৭. ৱত্থসুত্তৱণ্ণনা

৭০. ছাদেতব্বং ঠানং ৱসতি পটিচ্ছাদেতীতি ৱত্থং. যং সমানং ৱিয ন সব্বসো মিনোতি, মানস্স পন সমীপে, তং উপমানং. উপমীযতি এতাযাতি উপমা, উপমায বোধকৱচনং উপমাৱচনং. কত্থচি সুত্তে. অত্থন্তি উপমিযত্থং. পঠমং উপমং ৱত্ৱা তদনন্তৰং অত্থং ৱত্ৱা পুন উপমং ৱদন্তো ‘‘উপমায অত্থং পৰিৱাৰেত্ৱা দস্সেতী’’তি ৱুত্তো. অত্থেন উপমং পৰিৱাৰেত্ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ইদানি তে চত্তাৰোপি পকাৰে সুত্তে আগতনযেনেৱ দস্সেন্তো ‘‘সেয্যথাপিস্সু, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. তত্থ দ্ৱে অগাৰাতি দ্ৱে পটিৱিস্সকঘৰা. সদ্ৱাৰাতি সম্মুখদ্ৱাৰা.

স্ৱাযন্তি সো অযং এৱং উপমাদস্সনৱসেনপি নানানযেনপি ধম্মদেসকো ভগৱা. একচ্চানং ৱেনেয্যানং অত্থস্স সুখাৱবোধো পঠমং উপমাদস্সনে হেতু, এৱং পঠমং অত্থদস্সনে, উপমায অত্থপৰিৱাৰণে, অত্থেন উপমাপৰিৱাৰণে চা’’তি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘এস নযো সব্বত্থা’’তি ইমিনা. ধম্মধাতুযাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স. তঞ্হি ধম্মধাতুপৰিযাপন্নত্তা যথাৱুত্তধম্মে চ সব্বেপি ঞেয্যধম্মে চ পদহতি যথাসভাৱতো বুজ্ঝতি বোধেতি চাতি ধাতু, ধীযন্তি ৱা ধম্মা এতায সব্বাকাৰতো ঞাযন্তি ঞাপিযন্তি চাতি ধম্মধাতু. তস্সা পন সুট্ঠু সচ্চসম্পটিৱেধৱসেন লদ্ধত্তা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তাতি, যদগ্গেন ৱা ঞেয্যং তায সুপ্পটিৱিদ্ধং, তদগ্গেন সাপিস্স সুপ্পটিৱিদ্ধা এৱাতি আহ ‘‘সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা’’তি.

পকতিপৰিযোদাতস্স চিত্তস্স আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠভাৱদস্সনত্থং সংকিলিট্ঠৱত্থদস্সনন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘পকতিপৰিসুদ্ধং ৱত্থ’’ন্তি. ৰজাদিনাতি এত্থৰজো নাম ৰেণু. আদি-সদ্দেন অণুতজ্জাৰিধূমাদিকং ৱত্থস্স অপৰিসুদ্ধিকাৰণং সঙ্গণ্হাতি. সব্বসো কিলিস্সতি ৱিনস্সতি ৱিসুদ্ধি এতেনাতি সংকিলেসো, তেন সংকিলেসেন পংসুৰজাদিনা সংকিলিট্ঠং ৱণ্ণৱিনাসনেন ৱিদূসিতং. মলং মসি. জল্লিকা ৱুচ্চতি লোণপটলাদি ছৱিযা উপৰি ঠিতং সৰীৰমলং. আদিসদ্দেন সৰীৰজল্লমেৱ অস্সুখেড়সিঙ্ঘাণিকাদিকং তদঞ্ঞমলং সঙ্গণ্হাতি. গহিতত্তাতি পৰিযোনন্ধনৱসেন গহিতত্তা. ৰজন্তি সত্তা তেনাতি ৰঙ্গং, ৰঙ্গমেৱ ৰঙ্গজাতং যথা কোপমেৱ কোপজাতং. উপনামেয্যাতি পক্খিপেয্য. নীলকত্থাযাতি নীলৱণ্ণত্থায. পলাসনীলাদিকেতি আদি-সদ্দেন কাড়সামাদিং সঙ্গণ্হাতি. হলিদ্দিককুধসেলাদিকে পীতকৰঙ্গে. লাখাপত্তঙ্গৰসাদিকে লোহিতকৰঙ্গে. মহাৰজনলোদ্দকন্দুলাদিকে মন্দৰত্তৰঙ্গে. দুট্ঠু ৰজিতৱণ্ণং অপভস্সৰং. তেনাহ ‘‘অপৰিসুদ্ধৱণ্ণমেৱস্সা’’তি. ঈদিসন্তি দুৰত্তৱণ্ণং. তস্মিং ৱত্থে ৰঙ্গজাতং সযং সুপৰিসুদ্ধং সমানং কিস্স হেতু কেন ৰত্তৱণ্ণং অপৰিসুদ্ধং হোতীতি ৰঙ্গজাতস্স নিদ্দোসতং ৱদতি. তেনাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি.

সংকিলেসপক্খং দস্সেন্তেন অসংকিলিট্ঠমেৱ ৱত্থং উদাহৰিতব্বন্তি পাকটোযমত্থো, সংকিলিট্ঠৱত্থনিদস্সনেন পন ‘‘সিযা নু খো অঞ্ঞোপি কোচি ৱিসেসো’’তি অধিপ্পাযেন পুচ্ছতি ‘‘কস্মা পনা’’তিআদিনা. ইতৰো অত্থৱিসেসোতি দস্সেন্তো ‘‘ৱাযামমহপ্ফলদস্সনত্থ’’ন্তিআদিমাহ. এত্থ চ সংকিলিট্ঠচিত্তৱিসোধনৱিধানে সংকিলিট্ঠৱত্থং নিদস্সতব্বন্তি পটিঞ্ঞা, ৱাযামমহপ্ফলদস্সনত্থন্তি হেতুঅত্থো. যথা হীতিআদি অন্ৱযত্থো. ন তত্থ জাতিকাড়কে ৱিযাতিআদি ব্যতিৰেকত্থো. সদিসূদাহৰণং পন মলগ্গহিতকংসপাতিআদি দট্ঠব্বং. এৱং চিত্তম্পীতিআদি ওপম্মত্থস্স উপমেয্যউপনযনং. তত্থ পকতিযাতি অকিত্তিমেন সভাৱেন. তন্তি চিত্তং. সামঞ্ঞগ্গহণঞ্চেতং চিত্তভাৱাৱিসেসতো. তেনাহ ‘‘সকলেপী’’তি. পণ্ডৰমেৱ ন সংকিলিট্ঠং সংকিলেসেহি অসমন্নাগতভাৱতো. ননু কিৰিযামযচিত্তেহি ৱিপাকসন্তানে ৱিসেসাধানং লব্ভতি, অঞ্ঞথা কতৱিনাসা কতব্ভাগমা আপজ্জেয্যুং? কিঞ্চাপি লব্ভতি, তস্স সংকিলেসো ৱট্টুপনিস্সযো, অসুদ্ধি ৱা ন হোতি, অসংকিলেসো ৱিৱট্টুপনিস্সযো, ৱিসুদ্ধি ৱা ন হোতি এৱ. উপক্কিলিট্ঠন্তি পনেতং উপক্কিলেসনাৰহস্স চিত্তস্স ৱসেন ৱুত্তং, ন ৱিপাকপবন্ধস্স. তেনাহ ‘‘পভস্সৰমিদং ভিক্খৱে চিত্ত’’ন্তি, ‘‘পণ্ডৰমেৱা’’তি চ. তঞ্চ খোতি পন সকসন্ততিপৰিযাপন্নতায নেসং কেৱলং একত্তনযৱসেন ৱুত্তং, ন ৱিপাকধম্মানং কিলেসাসমঙ্গিভাৱতো. অথ ৱা উপক্কিলিট্ঠন্তি ইমিনা উপক্কিলেসহেতু তত্থ ৱিজ্জমানং ৱিসেসাধানমাহ, ন ‘‘সংকিলিট্ঠা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. ৭৭.দুকমাতিকা) ৱিয তংসমঙ্গিতন্তি দট্ঠব্বং. ৱিসোধিযমানন্তি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অনুক্কমেন সব্বুপক্কিলেসেহি ৱিমোচিযমানং. সক্কা অগ্গমগ্গক্খণে পভস্সৰতৰং কাতুং, যতো ন পুন উপক্কিলিস্সতি. এৱন্তিআদি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স নিগমনং.

দুট্ঠগতিপৰিপূৰণৱসেন পটিপজ্জনং পটিপত্তি. সা এৱ কিলেসদৰথপৰিড়াহাদিৱসেন উপাযাসদুক্খা, কুচ্ছিতা ৱা গতি পৱত্তি, দুগ্গতিহেতূতি ৱা দুগ্গতি, দুগ্গতিযা পন পটিপত্তিযা গন্ধব্বতো, তস্সা ৱা নিপ্ফন্নভাৱতো কুচ্ছিতো, দুক্খা চ গতীতি দুগ্গতি. সংকিলিট্ঠচিত্তোতি ইদং তস্সা পটিপত্তিযা দুগ্গতিভাৱদস্সনত্থং, ন ৱিসেসনত্থং. ন হি অসংকিলিট্ঠচিত্তস্স পাণঘাতাদিৱসেন পৱত্তি. সংকিলিট্ঠচিত্তোতি লাভাসায সব্বসো কিলিট্ঠচিত্তো. দূতেয্যপহিণগমনন্তি দূতেয্যং ৱুচ্চতি দুতকম্মং, গিহীনং পণ্ণং ৱা সাসনং ৱা গহেত্ৱা তত্থ তত্থ গমনং, পহিণগমনং ঘৰাঘৰং পেসিতস্স খুদ্দকগমনং, দূতেয্যগমনং পহিণগমনঞ্চ গচ্ছতি. ৱেজ্জকম্মন্তি অননুঞ্ঞাতে ঠানে লাভাসায গহট্ঠানং ভেসজ্জং কৰোতি. সঙ্ঘভেদকথা পৰতো আগমিস্সতি. ৱেড়ুদানাদীহীতি ৱেড়ুদানপত্তদানপুপ্ফদানাদীহি মিচ্ছাজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি. সকলম্পীতি ‘‘অত্থি অনাচাৰো, অত্থি অগোচৰো’’তিআদিনা ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৫১৩, ৫১৪) আগতং সব্বম্পি অনাচাৰং অগোচৰঞ্চ চৰণৱসেন পৰিপূৰেতি.

‘‘নিৰযম্পি …পে… পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতী’’তি ৱত্ৱা তত্থ পেত্তিৱিসযগমনং দস্সেন্তো ‘‘সমণযক্খো নাম হোতী’’তিআদিমাহ.

সুক্কপক্খে পৰিসুদ্ধন্তি সব্বসো ৱিসুদ্ধং অসংকিলিট্ঠং. পৰিসুদ্ধত্তা এৱ পৰিযোদাতং, পভস্সৰন্তি অত্থো. সুৰত্তৱণ্ণমেৱস্সাতি সুট্ঠু ৰত্তৱণ্ণমেৱ অস্স. পৰিসুদ্ধৱণ্ণমেৱস্সাতি নীলৱণ্ণোপিস্স পৰিসুদ্ধো চ ভৱেয্যাতি এৱমাদিং সন্ধাযাহ ‘‘কণ্হপক্খে ৱুত্তপচ্চনীকেনেৱ ৱেদিতব্বা’’তি. ৰঙ্গজাতন্তিআদি পন তত্থ ৱুত্তৱসেনেৱ ৱেদিতব্বং. পটিপত্তিসুগতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং পটিপত্তিদুগ্গতিআদীসু ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বং. পৰিসুদ্ধচিত্তোতি সুদ্ধাসযো. দস কুসলকম্মপথে পৰিপূৰেতীতি ইদং কণ্হপক্খে ‘‘দস অকুসলকম্মপথে পৰিপূৰেতী’’তি ৱুত্তস্স পটিপক্খদস্সনৱসেন ৱুত্তং. যথা হি তত্থ অভিজ্ঝাব্যাপাদমিচ্ছাদিট্ঠিগ্গহণেন কম্মপথসংসন্দননযেন কম্মপথং অপ্পত্তায চ অগাৰিযস্স তথাৰূপায মিচ্ছাপটিপত্তিযা সঙ্গহো ইচ্ছিতো, এৱং ইধাপি অনভিজ্ঝাঅব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিগ্গহণেন অলোভাদোসামোহৱসেন পৱত্তা অগাৰিযস্স সম্মাপটিপত্তি সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বং, ন কম্মপথপ্পত্তাৱাতি. মনুস্সমহন্ততন্তি জাতিৰূপভোগাধিপতেয্যাদিৱসেন মনুস্সেসু মহন্তভাৱং. দসহি ঠানেহি অঞ্ঞেসং দেৱানং অভিভৱো দেৱমহন্ততা. পটিপত্তি সুগতিযা ভাজিযমানত্তা ‘‘অনাগামিমগ্গং ভাৱেতী’’তি তথা অনাগামিভাৱনং পাপেত্ৱা ঠপিতা. গহিতগ্গহণেন সুখানুভৱট্ঠানস্স অধিপ্পেতত্তা তদভাৱতো অসঞ্ঞিভৱং অনাদিযন্তো ‘‘দসসু ৱা ব্ৰহ্মভৱনেসূ’’তিআদিমাহ.

৭১. সকভণ্ডে ছন্দৰাগো অভিজ্ঝাযনট্ঠেন অভিজ্ঝা, অভিজ্ঝাযনাতি অত্থো. পৰভণ্ডে ছন্দৰাগো ৱিসমং লুব্ভতীতি ৱিসমলোভো. এৱম্পি অভিজ্ঝাৱিসমলোভানং ৱিসেসো হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ অত্তনো সন্তকং তংসদিসঞ্চ যুত্তট্ঠানং. যং যাচিতং, অপ্পকসিৰেন ৱা সক্কা লদ্ধুং, তং পত্তট্ঠানং. পৰদাৰগৰুদাৰাতি অযুত্তট্ঠানং. যং অপত্থনিযং, যস্স ৱা পত্থনায ব্যসনং আপজ্জতি, তং অপ্পত্তট্ঠানং. থেৰোতি মহাসঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰো, যেন অট্ঠকথা পোত্থকং আৰোপিতা. সো হি অন্তেৱাসিকেসু সাকচ্ছন্তেসু এৱমাহ. সোপি ইমস্মিংযেৱ সুত্তে ৱিনিব্ভোগো ন লব্ভতি চিত্তসংকিলেসস্স অধিপ্পেতত্তা. তেনাহ ‘‘যুত্তে ৱা’’তিআদি. অযোনিসোমনসিকাৰৱসেন উপ্পজ্জনতো সম্পত্তি আযতিঞ্চ দুক্খস্সেৱ উপ্পাদনতো ন কোচি লোভো অৱিসমো নাম. অভিজ্ঝাযনট্ঠেনাতি যস্স কস্সচি আৰম্মণস্স যুত্তস্স অযুত্তস্স অপ্পত্তস্স চ অভিজ্জাযনৱসেন অভিপত্থনাৱসেন চ পৱত্তা তণ্হা অভিজ্ঝাতি লোভতো নিব্বিসেসন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘একত্থমেতং ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি. দূসেতীতি সভাৱসন্তং অসংকিলেসং ৱিনাসেতি অৱিসুদ্ধং কৰোতি. তেনাহ ‘‘ওভাসিতুং ন দেতী’’তি. ‘‘ইমে সত্তা উচ্ছিজ্জন্তু ৱিনস্সন্তূ’’তি সত্তেসু ব্যাপজ্জনাকাৰপ্পৱত্তিযা ব্যাপাদো নৱৱিধআঘাতৱত্থুসম্ভৱো ৱুত্তো. কোধো পন সঙ্খাৰেসুপি পৱত্তনতো দসৱিধআঘাতৱত্থুসম্ভৱো ৱুত্তো. উভযম্পি পটিঘমেৱ, পৱত্তনানত্ততো ভিন্দিত্ৱা ৱুত্তো. কুজ্ঝনৱসেনেৱ চিত্তপৰিযোনন্ধনো ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি ম’’ন্তিআদিনা.

সুট্ঠু কতং কৰণং সুকতং, তস্স পুব্বকাৰিতালক্খণস্স গুণস্স ৱিনাসনো উদকপুঞ্ছনিযা ৱিয সৰীৰানুগতং উদকং পুঞ্ছন্তো মক্খো. তথা হি সো পৰেসং গুণানং মক্খনট্ঠেন ‘‘মক্খো’’তি ৱুচ্চতি. ইদানি অনগাৰিযস্স ৱাতিআদিনা সঙ্খেপেন ৱুত্তত্থং ৱিত্থাৰেন দস্সেতুং ‘‘অনগাৰিযোপী’’তিআদি ৱুত্তং. নিসিন্নকথাপৰিকথাদিৱসেন ধম্মস্স কথা ধম্মকথানযো, একত্তাদিধম্মনীতি এৱ ৱা. পকৰণং সত্ত পকৰণানি, তত্থ কোসল্লং ধম্মকথানযপকৰণকোসল্লং. আদি-সদ্দেন ৱিনযক্কমে চতূসু মহানিকাযেসু চ কোসল্লং সঙ্গণ্হাতি. অচিত্তীকতোতি চিত্তীকাৰৰহিতো. যথা চাযন্তি ইমিনা যথাযং মক্খো চিত্তং দূসেতি, এৱং পড়াসোপি চিত্তং দূসেতি, তস্মা উপক্কিলেসোতি দস্সেতি. অনিযতা গতি নিযামোক্কমনাভাৱতো. আদি-সদ্দেন ‘‘ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতে পুগ্গলে অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা ‘ত্ৱম্পি ইমস্মিং সাসনে পব্বজিতো, অহম্পি পব্বজিতো, ত্ৱম্পি সীলমত্তে ঠিতো অহম্পী’তি’’ এৱমাদীনং সঙ্গহো. যুগগ্গাহগাহীতি ‘‘তৱ ৱা মম ৱা কো ৱিসেসো’’তি অসমম্পি সমং কত্ৱা সমধুৰগ্গাহগণ্হনকো. খীযনা উসূযনা. অত্তনো সম্পত্তিযা নিগূহনং তস্স পৰেহি সাধাৰণভাৱাসহনেন হোতীতি ‘‘পৰেহি সাধাৰণভাৱং অসহমানং’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. কাৰণে হি গহিতে ফলম্পি গহিতমেৱ হোতীতি. অঞ্ঞথা অত্তনো পৱেদনকপুগ্গলো কেৰাটিকো, ‘‘নেকতিকৱাণিজো’’তিপি ৱদন্তি. সপ্পমুখা মচ্ছৱালা একা মচ্ছজাতি আযতনমচ্ছো. তেনাহ ‘‘আযতনমচ্ছো নামা’’তিআদি. বদ্ধচৰোতি অন্তেৱাসী.

সব্বসো অমদ্দিতসভাৱেন ৱা তভৰিতভত্তসদিসস্স থদ্ধভাৱস্স অনোনমিতদণ্ডসদিসতায পগ্গহিতসিৰঅনিৱাতৱুত্তিকাৰস্স চ কৰণতো ৱা তভৰিত…পে… কৰণো. তদুত্তৰিকৰণোতি যং যেন কতং দুচ্চৰিতং ৱা সুচৰিতং ৱা, তদুত্তৰি, তস্স দ্ৱিগুণং ৱা কৰণো. অত্তনো মণ্ডনাদিঅত্থং পৰেন কতং অলঙ্কাৰাদিং. পৰিযাপুণাতি ৱা কথেতি ৱা অত্তনো বলানুৰূপং. কামং নিকাযদ্ৱযগ্গহণাদিৱসেন পৱত্তো সেৱিতব্বমানো এৱ, তথাপিস্স সংকিলেসপক্খত্তা ৱুত্তং ‘‘মানং অনিস্সাযা’’তি.

উণ্ণতিৱসেনাতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা চিত্তস্স পগ্গহণৱসেন. পুব্বে কেনচি অত্তানং সদিসং কত্ৱা পচ্ছা ততো অধিকতো দহনতো উপ্পজ্জনকো অতিমানো. মদগ্গহণাকাৰো জাতিআদিং পটিচ্চ মজ্জনাকাৰো, সোপি অত্থতো মানো এৱ. পমাদো তথাপৱত্তো চিত্তুপ্পাদো.

তস্মা লোভমাদিং কত্ৱা দস্সেতীতি লোভস্স আদিতো গহণে কাৰণং ৱিভাৱেতুকামো পুচ্ছতি. পঠমুপ্পত্তিতোতি তত্থ তত্থ ভৱে সব্বপঠমং উপ্পজ্জনতো. সত্তানঞ্হি যথাধিগতং ঝানাদিৱিসেসং আৰব্ভ পচ্চৱেক্খণা ৱিয যথালদ্ধং উপপতিভৱং আৰব্ভ নিকন্তি এৱ. তেনাহ ‘‘সব্বসত্তান’’ন্তিআদি. যথাসম্ভৱং ইতৰেতি ইতৰে ব্যাপাদাদযো যথাপচ্চযং উপ্পজ্জন্তি, লোভস্স ৱিয আদিতো অসুকস্স অনন্তৰং অসুকোতি ৱা ন নেসং নিযমো অত্থীতি অত্থো. কিং পন এতে সোড়সেৱ চিত্তস্স উপক্কিলেসা, উদাহু অঞ্ঞেপি সন্তীতি অনুযোগং সন্ধায অঞ্ঞেপি সন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘ন চ এতে’’তিআদিমাহ. যদি এৱং কস্মা এত্তকা এৱ ইধ ৱুত্তাতি. নযদস্সনৱসেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এতেন পন…পে… ৱেদিতব্বা’’তি. তেন থিনমিদ্ধউদ্ধচ্চকুক্কুচ্চ-ৱিচিকিচ্ছা-অত্তুক্কংসন-পৰৱব্ভনছম্ভিতত্তা- ভীৰুকতা-অহিৰিকানোত্তপ্প-অত্তিচ্ছতা-পাপিচ্ছতা-মহিচ্ছতাদযো সঙ্গহিতাতি ৱেদিতব্বং.

৭২. সংকিলেসং দস্সেত্ৱাতি সংকিলিট্ঠৱত্তনিদস্সনেন সঙ্খেপেন ৱুত্তং সংকিলেসং ৱিভাগেন দস্সেত্ৱা. ৱোদানং দস্সেন্তোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. এৱং জানিত্ৱাতি ‘‘অভিজ্ঝা ৱিসমলোভো একন্তেনেৱ চিত্তস্স উপ্পক্কিলেসো’’তি সভাৱতো সমুদযতো নিৰোধতো নিৰোধূপাযতো চ পুব্বভাগপঞ্ঞায চেৱ হেট্ঠিমমগ্গদ্ৱযপঞ্ঞায চ জানিত্ৱা. পজহতীতি এত্থ অচ্চন্তপ্পহানমেৱ অধিপ্পেতন্তি দস্সেন্তো ‘‘সমুচ্ছেদপ্পহানৱসেন অৰিযমগ্গেন পজহতী’’তি আহ. অৰিযমগ্গেনাতি অনাগামিমগ্গেন. তেন হি পহানং ইধ সব্বৱাৰেসু অধিপ্পেতং. কিলেসপটিপাটি ইধ কিলেসানং দেসনাক্কমো. মগ্গপটিপাটিপন চতুন্নং অৰিযমগ্গানং দেসনাক্কমোপি তায দেসনায পটিপজ্জনক্কমোপি তায পটিপত্তিযা উপ্পত্তিক্কমোপি. তত্থ যে যে কিলেসা যেন যেন মগ্গেন পহীযন্তি, মগ্গপটিপাটিং অনোলোকেত্ৱা তেসং তেসং কিলেসানং তেন তেন মগ্গেন পহানদস্সনং কিলেসপটিপাটি ন কিলেসানং উপ্পত্তিক্কমো ইধ দেসনাক্কমো চাতি দস্সেন্তো ‘‘অভিজ্ঝা ৱিসমলোভো’’তিআদিমাহ. যেন যেন পন মগ্গেন যে যে কিলেসা পহীযন্তি মগ্গানুপুব্বিযা, তেন তেন মগ্গেন তেসং তেসং কিলেসানং পহানদস্সনং মগ্গপটিপাটিযা পহানদস্সনন্তি দস্সেন্তো ‘‘সোতাপত্তিমগ্গেনা’’তিআদিমাহ.

ইমস্মিং পন ঠানেতি ‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খূ’’তিআদিনা আগতো ইমস্মিং পহানৱাৰে. ইমে কিলেসাতি ইমে যথাৱুত্তা কিলেসা. সোতাপত্তিমগ্গৱজ্ঝা ৱা হোন্তু সেসমগ্গৱজ্ঝা ৱাহেট্ঠা দস্সিতমগ্গপটিপাটিৱসেন. তত্থ পন যে ততিযমগ্গৱজ্ঝা, তেসং অনাগামিমগ্গেনেৱ পহানে ৱত্তব্বং নত্থি, যেসং পনেত্থ হেট্ঠিমমগ্গৱজ্ঝানং ইধ সঙ্গহে কাৰণং পচ্ছা ৱত্তুকামেন অগ্গমগ্গৱজ্ঝানং অনাদিযিত্ৱা কস্মা ততিযমগ্গৱজ্ঝানমেৱ গহণং কতন্তি আহ ‘‘অযমেত্থ পৱেণিমগ্গাগতো সম্ভৱো’’তি, অযং ইমস্স সুত্তস্স এতস্মিং ঠানে আচৰিযপৱেণিযা কথামগ্গো ততো আগতো অত্থসম্ভৱো অত্থতত্ৱন্তি অত্থো. তত্থ হেট্ঠিমমগ্গৱজ্ঝানং ইধ সঙ্গহে কাৰণং পচ্ছা ৱত্তুকামো অগ্গমগ্গৱজ্ঝানং অগ্গহণে যুত্তিং দস্সেন্তো ‘‘সো চা’’তিআদিমাহ. তেনাতি চতুত্থমগ্গেন. সেসানন্তি ব্যাপাদাদীনং. যেপীতি মক্খাদিকে সন্ধাযাহ. তংসমুট্ঠাপকচিত্তানন্তি তেসং মক্খাদীনং সমুট্ঠাপকচিত্তুপ্পাদানং. তত্থ মক্খ-পড়াস-ইস্সা-মচ্ছৰিয-সমুট্ঠাপকং পটিঘদ্ৱযচিত্তং, ৱিসেসতো পঞ্চকামগুণলোভেন সঠো মাযাৱী চ হোতি, পঞ্চকামগুণিকৰাগো চ অনাগামিমগ্গেনেৱ নিৰৱসেসতো পহীযতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তংসমুট্ঠাপকচিত্তানং অপ্পহীনত্তা’’তি. তেপি সুপ্পহীনা হোন্তীতি সম্বন্ধো. তন্তি পঠমমগ্গেনেৱ পহানং পুব্বাপৰেন ন সন্ধিযতি ‘‘যথোধি খো’’তি এত্থ ওধিৱচনস্স মগ্গত্তযৱাচকত্তা. ৰতনত্তযে অৱেচ্চপ্পসাদো নাম অৰিযকন্তসীলং ৱিয সোতাপন্নস্স অঙ্গানি, তে চ পহানতো পচ্ছা নিদ্দিট্ঠা, তস্মা ইধ ৱুত্তপ্পহানং ৱিক্খম্ভনপহানমেৱাতি কেচি ৱদন্তি. তেসং ইচ্ছামত্তমেৱ যথাৱুত্তপহানস্সেৱ ৱসেন অৱেচ্চপ্পসাদানং ওধিসো পহানস্স ৱিভাৱিতত্তা, স্ৱাযমত্থো হেট্ঠা যুত্তিতোপি পকাসিতোযেৱ.

৭৪. একমেকেন পদেন যোজেতব্বং, যতো একমেকস্সপি উপক্কিলেসস্স সভাৱাদিতো দস্সনং নিয্যানমুখং হোতি, তথা চেৱ হেট্ঠা সংৱণ্ণিতং. অনাগামিমগ্গৱসেন পহানং ৱত্ৱা পসাদস্স উদ্ধটত্তা ৱুত্তং ‘‘অনাগামিমগ্গেন লোকুত্তৰপ্পসাদো আগতো’’তি. যদি এৱং কস্মা ‘‘লোকিযো উপ্পজ্জতী’’তি ৱুত্তন্তি? ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনযপ্পৱত্তস্স লোকিযত্তা. নিব্বানাৰম্মণো এৱ হি লোকুত্তৰো পসাদো. ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিৱচনেন লোকিযং, অৱেচ্চপ্পসাদৱচনেন লোকুত্তৰন্তি লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকং পসাদং দস্সেন্তো. অৱেচ্চ ৰতনত্তযগুণে যাথাৱতো ঞত্ৱা পসাদো অৱেচ্চপ্পসাদো. সো পন যস্মা মগ্গেনাগতত্তা কেনচি অকম্পনিযো অপ্পধংসিযো চ হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘অচলেন অচ্চুতেনা’’তি. তত্থ লোকুত্তৰো সব্বসো বুদ্ধগুণাদীসু সম্মোহং ৱিদ্ধংসেন্তো তত্থ কিচ্চতো পৱত্ততি, ইতৰো আৰম্মণৱসেন তে আৰব্ভ. তং ৱিধিন্তি তং তস্স উপ্পন্নপ্পকাৰং. অনুস্সতিট্ঠানানীতি অনুস্সতিকম্মট্ঠানানি.

৭৫. সোমনস্সাদীতি আদি-সদ্দেন ঞাণাদীনি সঙ্গণ্হাতি. চোৰানং অভিণ্হং সঞ্চৰণট্ঠানতায পচ্চন্তগ্গহণং. পচ্চৱেক্খতোতি ‘‘অসুকস্মিঞ্চ ঠানে ইমে চিমে চোৰা এৱঞ্চ এৱঞ্চ ৱিনাসিতা’’তি পচ্চৱেক্খতো ৰঞ্ঞো ৱিয.

যো যো ওধি যথোধি. যথা-সদ্দো ব্যাপনিচ্ছাযং, খো সদ্দো অৱধাৰণেতি দস্সেন্তো ‘‘সকসকওধিৱসেন চত্তমেৱ হোতী’’তিআদিমাহ. তেন ‘‘ৱন্ত’’ন্তিআদীসুপি অৱধাৰেতব্বন্তি দস্সেতি. সকসকওধিৱসেনাতি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘দ্ৱে ওধী’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ যংমগ্গৱজ্ঝাতি যেন মগ্গেন অনৱসেসতো পহাতব্বা. অনৱসেসপ্পহানৱসেন হি তংতংমগ্গৱজ্ঝানং কিলেসানং তদঞ্ঞমগ্গৱজ্ঝেহি অসম্মিস্সতা, অঞ্ঞথা যে সকসকওধিৱসেন উপৰিমগ্গৱজ্ঝা, তে হেট্ঠিমমগ্গেহি পহীনাপাযগমনীযাদিসভাৱা এৱ তেহি পহীযন্তীতি পহানৱসেন সম্মিস্সা সিযুং. তেন তেযেৱ পহীনা হোন্তীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ততুত্তৰিপীতি ততো পহাননিমিত্তসোমনস্সুপ্পত্তিতো উদ্ধম্পি. পটিপক্খেসু ওধিসো পৱত্তিকিচ্চত্তা ওধীতি হেট্ঠা তযো মগ্গা ৱুচ্চন্তি. তে হীতিআদি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স ৱিৱৰণং. ইমস্স ভিক্খুনোতি অনাগামিং সন্ধাযাহ. তেন ৱুত্তং ‘‘হেট্ঠামগ্গত্তযেন চত্ত’’ন্তি.

কেচি চত্তম্পি গণ্হন্তি, নযিদমেৱন্তি দস্সনত্থং ‘‘ৱন্ত’’ন্তি ৱুত্তং. ন হি যং যেন ৱন্তং, সো পুন তং আদিযতি. তেনাহ ‘‘অনাদিযনভাৱদস্সনৱসেনা’’তি. ৱন্তম্পি কিঞ্চি সসন্ততিলগ্গং সিযা, নযিদমেৱন্তি দস্সনত্থং ‘‘মুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘সন্ততিতো ৱিনিমোচনৱসেনা’’তি. মুত্তম্পি কিঞ্চি মুত্তবন্ধনা ৱিয ফলং কুহিঞ্চি তিট্ঠতি, ন এৱমিদন্তি দস্সনত্থং ‘‘পহীন’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ক্ৱচি অনৱট্ঠানদস্সনৱসেনা’’তি. যথা কিঞ্চি দুন্নিস্সট্ঠং পুন আদায সম্মদেৱ নিস্সট্ঠং পটিনিস্সট্ঠন্তি ৱুচ্চতি, এৱং ৱিপস্সনায নিস্সট্ঠং আদিন্নসদিসং মগ্গেন পহীনং পটিনিস্সট্ঠং নাম হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘পটিনিস্সট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘আদিন্নপুব্বস্স পটিনিস্সগ্গদস্সনৱসেনা’’তি. ন কাপুৰিসেন ৱিয পৰম্মুখেন নিস্সট্ঠং, অথ খো অভিমুখেনেৱ নিস্সট্ঠন্তি দস্সনত্থং ‘‘পটিনিস্সট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘পটিমুখং ৱা’’তিআদি. উপগন্তব্বতোতি অত্তনো হিতসুখং পচ্চাসীসন্তেন একন্তেন অধিগন্তব্বতো. ধাৰণতোতি তংসমঙ্গীনং অপাযপাততো সন্ধাৰণেন. গন্থো‘‘ৱেদো’’তি ৱুচ্চতি ‘‘ৱিদন্তি এতেনা’’তি, ৱেদেহি ঞাণেহি গতো পটিপন্নোতি ৱেদগূ. অভিজঞ্ঞাতি জানেয্য. ৱেদজাতাতি উপ্পন্নসোমনস্সা. ঞাণং ‘‘ৱেদো’’তি ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদিতব্বং ৱেদেতী’’তি. সোমনস্সং ‘‘ৱেদো’’তি ৱুচ্চতি আৰম্মণৰসং ৱিন্দতি অনুভৱতীতি.

উপ্পন্নন্তি অৱেচ্চপ্পসাদং নিস্সায উপ্পন্নং. ৱুত্তপ্পকাৰমেৱ ৱেদন্তি ‘‘সোমনস্সং সোমনস্সমযঞাণঞ্চা’’তি এৱং ৱুত্তপ্পকাৰমেৱ. অত্থৱেদন্তি অত্থে হেতুফলে ৱেদং. ধম্মৱেদন্তি ধম্মে হেতুম্হি ৱেদং. তেনাহ ‘‘অৱেচ্চপ্পসাদস্স হেতু’’ন্তিআদি. ইধ ধম্মত্থসদ্দা হেতুফলপৰিযাযাতি ইমমত্থং পাড়িযা এৱ দস্সেতুং ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তমেৱ অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চাতি অত্থো ধম্মোতি চ ৱুত্তং অৱেচ্চপ্পসাদনিমিত্তং যথাৱুত্তং কিলেসপ্পহানঞ্চ. অত্থধম্মানিসংসভূতং ৱেদন্তি যথাৱুত্তঅত্থধম্মানিসংসভূতং সোমনস্সমযঞাণসঙ্খাতং ৱেদঞ্চ. পামোজ্জন্তি তৰুণপীতিং আহ. পচ্চৱেক্খণাকাৰপ্পৱত্তেনাতি এতেন পচ্চৱেক্খণা এৱেত্থ অনৱজ্জসভাৱতায ধম্মোতি ৱুত্তোতি দট্ঠব্বং. পীতি জাযতীতি পৰপ্পচ্চযং বলৱপীতিমাহ. পীণিতমনস্সাতি পস্সদ্ধিআৱহেহি উড়াৰেহি পীতিৱেগেহি তিত্তচিত্তস্স. কাযোতি নামকাযো. ৱূপসন্তদৰথোতি কিলেসপৰিড়াহানং দূৰীভাৱেন সুট্ঠু উপসন্তদৰথো. পচ্চৱেক্খণহেতুকং চিত্তস্স সমাধানং ইধ অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘অপ্পিতং ৱিয অচলং তিট্ঠতী’’তি.

৭৬. কামং ‘‘বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতোম্হি, ধম্মে সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতোম্হী’’তি ইদম্পি তস্সা পচ্চৱেক্খণায পৱত্তিআকাৰপকাসনমেৱ, ইদং পন ৱিসেসতো ৰতনত্তযে উপ্পন্নসোমনস্সাদিপ্পকাসনপদং. ‘‘যথোধি খো পনা’’তি ইদম্পি সৱিসেসং পচ্চৱেক্খণাকাৰপ্পকাসনপদন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘ইদানি যথোধি…পে… পকাসেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. চত্তাৰোপি পন ৱাৰা পচ্চৱেক্খণাকাৰপ্পকাসনৱসেন চেৱ সোমনস্সাদিআনিসংসদস্সনৱসেন চ ৱুত্তাতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং উভযত্থাপি উভযস্স ৱুত্তত্তা. যদিপি অৰিযমগ্গো একচিত্তক্খণিকো ন পুন উপ্পজ্জতি, পটিপক্খস্স পন তেন সুপ্পহীনত্তা তংসমঙ্গী অপৰিহানধম্মো তংসীলাদিভাৱেনেৱ ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘তস্স অনাগামিমগ্গসম্পযুত্তং সীলক্খন্ধং দস্সেতী’’তিআদি. ‘‘এৱংধম্মা তে ভগৱন্তো অহেসু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৭-১৯৮; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৱিয ইধ ধম্ম-সদ্দো সমাধিপৰিযাযোতি আহ ‘‘সমাধিক্খন্ধং পঞ্ঞাক্খন্ধঞ্চ দস্সেতী’’তি. তথা হি সো সম্পযুত্তধম্মে একাৰম্মণে অৱিক্খিপমানে অৱিপ্পকিণ্ণে অৱিসটে কত্ৱা সমং, সম্মা চ আদহন্তো তথা তে ধাৰেতীতি চ ৱত্তব্বতং অৰহতীতি ধম্মোতি চ ৱুচ্চতি. অনেকৰূপানন্তি অনেকপ্পকাৰানং. অন্তৰাযো নাম অপ্পটিলদ্ধস্স ৱা অলব্ভনৱসেন, পটিলদ্ধস্স ৱা পৰিহানৱসেন, তদুভযম্পি ইধ নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘মগ্গস্স ৱা’’তিআদিমাহ. নেৱস্স তং হোতি অন্তৰাযাযাতি তস্স অনাগামিনো পিণ্ডপাতভোজনং নেৱ হোতি অন্তৰাযায উক্কংসগতায পচ্চৱেক্খণায পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনতো. তঞ্চস্সা উক্কংসগমনং হতপটিপক্খত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘মগ্গেন ৱিসুদ্ধচিত্তত্তা’’তি আহ.

এত্থাতি এতস্মিং অন্তৰাযাভাৱে. এতদেৱ ৱিসুদ্ধচিত্তত্তমেৱ কাৰণং. এত্থ চ ‘‘নেৱস্স তং হোতি অন্তৰাযাযা’’তি ইমিনা হেট্ঠা ৱুত্তপ্পহানং অনাগামিমগ্গেনেৱাতি সিদ্ধং হোতি. অনাগামিনো হি সব্বসো কামৰাগো পহীনো হোতি, ৰসতণ্হায অভাৱতো তাদিসপিণ্ডপাতপৰিভোগো অগ্গমগ্গাধিগমে কথঞ্চিপি অন্তৰাযায ন হোতীতি. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱত্থ’’ন্তি ৱদন্তো ভগৱাআদিম্হি অত্তনা উপনীতৱত্থূপমং অনুসন্ধেতি. উদকস্স অচ্ছভাৱো পঙ্কসেৱালপণকাদিমলাভাৱেন পসন্নতায, তব্বিপৰিযাযতো বহলতাতি আহ ‘‘অচ্ছন্তি ৱিপ্পসন্ন’’ন্তি. ৱণ্ণনিভায ৱিগতসংকিলেসতায সমুজ্জলনং পভস্সৰতায ৱত্থস্স, তং পৰিযোদাতন্তি ৱত্তব্বতং লভতীতি আহ ‘‘পৰিযোদাতং পভস্সৰতাযা’’তি. উক্কং বন্ধেয্যাতি অঙ্গাৰকপল্লং যথা দাৰুঘটিকঙ্গাৰাদিকেন ন ভিজ্জতি, এৱং তনুমত্তিকালেপাদিনা বন্ধেয্য. মেঘপটলতো ৱেৰম্ভৱাতধাৰাসঙ্ঘট্টনতো ৱিজ্জুতা ৱিয কেৱলং ৱাতধাৰাসঙ্ঘট্টনজনিতা পভা উক্কাপভা, সা পন যস্মা দ্ৱিন্নং ৱাতধাৰানং ৱেগসম্ভূতসঙ্ঘট্টনহেতুকা, তস্মা কাৰণৱসেন ‘‘ৱাতৱেগো উক্কা’’তি ৱুত্তং.

৭৭. যথানুসন্ধিৱসেনাতিআদিম্হি উট্ঠিতদেসনায অনুৰূপা অনুসন্ধি যথানুসন্ধি, তস্সা ৱসেন. ব্যতিৰেকদস্সনং ৱিয হি সাধেতব্বস্স আদিম্হি উট্ঠিতদেসনায পটিপক্খদস্সনম্পি অনুৰূপদেসনাৱ সম্মদেৱ পতিট্ঠাপনভাৱতো, যথা তং আৱত্তহাৰযোজনাযং ৱিসভাগধম্মাৱত্তন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘যথানুসন্ধিৱসেন দেসনা আগতা’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰেন্তো তপ্পসঙ্গেন ইতৰেপি অনুসন্ধী দস্সেতুং ‘‘তযো হী’’তিআদিমাহ. বহিদ্ধাতি বাহিৰেসু ৱত্থূসু. অসতি পৰিতস্সনাতি তণ্হাদিট্ঠিপৰিতস্সনাভাৱো. ৱিস্সজ্জিতসুত্তৱসেনাতি ‘‘ইধ ভিক্খু একচ্চস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪২) ৱিস্সজ্জিতসুত্তৱসেন. যেন ধম্মেনাতি সীলাদিৱোদানধম্মেসু অক্খন্তিযাদিসংকিলেসধম্মেসু চ যেন যেন ধম্মেন. ছ অভিঞ্ঞা আগতাতি ইমিনা ‘‘অনুৰূপধম্মৱসেন ৱা’’তি ৱুত্তৱিকপ্পং দস্সেতি, সেসেহি ‘‘পটিপক্খৱসেন ৱা’’তি ৱুত্তৱিকপ্পং. অক্খন্তিযা হি ককচূপমোৱাদো (ম. নি. ১.২২২) পটিপক্খো, তথা দিট্ঠিযা ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি এৱং পটিভাগা সুঞ্ঞতাকাৰেন. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ‘‘চিত্তে সংকিলিট্ঠে দুগ্গতি পাটিকঙ্খা’’তি (ম. নি. ১.৭০) হেট্ঠা কিলেসদেসনা আগতা. সব্বোতি অনৱসেসো. সব্বাকাৰেনাতি আদীনৱানিসংসপচ্চৱেক্খণপুগ্গলদোসজাননাদিনা সব্বপ্পকাৰেন.

৭৮. ‘‘মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানাযা’’তিআদিৱচনতো (অ. নি. ৯.১) মেত্তাদযো ব্যাপাদৱিহেসাৰতিৰাগানং পটিপক্খা. যস্মা ‘‘সো অত্থী’’তিআদিনা ভগৱতা অনাগামিনো অগ্গমগ্গাধিগমনং চতুসচ্চকম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেত্ৱা কথিতং, তস্মা তং দস্সেন্তো ‘‘ইদানিস্সা’’তিআদিমাহ.

ব্ৰহ্মৱিহাৰধম্মেতি ব্ৰহ্মৱিহাৰে চেৱ ব্ৰহ্মৱিহাৰসহগতধম্মে চ. তেনাহ ‘‘নামৱসেনা’’তি. ৱৱত্থপেত্ৱাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. নামন্তিপি হি ঈদিসেসু ঠানেসু চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা ৱুচ্চন্তি. ইমিনা নযেনাতি এতেন ভূতনিস্সিতানং সেসুপাদাযধম্মানং সব্বেসম্পি পহাতব্বতণ্হাৱজ্জানং তেভূমকধম্মানং পৰিগ্গহৱিধিং উল্লিঙ্গেতি. সভাৱতো ৱিজ্জমানং তং অত্তপচ্চক্খং কত্ৱা ঞাণেন যাথাৱতো পটিৱিজ্ঝিযমানতং উপাদায ‘‘অত্থি ইদ’’ন্তি যথাৱৱত্থাপিতং নামৰূপং. তেনেৱাহ ‘‘এত্তাৱতানেন দুক্খসচ্চৱৱত্থানং কতং হোতী’’তি. সাৱধাৰণঞ্চেতং ৱচনং, লোকসমঞ্ঞাসিদ্ধং সত্তইত্থিপুৰিসাদি ৱিয, ইতো বাহিৰকপৰিকপ্পিতং পকতিআদি দ্ৰব্যাদি জীৱাদি কাযাদি ৱিয চ ন পৰমত্থতো নত্থি, অত্থেৱাতি ৱুত্তং হোতি. পজানাতীতি পুব্বভাগে তাৱ লক্খণৰসাদিৱসেন চেৱ পটিগ্গহৱিভাগৱসেন চ পকাৰতো জানাতি, অপৰভাগে পন পৰিঞ্ঞাভিসমযৱসেন পটিৱিজ্ঝন্তো জানাতি. একন্তহীনা নাম অকুসলধম্মা সম্পতি আযতিঞ্চ দুক্খমূলত্তা, তত্থাপি ৱিসেসতো তণ্হাতি আহ ‘‘দুক্খস্স সমুদযং পটিৱিজ্ঝন্তো অত্থি হীনন্তি পজানাতী’’তি. অত্তনো পচ্চযেহি পধানভাৱং নীতত্তা পণীতন্তি ইমিনা অত্থেন অৰিযমগ্গোৱ ‘‘পণীত’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পহানুপাযং ৱিচিনন্তো অত্থি পণীতন্তি পজানাতী’’তি. ‘‘উত্তমট্ঠেন চ পণীত’’ন্তি ৱুচ্চমানে নিৰোধসচ্চস্সপি সঙ্গহো সিযা, তস্স পন পদন্তৰেন সঙ্গহিতত্তা ৱুত্তনযেনেৱেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. অপ্পমঞ্ঞামুখেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসস্সেৱ কতত্তা ‘‘ব্ৰহ্মৱিহাৰসঞ্ঞাগতস্সা’’তি ৱুত্তং. ‘‘সব্বস্সপি তেভূমকস্স সঞ্ঞাগতস্সা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱ. ন চেত্থ অসঙ্গহো তস্সাপি সঞ্ঞায আগতভাৱতো. লোকং উত্তৰিত্ৱা সমতিক্কমিত্ৱা নিস্সৰিত্ৱা ৱিসংযুত্তং হুত্ৱা ঠিতত্তা ৱুত্তং ‘‘উত্তৰি নিস্সৰণং নিব্বান’’ন্তি.

চতূহি আকাৰেহীতি ‘‘অত্থি হীন’’ন্তিআদীহি চতূহি পকাৰেহি. অন্ৱযঞাণতায অনুবোধভূতায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায জাননত্থো ধম্মঞাণতায পটিৱেধভূতায মগ্গপঞ্ঞায দস্সনত্থো সভাৱসিদ্ধোতি দস্সেন্তো ‘‘ৱিপস্সনাপঞ্ঞায চত্তাৰি সচ্চানি জাননতো মগ্গপঞ্ঞায পস্সতো’’তি ৱুত্তং. ভযভেৰৱে ৱুত্তনযেনেৱাতি ভযভেৰৱসুত্তৱণ্ণনাযং অত্তনা ৱুত্তঅত্থৱচনত্থপাঠেন ইধ পাঠস্স সদিসত্তা অতিদিসন্তো ‘‘কামাসৱাপি…পে… পজানাতী’’তি আহ. এত্থ চ যস্মা ‘‘কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি…পে… অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতী’’তি ‘‘খীণা জাতী’’তিআদীনি ৱদতা ভগৱতা চতুত্থমগ্গো নিদ্দিট্ঠো, তস্মা যং হেট্ঠা অট্ঠকথাযং ৱুত্তং ‘‘সো চ উপৰি চতুত্থমগ্গস্সেৱ নিদ্দিট্ঠত্তা যুজ্জতী’’তি, তং সুৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং.

তস্স চোদনত্থাযাতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স ভগৱা অত্তনো চোদনত্থায ‘‘পুচ্ছ মং ত্ৱং ব্ৰাহ্মণ যদেত্থ তযা মনসাভিসমীহিত’’ন্তি চোদনায, ওকাসদানত্থাযাতি অধিপ্পাযো. দেসনাসন্নিস্সযো ব্ৰাহ্মণস্স তথাৰূপো এত্থ অজ্ঝাসযোপি নত্থীতি যথাৱুত্তঅনুসন্ধিত্তযৱিনিমুত্তত্তা ‘‘পাটিযেক্কং অনুসন্ধিং আহা’’তি ৱুত্তং. চিত্তগতত্তা অব্ভন্তৰেন. কিলেসৱুট্ঠানসিনানেনাতি কিলেসমলপৱাহনেন ৰাগপৰিড়াহাদিৱূপসমকৰেন চ অট্ঠঙ্গিকঅৰিযমগ্গসলিলসিনানেন.

৭৯. ধম্মসভামণ্ডপং তাৱদেৱ উপগতত্তা বাহুকা নদিতো আগতং ৱিয মঞ্ঞমানো. অৰিযফলমদ্দনচুণ্ণাদযো তেলসিনেহস্স ৱিৱেচনেন. লূখভাৱো লোকং, তং এতিস্সা অত্থীতি লোকাতি সম্মতা. লোক্খসম্মতগ্গহণেন ‘‘তথা সা নদী লোকে পাকটা’’তি এৱং পৱত্তং অত্তনো মিচ্ছাগাহং দীপেতি. তেনাহ ‘‘ৱিসুদ্ধভাৱং দেতীতি এৱং সম্মতা’’তি. পাপপৱাহনেন সম্পৰাযিকাদিসম্পত্তিআৱহতো লোকস্স হিতা লোক্যা. লোক্যাতি সম্মতাতি সব্বং পুৰিমসদিসং. তেনাহ ‘‘সেট্ঠং লোকং গমযতীতি এৱং সম্মতা’’তি. পুঞ্ঞসম্মতাতি পুজ্জভৱফলনিব্বত্তনেন সত্তানং পুননেন ৱিসোধনেন পুঞ্ঞাতি সম্মতা. তদত্থদীপনত্থমেৱাতি তস্সা পুব্বে আগতদেসনায অত্থদীপনত্থমেৱ. ৱুত্তস্সেৱত্থস্স পুন দীপনং কিমত্থিযন্তি আহ ‘‘গাথাৰুচিকান’’ন্তি. চুণ্ণিকৱচনং অসম্ভাৱেন্তা তথা চ ৱুত্তে অত্থমবুজ্ঝনকা পজ্জৱচনং সম্ভাৱেন্তা তথা চ ৱুত্তে বুজ্ঝনকা গাথাৰুচিকা. ৱিসেসত্থদীপনত্থন্তি ৱিসিট্ঠদীপনত্থং, পুৰিমদেসনায অঞ্ঞদীপনত্থন্তি অত্থো.

‘‘গচ্ছতি পন ভৱং গোতমো বাহুকং নদিং সিনাযিতু’’ন্তি (ম. নি. ১.৭৮) হেট্ঠা ৱুত্তত্তা বাহুকন্তি ইদমেৱ এত্থ তদত্থদীপকং. সেসানি অধিকক্কাদিৱচনানি ততো ৱিসিট্ঠস্স অত্থস্স বোধনতো ৱিসেসত্থদীপকানি. কস্মা পনেত্থ ভগৱতা ব্ৰাহ্মণেন অৱুত্তানি অধিকক্কাদীনি গহিতানীতি আহ ‘‘যথেৱ হী’’তিআদি. কক্কন্তি ন্হানপিণ্ডং অধিপ্পেতং, ন্হাযিত্ৱা অধিকং কক্কং এত্থ গণ্হন্তীতি অধিকক্কং. তেনাহ ‘‘ন্হানসম্ভাৰৱসেনা’’তিআদি. মণ্ডলৱাপিসণ্ঠানন্তি ৱট্টপোক্খৰণীসণ্ঠানং. নদিযোতি ৱিসুং নদিযো, ন অধিকক্কাদীনি ৱিয তিত্থমত্তং.

তীহি পদেহীতি সুন্দৰিকাপযাগবাহুকাপদেহি. চত্তাৰীতি অধিকক্কাদীনি চত্তাৰি. ৱুত্তানেৱ হোন্তীতি লোকসম্মতালক্খণেন একলক্খণতা ব্ৰাহ্মণস্স অধিপ্পাযেন, পৰমত্থতো পন পাপপৱাহলক্খণেন একলক্খণত্তা. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. কিঞ্চি পাপসুদ্ধিং ন কৰোন্তিযেৱ. ন হি নং সোধযেতি নং পুগ্গলং ন সোধযে. ৱেৰকিব্বিসভাৱং অপ্পত্তা নাম কম্মপথভাৱং অপ্পত্তা. তেনাহ ‘‘খুদ্দকেহী’’তি.

পটিহনন্তোতি অযুত্তভাৱদস্সনেন তং দিট্ঠিং পটিবাহন্তো. তত্থাযং পটিবাহনৱিধি যথা যং কিঞ্চি উদকোৰোহনং ন পাপপৱাহনং, এৱং যো কোচি নক্খত্তযোগো পাপহেতূনং পটিপক্খাভাৱতো. যঞ্হি ৱিনাসেতি, সো তস্স পটিপক্খো. যথা আলোকো অন্ধকাৰস্স ৱিজ্জা চ অৱিজ্জায, ন এৱং উদকোৰোহনং নক্খত্তযোগো ৱা পাপহেতূনং লোভাদীনং পটিপক্খো, তস্মা নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং ‘‘ন উদকোৰোহনাদি পাপপৱাহন’’ন্তি. নিচ্চং ফগ্গুনীনক্খত্তন্তি সুদ্ধসীলাদিকস্স সব্বকালং মঙ্গলদিৱসো এৱাতি অধিপ্পাযো. ইতৰোতি সীলাদিৱসেন অসুদ্ধো. নিচ্চমেৱ উপোসথো অৰিযুপোসথেন উপৱুত্থভাৱতো. সুদ্ধস্সাতি পৰিসুদ্ধমনোসমাচাৰস্স. সুচিকম্মস্সাতি পৰিসুদ্ধকাযৱচীসমাচাৰস্স. তেনাহ ‘‘নিক্কিলেসতাযা’’তিআদি. কুসলূপসঞ্হিতন্তি অনৱজ্জভাৱূপগতং. ৱতসমাদানন্তি ধুতধম্মসমাদানাদি সম্পন্নমেৱ হোতি, নাস্স ৱিপত্তি অত্থীতি অত্থো. মম সাসনেযেৱ সিনাহি, যদি অচ্চন্তমেৱ সুদ্ধিং ইচ্ছসীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘সচে’’তিআদি. খেমতন্তি খেমভাৱং. যথা সব্বভূতানি তপৱসেন খেমপ্পত্তানি অভযপ্পত্তানি হোন্তি, এৱং কৰোহীতি তং হেট্ঠা দস্সিতং মেত্তাদিভাৱনং ব্ৰাহ্মণস্স সঙ্খেপেন উপদিসন্তেনস্স একচ্চসমাধিসম্পদা তদৱিনাভাৱিনী পঞ্ঞাসম্পদা চ দস্সিতাতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘মনোদ্ৱাৰসুদ্ধি দস্সিতা’’তি.

তস্স পন সম্পদাদ্ৱযস্স নিস্সযভূতং সীলসম্পদং দস্সেতুং ‘‘সচে মুসা ন ভণসী’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থ চ যথা ‘‘সচে মুসা ন ভণসী’’তিআদিনা মুসাৱাদ-পাণাতিপাত-অদিন্নাদান-পটিৱিৰতিৱচনেন অৱসেসকাযৱচীদুচ্চৰিতৱিৰতীপি ৱুত্তা এৱ হোতি লক্খণহাৰনযেন, এৱং ‘‘সদ্দহানো অমচ্ছৰী’’তি সদ্ধাদিধনসম্পদানিযোজনেনেৱ অৱসেসঅৰিযধনসম্পদানিযোজনম্পি সিদ্ধমেৱ হোতীতি সদ্ধাদযো ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযধম্মা ব্ৰাহ্মণস্স পকাসিতা এৱাতি ৱেদিতব্বা. তেনেৱাহ ‘‘ইমায এৱ পটিপত্তিযা কিলেসসুদ্ধী’’তি. গযা সম্মততৰা বাহুকাদীহিপীতি অধিপ্পাযো.

৮০. একোতি অসহাযো, এসা পনস্স অসহাযতা একীভাৱেনাতি. ন হিস্স তাৱ তণ্হাদুতিযতা ৱিগতা. তেনেৱাহ ‘‘ন চিৰস্সেৱা’’তিআদি. একগ্গহণেনেৱ কাযেন ৱূপকট্ঠতা ৱুত্তাতি আহ ‘‘ৱুপকট্ঠো চিত্তৱিৱেকেনা’’তি. তেন ‘‘দিৱা চঙ্কমেন নিসজ্জাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৪২৩; ৩.৭৫; ৱিভ. ৫১৯; মহানি. ১৬১) আগতং জাগৰিযানুযোগমাহ. তথাভূতস্স চস্স একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তে তযো ভৱে পস্সতো যথা পমাদস্স লেসোপি নাহোসি, এৱং কম্মট্ঠানং ব্ৰূহেন্তো সম্মদেৱ পদহতি. কত্থচি সঙ্খাৰগতে অনপেক্খচিত্তো নিব্বানাধিমুত্তো এৱ ৱিহাসীতি দস্সেতুং ‘‘অপ্পমত্তো’’তিআদি ৱুত্তং. খীণা জাতীতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ৱত্থসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.