰূড়্হো, ততো অঞ্ঞত্থাপি গতিসদ্দপ্পৱত্তি অত্থি, তং একেন গতি-সদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা আহ ‘‘গতিগতী’’তি যথা ‘‘দুক্খদুক্খং, (সং. নি. ৪.৩২৭) ৰূপৰূপ’’ন্তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৪৪৯) চ. উপ্পাদাৱত্থায গমনং উপগমনন্তি ‘‘নিব্বত্তিগতী’’তি ৱুত্তা. গতিন্তি চিত্তগতিং. তেনাহ ‘‘অজ্ঝাসযগতি নামা’’তি, অজ্ঝাসযপ্পৱত্তীতি অত্থো. তদট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.৫০৩) পন ‘‘গতিন্তি নিপ্ফত্তি’’ন্তি অত্থো ৱুত্তো. ব্ৰহ্মনিমন্তনসুত্তে (ম. নি. ১.৫০৩) হি অযং পাড়ীতি. জুতিন্তি আনুভাৱং. ৱিভৱোতি ৱিনাসো. সো হি ৱিগমোতি অত্থেন গতি. তেনেৱ নিব্বানং অৰহতো গতীতি (পৰি. ৩৩৯) অনুপাদিসেসনিব্বানং অৰহতো গতি ৱিগমো ৱিভৱোতি অনেকত্থত্তা ধাতূনং. দ্ৱেযেৱ গতিযোতি দ্ৱেৱ নিপ্ফত্তিযোতি অত্থোতি আহ ‘‘অযং নিপ্ফত্তিগতি নামা’’তি.

যস্স উপ্পজ্জতি, তং ব্ৰূহেন্তো এৱ উপ্পজ্জতীতি অযো, সুখং. নত্থি এত্থ অযোতি নিৰযো. ততো এৱ ৰমিতব্বং অস্সাদেতব্বং তত্থ নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নিৰতিঅত্থেন নিৰস্সাদট্ঠেন নিৰযো’’তি. তিৰিযং অঞ্চিতাতি দেৱমনুস্সাদযো ৱিয উদ্ধং দীঘা অহুত্ৱা তিৰিযং দীঘাভি অত্থো. পকট্ঠতো সুখতো অযনং অপগমো পেচ্চভাৱো, তং পেচ্চভাৱং পত্তানং ৱিসযোতি পেতযোনিমেৱ ৱদতি. মনসো উস্সন্নত্তাতি সতিসূৰভাৱব্ৰহ্মচৰিযযোগ্যতাদিগুণৱসেন উপচিতমানসতায উক্কট্ঠগুণচিত্ততাযাতি অত্তো. অযং পনত্থো নিপ্পৰিযাযতো জম্বুদীপৱাসীৱসেন ৱেদিতব্বো. যথাহ – ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ঠানেহি জম্বুদীপিকা মনুস্সা উত্তৰকুৰুকে মনুস্সে অধিগ্গণ্হন্তি দেৱে চ তাৱতিংসে. কতমেহি তীহি? সূৰা সতিমন্তো ইধ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো’’তি (অ. নি. ৯.২১). তেহি পন সমানৰূপাদিতায সদ্ধিং পৰিত্তদীপৱাসীহি ইতৰমহাদীপৱাসিনোপি মনুস্সাতেৱ পঞ্ঞাযিংসু. লোকিযা পন ‘‘মনুনো অপচ্চভাৱেন মনুস্সা’’তি ৱদন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন পৰমত্থদীপনিযং ৱিমানৱত্থুসংৱণ্ণনাযং (ৱি. ৱ. অট্ঠ. ৩) ৱুত্তনযেন গহেতব্বো. আনুভাৱেহীতি দেৱানুভাৱসঙ্খাতেহি ইদ্ধিৱিসেসেহি. তত্থ কামা দেৱা কামগুণেহি চেৱ ইদ্ধিৱিসেসেহি চ ইতৰে ইদ্ধিৱিসেসেহেৱ দিব্বন্তি কীড়ন্তি জোতন্তি, সৰণন্তি ৱা গম্মন্তি, অভিত্থৱিযন্তীতি ৱা দেৱাতি.

তিৰচ্ছানযোনিঞ্চাতিআদীসূতি এত্থ তিৰচ্ছানযোনিপেত্তিৱিসযগ্গহণেন খন্ধানং এৱ গহণং তেসং তাদিসস্স পৰিচ্ছিন্নস্স ওকাসস্স অভাৱতো. যত্থ ৱা তে অৰঞ্ঞসমুদ্দপব্বতাদিকে নিবদ্ধৱাসং ৱসন্তি, তাদিসস্স ঠানস্স ৱসেন ওকাসোপি গহেতব্বো. নিৰযূপগাদীহি সত্তেহি মগ্গিতব্বতো মগ্গো পটিপজ্জিতব্বা পটিপদা চাতি তং তং কম্মমেৱ ৱুত্তন্তি আহ ‘‘উভযেনপী’’তিআদি. যথা চ পটিপন্নোতি ইমিনা তস্স কম্মস্স কতূপচিতাকাৰমাহ. এত্থ চ নিৰযগামিঞ্চ মগ্গং নিৰযগামিনিঞ্চ পটিপদন্তি ইমিনা সাধাৰণতো নিৰযসংৱত্তনিযং কম্মং ৱত্ৱা পুন তং তং সন্তানপতিততায অসাধাৰণতং দস্সেতুং ‘‘যথাপটিপন্নো’’তিআদি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৱিনিপতন্তীতি ৱিৱসা, ৱিৰূপং ৱা নিপতন্তি. কস্মা পনেত্থ পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং দস্সেন্তো ভগৱা ‘‘নিব্বানঞ্চাহ’’ন্তিআদিমাহাতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘ইদং পনা’’তিআদি. ন হি ভগৱা অত্তনো বুদ্ধসুবুদ্ধতং ৱিভাৱেন্তো সাৱসেসং কত্ৱা দেসনং দেসেতি.

পঞ্চগতিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ঞাণপৱত্তাকাৰৱণ্ণনা

১৫৪. ঞাণপ্পৱত্তাকাৰন্তি ঞাণস্স পৱত্তিআকাৰং, ঞাণস্স ৱা পৱত্তিপকাৰং. একন্তদুক্খাতি একন্তেন দুক্খা অচ্চন্তদুক্খা. তা পন সব্বকালং দুক্খা সুখালযেনপি অসম্মিস্সাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নিচ্চদুক্খা নিৰন্তৰদুক্খা’’তি. বহলাতি অতনুকা, মহন্তাতি অত্থো. তিব্বাতি ৱা তিখিণা. খৰাতি কক্খড়া. কটুকাতি ৱা অনিট্ঠা. কস্সতি খণীযতীতি কাসু, আৱাটো. কসীযতি চীযতীতি কাসু, ৰাসি. ফুনন্তীতি দ্ৱীহি হত্থেহি অঙ্গাৰানি উক্খিপিত্ৱা পটিৱাতং ওফুনন্তি, তেন তেসং সকলসৰীৰং ডয্হতি. তেনাহ ‘‘পৰিদড্ঢগত্তা’’তি. পুৰিসপ্পমাণং পোৰিসং. একপথেনেৱাতি একমগ্গভূতেনেৱ. অনুক্কমনীযেনাতি উক্কমিতুং অপক্কমিতুং অসক্কুণেয্যেন.

ননু চ দিব্বচক্খুঞাণং পচ্চুপ্পন্নৱণ্ণাৰম্মণং, তেন কথং ৰূপন্তৰসমঙ্গিং নিৰযে নিব্বত্তসত্তং ‘‘অযং সো’’তি জানাতীতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তত্থ কিঞ্চাপী’’তিআদি. যথাকম্মূপগঞাণেন ‘‘অযং সো’’তি সল্লক্খেতি, তস্স পন দিব্বচক্খুআনুভাৱেন পত্তব্বত্তা ‘‘দিব্বচক্খুবলং নাম এতন্তি ৱুত্তং.

পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘গূথকূপো ৱিয তিৰচ্ছানযোনি দট্ঠব্বা’’তিআদিনা অঙ্গাৰকাসুপমাযং ৱুত্তনযেনেৱ. দুক্খা ৱেদনা বহুলা এতাসূতি দুক্খবহুলা. বহলপত্তপলাসোতি অৱিৰড়তনুৱিপুলপণ্ণো. সুখপৰিভোগং মহাপাসাদং দস্সেতুং ‘‘দীঘপাসাদো’’তি ৱুত্তং চতুৰস্সপাসাদাদীনং খুদ্দকত্তা. উণ্ণামযঅত্থৰণেনাতি উণ্ণামযলোহিতঅত্থৰণেন. উত্তৰং উপৰিভাগং ছাদেতীতি উত্তৰচ্ছদো, ৱিতানং. তং পন লোহিতৱিতানং ইধাধিপ্পেতন্তি ‘‘ৰত্তৱিতানেনা’’তি ৱুত্তং.

অপৰভাগযোজনাতি পাড়িযং ‘‘অপৰেন সমযেনা’’তি ৱুত্তস্স অপৰভাগস্স যোজনা. সা পন একদেসেন পুৰিমভাগে ৱুত্তে এৱ সুৱিঞ্ঞেয্যা হোতীতি ‘‘যথা সো’’তিআদিমাহ. মগ্গাৰুড়্হমেৱাতি মগ্গং উপগতমত্তমেৱ.

নিযমাভাৱাতি ‘‘দিব্বচক্খুনাৱ পস্সতী’’তি নিযমস্স অভাৱা. ‘‘দিব্বচক্খুনাপি পস্সিস্সতী’’তি ইদং ন অনুত্তৰসুখানুভৱনস্স দিব্বচক্খুগোচৰত্তা ৱুত্তং, অনাগতস্স পন তস্স দিব্বচক্খুপৰিভণ্ডভূতেন অনাগতংসঞাণেন দস্সনমেৱাতি কাৰণূপচাৰেন ৱুত্তং. পাড়িযং পন ‘‘চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি’’চ্চেৱ ৱুত্তং. ‘‘অত্থতো পন নানা হোতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘দেৱলোকসুখং হী’’তিআদিং ৱত্ৱা যথাদস্সিতউপমাহিপি অযমত্থো পাকটো এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘উপমাযম্পী’’তিআদিমাহ. গোত্ৰভুঞাণুপ্পাদতো পট্ঠায নিৰোধং পস্সিত্ৱা উপ্পন্নমগ্গফলপচ্চৱেক্খণৱসেন চেৱ পৰতো ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনৱসেন চ অৰিযসাৱকো নিৰোধে সযিতো ৱিয হোতি তদপস্সযেনেৱ পৱত্তনতোতি আহ ‘‘নিৰোধসযনৱৰগত’’ন্তি. তেনাহ ‘‘নিব্বানা…পে… পস্সতী’’তি.

ঞাণপৱত্তাকাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুক্কৰকাৰিকাদিসুদ্ধিৱণ্ণনা

১৫৫. পুচ্ছানুসন্ধিআদিঅনুসন্ধিত্তযতো অঞ্ঞত্তা ‘‘পাটিযেক্কং অনুসন্ধিৱসেনা’’তি ৱুত্তং. ন কেৱলং ‘‘দুক্কৰকাৰিকায সুদ্ধি হোতী’’তি এৱংলদ্ধিকো এৱ, অথ খো দুক্কৰচাৰীসু অভিপ্পসন্নোতি দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. চতুকুণ্ডিকোতি দ্ৱীহি পাদেহি হত্থেহীতি চতূহি অঙ্গেহি কুণ্ডনকো আহিণ্ডনকো. ছমানিকিণ্ণন্তি ভূমিযং খিত্তং. ভক্খসন্তি আহাৰং.

মচ্ছৰিযমলাদিপাপধম্মৱিগমনতো মেত্তাদিগুণানুব্ৰূহনতো চ ব্ৰহ্মং সেট্ঠং চৰিযন্তি ব্ৰহ্মচৰিযং, দানং. তথা হি তং ভগৱতা পণ্ডিতপঞ্ঞত্তং ৱুত্তং. এৱং সেসেসুপি যথাৰহং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযাযো নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱত্তব্বো. কিন্তি কীদিসং. ৱতন্তি সমাদিন্নৱতং. সুচিণ্ণস্সাতি সুট্ঠু চিণ্ণস্স পুঞ্ঞস্স. ইদ্ধীতি আনুভাৱো. জুতীতি ৱত্থাভৰণোভাসসমুজ্জলা সৰীৰপ্পভা. বলৱীৰিযূপপত্তীতি কাযবলেন চেৱ উস্সাহেন চ সমন্নাগমো.

তেন পাণি কামদদোতি তেন অদ্ধিকানং উপগচ্ছন্তানং হত্থং পসাৰেত্ৱা অসয্হসেট্ঠিনো দানট্ঠানদস্সনমযেন পুঞ্ঞেন ইদানি ময্হং হত্থো কপ্পৰুক্খো ৱিয কামদদো ইচ্ছিতিচ্ছিতদাযী, কামদদো হোন্তো চ মধুস্সৱো ইট্ঠৱত্থুৱিস্সজ্জনকো জাতো. তেন মে ব্ৰহ্মচৰিযেনাতি তেন মম যথাৱুত্তকাযৱেয্যাৱটিযকম্মসঙ্খাতেন সেট্ঠচৰিযেন. পুঞ্ঞন্তি পুঞ্ঞফলং. তম্পি হি পুজ্জসভাৱতো, উত্তৰপদলোপেন ৱা ‘‘এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৮০) ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱুচ্চতি.

পঞ্চ সিক্খাপদানি সমাহটানি পঞ্চসিক্খাপদং যথা ‘‘তিভৱং, তিসকট’’ন্তি চ. ব্ৰহ্মচৰিযস্মিন্তি ধম্মদেসনায. সা হি ৱিনেয্যানং ব্ৰহ্মভাৱাৱহনতো ব্ৰহ্মং সেট্ঠং চৰিযং, ব্ৰহ্মুনো ৱা ভগৱতো ৱাচসিকং চৰিযন্তি ‘‘ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি ৱুচ্চতি.

সহস্সং মচ্চুহাযিনন্তি সহস্সমত্তা অৰহত্তসমধিগমেন মচ্চুৱিসযাতিক্কমেন মচ্চুপহাযিনো জাতা. ব্ৰহ্মচাৰী ভৱিস্সামাতি এত্থ যেন ব্ৰহ্মচৰিযেন তে ব্ৰহ্মচাৰিনোতি ৱুচ্চন্তি, তং ব্ৰহ্মচৰিযং নিদ্ধাৰেত্ৱা আহ ‘‘মেথুনৱিৰতি ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্তা’’তি.

নাতিক্কমামাতি ন অতিচৰাম অগমনীযট্ঠানেপি ইতৰত্থাপি ন ৱীতিক্কমাম. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞত্ৰ তাহি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামা’’তি. অম্হন্তি অম্হাকং.

অত্তদমনৱসেনাতি যথাপটিঞ্ঞং অৰহন্তানং অনুকৰণাকাৰেন পৱত্তচিত্তদমনৱসেন, মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং দমনেনাতি অত্থো. সিখাপ্পত্তসেট্ঠচৰিযতায অৰিযমগ্গো ব্ৰহ্মচৰিযং. ব্ৰহ্মং সেট্ঠং চৰতি এতেনাতি ব্ৰহ্মচৰিযং, সত্থুসাসনং.

অতৰমানানন্তি ন তৰমানানং দেসকালং উদিক্খন্তানং. ফলাসাৱ সমিজ্ঝতীতি সুদুল্লভফলেপি আসা সম্মাপযোগমন্ৱায সমিজ্ঝতি এৱ. ৱিপক্কব্ৰহ্মচৰিযোস্মীতি ৱিসেসেন নিপ্ফন্নপণীতজ্ঝাসযো পৰিপুণ্ণউড়াৰমনোৰথো. সো হি সেট্ঠমনোসমাচাৰতায ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযাযেন ৱুত্তো.

ইদমেৱ সুত্তং আগতট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো তেপিটকে বুদ্ধৱচনে ইদমেৱ সুত্তপদং ‘‘ৱীৰিযং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি আগতট্ঠানন্তি অত্থো. ৱীৰিযঞ্হি তস্মিং ৱিসযে উত্তমং পৰমুক্কংসগতং তাদিসচৰিযাহেতু চাতি ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ইধ ৱুত্তং. চতুৰঙ্গসমন্নাগতন্তি চতুব্বিধদুক্কৰকিৰিযায সাধকস্স চতুব্বিধস্স অত্তনো পৱত্তিআকাৰস্স ৱসেন চতুৰঙ্গসমন্নাগতং.

কোচি ছিন্নভিন্নপটপিলোতিকধৰো দসন্তযুত্তস্স ৱত্থস্স অভাৱতো নিচ্চেলোতি ৱত্তব্বতং লভেয্যাতি তং নিৱত্তেন্তো আহ ‘‘নগ্গো’’তি. এৱং অকাসিং, এৱম্পি সত্তপীড়া মা অহোসীতি অধিপ্পাযো. যথা ‘‘অভিহটং ন সাদিযামী’’তিআদি (ম. নি. ১.১৫৫) ভিক্খাপৰিযেসনে উক্কট্ঠচাৰিতাদস্সনং, এৱং ‘‘নএহি ভদ্দন্তিকাদিভাৱোপী’’তি গহেতব্বং. পুৰিসন্তৰগতাযাতি পুৰিসসমীপগতায. সংকিত্তীযন্তি এতাযাতি সংকিত্তি, গামৱাসিআদীহি সমুদাযৱসেন কৰিযমানকিৰিযা. ইধ পন ভত্তসংকিত্তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘সংকিত্তেত্ৱা কতভত্তেসূ’’তি. দদন্তি তাযাতি দত্তি. একাহং অন্তৰভূতং এতস্স অত্থীতি একাহিকং. এস নযো সেসপদেসুপি. একাহৱাৰেনাতি একাহিকৱাৰেন. ‘‘একাহিক’’ন্তিআদিনা ৱুত্তৱিধিমেৱ পটিপাটিযা পৱত্তভাৱং দস্সেতুং পুন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ইতি এৱৰূপ’’ন্তিআদি.

এৰকতিণাদীনি ৱাতি এৰকতিণাদীনি গন্থিত্ৱা কতনিৱাসনানি ছৱদুস্সানি, নিহীনদুস্সানীতি অত্থো. তন্তাৱুতানন্তি তন্তং পসাৰেত্ৱা ৱীতানং. পকতিকণ্টকেতি সলাককণ্টকে.

১৫৬. নেকৱস্সগণসঞ্জাতন্তি অনেকৱস্সসমূহসঞ্জাতং. ননু চ ইদানেৱ ‘‘সাযততিযকম্পি উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো’’তি ৱুত্তং, ‘‘নেকৱস্সগণিকং ৰজোজল্লং কাযে সন্নিচিত’’ন্তি চ, তদুভযং একস্মিং কথং সম্ভৱতীতি আহ ‘‘ইদং অত্তনো ৰজোজল্লকৱতসমাদানকালং সন্ধায ৱদতী’’তি. এতেনেৱ ‘‘অচেলকো হোমী’’তি ৱুত্তঅচেলকপটিঞ্ঞা, ‘‘সাণানিপি ধাৰেমী’’তিআদিনা ৱুত্তছন্নকপটিঞ্ঞা, তত্থাপি সাণ-মসাণ-ছৱদুস্সাদি-নিৱত্থ-পটিঞ্ঞা চ অৱিৰুদ্ধাতি দট্ঠব্বা তস্মিং তস্মিং কালে তথা তথা পটিপন্নত্তা. তেতি অচেলকা. সঙ্ঘাতন্তি সব্বসো ঘাতং. তেনাহ ‘‘ৱধ’’ন্তি. সীলৱা নাম নত্থি ‘‘অনভিসন্ধিকম্পি পাপং হোতী’’তি এৱং লদ্ধিকত্তা. সীলং অধিট্ঠাযাতি ইদং পটিক্কমনকিৰিযং সন্ধায ৱুত্তং.

পাসণ্ডপৰিগ্গহণত্থাযাতি পাসণ্ডেসু অসাৰসাৰভাৱৱীমংসনত্থায. তং পব্বজ্জন্তি আজীৱকপব্বজ্জং. ৱিকটভোজনেতি ৱিকতভোজনে ৱিৰূপভোজনে. তেনাহ ‘‘অপকতিভোজনে’’তি.

১৫৭. ভিংসনকতস্মিন্তি ভাৱসাধনভাৱী ইদং পদন্তি আহ ‘‘ভিংসনকতস্মিং ভিংসনককিৰিযাযা’’তি. ‘‘ভিংসনকত্তস্মি’’ন্তি ৱত্তব্বে একস্স ত-কাৰস্স লোপো দট্ঠব্বো. যেভুয্যগ্গহণং লোমৱন্তৱসেনপি যোজেতব্বং, ন লোমৱসেনাতি আহ ‘‘বহুতৰানং ৱা’’তিআদি.

সু-সদ্দে উ-কাৰস্স ও-কাৰং কত্ৱা পাড়িযং ‘‘সোতত্তো’’তি ৱুত্তন্তি তদত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘সুতত্তো’’তি আহ. সুট্ঠু অৱতত্তোতি ৱা সোতত্তো. সোসিন্নোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সুদ্ধিৱসনত্থাযাতি সংসাৰসুদ্ধিগৱেসনত্থায.

ৱিহাৰস্মিন্তি পচ্চত্তে ভুম্মৱচনন্তি আহ ‘‘ৱিহাৰো এৱ হি ‘ৱিহাৰস্মি’ন্তি ৱুত্তো’’তি. তেনেৱ চাতি তেনেৱ ৱিভত্তিৱিপল্লাসৱসেন. এৱং অত্থোতি অযং এৱং লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. দুক্খপ্পত্তোতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. সব্বত্থাতি সুখদুক্খে লাভালাভাদিকে চ. তুলিতোতি তুলাসদিসো.

দুক্কৰকাৰিকাদিসুদ্ধিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আহাৰসুদ্ধিৱণ্ণনা

১৫৮. সুজ্ঝিতুন্তি সংসাৰতো সুজ্ঝিতুং.

১৫৯. আসীতিকপব্বানীতি আসীতিকপিট্ঠিপব্বানি, ‘‘কাড়পব্বানী’’তি ৱদন্তি. পব্বানং মজ্ঝে. উন্নতুন্নতানীতি মংসে মিলাতে দ্ৱিন্নং সন্ধীনং অন্তৰে ৱাতেনুদ্ধুমাতধমনীজালতায উন্নতানি উন্নতানীতি. আনিসদন্তি আনিসদট্ঠানং. নিসিন্নট্ঠানন্তি পংসূহি, ৱালিকাহি ৱা নিচিতং নিসিন্নট্ঠানং. সৰপোঙ্খেনাতি সৰস্স পোঙ্খপ্পদেসেন, সৰপোঙ্খসঞ্ঞিতেন ৱা মগ্গেন. অক্কন্তন্তি অক্কন্তট্ঠানং. তক্কগোড়িকসদিসানং, সৰীৰঘংসনত্থং কত কুৰুৱিন্দগোড়কানং ৱা আৱড়ি ৱট্টনাহাৰো. ৱংসতোতি পিট্ঠিৱংসতো. মণ্ডলেতি ভিত্তিপাদানং মত্থকে ঠপিতমণ্ডলকে সীসগ্গেন পতিট্ঠহন্তি. ন এৱং ফাসুড়িযোতি যথা যথা ৱুত্তগোপানসিযো পপতা তিট্ঠন্তি, ন এৱং বোধিসত্তস্স ফাসুকাপি পপতা ঠিতা.

ওক্খাযিকাতি অৱক্খাযিকা, হেট্ঠা হুত্ৱা নিন্নভাৱেন পঞ্ঞাযমানা. এৱৰূপাতি যথাৱুত্তৰূপা, নিন্নতৰাতি অত্থো. যাৱ পিট্ঠিকণ্টকংঅল্লীনা হোতীতি ময্হং উদৰচ্ছৱি যাৱ পিট্ঠিকণ্টকং, তাৱ তং আহচ্চ ঠিতত্তা অল্লীনা হোতি উদৰিযস্স পৰিক্খযেন অন্তানঞ্চ সুট্ঠুমিলাততায. ভাৰিযভাৰিযাতি গৰুতৰা. সহউদৰচ্ছৱিং পিট্ঠিকণ্টকং, সহপিট্ঠিকণ্টকং উদৰচ্ছৱিন্তি যোজনা. নেৱ নিক্খমতি আহাৰসন্নিস্সযআপোধাতুযা সব্বসো ৱিসুক্খত্তা. পূতিমূলানীতি লোমমূলানং পৰিব্ৰূহনকে মংসে লোহিতে চ পৰিক্খীণে তানি সুক্খানি ঠানতো ভট্ঠানি অভাৱেনেৱ ‘‘পূতিমূলানী’’তি ৱুত্তানি. তেনাহ ‘‘তস্স পনা’’তিআদি.

অধিগতাতি ইদানি অধিগতা. যথা এতৰহি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অধিগতত্তাতি ইমিনা কিঞ্চাপি মহাবোধিসত্তা পৰিপাকগতঞাণা ৱসীভূতজ্ঝানাভিঞ্ঞা ৱিপস্সনায পৰিকম্মং কৰোন্তি, যথা চ নেসং চৰিমভৱে ৱিপস্সনাচাৰো, ন তথা তদাতি দস্সেতি. এতদেৱাতি যং যেন ৱুত্তং অত্থজাতং, এতদেৱ এত্থ এতস্মিং পাঠপদেসে যুত্তং পুব্বেনাপৰং অৱিৰুজ্ঝনতো. ইতৰথাতি ভিক্খূহি ৱুত্তপ্পকাৰেন অননুৰূপো সিযা ‘‘ইমিস্সা’’তি ৱুত্তায অঞ্ঞত্তে.

আহাৰসুদ্ধিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সংসাৰসুদ্ধিআদিৱণ্ণনা

১৬০. সংসাৰেনাতি অপৰাপৰং চৱনুপপজ্জনৱসেন ভৱেসু সংসৰণেন. যং সন্ধায ৱুত্তং –

‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;

অব্বোচ্ছিন্নং ৱত্তমানা, সংসাৰোতি পৱুচ্চতী’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ২.৬১৯; দী. নি. অট্ঠ. ২.৯৫; সং. নি. অট্ঠ. ২.২.৬০; অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.১৯৯; ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা; ৱিভ. অট্ঠ. ২২৬; সু. নি. অট্ঠ. ২.৫২৩; উদা. অট্ঠ. ৩৯; ইতিৱু. অট্ঠ. ১৪, ৫৮; থেৰগা. অট্ঠ. ১.৬৭, ৯৯; বু. ৱং. অট্ঠ. ৫৮; চূড়নি. অট্ঠ. ৬; পটি. ম. অট্ঠ. ২.১.১১৭; ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১২৭; অ. নি. টী. ২.৪.৯; সাৰত্থ. টী. ১.১);

বহুকন্তি বহুকালং বহুক্খত্তুং. উপপজ্জিত্ৱাতি তত্থ তত্থ ভৱে নিব্বত্তিত্ৱা. আৱাসেনাতি তস্মিং তস্মিং সত্তাৱাসে আৱসনেন নিব্বত্তিত্ৱা জীৱনেন. খন্ধাযেৱ ৱুত্তা তেসংযেৱ পৱত্তিৱিসেসস্স তেন তেন পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা. বহুযাগেতি অজসূকৰগোমায্ৱাদিকে বহুৱিধে মহাযঞ্ঞে. বহুঅগ্গীতি ৱাচাপেয্যাদিৱসেন অন্তমসো পাকযঞ্ঞাদিৱসেন চ বহুকেপি অগ্গী পৰিচৰণেন.

১৬১. বালদাৰকোপি ‘‘দহৰো’’তি ৱুচ্চতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘যুৱা’’তি ৱুত্তং. অতিক্কন্তপঠমৱযা সত্তা সভাৱেন পলিতসিৰা হোন্তীতি পঠমৱযে ঠিতভাৱং দস্সেতুং ‘‘সুসুকাড়কেসো’’তি ৱুত্তং. জৰাজিণ্ণোতি জৰায জিণ্ণো, ন অকালিকেন জৰায অভিভূতো. উক্কংসগতবুদ্ধতায ৱুদ্ধো. তেনাহ ‘‘ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতঅঙ্গপচ্চঙ্গো’’তি, আৰোহপৰিণাহৱসেন ৱুদ্ধিৰহিতোতি অত্থো. জাতিমহল্লকোতি জাতিযা মহল্লকো, ন ভোগপৰিৱাৰাদীহীতি অত্থো. অদ্ধগতোতি এত্থ অদ্ধ-সদ্দো দীঘকালৱাচীতি আহ ‘‘বহুঅদ্ধানং গতো’’তি. ৱযোতিআদিপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পচ্ছিমৱয’’ন্তি. পদসতম্পি…পে… সমত্থতাতি পদসতম্পি পদসহস্সম্পি সোতপথমাগচ্ছন্তমেৱ উগ্গহণসমত্থতা পৰিগ্গহেতুং সমত্থতা. অযঞ্চ গতিযা ব্যাপাৰোতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং গহণমত্তভাৱতো. তদেৱাতি পদসতম্পি পদসহস্সম্পি. আধাৰণং অপিলাপনৱসেন হদযে ধাৰণং. উপনিবন্ধনং যথা ন পমুট্ঠং হোতি, তথা উপেচ্চ অপৰাপৰং নিবন্ধনং. অযং পন সতিযা ব্যাপাৰোতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. পাড়িযঞ্চ ‘‘পৰমায গতিযা চ সতিযা চ ধিতিযা চা’’তি ৱুত্তং, পৰতো চ ‘‘এৱং অধিমত্তগতিমন্তো’’তি ৱুত্তং. সমত্থৱীৰিযং ধিতি নামাতি ৱিসিট্ঠৱিসযং দস্সেন্তো যথাৱুত্তসতিসমাযোগং তস্স দীপেতি. তস্সাতি যথাৱুত্তগতিসতিধিতীহি সুভধাতৱচীপৰিচিতস্স পৰিযত্তিধম্মস্স আগমৱসেন অত্থদস্সনসমত্থতা যুত্তিৱসেন কাৰণদস্সনসমত্থতা.

দড়্হং (অ. নি. টী. ৩.৯.৩৮) থিৰং ধনু এতস্সাতি দড়্হধন্ৱা, সো এৱ ইধ ‘‘দড়্হধম্মা’’তি ৱুত্তো. পটিসত্তুৱিধমনত্থং ধনুং গণ্হাতীতি ধনুগ্গহো, সো এৱ উসুং সৰং অসতি খিপতীতি ইস্সাসোতি আহ ‘‘ধনুং গহেত্ৱা ঠিতো ইস্সাসো’’তি. দ্ৱিসহস্সপলং লোহাদিভাৰং ৱহিতুং সমত্থং দ্ৱিসহস্সথামং. তেনাহ ‘‘দ্ৱিসহস্সথামং নামা’’তিআদি. দণ্ডেতি ধনুদণ্ডে. যাৱ কণ্ডপ্পমাণাতি দীঘতো যত্তকং কণ্ডস্স পমাণং, তত্তকে ধনুদণ্ডে উক্খিত্তমত্তে আৰোপিতো চেৱ হোতি জিযাদণ্ডো, সো চ ভাৰো পথৱিতো মুচ্চতি, এৱং ইদং ‘‘দ্ৱিসহস্সথামং নাম ধনূতি দট্ঠব্বং. উগ্গহিতসিপ্পোতি উগ্গহিতধনুসিপ্পো. কতহত্থোতি থিৰতৰং লক্খেসু অৱিৰজ্ঝনসৰক্খেপো. ঈদিসো পন তত্থ ৱসীভূতো কতহত্থো নাম হোতীতি আহ ‘‘চিণ্ণৱসীভাৱো’’তি. কতং ৰাজকুলাদীসু উপেচ্চ অসনং এতেন সো কতূপাসনোতি আহ ‘‘ৰাজকুলাদীসু দস্সিতসিপ্পো’’তি. এৱং কতন্তি এৱং অন্তোসুসিৰকৰণাদিনা সল্লহুকং কতং.

ওলোকেতীতি উদিক্খতি. এৱং সন্তেপি তেসং ৱাৰো পঞ্ঞাযতীতি তেসং ভিক্খূনং ‘‘অযং পঠমং পুচ্ছতি, অযং দুতিয’’ন্তিআদিনা পুচ্ছনৱাৰো তাদিসস্স পঞ্ঞৱতো পঞ্ঞাযতি সুখুমস্স অন্তৰস্স লব্ভনতো. বুদ্ধানং পন ৱাৰোতি ঈদিসে ঠানে বুদ্ধানং দেসনাৱাৰো অঞ্ঞেসং নপঞ্ঞাযনতো বুদ্ধানংযেৱ পঞ্ঞাযতি. ইদানি তমেৱ পঞ্ঞাযনতং যুত্তিতো দস্সেন্তো ‘‘ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলছায’’ন্তিআদিমাহ. অচ্ছৰাসঙ্ঘাটমত্তে খণে অনেক-কোটিসহস্স-চিত্তপৱত্তিসম্ভৱতো ‘‘ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলছাযং অতিক্কমনতো পুৰেতৰংযেৱ ভগৱা…পে… কথেতী’’তি ৱত্ৱা ততো লহুতৰাপি সত্থু দেসনাপৱত্তি অত্থেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘তিট্ঠন্তু ৱা তাৱ এতে’’তিআদিমাহ. ইদানি তত্থ কাৰণং দস্সেতুং ‘‘কস্মা’’তিআদি ৱুত্তং. সোড়স পদানি কথেতীতি এতেন লোকিযজনস্স একপদুচ্চাৰণক্খণে ভগৱা অট্ঠৱীসসতপদানি কথেতীতি দস্সেতি. ইদানি তস্সপি কাৰণং দস্সেতুং ‘‘কস্মা’’তিআদি ৱুত্তং.

ধম্মোতি পাড়ি. পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং, তদত্থো. অত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং, অক্খৰং. তঞ্হি পদৱাক্যক্খৰভাৱেহি পৰিচ্ছিজ্জমানং তং তং অত্থং ব্যঞ্জেতি পকাসেতি. তেনাহ ‘‘ধম্মপদব্যঞ্জনন্তি পাড়িযা পদব্যঞ্জনং, তস্স তস্স অত্থস্স ব্যঞ্জনকং অক্খৰ’’ন্তি. এতেন অপৰাপৰেহি পদব্যঞ্জনেহি সুচিৰম্পি কালং কথেন্তস্স তথাগতস্স ন কদাচি তেসং পৰিযাদানং অত্থীতি দস্সেতি. পঞ্হং ব্যাকৰোন্তি এতেনাতি পঞ্হব্যাকৰণং, তথাপৱত্তপটিভানং. অপৰিক্খযপটিভানা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, যতো ৱুত্তং ‘‘নত্থি ধম্মদেসনায হানী’’তি (দী. নি. টী. ৩.১৪১, ৩০৫; ৱিভ. মূলটী. ১.সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা). তেনাহ ‘‘ইমিনা কিং দস্সেতী’’তিআদি. তথা আসন্নপৰিনিব্বানস্সপি ভগৱতো দেসনায ইতৰায চ ৱিসেসাতাৱোতি পঠমবুদ্ধৱচনম্পি মজ্ঝিমবুদ্ধৱচনম্পি পচ্ছিমবুদ্ধৱচনম্পি সদিসমেৱ. আসীতিকৱস্সতো পৰং পঞ্চমো আযুকোট্ঠাসো.

১৬২. কামঞ্চেত্থ ভগৱতা নাগসমালত্থেৰস্স অচ্ছৰিযঅব্ভুতপৱেদনমুখেন অত্তনো লোমানং হট্ঠভাৱস্স পৱেদিতত্তা ‘‘লোমহংসনপৰিযাযো’’তি নামং গহিতং, তথাপি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাদি-অনঞ্ঞসাধাৰণঞাণানুভাৱ-ৱিভাৱনাদিৱসেন সোড়সসমূহতো সীহনাদস্স নদনেন দেসনায পৱত্তিতত্তা ‘‘মহাসীহনাদো’’ত্ৱেৱ সঙ্গীতিকাৰমহাথেৰেহি নামং ঠপিতন্তি দট্ঠব্বং.

মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.