৬. আকঙ্খেয্যসুত্তৱণ্ণনা
৬৪. সম্পন্নন্তি পৰিপুণ্ণং, সমন্ততো পন্নং পত্তন্তি সম্পন্নং. তেনাহ ‘‘ইদং পৰিপুণ্ণসম্পন্নং নামা’’তি. নন্তি ‘‘সুৱা’’তি ৱুত্তং সুৱগণং. সম্পন্নোতি সম্মদেৱ পন্নো গতো উপগতো. তেনাহ ‘‘সমন্নাগতো’’তি. সম্পন্নন্তি সম্পত্তিযুত্তং. সা পনেত্থ ৰসসম্পত্তি অধিপ্পেতা সামঞ্ঞজোতনায ৱিসেসে অৱট্ঠানতো. তেনাহ ‘‘সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনেড়ক’’ন্তি, নিদ্দোসন্তি অত্থো. তেন ৱুত্তং ‘‘ইদং মধুৰসম্পন্নং নামা’’তি. সীলস্স অনৱসেসসমাদানেন অখণ্ডাদিভাৱাপত্তিযা চ পৰিপুণ্ণসীলা. সমাদানতো পট্ঠায অচ্ছিন্দনতো সীলসমঙ্গিনো. সমাদানতো হি অচ্চন্তৱিৰোধিধম্মানুপ্পত্তিযা সীলসমঙ্গিতা ৱেদিতব্বা, চেতনাদীনং পন সীলনলক্খণানং ধম্মানং পৱত্তিক্খণে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৯) ৱুত্তা, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱিত্থাৰকথা ৱেদিতব্বাতি অধিপ্পাযো.
খেত্তপাৰিপূৰীতি নিস্সিতপাৰিপূৰিযা নিস্সযপাৰিপূৰিমাহ নিস্সিতকম্মৱিপত্তিসম্পত্তিৱিসযত্তা যথা ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তি. তথা হি খেত্তেন খণ্ডপূতিআদিদোসো ৱুত্তো. খেত্তং খণ্ডং হোতীতি অপৰিপূৰং হোতি সস্সপাৰিপূৰিযা অভাৱতো. তেনেৱাহ ‘‘সস্সং ন উট্ঠেতী’’তি. পাদমত্তস্সপি অনেকম্বণফলনতো মহপ্ফলং হোতি. কিসলযপলালাদিবহুতায মহানিসংসং. এৱমেৱন্তি যথা খিত্তং বীজং খণ্ডাদিচতুদোসৱসেন অপৰিপুণ্ণং হোতি, তদভাৱেন চ পৰিপুণ্ণং, এৱং সীলং খণ্ডাদিচতুদোসৱসেন অপৰিপুণ্ণং হোতি, তদভাৱেন চ পৰিপুণ্ণন্তি, চতুদোসতদভাৱসামঞ্ঞমেৱ নিদস্সননিদস্সিতব্বৱিপত্তিসম্পত্তীসু দস্সেতি. মহপ্ফলং হোতি ৱিপাকফলেন. মহানিসংসন্তি ৱিপুলানিসংসং. স্ৱাযং আনিসংসো ইধ পাড়িযং নানপ্পকাৰেন ৱিত্থাৰীযতি.
এত্তাৱতা কিৰাতি (অ. নি. টী. ২.২.৩৭; অ. নি. টী. ৩.১০.৭১-৭৪) কিৰ-সদ্দো অৰুচিসূচনত্থো. তেনেত্থ আচৰিযৱাদস্স অত্তনো অৰুচ্চনভাৱং দীপেতি. সম্পন্নসীলাতি অনামট্ঠৱিসেসং সামঞ্ঞতো সীলসঙ্খেপেন গহিতং. তঞ্চ চতুব্বিধন্তি আচৰিযত্থেৰো ‘‘চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৱা’’তি আহ. তত্থাতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে. জেট্ঠকসীলন্তি (সং. নি. টী. ৩.৫.৪১২) পধানসীলং. উভযত্থাতি উদ্দেসনিদ্দেসে. ইধ নিদ্দেসে ৱিয উদ্দেসেপি পাতিমোক্খসংৱৰো ভগৱতা ৱুত্তো ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি ৱুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. সীলগ্গহণঞ্হি পাড়িযং পাতিমোক্খসংৱৰৱসেন আগতং. তেনাহ ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰোযেৱা’’তিআদি. তত্থ অৱধাৰণেন ইতৰেসং তিণ্ণং একদেসেন পাতিমোক্খন্তোগধভাৱং দীপেতি. তথা হি অনোলোকিযোলোকনে আজীৱহেতু ছসিক্খাপদৱীতিক্কমে গিলানপচ্চযস্স অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগে চ আপত্তি ৱিহিতাতি. তীণীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলাদীনি. সীলন্তি ৱুত্তট্ঠানং নাম অত্থীতি সীলপৰিযাযেন তেসং কত্থচি সুত্তে গহিতট্ঠানং নাম কিং অত্থি যথা পাতিমোক্খসংৱৰোতি আচৰিযস্স সম্মুখত্তা অপটিক্খিপন্তোৱ উপচাৰেন পুচ্ছন্তো ৱিয ৱদতি. তেনাহ ‘‘অননুজানন্তো’’তি. ছদ্ৱাৰৰক্খামত্তকমেৱাতি তস্স সল্লহুকভাৱমাহ চিত্তাধিট্ঠানমত্তেন পটিপাকতিকভাৱাপত্তিতো. ইতৰদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকন্তি ফলেন হেতুং দস্সেতি. উপ্পাদনহেতুকা হি পচ্চযানং উপ্পত্তি. ইদমত্থন্তি ইদং পযোজনং ইমস্স পচ্চযস্স পৰিভুঞ্জনেতি অধিপ্পাযো. নিপ্পৰিযাযেনাতি ইমিনা ইন্দ্ৰিযসংৱৰাদীনি তীণি পধানস্স সীলস্স পৰিৱাৰৱসেন পৱত্তিযা পৰিযাযসীলানি নামাতি দস্সেতি.
ইদানি পাতিমোক্খসংৱৰস্সেৱ পধানভাৱং ব্যতিৰেকতো অন্ৱযতো চ উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ সোতি পাতিমোক্খসংৱৰো. সেসানীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰাদীনি. তস্সেৱাতি ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি এত্থ যং সীলং ৱুত্তং, তস্সেৱ. সম্পন্নপাতিমোক্খাতি এত্থ পাতিমোক্খগ্গহণেন ৱেৱচনং ৱত্ৱা তং ৱিত্থাৰেত্ৱা…পে… আদিমাহ. যথা অঞ্ঞথাপি ‘‘ইধ ভিক্খু সীলৱা হোতী’’তি (মহানি. ১৯৯) পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায উদ্দিট্ঠং সীলং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮; মহানি. ১৯৯) নিদ্দিট্ঠং.
পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতাতি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহীতি ‘‘পাতিমোক্খ’’ন্তি লদ্ধনামেন সিক্খাপদসীলেন পিহিতকাযৱচীদ্ৱাৰা. তে পন যস্মা এৱংভূতা তেন সমন্নাগতা নাম হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰেন সমন্নাগতা’’তি.
অপৰো নযো (উদা. অট্ঠ. ৩১; ইতিৱু. অট্ঠ. ৯৭) – কিলেসানং বলৱভাৱতো, পাপকিৰিযায সুকৰভাৱতো, পুঞ্ঞকিৰিযায চ দুক্কৰভাৱতো বহুক্খত্তুং অপাযেসু পতনসীলোতি পাতী, পুথুজ্জনো. অনিচ্চতায ৱা ভৱাদীসু কম্মৱেগক্খিত্তো ঘটীযন্তং ৱিয অনৱট্ঠানেন পৰিব্ভমনতো গমনসীলোতি পাতী, মৰণৱসেন ৱা তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে অত্তভাৱস্স পাতনসীলোতি পাতী, সত্তসন্তানো, চিত্তমেৱ ৱা, তং পাতিং সংসাৰদুক্খতো মোক্খেতীতি পাতিমোক্খং. চিত্তস্স হি ৱিমোক্খেন সত্তো ৱিমুত্তোতি ৱুচ্চতি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘চিত্তৱোদানা ৱিসুজ্ঝন্তী’’তি, ‘‘অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি (মহাৱ. ২৮) চ.
অথ ৱা অৱিজ্জাদিনা হেতুনা সংসাৰে পততি গচ্ছতি পৱত্ততীতি পাতী. ‘‘অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰত’’ন্তি (সং. নি. ২.১২৫) হি ৱুত্তং. তস্স পাতিনো সত্তস্স তণ্হাদিসংকিলেসত্তযতো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খো. ‘‘কণ্ঠেকালো’’তিআদীনং ৱিয সমাসসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.
অথ ৱা পাতেতি ৱিনিপাতেতি দুক্খেতি পাতি, চিত্তং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘চিত্তেন নীযতি লোকো, চিত্তেন পৰিকস্সতী’’তি (সং. নি. ১.৬২). তস্স পাতিনো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খো. পততি ৱা এতেন অপাযদুক্খে সংসাৰদুক্খে চাতি পাতী, তণ্হাদিসংকিলেসো. ৱুত্তঞ্হি ‘‘তণ্হা জনেতি পুৰিসং (সং. নি. ১.৫৭), তণ্হাদুতিযো পুৰিসো’’তি (ইতিৱু. ১৫, ১০৫; অ. নি. ৪.৯) চ আদি. ততো পাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খো.
অথ ৱা পততি এত্থাতি পাতী, ছ অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘ছসু লোকো সমুপ্পন্নো, ছসু কুব্বতি সন্থৱ’’ন্তি (সং. নি. ১.৭০; সু. নি. ১৭১). ততো অজ্ঝত্তিকবাহিৰাযতনসঙ্খাততো পাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খো. অথ ৱা পাতো ৱিনিপাতো অস্স অত্থীতি পাতী, সংসাৰো. ততো মোক্খোতি পাতিমোক্খো. অথ ৱা সব্বলোকাধিপতিভাৱতো ধম্মিস্সৰো ভগৱা ‘‘পতী’’তি ৱুচ্চতি, মুচ্চতি এতেনাতি মোক্খো, পতিনো মোক্খো তেন পঞ্ঞত্তত্তাতি পাতিমোক্খো. পাতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. সব্বগুণানং ৱা মূলভাৱতো উত্তমট্ঠেন পতি চ সো যথাৱুত্তত্থেন মোক্খো চাতি পাতিমোক্খো. পাতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. তথা হি ৱুত্তং ‘‘পাতিমোক্খন্তিআদিমেতং মুখমেতং পমুখমেত’’ন্তি (মহাৱ. ১৩৫) ৱিত্থাৰো.
অথ ৱা প-ইতি পকাৰে, অতীতি অচ্চন্তত্থে নিপাতো, তস্মা পকাৰেহি অচ্চন্তং মোক্খেতীতি পাতিমোক্খো. ইদঞ্হি সীলং সযং তদঙ্গৱসেন, সমাধিসহিতং পঞ্ঞাসহিতঞ্চ ৱিক্খম্ভনৱসেন, সমুচ্ছেদৱসেন চ অচ্চন্তং মোক্খেতি মোচেতীতি পাতিমোক্খো. পতি পতি মোক্খোতি ৱা পাতিমোক্খো, তম্হা তম্হা ৱীতিক্কমদোসতো পচ্চেকং মোক্খোতি অত্থো. পাতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. মোক্খো ৱা নিব্বানং, তস্স মোক্খস্স পতিবিম্বভূতোতি পাতিমোক্খো. সীলসংৱৰো হি নিব্বেধভাগিযো সূৰিযস্স অৰুণুগ্গমনং ৱিয নিব্বানস্স উদযভূতো তপ্পটিভাগো ৱিয হোতি যথাৰহং কিলেসনিব্বাপনতোতি পাতিমোক্খো. পাতিমোক্খোযেৱ পাতিমোক্খো. অথ ৱা মোক্খং পতি ৱত্ততি মোক্খাভিমুখন্তি ৱা পাতিমোক্খং. পাতিমোক্খমেৱ পাতিমোক্খন্তি এৱমেত্থ পাতিমোক্খসদ্দস্স অত্থো ৱেদিতব্বো.
আচাৰগোচৰসম্পন্নাতি কাযিকৱাচসিকঅৱীতিক্কমসঙ্খাতেন আচাৰেন চেৱ নৱেসিযগোচৰতাদিসঙ্খাতেন গোচৰেন চ সম্পন্না, সম্পন্নআচাৰগোচৰাতি অত্থো. অপ্পমত্তেসূতি অতিপৰিত্তকেসু অনাপত্তিগমনীযেসু, দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তেসূতি অপৰে. ৱজ্জেসূতি গাৰয্হেসু. তে পন একন্ততো অকুসলসভাৱা হোন্তীতি আহ ‘‘অকুসলধম্মেসূ’’তি. ভযদস্সিনোতি ভযতো দস্সনসীলা, পৰমাণুমত্তম্পি ৱজ্জং সিনেৰুপ্পমাণং ৱিয কত্ৱা ভাযনসীলা. সম্মা আদিযিত্ৱাতি সম্মদেৱ সক্কচ্চং সব্বসো চ আদিযিত্ৱা. সিক্খাপদেসূতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মন্তি সমুদাযতো অৱযৱনিদ্ধাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সিক্খাপদেসু তং তং সিক্খাপদং সমাদিযিত্ৱা সিক্খথা’’তি অত্থমাহ. সিক্খাপদমেৱ হি সমাদাতব্বং সিক্খিতব্বঞ্চাতি অধিপ্পাযো. যং কিঞ্চি সিক্খাকোট্ঠাসেসূতি সিক্খাকোট্ঠাসেসু মূলপঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞতিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিপদেসপঞ্ঞত্তিআদিভেদং যং কিঞ্চি সিক্খিতব্বং পটিপজ্জিতব্বং পূৰেতব্বং সীলং. তং পন দ্ৱাৰৱসেন দুৱিধমেৱাতি আহ ‘‘কাযিকং ৱাচসিকঞ্চা’’তি. ইমস্মিং অত্থৱিকপ্পে সিক্খাপদেসূতি আধাৰে ভুম্মং সিক্খাভাগেসু কস্সচি ৱিসুং অগ্গহণতো. তেনাহ ‘‘তং সব্ব’’ন্তি.
৬৫. কস্মা আৰদ্ধন্তি (অ. নি. টী. ৩.১০.৭১-৭৪) দেসনায কাৰণপুচ্ছা. সীলানিসংসদস্সনত্থন্তি পযোজননিদ্দেসো. কো অত্থো ক্ৱ অত্থো ক্ৱ নিপাতিতাতি? নযিদমেৱং দট্ঠব্বং. সীলানিসংসদস্সনত্থন্তি হি এত্থ ব্যতিৰেকতো যং সীলানিসংসস্স অদস্সনং, তং ইমিস্সা দেসনায কাৰণন্তি কস্মা আৰদ্ধন্তি ৱিনেয্যানং সীলানিসংসস্স অদস্সনতোতি অত্থতো আপন্নো এৱ হোতীতি. তেনাহ ‘‘সচেপী’’তিআদি. সীলানিসংসদস্সনত্থন্তি পন ইমস্স অত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘তেস’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আনিসংসোতি উদযো. ‘‘সীলৱা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গলোকং উপপজ্জতী’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৫০; ৩.৩১৬; অ. নি. ৫.২১৩; মহাৱ. ২৮৫) পন ৱিপাকফলম্পি ‘‘আনিসংসো’’তি ৱুত্তং. কো ৱিসেসোতি কো ফলৱিসেসো. কা ৱড্ঢীতি কো অব্ভুদযো. ৱিজ্জমানোপি গুণো যাথাৱতো ৱিভাৱিতো এৱ অভিৰুচিং উপ্পাদেতি, ন অৱিভাৱিতো, তস্মা একন্ততো আনিসংসকিত্তনং ইচ্ছিতব্বমেৱাতি দস্সেতুং ৱিসকণ্টকৱাণিজো উদাহটো.
তত্থ গুড়ো নাম উচ্ছুৰসং পচিত্ৱা চুণ্ণাদীহি মিস্সিত্ৱা সম্পিণ্ডনে পিণ্ডীভূতং. ফাণিতং অপিণ্ডিতং দ্ৰৱীভূতং. খণ্ডং ভিজ্জনক্খমং. সক্খৰা নাম ফলিকসদিসা. সক্খৰাদীনিতি আদি-সদ্দেন মচ্ছণ্ডিকানং সঙ্গহো. তস্মিং কালে গুড়াদীসু ৱিসকণ্টকৱোহাৰো অপচ্চন্তদেসে পচুৰোতি ‘‘পচ্চন্তগামং গন্ত্ৱা’’তি ৱুত্তং. দাৰকে চ পলাপেসুং ‘‘ৱিসকণ্টকং মা গণ্হন্তূ’’তি.
পিযোতি পিযাযিতব্বো. পিযস্স নাম দস্সনং একন্ততো অভিনন্দিতব্বং হোতীতি আহ ‘‘ৱিযচক্খূহি সম্পস্সিতব্বো’’তি. পীতিসমুট্ঠানপসন্নসোম্মৰূপপৰিগ্গহঞ্হি চক্খু ‘‘পিযচক্খূ’’তি ৱুচ্চতি. তেসন্তি সব্ৰহ্মচাৰীনং. মনৱড্ঢনকোতি পীতিমনস্স পৰিব্ৰূহনতো উপৰূপৰি পীতিচিত্তস্স উপ্পাদকো. গৰুট্ঠানিযোতি গৰুকৰণস্স ঠানভূতো. জানং জানাতীতি ঞাণেন জানিতব্বং জানাতি. যথা ৱা অঞ্ঞে অজানন্তাপি জানন্তা ৱিয পৱত্তন্তি, ন এৱমযং, অযং পন জানন্তো এৱ জানাতি. পস্সং পস্সতীতি দস্সনভূতেন পঞ্ঞাচক্খুনা পস্সিতব্বং পস্সতি, পস্সন্তো এৱ ৱা পস্সতি. এৱং সম্ভাৱনীযোতি এৱং ৱিঞ্ঞুতায পণ্ডিতভাৱেন সম্ভাৱেতব্বো.
সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি সীলেসু পৰিপূৰকাৰী এৱ ভৱেয্যাতি এৱং উত্তৰপদাৱধাৰণং দট্ঠব্বং. এৱঞ্হি ইমিনা পদেন উপৰিসিক্খাদ্ৱযং অনিৱত্তিতমেৱ হোতি. যথা পন সীলেসু পৰিপূৰকাৰী নাম হোতি, তং ফলেন দস্সেতুং ‘‘অজ্ঝত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ৱিপস্সনাধিট্ঠানসমাধিসংৱত্তনিকতায হি ইধ সীলস্স পাৰিপূৰী, ন কেৱলং অখণ্ডাদিভাৱমত্তং. তেনাহ ‘‘যানি খো পন তানি অখণ্ডানি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকানী’’তি. এৱঞ্চ কত্ৱা উপৰি সিক্খাদ্ৱযং সীলস্স সম্ভাৰভাৱেন গহিতন্তি সীলস্সেৱেত্থ পধানগ্গহণং সিদ্ধং হোতি. তথা হি চিত্তেকগ্গতাসঙ্খাৰপৰিগ্গহানং সীলস্সানুৰক্খণভাৱং ৱক্খতি. যং পন ৱক্খতি ‘‘সিক্খত্তযদেসনা জাতা’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.৬৫), তং ইতৰাসম্পি সিক্খানং ইধ গহিততামত্তং সন্ধায ৱুত্তং, ন পধানভাৱেন গহিততং. যদি এৱং কথং সীলস্স অপ্পমত্তকতাৱচনং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘অপ্পমত্তকং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ওৰমত্তক’’ন্তি (দী. নি. ১.৭). তং পুথুজ্জনগোচৰং সন্ধায ৱুত্তং. তথা হি তত্থ ন নিপ্পদেসতো সীলং ৱিভত্তং, এৱং কত্ৱা তত্থ সীলমত্তকন্তি মত্তগ্গহণং সমত্থিতন্তি দট্ঠব্বং. অনূনেনাতি অখণ্ডাদিভাৱেন, কস্সচি ৱা অহাপনেন উপপন্নেন. আকাৰেনাতি কৰণেন সম্পাদনেন. চিত্তসমথেতি চিত্তসমাধানে. যুত্তোতি অৱিযুত্তো পসুতো. যো সব্বেন সব্বং ঝানভাৱনং অননুযুত্তো, সো তং বহি নীহৰতি নাম. যো আৰভিত্ৱা অন্তৰা সঙ্কোচং আপজ্জতি, সো তং ৱিনাসেতি নাম. যো পন ঈদিসো অহুত্ৱা ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সো অনিৰাকতজ্ঝানোতি দস্সেন্তো ‘‘বহি অনীহটজ্ঝানো’’তিআদিমাহ.
অনিচ্চস্স তেভূমকধম্মস্স, অনিচ্চন্তি ৱা অনুপস্সনা অনিচ্চানুপস্সনা. তথা দুক্খানুপস্সনা অনত্তানুপস্সনা চ. তস্সেৱ নিব্বিন্দনাকাৰেন পৱত্তা অনুপস্সনা নিব্বিদানুপস্সনা. ৱিৰজ্জনাকাৰেন পৱত্তা অনুপস্সনা ৱিৰাগানুপস্সনা. নিৰোধস্স অনুপস্সনা নিৰোধানুপস্সনা. পটিনিস্সজ্জনৱসেন পৱত্তা অনুপস্সনা পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা. সুঞ্ঞাগাৰগতো ভিক্খু তত্থ লদ্ধকাযৱিৱেকতায সমথৱিপস্সনাৱসেন চিত্তৱিৱেকং পৰিব্ৰূহেন্তো যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিযা লোকং সাসনঞ্চ অত্তনো ৱিসেসাধিগমট্ঠানভূতং সুঞ্ঞাগাৰঞ্চ উপসোভযমানো গুণৱিসেসাধিট্ঠানভাৱাপাদনেন ৱিঞ্ঞূনং অত্থতো তং ব্ৰূহেন্তো নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি. তেনাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি. অযমেৱ সুঞ্ঞাগাৰানুব্ৰূহনৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানং ভাজনং, ন সেনাসনপতিট্ঠাপনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘একভূমকাদি…পে… দট্ঠব্বো’’তি. সুঞ্ঞাগাৰগ্গহণেন চেত্থ অৰঞ্ঞৰুক্খমূলাদি সব্বং পধানানুযোগক্খমং সেনাসনং গহিতন্তি দট্ঠব্বং.
তণ্হাৱিচৰিতদেসনাতি ‘‘অজ্ঝত্তিকস্স উপাদাযা’’তি (ৱিভ. ৯৩৭) আদিনযপ্পৱত্তং তণ্হাৱিচৰিতসুত্তং. তণ্হাপদট্ঠানত্তাতি তণ্হাসন্নিস্সযত্তা. ন হি তণ্হাৱিৰহিতা মানদিট্ঠিপৱত্তি অত্থি. মানদিট্ঠিযো ওসৰিত্ৱাতি দস্সেতব্বতায মানদিট্ঠিযো ওগাহেত্ৱাতি অত্থো. গহণত্থমেৱ হি দেসেতব্বধম্মস্স দেসনায ওসৰণং. তণ্হামানদিট্ঠিযো পপঞ্চত্তযং সত্তসন্তানস্স সংসাৰে পপঞ্চনতো অনুপ্পবন্ধনৱসেন ৱিত্থাৰণতো. সীলপদট্ঠানত্তাতি সীলাধিট্ঠানত্তা.
অধিচিত্তসিক্খা ৱুত্তাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. ৱিপস্সনাৱসেন সুঞ্ঞাগাৰৱড্ঢনেতি যোজনা. দ্ৱেপি সিক্খাতি অধিচিত্তাধিপঞ্ঞাসিক্খা. সঙ্গহেত্ৱাতি অধিসীলসিক্খায সদ্ধিং সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তা. যদি এৱমযং সিক্খত্তযদেসনা জাতাতি সিক্খত্তযানিসংসপ্পকাসনী সিযাতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. ইন্দ্ৰিযসংৱৰো ৱিয পাতিমোক্খসংৱৰস্স চতুপাৰিসুদ্ধিসীলস্স আৰক্খভূতা চিত্তেকগ্গতা ৱিপস্সনা চ ইধ গহিতাতি তদুভযং অপ্পধানং, সীলমেৱ পন পধানভাৱেন গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘সীলানুৰক্খিকা এৱা’’তিআদি.
বলৱতৰসুখন্তি সমুপ্পন্নব্যাধিদুক্খতো বলৱতৰং, তং অভিভৱিতুং সমত্থং ঝানসুখং উপ্পজ্জতি. বলৱমমত্তং হোতি, তেন দড়্হঅত্তসিনেহেন ৱিলুত্তহদযো কুসলধম্মে ছড্ডেন্তো সো তথাৰূপেসু…পে… পোসেতা হোতি. বলৱমমত্তং ৱা সিনেহো ন হোতি ‘‘সুদ্ধো সঙ্খাৰপুঞ্জো’’তি যাথাৱদস্সনেন অহংকাৰমমংকাৰাভাৱতো. দুব্ভিক্খভযে খুদাভিভৱং সন্ধাযাহ ‘‘সচেপিস্স অন্তানি বহি নিক্খমন্তী’’তি. ব্যাধিভযং সন্ধাযাহ ‘‘উস্সুস্সতি ৱিসুস্সনী’’তি. আদি-সদ্দেন গহিতং চোৰভযং সন্ধাযাহ ‘‘খণ্ডাখণ্ডিকো ৱা’’তি. উভযস্সাতি সমথৱিপস্সনাদ্ৱযস্স. এত্থ চ ‘‘অজ্ঝত্তং চেতো…পে… সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ইমেহি ৱিসেসনিব্বেধভাগিযভাৱাপাদনেন সীলং ৰক্খিতুং সমত্থা এৱ চিত্তেকগ্গতাৱিপস্সনা গহিতা. যস্মা পৰতো ঝানৱিমোক্খফলাভিঞ্ঞাণঅধিট্ঠানভাৱো সীলস্স উদ্ধটো, তস্মা তস্স ভিয্যোপি সম্ভাৰভূতা এৱ চিত্তেকগ্গতা ৱিপস্সনা তত্থ তত্থ গহিতাতি ৱেদিতব্বা.
সীলাদীতি আদি-সদ্দেন যথাৱুত্তচিত্তেকগ্গতাৱিপস্সনা সঙ্গণ্হাতি, সীলস্স ৱা মূলকাৰণভূতং সব্বং কম্মস্সকতঞাণঞ্চ সঙ্গণ্হাতি কম্মপথসম্মাদিট্ঠিং ৱা. সীলঞ্হি তদঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞকিৰিযাৱত্থু তেনেৱ পৰিসোধিতং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসন্তি. লাভী অস্সন্তি লাভা সায সংৱৰণসীলপৰিপূৰণং পাড়িযং আগতং কিমীদিসং ভগৱা অনুজানাতীতি? ন ভগৱা সভাৱেন ঈদিসং অনুজানাতি, মহাকাৰুণিকতায পন পুগ্গলজ্ঝাসযেন এৱং ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন চেত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ ঘাসেসনং ছিন্নকথো ন ৱাচং পযুত্তং ভণেতি ছিন্নকথো মূগো ৱিয হুত্ৱা ওভাসপৰিকথানিমিত্তৱিঞ্ঞত্তিপযুত্তং ঘাসেসনং ৱাচং ন ভণে ন কথেয্যাতি অত্থো. পুগ্গলজ্ঝাসযৱসেনাতি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘যেসঞ্হী’’তিআদিমাহ. ৰসো সভাৱভূতো আনিসংসো ৰসানিসংসো.
পচ্চযদানকাৰাতি চীৱৰাদিপচ্চযৱসেন দানকাৰা. ‘‘দেৱানং ৱা’’তি ৱুত্তৱচনং পাকটীকাতুমাহ ‘‘দেৱাপী’’তিআদি. ‘‘পঞ্চিমে গহপতযো আনিসংসা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৫০) অনিসংসসদ্দো ফলপৰিযাযোপি হোতীতি আহ ‘‘উভযমেতং অত্থতো এক’’ন্তি.
সস্সুসসুৰা চ তপ্পক্খিকা চ সস্সুসসুৰপক্খিকা. তে ঞাতিযোনিসম্বন্ধেন আৱাহৱিৱাহসম্বন্ধৱসেন সম্বন্ধা ঞাতী. সালোহিতাতি যোনিসম্বন্ধৱসেন. একলোহিতসম্বদ্ধাতি একেন সমানেন লোহিতসম্বন্ধেন সম্বদ্ধা. পেচ্চভাৱং গতাতি পেতূপপত্তিৱসেন নিব্বত্তিং উপগতা. তে পন যস্মা ইধ কতকালকিৰিযা কালেন কতজীৱিতুপচ্ছেদা হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘কালকতা’’তি. পসন্নচিত্তোতি পসন্নচিত্তকো. কালকতো পিতা ৱা মাতা ৱা পেতযোনিং উপপন্নোতি অধিকাৰতো ৱিঞ্ঞাযতীতি ৱুত্তং ‘‘মহানিসংসমেৱ হোতী’’তি, তস্স তথা সীলসম্পন্নত্তাতি অধিপ্পাযো. অৰিযভাৱে পন সতি ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তেনাহ ‘‘অনেকানি কপ্পসতসহস্সানী’’তিআদি. বহুকাৰন্তি বহুপকাৰং. উপসঙ্কমনন্তি অভিৱাদনাদিৱসেন উপগমনং. পযিৰুপাসনন্তি উপট্ঠানন্তি.
৬৬. অজ্ঝোত্থৰিতাতি মদ্দিতা. উক্কণ্ঠাতি ৰিঞ্চনা অনভিৰতি অননুযোগো. সীলৱা ভিক্খু অত্তনো সীলখণ্ডভযেন সমাহিতো ৱিপস্সকো চ পচ্চযঘাতেন অৰতিযা ৰতিযা চ সহিতা অভিভৱিতাৱ হোতীতি আহ ‘‘সীলাদিগুণযুত্তেনেৱা’’তিআদি.
চিত্তুত্ৰাসো ভাযতীতি ভযং. আৰম্মণং ভাযতি এতস্মাতি ভযং. পুৰিমৱাৰসদিসত্তা ৱুত্তনযমেৱাতি অতিদিসিত্ৱাপি পুন তং দস্সেতুং ‘‘সীলাদিগুণযুত্তো হী’’তিআদি ৱুত্তং. থেৰস্স হেট্ঠা নিসিন্নত্তা দেৱতায দাৰকা সকভাৱেন সণ্ঠাতুং সুখেন ৱত্তিতুং অসক্কোন্তা অসমত্থা.
অধিকং চেতোতি অভিচেতো, উপচাৰজ্ঝানচিত্তং. তস্স পন অধিকতা পাকতিককামাৱচৰচিত্তেহি সুন্দৰতায সপটিপক্খতো ৱিসুদ্ধিযা চাতি আহ ‘‘অভিক্কন্তং ৱিসুদ্ধিচিত্ত’’ন্তি. অধিচিত্তন্তি সমাধিমাহ, সো চ উপচাৰসমাধি দট্ঠব্বো. ৱিৱেকজং পীতিসুখং, সমাধিজং পীতিসুখং, অপীতিজং ঝানসুখং, সতিপাৰিসুদ্ধিজং ঝানসুখন্তি চতুব্বিধম্পি ঝানসুখং পটিপক্খতো নিক্খন্ততং উপাদায ‘‘নেক্খম্মসুখ’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘নেক্খম্মসুখং ৱিন্দন্তী’’তি. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ইমিনা তেসু ঝানেসু সমাপজ্জনৱসীভাৱমাহ, ‘‘নিকামলাভী’’তি পন ৱচনতো আৱজ্জনাধিট্ঠানপচ্চৱেক্খণৱসিযোপি ৱুত্তা এৱাতি ৱেদিতব্বা. সুখেনেৱ পচ্চনীকধম্মে ৱিক্খম্ভেত্ৱাতি এতেন তেসং ঝানসুখখিপ্পাভিঞ্ঞতঞ্চ দস্সেতি. ৱিপুলানন্তি ৱেপুল্লং পাপিতানং. ঝানানং ৱিপুলতা নাম সুভাৱিতভাৱেন চিৰতৰপ্পত্তি, সা চ পৰিচ্ছেদানুৰূপাৱ ইচ্ছিতব্ব্বাতি ‘‘ৱিপুলান’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘যথাপৰিচ্ছেদেযেৱ ৱুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৱুত্তংহোতী’’তি আহ. পৰিচ্ছেদকালঞ্হি অপ্পত্ৱাৱ ৱুট্ঠহন্তো অকসিৰলাভী ন হোতি যাৱদিচ্ছকং পৱত্তেতুং অসমত্থত্তা. ইদানি তেযেৱ যথাৱুত্তে সমাপজ্জনাদিৱসীভাৱে ব্যতিৰেকৱসেন ৱিভাৱেতুং ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ লাভীযেৱ হোতীতি ইদং পটিলদ্ধমত্তস্স ঝানস্স ৱসেন ৱুত্তং. তথাতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে. পাৰিবন্ধিকেতি ৱসীভাৱস্স পচ্চনীকধম্মে. ঝানাধিগমস্স পন পচ্চনীকধম্মা পগেৱ ৱিক্খম্ভিতা, অঞ্ঞথা ঝানাধিগমো এৱ ন সিযা. কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতীতি কিচ্ছেন ৱিসোধেতি. কামাদীনৱপচ্চৱেক্খণাদীহি কামচ্ছন্দাদীনং ৱিয অঞ্ঞেসম্পি সমাধিপাৰিবন্ধিকানং দূৰসমুস্সাৰণং ইধ ৱিক্খম্ভনং ৱিসোধনঞ্চাতি ৱেদিতব্বং. নাড়িকাযন্তন্তি কালমাননাড়িকাযন্তং আহ.
ৱিসেসেন ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং সব্বসো ৱসীভাৱাপাদিতং অভিঞ্ঞাপাদকন্তি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘অভিঞ্ঞাপাদকে ঝানে ৱুত্তে’’তি. অৰূপজ্ঝানম্পি পন অধিট্ঠানতায পাদকমেৱ চুদ্দসধা চিত্তপৰিদমনেন ৱিনা তদভাৱতো. ‘‘এৱমভিঞ্ঞাপাদকে ৰূপাৱচৰজ্ঝানে ৱুত্তে ৰূপাৱচৰতায কিঞ্চাপি অভিঞ্ঞানং লোকিযৱাৰো আগতো’’তি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. নন্তি অভিঞ্ঞাৱাৰং. চত্তাৰি…পে… অৰিযমগ্গা সীলানং আনিসংসো সম্পন্নসীলস্সেৱ লাভতো. পৰিযাদিযিত্ৱাতি গহেত্ৱা.
অঙ্গসন্ততাযাতি নীৱৰণাদীনং পচ্চনীকধম্মানং সুদূৰতৰভাৱেন ঝানঙ্গানং ৱূপসন্ততায, নিব্বুতসব্বদৰথপৰিড়াহতাযাতি অত্থো, যতো তেসং ঝানানং পণীততৰাদিভাৱো. আৰম্মণসন্ততাযাতি ৰূপপটিঘাদিৱিগমনেন সণ্হসুখুমাদিভাৱপ্পত্তসন্তভাৱেন. যদগ্গেন হি নেসং ভাৱনাভিসমযসব্ভাৱিতসণ্হসুখুমাকাৰানি আৰম্মণানি সন্তানি, তদগ্গেন ঝানঙ্গানং সন্ততা ৱেদিতব্বা. আৰম্মণসন্ততায সন্ততা লোকুত্তৰধম্মাৰম্মণাহি পচ্চৱেক্খণাহি দীপেতব্বা. ৱিমুত্তা ৱিসেসেন মুত্তা. যে হি ঝানধম্মা তথাপৱত্তপুব্বভাগভাৱনাহি তব্বিসেসতায সাতিসযং পটিপক্খধম্মেহি ৱিমুত্তিৱসেন পৱত্তন্তি, ততো এৱ তথাৱিমুত্ততায পিতু অঙ্কে ৱিস্সট্ঠঅঙ্গপচ্চঙ্গো ৱিয কুমাৰো নিৰাসঙ্কভাৱেন আৰম্মণে অধিমুত্তা চ পৱত্তন্তি, তে ৱিমোক্খাতি ৱুচ্চন্তি. তেনাহ ‘‘ৱিমোক্খাতি পচ্চনীকধম্মেহি ৱিমুত্তত্তা আৰম্মণে চ অধিমুত্তত্তা’’তি. যদিপি আৰম্মণসমতিক্কমৱসেন পত্তব্বানি আৰুপ্পানি, ন অঙ্গাতিক্কমৱসেন, তথাপি যস্মা আৰম্মণে অৱিৰত্তস্স ঝানসমতিক্কমো ন হোতি, সমতিক্কন্তেসু চ ঝানেসু আৰম্মণং সমতিক্কন্তমেৱ হোতি, তস্মা আৰম্মণসমতিক্কমং অৱত্ৱা ‘‘ৰূপাৱচৰজ্ঝানে অতিক্কমিত্ৱা’’তি ইচ্চেৱ ৱুত্তং. অতিক্কম্ম ৰূপেতি পাড়িযং ‘‘সম্পাদেতব্বা, পস্সিতব্বা’’তি ৱা কিঞ্চি পদং ইচ্ছিতব্বং, অসুতপৰিকপ্পনেন পন পযোজনং নত্থীতি ‘‘সন্তাতি পদসম্বন্ধো’’তি ৱুত্তং. এৱঞ্চ কত্ৱা তেন ৱিৰাগভাৱেন তেসং সন্ততাতি অযম্পি অত্থো ৱিভাৱিতো হোতি. ৰূপজ্ঝানাদীনং ৱিয নত্থি এতেসং আৰম্মণভূতং ৱা ফলভূতং ৱা ৰূপন্তি অৰূপা. অৰূপা এৱ আৰুপ্পা. তেনাহ ‘‘আৰম্মণতো চ ৱিপাকতো চ ৰূপৱিৰহিতা’’তি. নামকাযেনাতি সহজাতনামসমূহেন.
৬৭. সংযোজেন্তীতি বন্ধন্তি. কেহীতি আহ ‘‘খন্ধগতী’’তিআদি. অসমুচ্ছিন্নৰাগাদিকস্স হি খন্ধাদীনং আযতিং খন্ধাদীহি সম্বন্ধো, সমুচ্ছিন্নৰাগাদিকস্স পন তং নত্থি কতানম্পি কম্মানং অসমত্থভাৱাপত্তিতোতি. ৰাগাদীনং অন্ৱযতো চ সংযোজনট্ঠো সিদ্ধোতি আহ ‘‘খন্ধগতি…পে… ৱুচ্চন্তী’’তি. পৰিক্খযেনাতি সমুচ্ছেদেন সব্বসো আযতিং অনুপ্পজ্জনেন. পটিপক্খধম্মানং অনৱসেসতো সৱনতো পীড়নতো সোতো, অৰিযমগ্গোতি আহ ‘‘সোতোতি চ মগ্গস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি. তং সোতং আদিতো পন্নো অধিগচ্ছীতি সোতাপন্নো, অট্ঠমকো. তেনাহ ‘‘তংসমঙ্গীপুগ্গলস্সা’’তি, পঠমমগ্গক্খণে পুগ্গলস্সাতি অধিপ্পাযো. ইধ পন পন্ন-সদ্দো ‘‘ফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো’’তিআদীসু (অ. নি. ৮.৫৯) ৱিয ৱত্তমানকালিকোতি আহ ‘‘মগ্গেন ফলস্স নামং দিন্ন’’ন্তি. অভীতকালিকত্তে পন সৰসতোৱ নামলাভো সিযা. ৱিৰূপং সদুক্খং সউপাযাসং নিপাতেতীতি ৱিনিপাতো, অপাযদুক্খে খিপনকো. ধম্মোতি সভাৱো. তেনাহ ‘‘অত্তান’’ন্তিআদি. কস্মাতি অৱিনিপাতধম্মতায কাৰণং পুচ্ছতি. অপাযং গমেন্তীতি অপাযগমনীযা. সম্বুজ্ঝতীতি সম্বোধি, অৰিযমগ্গো. সো পন পঠমমগ্গস্স অধিগতত্তা অৱসিট্ঠো এৱ অধিগন্ধব্বভাৱেন ইচ্ছিতব্বোতি আহ ‘‘উপৰিমগ্গত্তয’’ন্তি.
ৱণ্ণভণনত্থং ৱুত্তানি,ন পহাতব্বানীতি অধিপ্পাযো. ওড়াৰিকানং ৰাগাদীনং সমুচ্ছিন্দনৱসেন পৱত্তমানো দুতিযমগ্গো অৱসিট্ঠানং তেসং তনুভাৱাপত্তিযা উপ্পন্নো নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা’’তি. অধিচ্চুপ্পত্তিযাতি কদাচি কৰহচি উপ্পজ্জনেন. পৰিযুট্ঠানমন্দতাযাতি সমুদাচাৰমুদুতায. অভিণ্হং ন উপ্পজ্জন্তি তজ্জস্স অযোনিসোমনসিকাৰস্স অনিবদ্ধভাৱতো. মন্দমন্দা উপ্পজ্জন্তি ৱিপল্লাসানং তপ্পচ্চযানঞ্চ মোহমানাদীনং মুদুতৰভাৱতো. বহলাৱ উপ্পজ্জন্তি ৱত্থুপটিসেৱনতোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তথা হী’’তিআদি.
সকিং আগমনধম্মোতি পটিসন্ধিৱসেন সকিংযেৱ আগমনসভাৱো. একৱাৰংযেৱ…পে… আগন্ত্ৱাতি ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তাৰো ৱজ্জেত্ৱা একোযেৱ গহিতোতি দস্সেন্তো ‘‘যোপি হী’’তিআদিমাহ. তত্থ য্ৱাযং পঞ্চমকো সকদাগামী ‘‘ইধ মগ্গং ভাৱেত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তো, তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা পুন ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযতী’’তি ৱুত্তো, তস্স একবীজিনা সদ্ধিং কিং নানাকৰণন্তি? একবীজিস্স একা পটিসন্ধি, সকদাগামিস্স দ্ৱে পটিসন্ধিযোতি ইদং তেসং নানাকৰণং. যস্স হি সোতাপন্নস্স একংযেৱ খন্ধবীজং, ন একং অত্তভাৱগ্গহণং, সো একবীজীতি.
হেট্ঠাতি ‘‘অমহগ্গতভূমিয’’ন্তি হেট্ঠা সম্বন্ধনেন. হেট্ঠাভাগস্স হিতাতি হেট্ঠাভাগিযা, তেসং. তানীতি ওৰব্ভাগিযসংযোজনানি. কামাৱচৰে নিব্বত্ততিযেৱ অজ্ঝত্তং সংযোজনত্তা. তথা হেস দূৰতোপি আৱত্তিধম্মো এৱাতি দস্সেতুং গিলবড়িসমচ্ছাদযো উপমাভাৱেন ৱুত্তা. ওপপাতিকোতি ইমিনা গব্ভৱাসদুক্খাভাৱমাহ. তত্থ পৰিনিব্বাযীতি ইমিনা সেসদুক্খাভাৱং. তত্থ পৰিনিব্বানতা চস্স কামলোকে খন্ধবীজস্স অপুনাৰোহৱসেনেৱাতি দস্সেতুং ‘‘অনাৱত্তিধম্মো’’তি ৱুত্তং.
৬৮. কেৱলাতি লোকিযাভিঞ্ঞাহি অসম্মিস্সা. লোকিযপঞ্চাভিঞ্ঞাযোপি সীলানং আনিসংসো তদৱিনাভাৱতো. তাপি দস্সেতুং আকঙ্খেয্য চে…পে… এৱমাদিমাহাতি যোজনা. আসৱানং অনৱসেসপ্পহানতো অৰহত্তমগ্গোযেৱ ৱিসেসতো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱত্তব্বতং অৰহতীতি ৱুত্তং ‘‘আসৱক্খযে কথিতে’’তি, অঞ্ঞথা সব্বাপি ছড়ভিঞ্ঞা আসৱক্খযো এৱাতি. ইমেসং গুণানন্তি লোকিযাভিঞ্ঞানং. যথা পুৰিসস্স মুণ্ডিতং সীসং সিখাৱিৰহিতত্তা ন সোভতি, এৱং দেসনায সীসভূতাপি অগ্গমগ্গকথা লোকিযাভিঞ্ঞাৰহিতা ন সোভতীতি আহ ‘‘অযং কথা মুণ্ডাভিঞ্ঞাকথা নাম ভৱেয্যা’’তি. ইদ্ধিৱিকুব্বনাতি ইদ্ধি চ ৱিকুব্বনা চ. ৱিকুব্বনগ্গহণেন চেত্থ ৱিকুব্বনিদ্ধিমাহ, ইদ্ধিগ্গহণেন তদঞ্ঞং সব্বঞ্চ অভিঞ্ঞাকিচ্চং. যুত্তট্ঠানেযেৱাতি লোকিযাভিঞ্ঞানং নিব্বত্তনস্স ৱিয দেসনায যুত্তট্ঠানেযেৱ. এতেন ন কেৱলং দেসনক্কমেনেৱাযং দেসনা, অথ খো পটিপত্তিক্কমেনপীতি দস্সেতি. ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৩৬৯) ৱুত্তা, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি অধিপ্পাযো.
৬৯. আসৱানং খযাতি হেট্ঠিমমগ্গেন খেপিতাৱসিট্ঠানং আসৱানং অৰহত্তমগ্গেন সমুচ্ছিন্দনতো. যস্মা অৰহত্তমগ্গো ন কেৱলং আসৱেযেৱ খেপেতি, অথ খো অৱসিট্ঠে সব্বকিলেসেপি, তস্মা আহ ‘‘সব্বকিলেসানং খযা’’তি. লক্খণমত্তঞ্হেত্থ আসৱগ্গহণং, আসৱানং আৰম্মণভাৱস্সপি অনুপগমনতো অনাসৱং. যস্মা পন তত্থ আসৱানং লেসোপি নত্থি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘আসৱৱিৰহিত’’ন্তি. সমাধি ৱুত্তো চেতোসীসেন যথা ‘‘চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱয’’ন্তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ২.১.৯) অধিপ্পাযো. ৰাগতো ৱিমুত্তত্তা অৱিজ্জায ৱিমুত্তত্তাতি ইদং উজুৱিপচ্চনীকপটিপ্পস্সদ্ধিদস্সনং দট্ঠব্বং, ন তদঞ্ঞেসং পাপধম্মানং অপ্পটিপ্পস্সদ্ধত্তা. ইদানি তমেৱ সমাধিপঞ্ঞানং ৰাগাৱিজ্জাপটিপক্খতং আগমেন দস্সেতুং ‘‘ৱুত্তং চেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সমথফলন্তি সমথস্স ফলং লোকিযসমথভাৱনায হি ৱিপস্সনাগতায আহিতফলস্স লোকুত্তৰসমথস্স সৰিক্খকফলো চেতোৱিমুত্তি. ৱিপস্সনাফলন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. অত্তনোযেৱাতি সুতমযঞাণাদিনা ৱিয পৰপচ্চযতং নযগ্গাহঞ্চ মুঞ্চিত্ৱা পৰতোঘোসানুগতভাৱনাধিগমভূততায অত্তনোযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা সযম্ভুঞাণভূতাযাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অপৰপ্পচ্চযেন ঞত্ৱা’’তি.
সব্বম্পি তন্তি সব্বম্পি সত্তৰসৱিধং তং যথাৱুত্তং সীলানিসংসং. যথা আনিসংসৱন্তে সম্মদেৱ সম্পাদিতে তদানিসংসা দস্সিতা এৱ হোন্তি তদাযত্তভাৱতো, এৱং আনিসংসপধানযোগ্যভাৱেন দস্সিতে তদানিসংসা দস্সিতা এৱ হোন্তীতি আহ ‘‘সম্পিণ্ডেত্ৱা দস্সেন্তো’’তি. ৱুত্তস্সেৱ অত্থস্স পুনৱচনং নিগমনন্তি ৱুত্তং ‘‘নিগমনং আহা’’তি. পুব্বেতি দেসনাৰম্ভে. এৱং ৱুত্তন্তি ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি এৱমাদিনা আকাৰেন ৱুত্তং. ইদং সব্বম্পীতি ইদং ‘‘সম্পন্নসীলা’’তিআদিকং সব্বম্পি ৱচনং. এতং পটিচ্চাতি এতং সম্পন্নসীলস্স ভিক্খুনো যথাৱুত্তসত্তৰসৱিধানিসংসভাগিতং সন্ধায ৱুত্তং. ইদমেৱ হি ‘‘ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি ৱচনং সন্ধায ‘‘সব্বম্পি তং সীলানিসংসং সম্পিণ্ডেত্ৱা দস্সেন্তো’’তি ৱুত্তং. এত্থআদিতো ছহি আনিসংসেহি পৰিত্তভূমিকা সম্পত্তি গহিতা, তদন্তৰং পঞ্চহি লোকিযাভিঞ্ঞাহি চ মহগ্গতভূমিকা, ইতৰেহি লোকুত্তৰভূমিকাতি এৱং চতুভূমিকসম্পদানিসংসসীলং নামেতং মহন্তং মহানুভাৱং, তস্মা তংসম্পাদনে সক্কচ্চকাৰিতা অপ্পমত্তেন ভৱিতব্বং.
আকঙ্খেয্যসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.