১. চূড়সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
১৩৯. সুত্তদেসনাৱত্থুসঙ্খাতস্স অত্থস্স উপ্পত্তি অট্ঠুপ্পত্তি, সা তস্স অত্থীতি অট্ঠুপ্পত্তিকোতি ৱুত্তোৱাযমত্থো. লাভসক্কাৰপচ্চযাতি লাভসক্কাৰনিমিত্তং, ভগৱতো সঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নলাভসক্কাৰহেতু, অত্তনো ৱা লাভসক্কাৰুপ্পাদনহেতু. তিত্থিযপৰিদেৱিতেতি তিত্থিযানং ‘‘কিং ভো সমণোযেৱ গোতমো সমণো’’তিআদিনা ৱিপ্পলপনিমিত্তং. ‘‘মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জী’’তি ৱত্ৱা সমন্তপাসাদিকত্থং তস্স উপ্পত্তিকাৰণং দস্সেন্তো ‘‘চতুপ্পমাণিকো হী’’তিআদিমাহ. চত্তাৰি পমাণানি চতুপ্পমাণানি, চতুপ্পমাণানি এতস্স অত্থীতি চতুপ্পমাণিকো. লোকোযেৱ সঙ্গম্ম সমাগম্ম ৱসনট্ঠেন লোকসন্নিৱাসো, সত্তকাযোতি অত্থো. পমিনাতি উড়াৰতাদিৱিসেসং এতেনাতি পমাণং (অ. নি. টী. ২.৪.৬৫) ৰূপং ৰূপকাযো পমাণং এতস্সাতি ৰূপপ্পমাণো. ততো এৱ ৰূপে পসন্নোতি ৰূপপ্পসন্নো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ঘোসোতি পৱত্তথুতিঘোসো (অ. নি. টী. ২.৪.৬৫). লূখন্তি পচ্চযলূখতা. ধম্মোতি সীলাদযো গুণধম্মা অধিপ্পেতা.
তেসং পুগ্গলানং. আৰোহন্তি উচ্চতং. সা চ খো তস্মিং তস্মিং কালে পমাণযুত্তা দট্ঠব্বা. পৰিণাহন্তি নাতিকিসনাতিথূলতাৱসেন মিতপৰিণাহং. সণ্ঠানন্তি তেসং তেসং অঙ্গপচ্চঙ্গানং সুসণ্ঠিততং. পাৰিপূৰিন্তি সব্বেসং সৰীৰাৱযৱানং পৰিপুণ্ণতং অৱেকল্লতং. তত্থ পমাণং গহেত্ৱাতি তস্মিং ৰূপে ৰূপসম্পত্তিযং পমাণভাৱং উপাদায. পসাদং জনেতীতি অধিমোক্খং উপ্পাদেতি.
পৰৱণ্ণনাযাতি ‘‘অমুকো এদিসো চ এদিসো চা’’তি যসগুণৱচনেন. পৰথোমনাযাতি সম্মুখাৱ পৰস্স সিলাঘুপ্পাদনেন অভিত্থৱনেন. পৰপসংসনাযাতি পৰম্মুখা পৰস্স গুণসংকিত্তনেন. পৰৱণ্ণহাৰিকাযাতি পৰম্পৰৱণ্ণহাৰিকায পৰম্পৰায পৰস্স কিত্তিসদ্দূপসংহাৰেন. তত্থাতি তস্মিং থুতিঘোসে.
চীৱৰলূখন্তি থূলজিণ্ণবহুতুন্নকতাদিং চীৱৰস্স লূখভাৱং. পত্তলূখন্তি অনেকগন্থিকাহতাদিং পত্তস্স লূখভাৱং. ৱিৱিধং ৱা দুক্কৰকাৰিকন্তি ধুতঙ্গসেৱনাদিৱসেন পৱত্তং নানাৱিধং দুক্কৰচৰিযং.
সীলং ৱা পস্সিত্ৱাতি সীলপাৰিপূৰিৱসেন ৱিসুদ্ধং কাযৱচীসুচৰিতং ঞাণচক্খুনা পস্সিত্ৱা. ঝানাদিঅধিগমসিদ্ধং সমাধিং ৱা. ৱিপস্সনাভিঞ্ঞাসঙ্খাতং পঞ্ঞং ৱা.
ভগৱতো সৰীৰং দিস্ৱাতি সম্বন্ধো. ৰূপপ্পমাণোপি সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি অপৰিমিতকালসমুপচিতপুঞ্ঞানুভাৱনিপ্ফন্নায সব্বসো অনৱজ্জায সব্বাকাৰপৰিপুণ্ণাৱযৱায ৰূপকাযসম্পত্তিযা সমন্তপাসাদিকত্তা, যস্সা ৰুচিৰভাৱো ৱিসুদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে পুণ্ণমাসিযং পৰিপুণ্ণকলাভাগমণ্ডলং চন্দমণ্ডলং অভিভৱিত্ৱা অতিৰোচতি, পভস্সৰভাৱো সৰদসমযং সংৱদ্ধিতদিগুণতেজকিৰণজালসমুজ্জলং সূৰিযমণ্ডলং অভিভৱতি, সোম্মকিৰণৰসসমুজ্জলভাৱেহি তদুভযেহি অভিভুয্য ৱত্তমানং একস্মিং খণে দসসহস্সিলোকধাতুং ৱিজ্জোতনসমত্থং মহাব্ৰহ্মুনো পভাসমুদযং অভিৱিহচ্চ ভাসতে তপতে ৱিৰোচতি চ.
সতিপি অঙ্গপৰিচ্চাগাদীনং দানপাৰমিভাৱে পৰিচ্চাগৱিসেসভাৱদস্সনত্থঞ্চেৱ সুদুক্কৰভাৱদস্সনত্থঞ্চ অঙ্গপৰিচ্চাগাদিগ্গহণং, তত্থাপি চ অঙ্গপৰিচ্চাগতো ৱিসুং নযনপৰিচ্চাগগ্গহণং, পৰিচ্চাগভাৱসামঞ্ঞেপি ৰজ্জপৰিচ্চাগতো পুত্তদাৰপৰিচ্চাগগ্গহণঞ্চ কতং. আদিনা নযেনাতি আদি-সদ্দেন পুব্বযোগপুব্বচৰিযাদিহেতুসম্পত্তিযা, ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১৫৭, ২৫৫) ৱুত্তায ফলসম্পত্তিযা, ‘‘সো ধম্মং দেসেতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২৫৫) ৱুত্তায সত্তুপকাৰকিৰিযায চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সম্মাসম্বুদ্ধেযেৱ পসীদতি যথাৱুত্তগুণানং অনঞ্ঞসাধাৰণভাৱতো অচ্ছৰিযব্ভুতভাৱতো চ. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
‘‘চীৱৰলূখং দিস্ৱা’’তি ৱত্ৱা তং দস্সেতুং ‘‘সচে ভগৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সাণপংসুকূলচীৱৰেনাতি মতকড়েৱৰং পলিৱেঠেত্ৱা ছড্ডিতেন তুম্বমত্তে কিমী পপ্ফোটেত্ৱা গহিতেন সাণপংসুকূলচীৱৰেন. ভাৰিযন্তি গৰুকং, দুক্কৰন্তি অত্থো. ৱধুযুৱতীমজ্ঝিমিত্থিৱসেন, বালযোব্বনপুৰাণৱসেন ৱা তিৱিধনাটকতা. হৰেণুযূসং মণ্ডলকলাযৰসো. ‘‘যাপেস্সতি নামা’’তি নাম-সদ্দং আনেত্ৱা সম্বন্ধো. নাম-সদ্দযোগেন হি অনাগতকালস্স ৱিয পযোগো, যাপেতি ইচ্চেৱ অত্থো. অপ্পাণকন্তি নিৰস্সাসং নিৰোধিতস্সাসপস্সাসং.
সমাধিগুণন্তি সাধাৰণতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰতি ঝানাদিগ্গহণেন. মানদব্বনিম্মদনেন নিব্বিসেৱনভাৱাপাদনম্পি দমনমেৱাতি ৱুত্তং ‘‘পাথিকপুত্তদমনাদীনী’’তি. আদি-সদ্দেন সচ্চকাড়ৱকবকদমনাদীনং সঙ্গহো. বাৱেৰুন্তি এৱংনামকং ৱিসযং. সৰসম্পন্নোতি অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেন সৰেন সমন্নাগতো. তেন ব্ৰহ্মস্সৰতাকৰৱীকভাণিতাদস্সনেন লক্খণহাৰনযেন অৱসেসলক্খণপাৰিপূৰিং ৱিয তদৱিনাভাৱতো বুদ্ধানং দেসনাৱিলাসঞ্চ ৱিভাৱেতি.
হতপ্পভাতি বুদ্ধানুভাৱেন ৱিগততেজা. কাড়পক্খূপমেতি সত্তানং ব্যামোহন্ধকাৰাভিভৱেন কাড়পক্খৰত্তূপমে. সূৰিযেতি সূৰিযে উদযিত্ৱা ওভাসেন্তেতি অধিপ্পাযো.
সিঙ্ঘাটকেতি তিকোণৰচ্ছাযং. চতুক্কেতি সন্ধিযং. পৰিদেৱন্তীতি অনুত্থুননৱসেন ৱিপ্পলপন্তি. সোকাধিককতো হি ৱচীপলাপো পৰিদেৱো. লোকে উপ্পজ্জমানেযেৱ উপ্পন্নাতি অত্তনো দিট্ঠিৱাদস্স পুৰাতনভাৱং দীপেন্তি.
সেসপদেসুপীতি ‘‘ইধ দুতিযো সমণো’’তিআদীসু সেসৱাৰেসুপি (অ. নি. টী. ২.৪.২৪১-২৪২) যথা হি ‘‘ৱিৱিচ্চেৱ কামেহী’’তি (পাৰা. ১১; দী. নি. ১.২২৬; সং. নি. ২.১৫২; অ. নি. ৪.১২৩) এত্থ কতো নিযমো ‘‘ৱিৱিচ্চ অকুসলেহী’’তি (পাৰা. ১১; দী. নি. ১.২২৬; সং. নি. ২.১৫২; অ. নি. ৪.১২৩) এত্থাপি কতোযেৱ হোতি সাৱধাৰণস্সেৱ অত্থস্স ইচ্ছিতব্বত্তা, এৱমিধাপীতি. তেনাহ ‘‘দুতিযাদযোপী’’তিআদি. সামঞ্ঞফলাধিগমৱসেন নিপ্পৰিযাযতো সমণভাৱোতি তেসং ৱসেনেত্থ চত্তাৰো সমণা দেসিতাতি তমত্থং সুত্তন্তৰেন সমত্থেতুং ‘‘তেনেৱাহা’’তিআদি ৱুত্তং. পটিপত্তিক্কমেন দেসনাক্কমেন চ সকদাগামিআদীনং দুতিযাদিতা ৱুত্তাতি সোতাপন্নস্স পঠমতা অৱুত্তসিদ্ধাতি ন চোদিতা. ফলট্ঠকসমণাৱ অধিপ্পেতা সমিতপাপসমণগ্গহণতো. কস্মা পনেত্থ মহাপৰিনিব্বানে ৱিয মগ্গট্ঠা তদত্থায পটিপন্না চ ন গহিতাতি? ৱেনেয্যজ্ঝাসযতো. তত্থ হি মগ্গাধিগমত্থায ৱিপস্সনাপি ইতো বহিদ্ধা নত্থি, কুতো মগ্গফলানীতি দস্সেন্তেন ভগৱতা ‘‘ঞাযস্স ধম্মস্স পদেসৱত্তী, ইতো বহিদ্ধা সমণোপি নত্থী’’তি ৱুত্তং. ইধ পন নিট্ঠানপ্পত্তমেৱ তংতংসমণভাৱং গণ্হন্তেন ফলট্ঠকসমণাৱ গহিতা ‘‘মগ্গট্ঠতো ফলট্ঠো সৱিসেসং দক্খিণেয্যো’’তি. স্ৱাযমত্থো দ্ৱীসু সুত্তেসু দেসনাভেদেনেৱ ৱিঞ্ঞাযতীতি.
ৰিত্তাতি ৱিৱিত্তা. তুচ্ছাতি নিস্সাৰা পটিপন্নকসাৰাভাৱতো. পৱদন্তি এতেহীতি পৱাদা, দিট্ঠিগতিকানং নানাদিট্ঠিদীপকা সমযাতি আহ ‘‘চত্তাৰো সস্সতৱাদা’’তিআদি. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং পৰতো আগমিস্সতি. তেতি যথাৱুত্তসমণা. এত্থাতি ‘‘পৰপ্পৱাদা’’তি ৱুত্তে বাহিৰকসমযে.
যন্তি যস্মিং. ভুম্মত্থে হি ইদং পচ্চত্তৱচনং. ঞাযো ৱুচ্চতি সহ ৱিপস্সনায অৰিযমগ্গো. তেন হি নিব্বানং ঞাযতি গম্মতি পটিৱিজ্ঝতীতি. সো এৱ নিব্বানসম্পাপকহেতুতায ধম্মোতি আহ ‘‘ঞাযস্স ধম্মস্সা’’তি.
তেসং পৰপ্পৱাদসাসনানং অখেত্ততা খেত্ততা চ অৰিযমগ্গস্স অভাৱভাৱা সুপৰিসুদ্ধস্স সীলস্স সুপৰিসুদ্ধায সমথৱিপস্সনায অভাৱতো সাৱতো চ. তদুভযঞ্চ দুৰক্খাতস্ৱাক্খাতভাৱহেতুকং, সো চ অসম্মাসম্বুদ্ধসম্মাসম্বুদ্ধপৱেদিততাযাতি পৰাজিকায সত্থু ৱিপত্তিহেতুতায সাসনস্স অনিয্যানভাৱোতি দস্সেতি.
ইদানি যথাৱুত্তমত্থং পৰিযাযতো চ পাড়িযা চ সমত্থেতুং ‘‘তেনাহ ভগৱা’’তিআদিনা পাড়িং দস্সেত্ৱা উপমাপদেসেন তত্থ সুত্তং ৱিভাৱেন্তো ‘‘যস্মা’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা একচ্চানং ৱিসেসতো সীহানং পুৰিমং পাদদ্ৱযং হত্থকিচ্চম্পি কৰোতি, তস্মা আহ ‘‘সুৰত্তহত্থপাদো’’তি. সীহস্স কেসা নাম কেসৰাযতনা খন্ধলোমা. গোচৰিযহত্থিকুলং নাম পকতিহত্থিকুলং, যং ‘‘কালাৱক’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. ঘোটকো নাম অস্সখড়ুঙ্কো. সিনেৰুপৰিভণ্ডে সিম্বলিৰুক্খেহি সঞ্ছাদিতো পঞ্ঞাসযোজনো দহো সিম্বলিদহো, তং পৰিৱাৰেত্ৱা মহন্তং সিম্বলিৱনং, তং সন্ধাযাহ ‘‘সিম্বলিদহৱনে’’তি. অঞ্ঞতিত্থাৱাসভূমিযং ইমেসু সমণেসু একচ্চো ন উপ্পজ্জতি, ঈদিসো পনেত্থ ৱিকপ্পো নত্থি, সব্বেন সব্বং ন উপ্পজ্জন্তেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘একসমণোপী’’তি আহ. অৰিযমগ্গপৰিক্খতেতি অৰিযমগ্গুপ্পত্তিযা অভিসঙ্খতে, যদা সাসনিকানং সম্মাপটিপত্তিযা অৰিযমগ্গো দিব্বতি, তদাতি অত্থো.
সম্মাতি সুট্ঠু. সুট্ঠু নদনং নাম হেতুযুত্তং সুট্ঠু কত্ৱা কথনন্তি আহ ‘‘হেতুনা’’তি. সো চ হেতু অৱিপৰীতো এৱ ইচ্ছিতব্বোতি আহ ‘‘নযেনা’’তি, ঞাযেনাতি অত্থো. এৱংভূতো চ সো যথাধিপ্পেতত্থং কৰোতি সাধেতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কাৰণেনা’’তি. যদি তিৰচ্ছানসীহস্স নাদো সব্বতিৰচ্ছানএকচ্চমনুস্সামনুস্সনাদতো সেট্ঠত্তা সেট্ঠনাদো, কিমঙ্গং পন তথাগতসীহনাদোতি আহ ‘‘সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদ’’ন্তি. যদি তিৰচ্ছানসীহনাদস্স সেট্ঠনাদতা নিব্ভযতায অপ্পটিসত্তুতায ইচ্ছিতা, তথাগতসীহনাদস্সেৱ অযমত্থো সাতিসযোতি আহ ‘‘অভীতনাদং অপ্পটিনাদ’’ন্তি. ইদানিস্স সেট্ঠনাদভাৱং কাৰণেন পটিপাদেন্তো ‘‘ইমেসঞ্হী’’তিআদিমাহ. তেন ‘‘সম্মা’’তি ৱুত্তমত্থং সমত্থেতি. তত্থ অত্থিতাযাতি ইমিনা সীহনাদস্স উত্তমত্থতং দস্সেতি. ভূতট্ঠো হি উত্তমট্ঠো. তায এৱ ভূতট্ঠতায অভীতনাদতাতি দস্সেন্তো ‘‘ইমে সমণা…পে… নাম হোতী’’তি আহ. অভূতঞ্হি ৱদতো কুতোচি ভযং ৱা আসঙ্কা ৱা সিযাতি ‘‘ইধেৱা’’তি নিযমস্স অৱিপৰীততং দস্সেন্তো ‘‘অম্হাকম্পি…পে… অপ্পটিনাদো নাম হোতী’’তি আহ. যঞ্হি অঞ্ঞত্থাপি অত্থি, তং ইধেৱাতি অৱধাৰেতুং ন যুত্তন্তি.
১৪০. খোতি অৱধাৰণে. তেন ৱিজ্জতি এৱাতি দস্সেতি. যন্তি কৰণত্থে পচ্চত্তন্তি আহ ‘‘যেন কাৰণেনা’’তি. তিত্থং নাম দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো তব্বিনিমুত্তস্স কস্সচি দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতস্স অভাৱতো. পাৰগমনসঙ্খাতং তৰণং দিট্ঠিগতিকানং (অ. নি. টী. ২.৩.৬২) তত্থ তত্থেৱ অপৰাপৰং উম্মুজ্জননিমুজ্জনৱসেন পিলৱনন্তি আহ ‘‘তৰন্তি উপ্পলৱন্তী’’তি. উপ্পাদেতাতি পূৰণাদিকো. তিত্থে জাতাতি তিত্থিযা, যথাৱুত্তং ৱা দিট্ঠিগতসঙ্খাতং তিত্থং এতেসং অত্থীতি তিত্থিকা, তিত্থিকা এৱ তিত্থিযা. অস্সসন্তি এত্থ, এতেনাতি ৱা অস্সাসো, অৱস্সযো.
পকতত্থনিদ্দেসো যং-তং-সদ্দোতি তস্স ‘‘ভগৱতা’’তিআদীহি পদেহি সমানাধিকৰণভাৱেন ৱুত্তস্স যেন অভিসম্বুদ্ধভাৱেন ভগৱা পকতো সত্থুভাৱেন অধিগতো সুপাকটো চ, তং অভিসম্বুদ্ধভাৱং সদ্ধিং আগমনপটিপদায অত্থভাৱেন দস্সেন্তো ‘‘যো সো…পে… অভিসম্বুদ্ধো’’তি আহ. সতিপি ঞাণদস্সনসদ্দানং ইধ পঞ্ঞাৱেৱচনভাৱে তেন তেন ৱিসেসেন নেসং সৱিসযে ৱিসেসপ্পৱত্তিদস্সনত্থং (সাৰত্থ. টী. পৰিৱাৰ ৩.১) অসাধাৰণৱিসেসৱসেন ৱিজ্জাত্তযৱসেন ৱিজ্জাভিঞ্ঞানাৱৰণৱসেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমংসচক্খুৱসেন পটিৱেধদেসনাঞাণৱসেন চ তে যোজেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘তেসং তেস’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ আসযানুসযং জানতা আসযানুসযঞাণেন, সব্বং ঞেয্যধম্মং পস্সতা সব্বঞ্ঞুতানাৱৰণঞাণেহি. পুব্বেনিৱাসাদীহীতি পুব্বেনিৱাসআসৱক্খযঞাণেহি. অনঞ্ঞসাধাৰণপুঞ্ঞানুভাৱনিব্বত্তো অনুত্তৰঞাণাধিগমলদ্ধপুৰাৱত্তকো চ ভগৱতো ৰূপকাযো অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং ৱত্ততীতি আহ ‘‘সব্বসত্তানং…পে… পস্সতা’’তি. পটিৱেধপঞ্ঞাযাতি মগ্গপঞ্ঞায. তায হি সব্বসো ঞেয্যধম্মেসু সম্মোহস্স ৱিধমিতত্তা পচ্ছা পৱত্তজাননং তস্স জাননং ৱিয ৱুচ্চতি.
অৰীনন্তি কিলেসাৰীনং, পঞ্চৱিধমাৰানং ৱা সাসনপচ্চত্থিকানং ৱা অঞ্ঞতিত্থিযানং, তেসং হননং পাটিহাৰিযেহি অভিভৱনং অপ্পটিভানতাকৰণং অজ্ঝুপেক্খনং ৱা. কেসিৱিনযসুত্তঞ্চেত্থ (অ. নি. ৪.১১১) নিদস্সনং. তথা চ ঠানাট্ঠানাদীনি ৱা জানতা, যথাকম্মুপগে সত্তে পস্সতা, সৱাসনানমাসৱানং খীণত্তা অৰহতা, অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিঞ্ঞেয্যাদিতো অৱিপৰীতাৱবোধেন সম্মাসম্বুদ্ধেন. অথ ৱা তীসু কালেসু অপ্পটিহতঞাণতায জানতা, কাযকম্মাদীনং ঞাণানুপৰিৱত্তনেন নিসম্মকাৰিতায পস্সতা, ৰৱাদীনম্পি (সাৰত্থ. টী. পৰিৱাৰ ৩.১) অভাৱসাধিকায পহানসম্পদায অৰহতা, ছন্দাদীনং অহানিহেতুভূতায অক্খযপটিভানসাধিকায সব্বঞ্ঞুতায সম্মাসম্বুদ্ধেন. এৱং দসবলঅট্ঠাৰসাৱেণিকবুদ্ধধম্মৱসেনপি যোজনা ৱেদিতব্বা. যেতি চতুৰো ধম্মে. অত্তনীতি অম্হেসু. ন ৰাজৰাজমহামত্তাদীসু উপত্থম্ভং সম্পস্সমানা, ন কাযবলং সম্পস্সমানাতি যোজনা.
উপ্পন্নপসাদোতি অৱেচ্চপ্পসাদং ৱদতি. ৱক্খতি হি ‘‘চত্তাৰি সোতাপন্নস্স অঙ্গানি কথিতানী’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪০). কামং অসেক্খাপি অসেক্খায সমসিক্খতায সহধম্মিকা এৱ, চিণ্ণব্ৰহ্মচৰিযতায পন সহধম্মং চৰন্তীতি ন ৱত্তব্বাতি অসেক্খৱাৰো ন গহিতো. সব্বেপেতেতি এতে যথাৱুত্তা ভিক্খুআদযো সোতাপন্নাদযো চ পুথুজ্জনা অৰিযা চাতি সব্বেপি এতে তংতংসিক্খাহি সমানধম্মত্তা সহধম্মত্তা ‘‘সহধম্মিকা’’তি ৱুচ্চন্তি. ইদানি নিব্বত্তিতঅৰিযধম্মৱসেনেৱ সহধম্মিকে দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. মগ্গদস্সনম্হীতি পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন সচ্চপটিৱেধেন ‘‘নৱ মগ্গঙ্গানি, অট্ঠ বোজ্ঝঙ্গানী’’তিআদিনা ৱিৱাদো নত্থি. একধম্মচাৰিতাযাতি সমানধম্মচাৰিতায. ন হি পটিৱিদ্ধসচ্চানং ‘‘মযা ধম্মো সুদিট্ঠো, তযা দুদ্দিট্ঠো’’তিআদিনা ৱিৱাদো অত্থি. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সঙ্ঘাতা হি তে উত্তমপুৰিসা. ইমিনাতি ‘‘সহধম্মিকা খো পনা’’তিআদিৱচনেন. তত্থ পিযমনাপগ্গহণেন সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাপদেসেন একদেসেন গহিতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা দস্সেতি. যে হি সম্পন্নসীলা সুৱিসুদ্ধদস্সনা, তে ৱিঞ্ঞূনং পিযা মনাপাতি. এত্তাৱতাতি ‘‘অত্থি খো নো আৱুসো’’তিআদিনযপ্পৱত্তেন ৰতনত্তযপসাদজোতনেন অক্খাতা তেসু তেসু সুত্তপদেসেসু.
১৪১. সত্থৰি পসাদোতি পসাদগ্গহণেন ‘‘ভগৱতা’’তিআদিনা ৱা পসাদনীযা ধম্মা গহিতা. তেন বুদ্ধসুবুদ্ধতং দস্সেতি, তথা ‘‘ধম্মে পসাদো’’তি ইমিনা ধম্মসুধম্মতং, ইতৰেন সঙ্ঘসুপ্পটিপন্নতং. যেন চিত্তেন অঞ্ঞত্থ অনুপলব্ভমানেন সাসনেযেৱ সমণো ইতো বহিদ্ধা নত্থীতি অযমত্থো, সম্মদেৱ, পতিট্ঠাপিতোতি ৱেদিতব্বং. তত্ৰাযং যোজনা – যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধো অম্হাকং সত্থা, তস্মা অত্থি খো নো, আৱুসো, সত্থৰি পসাদো, সম্মাসম্বুদ্ধত্তা চস্স স্ৱাখাতো ধম্মোতি অত্থি ধম্মে পসাদো, ততো এৱ চ অত্থি সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাতি সহধম্মিকা…পে… পব্বজিতা চাতি এৱমেত্থ সত্থৰি পসাদেন ধম্মে পসাদো, তেন সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তীতি অযঞ্চ নযো লেসেনপি পৰপ্পৱাদেসু নত্থীতি ইধেৱ সমণো…পে… সমণেহি অঞ্ঞেহীতি.
পটিৱিদ্ধসচ্চানং পহীনানুৰোধানং গেহস্সিতপেমস্স অসম্ভৱো এৱাতি ‘‘ইদানী’’তি ৱুত্তং. যদি এৱং ‘‘উপজ্ঝাযেন, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকম্হি পুত্তপেমং উপট্ঠপেতব্বং’’তিআদিৱচনং (মহাৱ. ৬৫) কথন্তি? নযিদং গেহস্সিতপেমং সন্ধায ৱুত্তং, তংসদিসত্তা পন পেমমুখেন ৱুত্তো মেত্তাস্নেহো. ন হি ভগৱা ভিক্খূ সংকিলেসে নিযোজেতি. এৱৰূপং পেমং সন্ধাযাতি পসাদাৱহগুণাৱহতো পূৰণাদীসু ভত্তি পসাদো ন হোতি, পসাদপতিৰূপকা পন লোভপৱত্তীতি দট্ঠব্বা. থেৰোতি মহাসঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰো. যেন অট্ঠকথা পোত্থকং আৰোপিতা. একোৱ সত্থা অনঞ্ঞসাধাৰণগুণত্তা, অঞ্ঞথা অনচ্ছৰিযত্তা সত্থুলক্খণমেৱ ন পৰিপূৰেয্য. ৱিসুং কত্ৱাতি অঞ্ঞেহি ৱিৱেচেত্ৱা অত্তনো আৱেণিকং কত্ৱা. ‘‘অম্হাকং সত্থা’’তি ব্যাৱদন্তানং অঞ্ঞেসং সত্থা ন হোতীতি অত্থতো আপন্নমেৱ হোতি, তথা চ পদেসৱত্তিনিং তস্স সত্থুতং পটিজানন্তা পৰিপুণ্ণলক্খণসত্থুতং ইচ্ছন্তানম্পি ততো ৱিৰুদ্ধা সত্থুভাৱপৰিযেসনেন পৰাজিতা হোন্তি. পৰিযত্তিধম্মেতি অধিকব্ৰহ্মগুণসুত্তগেয্যাদিপ্পভেদসমযে. তত্থ অজসীল…পে… কুক্কুৰসীলাদীসূতি ইদং যেভুয্যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং তাদিসং ৱতসমাদানসব্ভাৱতো ৱুত্তং, আদি-সদ্দেন যমনিযমচাতুযামসংৱৰাদীনং সঙ্গহোতি. অধিপ্পযাসোতি অধিকং পযসতি পযুজ্জতি এতেনাতি অধিপ্পযাসো, সৱিসেসং অধিকত্তব্বকিৰিযা (অ. নি. টী. ২.৩.১১৭). তেনাহ ‘‘অধিকপ্পযোগো’’তি.
তস্স পসাদস্স পৰিযোসানভূতাতি তস্স সত্থৰি ধম্মে চ পসাদস্স নিট্ঠানভূতা. নিট্ঠাতি মোক্খো. সমযৱাদীনঞ্হি তস্মিং তস্মিং সমযে তদুপদেসকে চ পসাদো যাৱদেৱ মোক্খাধিগমনট্ঠো. দিট্ঠিগতিকা তথা তথা অত্তনো লদ্ধিৱসেন নিট্ঠং পৰিকপ্পেন্তি যেৱাতি আহ ‘‘নিট্ঠং অপঞ্ঞপেন্তো নাম নত্থী’’তি. ব্ৰাহ্মণানন্তি ব্ৰাহ্মণৱাদীনং. তেসং একচ্চে ব্ৰহ্মুনা সলোকতা নিট্ঠাতি ৱদন্তি, একচ্চে তস্স সমীপতা, একচ্চে তেন সংযোগো নিট্ঠাতি ৱদন্তি. তত্থ যে সলোকতাৱাদিনো সমীপতাৱাদিনো চ, তে দ্ৱেধাৱাদিনো, ইতৰে অদ্ৱেধাৱাদিনো. সব্বেপি তে অত্থতো ব্ৰহ্মলোকুপপত্তিযংযেৱ নিট্ঠাসঞ্ঞিনো. তত্থ হি নেসং নিচ্চাভিনিৱেসো যথা তং বকস্স ব্ৰহ্মুনো. তেন ৱুত্তং ‘‘ব্ৰহ্মলোকো নিট্ঠা’’তি. ব্ৰহ্মলোকোতি পঠমজ্ঝানভূমি. মহাতাপসানন্তি ৱেখনসাদিতাপসানং. মহাব্ৰহ্মা ৱিয পঠমজ্ঝানভূমিযং আভস্সৰেসু একো সব্বসেট্ঠো নত্থীতি ‘‘আভস্সৰা’’তি পুথুৱচনং. পৰিব্বাজকানন্তি সঞ্চযাদিপৰিব্বাজকানং. অন্তো চ মনো চ এতস্স নত্থীতি অনন্তমানসো. আজীৱকানঞ্হি সব্বদাভাৱতো অনন্তো, সুখদুক্খাদিসমতিক্কমনতো অমানসো. ইমিনা অট্ঠহি লোকধম্মেহি উপক্কিলিট্ঠচিত্ততং দস্সেতি.
পপঞ্চে যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. তণ্হাদিট্ঠিযোৱ অধিপ্পেতা মমঙ্কাৰঅহঙ্কাৰৱিগমস্স অধিপ্পেতত্তা. যথা পঞ্চসু ঠানেসু একোৱ কিলেসো লোভো আগতো, এৱং দ্ৱীসু ঠানেসু তযো কিলেসা আগতা ‘‘দোসো মোহো দিট্ঠী’’তি. ‘‘সদোসস্সা’’তি হি ৱুত্তট্ঠানে পটিঘং অকুসলমূলং গহিতং, ‘‘পটিৱিৰুদ্ধস্সা’’তি ৱিৰোধো, ‘‘সমোহস্সা’’তি মোহো অকুসলমূলং, ‘‘অৱিদ্দসুনো’’তি মল্যং, অসম্পজঞ্ঞং ৱা, ‘‘সউপাদানস্সা’’তি ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন গহণং, ‘‘পপঞ্চাৰামস্সা’’তি পপঞ্চুপ্পত্তিৱসেন.
আকাৰতোতি পৱত্তিআকাৰতো. পদন্তৰেন ৰাগৱিসেসস্স ৱুচ্চমানত্তাআদিতো ৱুত্তং সৰাগৱচনং ওড়াৰিকং ৰাগৱিসযন্তি আহ ‘‘পঞ্চকামগুণিকৰাগৱসেনা’’তি. গহণৱসেনাতি দড়্হগ্গহণৱসেন. ‘‘অনুৰুদ্ধপটিৱিৰুদ্ধস্সা’’তি একপদৱসেন পাড়িযং আগতত্তা একজ্ঝং পদুদ্ধাৰো কতো. তত্থ পন ‘‘অনুৰুদ্ধস্সা’’তি সুভৱসেনাতি এৱমত্থো ৱত্তব্বো. ন হি পটিৱিৰুজ্ঝনং সুভৱসেন হোতি. পপঞ্চুপ্পত্তিদস্সনৱসেনাতি কিলেসকম্মৱিপাকানং অপৰাপৰুপ্পত্তিপচ্চযতায সংসাৰস্স পপঞ্চনং পপঞ্চো, তস্স উপ্পত্তিহেতুভাৱদস্সনৱসেন. তণ্হা হি ভৱুপ্পত্তিযা ৱিসেসপচ্চযো. তণ্হাপচ্চযা উপাদানদস্সনৱসেনাতি তণ্হাপচ্চযস্স উপাদানস্স দস্সনৱসেন, যদৱত্থা তণ্হা উপাদানস্স পচ্চযো, তদৱত্থাদস্সনৱসেন. ফলেন হি হেতুৱিসেসকিত্তনমেতন্তি. এৱং ৱিদ্ধংসেথাতি কামৰাগভৱতণ্হাদিৱসেন লোভং কস্মা এৱং ৱিপ্পকিৰেথ. তণ্হাকৰণৱসেনাতি তণ্হাযনকৰণৱসেন সুভাকাৰগ্গহণৱসেন. সুভন্তি হি আৰম্মণে পৱত্তো ৰাগো ‘‘সুভ’’ন্তি ৱুত্তো.
১৪২. ৱদন্তি এতেনাতি ৱাদো, দিট্ঠিৱাদো. দিট্ঠিৱসেন হি ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, অসস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি চ দিট্ঠিগতিকা পঞ্ঞপেন্তি. তেনাহ ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযো’’তি (ম. নি. ১.১৪২). তণ্হাৰহিতায দিট্ঠিযা অভাৱতো তণ্হাৱসেনেৱ চ অত্তনো সস্সতভাৱাভিনিৱেসোতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘তণ্হাদিট্ঠিৱসেনা’’তি. অল্লীনাতি নিস্সিতা. উপগতাতি অৱিস্সজ্জনৱসেন একিভাৱমিৱ গতা. অজ্ঝোসিতাতি তায দিট্ঠিযা গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপিতা ৱিয তদন্তোগধা. তেনাহ ‘‘অনুপৱিট্ঠা’’তি. যথা গহট্ঠানং কামজ্ঝোসানং ৱিৱাদমূলং, এৱং পব্বজিতানং দিট্ঠজ্ঝোসানন্তি আহ ‘‘ৱিভৱদিট্ঠিযা তে পটিৱিৰুদ্ধা’’তি. দিট্ঠিৱিৰোধেন হি দিট্ঠিগতিকৱিৰোধো.
খণিকসমুদযো উপ্পাদক্খণোতি আহ ‘‘দিট্ঠীনং নিব্বত্তী’’তি. দিট্ঠিনিব্বত্তিগ্গহণেনেৱ চেত্থ যথা দিট্ঠীনং পটিচ্চসমুপ্পন্নতা ৱিভাৱিতা, এৱং দিট্ঠিৱত্থুনোপীতি উভযেসম্পি অনিচ্চতা দুক্খতা অনত্ততা চ ৱিভাৱিতাতি দট্ঠব্বং. যানি পটিসম্ভিদানযেন (পটি. ম. ১.১২২) ‘‘পচ্চযসমুদযো অট্ঠ ঠানানী’’তি ৱুত্তানি, তানি দস্সেন্তো ‘‘খন্ধাপী’’তিআদিমাহ. তত্থ খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং আৰম্মণট্ঠেন ‘‘ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তিআদিৱচনতো (সং. নি. ৩.৮১; ৪.৩৪৫). অৱিজ্জাপি দিট্ঠিট্ঠানং উপনিস্সযাদিৱসেন পচ্চযভাৱতো. যথাহ – ‘‘অস্সুতৱা, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো’’তিআদি (ম. নি. ১.২, ৪৬১; সং. নি. ৩.১, ৭). ফস্সোপি দিট্ঠিট্ঠানং. যথা চাহ ‘‘তদপি ফস্সপচ্চযা (দী. নি. ১.১১৮-১৩০), ফুস্স ফুস্স পটিসংৱেদিযন্তী’’তি (দী. নি. ১.১৪৪) চ. সঞ্ঞাপি দিট্ঠিট্ঠানং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খাতি (সু. নি. ৮৮০), পথৱিং পথৱিতো সঞ্ঞত্ৱা’’তি (ম. নি. ১.২) চ আদি. ৱিতক্কোপি দিট্ঠিট্ঠানং. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘তক্কঞ্চ দিট্ঠীসু পকপ্পযিত্ৱা, সচ্চং মুসাতি দ্ৱযধম্মমাহূ’’তি (সু. নি. ৮৯২; মহানি. ১২১) ‘‘তক্কী হোতি ৱীমংসী’’তি (দী. নি. ১.৩৪) চ আদি. অযোনিসোমনসিকাৰোপি দিট্ঠিট্ঠানং. যথাহ ভগৱা ‘‘তস্সেৱ অযোনিসো মনসিকৰোতো ছন্নং দিট্ঠীনং অঞ্ঞতৰা দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, অত্থি মে অত্তাতি অস্স সচ্চতো থেততো দিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তিআদি (ম. নি. ১.১৯). সমুট্ঠাতি এতেনাতি সমুট্ঠানং, তস্স ভাৱো সমুট্ঠানট্ঠো, তেন. খণিকত্থঙ্গমো খণিকনিৰোধো. পচ্চযত্থঙ্গমো অৱিজ্জাদীনং অচ্চন্তনিৰোধো. সো পন যেন হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘সোতাপত্তিমগ্গো’’তি আহ. চত্তাৰো হি অৰিযমগ্গা যথাৰহং তস্স তস্স সঙ্খাৰগতস্স অচ্চন্তনিৰোধহেতু, খণিকনিৰোধো পন অহেতুকো.
আনিসংসন্তি উদযং. সো পন দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকৱসেন দুৱিধো. তত্থ সম্পৰাযিকো দুগ্গতিপৰিকিলেসতাযআদীনৱপক্খিকো এৱাতি ইতৰং দস্সেন্তো ‘‘যং সন্ধাযা’’তিআদিমাহ. আদীনৱম্পি দিট্ঠধম্মিকমেৱ দস্সেন্তো ‘‘দিট্ঠিগ্গহণমূলকং উপদ্দৱ’’ন্তিআদিমাহ. সোতিআদীনৱো. আদীনন্তি আদি-সদ্দেন নগ্গিযানসনসঙ্কটিৱতাদীনং সঙ্গহো. নিস্সৰতি এতেনাতি নিস্সৰণন্তি ৱুচ্চমানে দস্সনমগ্গো এৱ দিট্ঠীনং নিস্সৰণং সিযা, তস্স পন অত্থঙ্গমপৰিযাযেন গহিতত্তা সব্বসঙ্খতনিস্সটং নিব্বানং দিট্ঠীহিপি নিস্সটন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘দিট্ঠীনং নিস্সৰণং নাম নিব্বান’’ন্তি. ইমিনাতিআদীসু ৱত্তব্বং অনুযোগৱত্তে ৱুত্তনযমেৱ.
১৪৩. দিট্ঠিচ্ছেদনং দস্সেন্তোতি সব্বুপাদানপৰিঞ্ঞাদস্সনেন সব্বসো দিট্ঠীনং সমুচ্ছেদৱিধিং দস্সেন্তো. ৱুত্তাযেৱাতি –
‘‘উপাদানানি চত্তাৰি, তানি অত্থৱিভাগতো;
ধম্মসঙ্খেপৱিত্থাৰা, কমতো চ ৱিভাৱযে’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ২.৬৪৫) –
গাথং উদ্দিসিত্ৱা অত্থৱিভাগাদিৱসেন ৱুত্তাযেৱ. কামং ইতো বাহিৰকানং ‘‘ইমানি উপাদানানি এত্তকানি চত্তাৰি, ন ইতো ভিয্যো’’তি ঈদিসং ঞাণং নত্থি, কেৱলং পন কেচি ‘‘কামা পহাতব্বা’’তি ৱদন্তি, কেচি ‘‘নত্থি পৰো লোকোতি চ, মিচ্ছা’’তি ৱদন্তি, অপৰে ‘‘সীলব্বতেন সুদ্ধীতি চ, মিচ্ছা’’তি ৱদন্তি, অত্তদিট্ঠিযা পন মিচ্ছাভাৱং সব্বসো ন জানন্তি এৱ. যত্তকং পন জানন্তি, তস্সপি অচ্চন্তপ্পহানং ন জানন্তি, তথাপি সব্বস্স পৰিঞ্ঞেয্যস্স পৰিঞ্ঞেয্যং পঞ্ঞপেমইচ্চেৱ তিট্ঠন্তি. এৱংভূতানং পন নেসং তত্থ যাদিসী পটিপত্তি, তং দস্সেন্তো সত্থা ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. তত্থ সন্তীতি সংৱিজ্জন্তি. তেন তেসং দিট্ঠিগতিকানং ৱিজ্জমানতায অৱিচ্ছেদতং দস্সেতি. একেতি একচ্চে. সমণব্ৰাহ্মণাতি পব্বজ্জুপগমনেন সমণা, জাতিমত্তেন চ ব্ৰাহ্মণা. সব্বেসন্তি অনৱসেসানং উপাদানানং সমতিক্কমং পহানং. সম্মা ন পঞ্ঞপেন্তীতি যেসং পঞ্ঞপেন্তি, তেসম্পি সম্মা পৰিঞ্ঞং ন পঞ্ঞপেন্তি. ইদানি তং অত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘কেচী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ হোতিক-কুটীচক-বহূদক-হংস-পৰমহংস-কাজক-তিদণ্ড-মোনৱত-সেৱ-পাৰুপক-পঞ্চমৰত্তিক- সোমকাৰক-মুগব্বত-চৰবাক-তাপস-নিগন্থা-জীৱক-ইসি-পাৰাযনিক-পঞ্চাতপিক-কাপিল- কাণাদ-সংসাৰমোচক-অগ্গিভত্তিক-মগৱতিক-গোৱতিক-কুক্কুৰৱতিক-কামণ্ডলুক- ৱগ্গুলিৱতিক-একসাটক-ওদকসুদ্ধিক-সৰীৰসন্তাপক-সীলসুদ্ধিক-ঝানসুদ্ধিক-চতুব্বিধ- সস্সতৱাদাদযো ছন্নৱুতি তণ্হাপাসেন ডংসনতো, অৰিযধম্মস্স ৱা ৱিবাধনতো পাসণ্ডা. ৱত্থুপটিসেৱনং কামন্তি ব্যাপাৰস্স ৱত্থুনো পটিসেৱনসঙ্খাতং কামং. থেয্যেন সেৱন্তীতি পটিহত্থআদিসমঞ্ঞায লোকস্স ৱচনৱসেন সেৱন্তি. তীণি কাৰণানীতি ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তানি দিট্ঠিৱিসেসভূতানি ৱট্টকাৰণানি.
অত্থসল্লাপিকাতি অত্থস্স সল্লাপিকা, দ্ৱিন্নং অধিপ্পেতত্থসল্লাপৱিভাৱিনীতি অধিপ্পাযো. দ্ৱিন্নঞ্হি ৱচনং সল্লাপো. তেনাহ ‘‘পথৱী কিৰা’’তিআদি.
যো তিত্থিযানং অত্তনো সত্থৰি ধম্মে সহধম্মিকেসু চ পসাদো ৱুত্তো, তস্স অনাযতনগতত্তা অপ্পসাদকভাৱদস্সনং পসাদপচ্ছেদো. তথাপৱত্তো ৱাদো পসাদপচ্ছেদৱাদো ৱুত্তো. এৱৰূপেতি ঈদিসে ৱুত্তনযেন কিলেসানং অনুপসমসংৱত্তনিকে. ধম্মেতি ধম্মপতিৰূপকে. ৱিনযেতি ৱিনযপতিৰূপকে. তিত্থিযা হি কোহঞ্ঞে ঠত্ৱা লোকং ৱঞ্চেন্তা ধম্মং কথেমাতি ‘‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৱিধা’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১৭৪) যং কিঞ্চি কথেত্ৱা তথা ‘‘ৱিনযং পঞ্ঞপেমা’’তি গোসীলৱগ্গুলিৱতাদীনি পঞ্ঞপেত্ৱা তাদিসং সাৱকে সিক্খাপেত্ৱা ‘‘ধম্মৱিনযো’’তি কথেন্তি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘ধম্মৱিনযে’’তি. তেনাহ ‘‘উভযেনপি অনিয্যানিকং সাসনং দস্সেতী’’তি. পৰিত্তম্পি নাম পুঞ্ঞং কাতুকামং মচ্ছেৰমলাভিভূততায নিৱাৰেন্তস্স অন্তৰাযং তস্স কৰোতো দিট্ঠেৱ ধম্মে ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বতা সম্পৰাযে চ দুগ্গতি পাটিকঙ্খা, কিমঙ্গং পন সকলৱট্টদুক্খনিস্সৰণাৱহে জিনচক্কে পহাৰদাযিনো তিত্থকৰস্স তদোৱাদকৰস্স চাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অনিয্যানিকসাসনম্হি হী’’তিআদিমাহ. যথা সো পসাদো সম্পৰাযে ন সম্মগ্গতো অত্তনো পৱত্তিৱসেনাতি দস্সেন্তো ‘‘কঞ্চি কালং গন্ত্ৱাপি পচ্ছা ৱিনস্সতি যেৱা’’তি আহ, অৱেচ্চপ্পসাদো ৱিয অচ্চন্তিকো ন হোতীতি অত্থো.
সম্পজ্জমানা যথাৱিধিপটিপত্তিযা তিৰচ্ছানযোনিং আৱহতি. কম্মসৰিক্খকেন হি ৱিপাকেনেৱ ভৱিতব্বং. সব্বম্পি কাৰণভেদন্তি সব্বম্পি যথাৱুত্তং তিত্থকৰানং সাৱকানং অপাযদুক্খাৱহং মিচ্ছাপটিপত্তিসঙ্খাতং কাৰণৱিসেসং. সো পনেস পসাদো ন নিয্যাতি মিচ্ছত্তপক্খিকত্তা সুৰাপীতসিঙ্গালে পসাদো ৱিয. সুৰং পৰিস্সাৱেত্ৱা ছড্ডিতকসটং সুৰাজল্লিকং. ব্ৰাহ্মণা নাম ধনলুদ্ধাতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ইমং ৱঞ্চেস্সামী’’তি. কংসসতাতি কহাপণসতা.
১৪৪. তস্সাতি পসাদস্স. সব্বোপি লোভো কামুপাদানন্তেৱ ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘অৰহত্তমগ্গেন কামুপাদানস্স পহানপৰিঞ্ঞ’’ন্তি. এৱৰূপেতি ঈদিসে সব্বসো কিলেসানং উপসমসংৱত্তনিকে. যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানানং অপাযেসু অপতনৱসেন ধাৰণট্ঠেন ধম্মে. সব্বসো ৱিনযনট্ঠেন ৱিনযে. তত্থ ভৱদুক্খনিস্সৰণায সংৱত্তনে.
নমস্সমানো অট্ঠাসি দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি পচ্চেকবোধিপাৰমীনং পূৰণেন তত্থ বুদ্ধসাসনে পৰিচযেন চ ভগৱতি পসন্নচিত্ততায চ. ‘‘উলূকা’’ত্যাদিগাথা ৰুক্খদেৱতায ভাসিতা. কালুট্ঠিতন্তি সাযন্হকালে দিৱাৱিহাৰতো উট্ঠিতং. দুগ্গতেসো ন গচ্ছতীতি দুগ্গতিং এসো ন গমিস্সতি. মোৰজিকো মুৰজৱাদকো. মহাভেৰিৱাদকৱত্থুআদীনিপি সিতপাতুকৰণং আদিং কত্ৱা ৱিত্থাৰেতব্বানি.
পৰমত্থেতি লোকুত্তৰধম্মে. কিং পন ৱত্তব্বন্তি ধম্মেপি পৰমত্থে নিমিত্তং গহেত্ৱা সুণন্তানং. সামণেৰৱত্থূতি পব্বজিতদিৱসেযেৱ সপ্পেন দট্ঠো হুত্ৱা কালং কত্ৱা দেৱলোকং উপপন্নসামণেৰৱত্থু.
খীৰোদনন্তি খীৰেন সদ্ধিং সম্মিস্সং ওদনং. তিম্বৰুসকন্তি তিন্দুকফলং. তিপুসসদিসা একা ৱল্লিজাতি তিম্বৰুসং, তস্স ফলং তিম্বৰুসকন্তি চ ৱদন্তি. কক্কাৰিকন্তি খুদ্দকএলাড়ুকং. মহাতিপুসন্তি চ ৱদন্তি. ৱল্লিপক্কন্তি খুদ্দকতিপুসৱল্লিযা ফলং. হত্থপতাপকন্তি মন্দামুখি. অম্বকঞ্জিকন্তি অম্বিলকঞ্জিকং. খড়যাগুন্তিপি ৱদন্তি. দোণিনিম্মজ্জনিন্তি সতেলং তিলপিঞ্ঞাকং. ৱিধুপনন্তি চতুৰস্সবীজনিং. তালৱণ্টন্তি তালপত্তেহি কতমণ্ডলবীজনিং. মোৰহত্থন্তি মোৰপিঞ্ছেহি কতং মকসবীজনিং.
ৱুত্তনযানুসাৰেনেৱাতি যস্মা ইধাপি যথাৱুত্তং সব্বম্পি কাৰণভেদং একতো কত্ৱা দস্সেন্তো সত্থা ‘‘তং কিস্স হেতূ’’ন্তিআদিমাহ, তস্মা তত্থ অনিয্যানিকসাসনে ৱুত্তনযস্স অনুস্সৰণৱসেন যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বং.
১৪৫. পৰিঞ্ঞন্তি পহানপৰিঞ্ঞং. তেসং পচ্চযং দস্সেতুন্তি উপাদানানং পৰিঞ্ঞা নাম পহানপৰিঞ্ঞা. তেসং অচ্চন্তনিৰোধো অধিপ্পেতো, সো চ পচ্চযনিৰোধেন হোতীতি তেসং পচ্চযং মূলকাৰণতো পভুতি দস্সেতুং. অযন্তি ইদানি ৱুচ্চমানো এত্থ ‘‘ইমে চা’’তিআদিপাঠে ‘‘কিং নিদানা’’তিআদিসমাসপদানং অত্থো. সব্বপদেসূতি ‘‘তণ্হাসমুদযা’’তিআদীসু সব্বেসু পদেসু. ইমিনা এৱ চ সব্বগ্গহণেন ‘‘ফস্সনিদানা’’তিআদীনম্পি পদানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ইমে অঞ্ঞতিত্থিযা উপাদানানম্পি সমুদযং ন জানন্তি, কুতো নিৰোধং, তথাগতো পন তেসং তপ্পচ্চযপচ্চযানম্পি সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যাথাৱতো জানাতি, তস্মা – ‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো…পে… সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (ম. নি. ১.১৩৯) যথাৰদ্ধসীহনাদং মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘ইমে চ, ভিক্খৱে, চত্তাৰো উপাদানা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৪৫) নযেন দেসনং পটিচ্চসমুপ্পাদমুখেন ওতাৰেন্তো ৱট্টং দস্সেত্ৱা ‘‘যতো চ খো’’তিআদিনা ৱিৱট্টং দস্সেন্তো অৰহত্তেন দেসনায কূটং গণ্হি, তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘যস্মা পন ভগৱা’’তিআদিমাহ. তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
চূড়সীহনাদসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.