৫. অনঙ্গণসুত্তৱণ্ণনা
৫৭. আযস্মা সাৰিপুত্তোতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, এৱমাদিকন্তি অত্থো. তেন ‘‘ভিক্খূ আমন্তেসী’’তিআদিকং সব্বং সুত্তং সঙ্গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘অনঙ্গণসুত্ত’’ন্তি. তস্স কো নিক্খেপো? অত্তজ্ঝাসযো. পৰেহি অনজ্ঝিট্ঠোযেৱ হি মহাথেৰো ইমং দেসনং আৰভি. কেচি পনাহু ‘‘একচ্চে ভিক্খূ সংকিলিট্ঠচিত্তে দিস্ৱা তেসং চিত্তসংকিলেসপ্পহানায চেৱ একচ্চানং আযতিং অনুপ্পাদনায চ অযং দেসনা আৰদ্ধা’’তি. এৱং সব্বসুত্তেসূতি যথা এত্থ অনঙ্গণসুত্তে, এৱং ইতো পৰেসূতি সব্বেসুপি সুত্তেসু অনুত্তানঅপুব্বপদৱণ্ণনা এৱ কৰীযতি. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. গণনপৰিচ্ছেদোতি গণনেন পৰিচ্ছিন্দনং. ইদঞ্হি অপ্পৰজক্খমহাৰজক্খতাৱসেন দুৱিধে সত্তে পচ্চেকং অত্থঞ্ঞুতানত্থঞ্ঞুতাৱসেন দ্ৱিধা কত্ৱা ‘‘চত্তাৰো’’তি অনৱসেসপৰিযাদানং. ৱজ্জীপুত্তকাদযো ৱিয পুগ্গলৱাদীতি ন গহেতব্বং লোকসমঞ্ঞানুসাৰেন অত্থং পটিৱিজ্ঝিতুং সমত্থানং ৱসেন দেসনায আৰদ্ধত্তা, অযঞ্চ দেসনানযো সত্থু নিস্সায এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘অযঞ্হী’’তিআদিমাহ.
সম্মুতিপৰমত্থদেসনাকথাৱণ্ণনা
তত্থ (অ. নি. টী. ১.১.১৭০) সম্মুতিযা দেসনা সম্মুতিদেসনা, পৰমত্থস্স দেসনা পৰমত্থদেসনা. তত্থাতি সম্মুতিপৰমত্থদেসনাসু, ন সম্মুতিপৰমত্থেসু. তেনাহ ‘‘এৱৰূপা সম্মুতিদেসনা, এৱৰূপা পৰমত্থদেসনা’’তি. তত্ৰিদং সম্মুতিপৰমত্থানং লক্খণং – যস্মিং ভিন্নে, বুদ্ধিযা অৱযৱৱিনিব্ভোগে ৱা কতে ন তংসমঞ্ঞা, সা ঘটপটাদিপ্পভেদা সম্মুতি, তব্বিপৰিযাযতো পৰমত্থো. ন হি কক্খড়ফুসনাদিসভাৱে অযং নযো লব্ভতি, তত্থ ৰূপাদিধম্মং সমূহসন্তানৱসেন পৱত্তমানং উপাদায পুগ্গলৱোহাৰোতি আহ ‘‘পুগ্গলোতি সম্মুতিদেসনা’’তি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. উপ্পাদৱযৱন্তো সভাৱধম্মা ন নিচ্চাতি আহ ‘‘অনিচ্চন্তি পৰমত্থদেসনা’’তি. এস নযো সেসপদেসুপি. ননু খন্ধদেসনাপি সম্মুতিদেসনাৱ. খন্ধট্ঠো হি ৰাসট্ঠো, কোট্ঠাসট্ঠো ৱাতি? সচ্চমেতং, অযং পন খন্ধসমঞ্ঞা ফস্সাদীসু তজ্জাপঞ্ঞত্তি ৱিয পৰমত্থসন্নিস্সযা তস্স আসন্নতৰা, পুগ্গলসমঞ্ঞাদযো ৱিয ন দূৰেতি পৰমত্থসঙ্গহতা ৱুত্তা, খন্ধসীসেন ৱা তদুপাদানা সভাৱধম্মা এৱ গহিতা. ননু চ সভাৱধম্মা সব্বেপি সম্মুতিমুখেনেৱ দেসনং আৰোহন্তি, ন সমুখেনাতি সব্বাপি দেসনা সম্মুতিদেসনাৱ সিযাতি? নযিদমেৱং দেসেতব্বধম্মৱিভাগেন দেসনাৱিভাগস্স অধিপ্পেতত্তা, ন চ সদ্দো কেনচি পৱত্তিনিমিত্তেন ৱিনা অত্থং পকাসেতীতি.
সম্মুতিৱসেন দেসনং সুত্ৱাতি ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপানুযোগমনুযুত্তো’’তিআদিনা (ম. নি. ২.৪১৩; পু. প. ১০.২৫ মাতিকা) সম্মুতিমুখেন পৱত্তিতং দেসনং সুতমযঞাণুপ্পাদনৱসেন সুত্ৱা. অত্থং পটিৱিজ্ঝিত্ৱাতি তদনুসাৰেন চতুসচ্চসঙ্খাতং অত্থং সহ ৱিপস্সনায মগ্গেন পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. মোহং পহাযাতি তদেকট্ঠেহি কিলেসেহি সদ্ধিং অনৱসেসং মোহং পজহিত্ৱা. ৱিসেসন্তি নিব্বানসঙ্খাতং অৰহত্তসঙ্খাতঞ্চ ৱিসেসং. তেসন্তি তাদিসানং ৱিনেয্যানং. পৰমত্থৱসেনাতি ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.৪৭২-৪৭৪) পৰমত্থধম্মৱসেন. সেসং অনন্তৰনযে ৱুত্তসদিসমেৱ. তত্থাতি তস্সং সম্মুতিৱসেন পৰমত্থৱসেন চ দেসনাযং. দেসভাসাকুসলোতি নানাদেসভাসাসু কুসলো. তিণ্ণং ৱেদানন্তি নিদস্সনমত্তং, তিণ্ণং ৱেদানং সিপ্পগন্থানম্পীতি অধিপ্পাযো সিপ্পুগ্গহণঞ্হি পৰতো ৱক্খতি. সিপ্পানি ৱা ৱেদন্তোগধে কত্ৱা ‘‘তিণ্ণং ৱেদান’’ন্তি ৱুত্তং. কথেতব্বভাৱেন ঠিতানি, ন কত্থচি সন্নিহিতভাৱেনাতি ৱেদানম্পি কথেতব্বভাৱেনেৱ অৱট্ঠানং দীপেন্তো ‘‘গুয্হা তযী নিহিতা গয্হতী’’তি মিচ্ছাৱাদং পটিক্খিপতি. নানাৱিধা দেসভাসা এতেসন্তি নানাদেসভাসা.
পৰমো উত্তমো অত্থো পৰমত্থো, ধম্মানং যথাভূতসভাৱো. লোকসঙ্কেতমত্তসিদ্ধা সম্মুতি. যদি এৱং কথং সম্মুতিকথায সচ্চতাতিআহ ‘‘লোকসম্মুতিকাৰণা’’তি, লোকসমঞ্ঞং নিস্সায পৱত্তনতো. লোকসমঞ্ঞায হি অভিনিৱেসেন ৱিনা ঞাপনা একচ্চস্স সুতস্স সাৱনা ৱিয ন মুসা অনতিধাৱিতব্বতো তস্সা. তেনাহ ভগৱা ‘‘জনপদনিৰুত্তিং নাভিনিৱেসেয্য, সমঞ্ঞং নাতিধাৱেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩৩২). ধম্মানন্তি সভাৱধম্মানং. ভূতকাৰণাতি যথাভূতসভাৱং নিস্সায পৱত্তনতো. সম্মুতিং ৱোহৰন্তস্সাতি ‘‘পুগ্গলো সত্তো’’তিআদিনা লোকসমঞ্ঞং কথেন্তস্স.
হিৰোত্তপ্পদীপনত্থন্তি লোকপালনকিচ্চে হিৰোত্তপ্পধম্মে কিচ্চতো পকাসেতুং. তেসঞ্হি কিচ্চং সত্তসন্তানেযেৱ পাকটং হোতীতি পুগ্গলাধিট্ঠানায কথায তং ৱত্তব্বং. এস নযো সেসেসুপি. যস্মিঞ্হি চিত্তুপ্পাদে কম্মং উপ্পন্নং, তংসন্তানে এৱ তস্স ফলস্স উপ্পত্তি কম্মস্সকতা. এৱঞ্হি কতৱিঞ্ঞাণনাসো অকতাগমো ৱা নত্থীতি সা পুগ্গলাধিট্ঠানায এৱ কথায দীপেতব্বা. তেহি সত্তেহি কাতব্বা পুঞ্ঞাদিকিৰিযা পচ্চত্তপুৰিসকাৰোপি সন্তানৱসেন নিপ্ফাদেতব্বতো পুগ্গলাধিট্ঠানায এৱ কথায দীপেতব্বো.
আনন্তৰিযদীপনত্থন্তি চুতিঅনন্তৰং ফলং অনন্তৰং নাম, তস্মিং অনন্তৰে নিযুত্তানি, তন্নিব্বত্তনেন অনন্তৰকৰণসীলানি, অনন্তৰপযোজনানি ৱাতি আনন্তৰিযানি, মাতুঘাতাদীনি, তেসং দীপনত্থং. তানিপি হি সন্তানৱসেন নিপ্ফাদেতব্বতো ‘‘মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেতী’’তিআদিনা (পট্ঠা. ১.১.৪২৩) পুগ্গলাধিট্ঠানায এৱ কথায দীপেতব্বানি, তথা ‘‘সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৫৫৬; ৩.৩০৮; ম. নি. ১.৭৭; ২.৩০৯; ৩.২৩০; ৱিভ. ৬৪২, ৬৪৩) ‘‘সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি একম্পি জাতি’’ন্তিআদিনা (দী. নি. ১.২৪৪, ২৪৫; ম. নি. ১.১৪৮, ৩৮৪, ৪৩১; পাৰা. ১২) ‘‘অত্থি দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩৮১) চ পৱত্তা ব্ৰহ্মৱিহাৰপুব্বেনিৱাসদক্খিণাৱিসুদ্ধিকথা পুগ্গলাধিট্ঠানায এৱ কথায দীপেতব্বা সত্তসন্তানৱিসযত্তা. ‘‘অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা (সং. নি. ১.২৪৯), ন সমযৱিমুত্তো পুগ্গলো’’তিআদিনা (পু. প. ১) চ পৰমত্থং কথেন্তোপি লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থং পুগ্গলকথং কথেসি. এতেন ৱুত্তাৱসেসায কথায পুগ্গলাধিট্ঠানভাৱে পযোজনং সামঞ্ঞৱসেন সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. কামঞ্চেতং সব্বং অপৰিঞ্ঞাতৱত্থুকানং ৱসেন ৱুত্তং, পৰিঞ্ঞাতৱত্থুকানম্পি পন এৱং দেসনা সুখাৱহা হোতি.
মহাজনোতি লোকিযমহাজনো. ন জানাতি ঘনৱিনিব্ভোগাভাৱেন ধম্মকিচ্চস্স অসল্লক্খণেন. তত্থ ‘‘কিং নামেতং, কথং নামেত’’ন্তি সংসযপক্খন্দতায সম্মোহং আপজ্জতি. ৱিৰুদ্ধাভিনিৱেসিতায পটিসত্তু হোতি. জানাতি চিৰপৰিচিতত্থা ৱোহাৰকথায. ততো এৱ ন সম্মোহমাপজ্জতি, ন পটিসত্তু হোতি.
নপ্পজহন্তি ৱোহাৰমুখেন পৰমত্থস্স দীপনতো. সমঞ্ঞাগহণৱসেন লোকেন ঞাযতি সমঞ্ঞাযতি ৱোহৰীযতীতি লোকসমঞ্ঞা, তায লোকসমঞ্ঞায. তস্স তস্স অত্থস্স ৱিভাৱনে লোকেন নিচ্ছিতং, নিযতং ৱা ৱুচ্চতি ৱোহৰীযতীতি লোকনিৰুত্তি, তস্সং লোকনিৰুত্তিযং. তথা লোকেন অভিলপীযতীতি লোকসমঞ্ঞতায লোকাভিলাপো, তস্মিং লোকাভিলাপে ঠিতাযেৱ অপ্পহানতো. পুগ্গলৱাদিনো ৱিয পৰমত্থৱসেন অগ্গহেত্ৱা.
সন্তোতি এত্থ সন্তসদ্দো ‘‘দীঘং সন্তস্স যোজন’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ৭০) কিলন্তভাৱে আগতো, ‘‘অযঞ্চ ৱিতক্কো অযঞ্চ ৱিচাৰো সন্তা হোন্তি সমিতা’’তিআদীসু (ৱিভ. ৫৭৬) নিৰুদ্ধভাৱে আগতো, ‘‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীৰো দুদ্দসো দুৰনুবোধো সন্তো পণীতো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ২.১৭২; মহাৱ. ৭) সন্তঞাণগোচৰতায, ‘‘উপসন্তস্স সদা সতিমতো’’তিআদীসু (উদা. ২৭) কিলেসৱূপসমে, ‘‘সন্তো হৱে সব্ভি পৱেদযন্তী’’তিআদীসু (ধ. প. ১৫) সাধূসু, ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, মহাচোৰা সন্তো সংৱিজ্জমানা’’তিআদীসু (পাৰা. ১৯৫) অত্থিভাৱে, ইধাপি অত্থিভাৱেযেৱ. সো চ পুগ্গলসম্বন্ধেন ৱুত্তত্তা লোকসমঞ্ঞাৱসেনাতি দস্সেন্তো ‘‘লোকসঙ্কেতৱসেন অত্থী’’তি আহ. অত্থীতি চেতং নিপাতপদং দট্ঠব্বং ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৩-৩৭৪; ম. নি. ১.১১০; ৩.১৫৪; অ. নি. ৬.২৯; ১০.৬০) ৱিয. সংৱিজ্জমানাতি পদস্স অত্থং দস্সেন্তো ‘‘উপলব্ভমানা’’তি আহ. যঞ্হি সংৱিজ্জতি, তং উপলব্ভতীতি. অঙ্গন্তি এতেহি তংসমঙ্গিপুগ্গলা নিহীনভাৱং গচ্ছন্তীতি অঙ্গণানি, ৰাগাদযো. অঞ্জতি মক্খেতীতি অঙ্গণং, মলাদি. অঞ্জেতি তত্থ ঠিতং অহুন্দৰতায অভিব্যঞ্জেতীতি অঙ্গণং, ৱিৱটো ভূমিপদেসো. দোসাদীনং পৱত্তিআকাৰৱিসেসতায নানপ্পকাৰা বহুলপ্পৱত্তিযা তিব্বকিলেসা. পাপকানন্তি লামকানং. অকুসলানন্তি অকোসল্লসম্ভূতানং. ইচ্ছাৱচৰানন্তি ইচ্ছাৱসেন পৱত্তানং. সহ অঙ্গণেনাতি অঙ্গণন্তি লদ্ধনামেন যথাৱুত্তকিলেসেন সহ ৱত্ততি.
অত্থীতিপি ন জানাতি তাদিসস্স যোনিসোমনসিকাৰস্স অভাৱা. যেসং কিলেসানং অত্থিতা, তেসং সপ্পটিভযতা ৱিসেসতো জানিতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘ইমে কিলেসা নামা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কক্খড়াতি ফৰুসা. ৱাড়াতি কুৰুৰা. ন গহিতব্বাতি ন উপ্পাদেতব্বা. যাথাৱসৰসতোতি যথাভূতসভাৱতো. এৱঞ্চাতি ‘‘ইমে কিলেসা নামা’’তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন. যেন ৱা তেন ৱাতি নৱকম্মেসু ৱা পৰিযত্তিধুতঙ্গাদীসু ৱা যেন ৱা তেন ৱা. তত্ৰাতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. তং পন নিদ্ধাৰণং সঙ্গণানঙ্গণসমুদাযতোতি দস্সেন্তো ‘‘চতূসু পুগ্গলেসূ’’তি ৱত্ৱা পুন তদেকদেসতো দস্সেন্তো ‘‘তেসু ৱা দ্ৱীসু সাঙ্গণেসূ’’তি আহ. তঞ্হি দ্ৱযং পঠমং হীনসেট্ঠভাৱেন নিদ্ধাৰীযতি পঠমং উদ্দিট্ঠত্তা. নিদ্ধাৰণঞ্হি ক্ৱচি কুতোচি কেনচি হোতীতি.
৫৮. কিঞ্চাপি অঞ্ঞত্থ ‘‘জনকো হেতু, পৰিগ্গাহতো পচ্চযো, অসাধাৰণো হেতু, সাধাৰণো পচ্চযো, সভাগো হেতু, অসভাগো পচ্চযো, পুব্বকালিকো হেতু, সহপ্পৱত্তো পচ্চযো’’তিআদিনা হেতুপচ্চযা ৱিভজ্জ ৱুচ্চন্তি, ইধ পন ‘‘চত্তাৰো খো, ভিক্খৱে, মহাভূতা হেতূ, চত্তাৰো মহাভূতা পচ্চযা ৰূপক্খন্ধস্স পঞ্ঞাপনাযা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৮৫) ৱিয হেতুপচ্চযসদ্দা সমানত্থাতি দস্সেতুং ‘‘উভযেনপি কাৰণমেৱ পুচ্ছতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ উভযেনাতি হেতুপচ্চযৱচনদ্ৱযেন. পুচ্ছতি আযস্মা মহামোগ্গল্লানো দেসনং ৱড্ঢেতুকামো. কিঞ্চাপীতি অনুজাননসম্ভাৱনত্থে নিপাতো. কিং অনুজানাতি? সমানেপি দ্ৱিন্নং সাঙ্গণভাৱে তস্সা পজাননাপ্পজাননহেতুকতং তেসং সেট্ঠহীনতং. কিং সম্ভাৱেতি? থেৰস্স ৱিচিত্তপটিভানতায নানাহেতূপমাহি অলঙ্কত্ৱা যথাপুচ্ছিতস্স অত্থস্স পাকটকৰণং. তেনাহ ‘‘নপ্পজানাতী’’তিআদি. হেতু চেৱ পচ্চযো চ সেট্ঠহীনভাৱে. তথাঅক্খাতব্বতাপি হি তেসং তন্নিমিত্তা এৱাতি.
৫৯. তন্তি তেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং হীনসেট্ঠতায কাৰণং. ওপম্মেহি পাকটতৰং কত্ৱা দস্সেতুং. এতন্তি সুত্তে অনন্তৰং ৱুচ্চমানং ৱীৰিযাৰম্ভাভাৱেন অঙ্গণস্স অপ্পহানং. তেনাহ ‘‘ন ছন্দং…পে… সন্ধাযাহা’’তি. কত্তুকম্যতাছন্ধন্তি কত্তুকম্যতাসঙ্খাতং অঙ্গণস্স পহাতুকম্যতাৱসেন উপ্পজ্জনককুসলধম্মচ্ছন্দং. ন জনেস্সতীতি ন উপ্পাদেস্সতি. কুসলো ৱাযামো নাম ছন্দতো বলৱাতি আহ ‘‘ততো বলৱতৰং ৱাযামং ন কৰিস্সতী’’তি, ছন্দম্পি অনুপ্পাদেন্তো কথং তজ্জং ৱাযামং কৰিস্সতীতি অধিপ্পাযো. থামগতৱীৰিযং উস্সোড়্হীভাৱপ্পত্তং দড়্হং ৱীৰিযং. সাঙ্গণগ্গহণেনেৱ অঙ্গণানং কিলেসৱত্থুতায চিত্তস্স সংকিলিট্ঠতায সদ্ধায পুন সংকিলিট্ঠগ্গহণং সৱিসেসং কিলিট্ঠভাৱৱিভাৱনন্তি আহ ‘‘সুট্ঠুতৰং কিলিট্ঠচিত্তো’’তি. মলিনচিত্তোতিআদীসুপি ‘‘তেহিযেৱা’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. উক্খলিপুচ্ছনচোড়কস্স ৱিয ৱসাপীতপিলোতিকা ৱিয চ দুম্মোচনীযভাৱেন মলগ্গহণং মলীনতা, পীড়নং হিংসনং অৱিপ্ফাৰিকতাকৰণং ৱিবাধনং দৰথপৰিড়াহুপ্পাদনেন পৰিদহনং উপতাপনং, কালন্তি কালনং, যথাগহিতস্স অত্তভাৱস্স খেপনং আযুক্খযন্তি অত্থো. কৰিস্সতীতি পৱত্তেস্সতি, পাপুণিস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. তথাভূতো চ পাণং চজিস্সতি নামাতি আহ ‘‘মৰিস্সতী’’তি.
সেয্যথাপীতি উপমানিদস্সনে নিপাতো. তদত্থং দস্সেন্তো ‘‘যথা নামা’’তি আহ. পংসুআদিনাতি আদি-সদ্দেন জল্লাদীনং সঙ্গহো, ঘংসনাদীহীতি আদি-সদ্দেন ছাৰিকাপৰিমজ্জনাদীনং সঙ্গহোতি. ‘‘অভিৰূপায কঞ্ঞা দাতব্বা’’তিআদীসু ৱিয অন্তৰেনপি অতিসযত্থবোধকসদ্দেন অতিসযত্থো ঞাযতীতি আহ ‘‘মলগ্গহিততৰাতি ৱুত্তং হোতী’’তি. পটিপুচ্ছাৱচনন্তি অনুমতিপুচ্ছাৱিসেসো. এৱং কৰিযমানাতি অপৰিভোগ-অপৰিযোদপনৰজোপথনিক্খিপনেহি কিলিট্ঠভাৱং আপাদিযমানা. ওপম্মং সম্পটিপাদেন্তোতি যথূপনীতং উপমং উপমেয্যত্থেন সমং কত্ৱা পটিপাদেন্তো, সংসন্দেন্তোতি অত্থো. সাঙ্গণো পুগ্গলোতি সাঙ্গণো তস্মিং অত্তভাৱে অসুজ্ঝনকপুগ্গলো. আপণাদিতো কুলঘৰং আনীতস্স মলগ্গহিতকংসভাজনস্স তত্থ লদ্ধব্বায ৱিসুদ্ধিযা অলাভতো যথা অনুক্কমেন সংকিলিট্ঠতৰভাৱো, এৱং ঘৰতো নিক্খন্তস্স পুগ্গলস্স পব্বজ্জায লদ্ধব্বায ৱিসুদ্ধিযা অলাভতো অনুক্কমেন সংকিলিট্ঠতৰভাৱোতি দস্সেন্তো ‘‘সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা’’তিআদিমাহ. সংকিলিট্ঠতৰভাৱো চ নাম পব্বজিতস্স আজীৱৱিপত্তিৱসেন ৱা সিযা আচাৰদিট্ঠিসীলৱিপত্তীসু অঞ্ঞতৰৱসেন ৱাতি তং সব্বং সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘তস্স পুগ্গলস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. পাচিত্তিযৱীতিক্কমনগ্গহণেন হি একচ্চদিট্ঠিৱিপত্তিযাপি সঙ্গহো হোতীতি. এত্থ ঠিতস্সাতি এতিস্সং আজীৱৱিপত্তিযং ঠিতস্স. ইমিনা নযেন সেসেসুপি যথাৰহং ৱত্তব্বং. সব্বপৰিসসাধাৰণা মহাথেৰস্স দেসনা, তস্মা গহপতিৱসেনপি যোজেতব্বং. তত্থ উক্কংসগতসংকিলিট্ঠতৰভাৱং দস্সেন্তো ‘‘মাতুঘাতাদিআনন্তৰিযকৰণ’’ন্তি আহ. অৱিসোধেত্ৱাতি যথা অত্তনো সীলে ৱা দিট্ঠিযা ৱা ৱিসুদ্ধি হোতি, এৱং কিলেসমলিনচিত্তসন্তানং অৱিসোধেত্ৱা.
ভব্বপুগ্গলোতি উপনিস্সযাদিসম্পত্তিযা তস্মিং অত্তভাৱে ৱিসুদ্ধপুগ্গলো. আদিং কত্ৱাতি ইমিনা ধোৱনঘংসনাদীহি পৰিযোদপনং আদিমন্তং কত্ৱা ৱদতি. সুদ্ধট্ঠানং যত্থ ৱা ন ৰজেন ওকিৰীযতি. দণ্ডকম্মং কত্ৱাতি ‘‘এত্তকা উদকা, ৱালুকা ৱা আনেতব্বা’’তি দণ্ডকম্মং কত্ৱা. এত্থ ঠিতস্সাতি পৰিসুদ্ধে সীলে ঠিতস্স. সম্মাৱত্তপটিপত্তিসীলেহি সীলৱিসুদ্ধি দস্সিতা. ৱত্তপটিপত্তিযাপি হি অঙ্গণানং ৱিক্খম্ভনং সিযা. তথা হিস্সা সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা পৰিসুদ্ধপৰিযোদাতভাৱো উপমাভাৱেন ৱুত্তো. পন্তসেনাসনৱাসো কিলেসৱিক্খম্ভনং কিলেসানং তদঙ্গনিৱাৰণং. সোতাপত্তিফলাধিগমো…পে… অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযাতি সত্তসুপি ঠানেসু ‘‘পৰিসুদ্ধপৰিযোদাতভাৱো ৱিযা’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. পব্বজিতস্স হি ৱিসুদ্ধি নাম হেট্ঠিমন্তেন সীলৱিসুদ্ধিযা ৱা সিযা কম্মট্ঠানানুযোগৱসেন ৱিৱেকৱাসেন ঝানস্সাধিগমেন ৱা ৱিপস্সনাভাৱনায ৱা সামঞ্ঞফলাধিগমেন ৱাতি.
ৰাগট্ঠানিযন্তি ৰাগুপ্পত্তিহেতুভূতং. ৱিসভাগাৰম্মণং সন্ধায ৱদতি ‘‘ইট্ঠাৰম্মণ’’ন্তি. তস্মিন্তি ইট্ঠাৰম্মণে. ৱিপন্নস্সতীতি মুট্ঠস্সতি. তং নিমিত্তন্তি সুভনিমিত্তং. আৱজ্জিস্সতীতি অযোনিসো আৱজ্জিস্সতি. সযমেৱ অঞ্ঞেন অৱোমিস্সো. কুসলৱাৰপচ্ছিন্দনমেৱ চেত্থ অনুদ্ধংসনং দট্ঠব্বং. সেসন্তি ‘‘সাঙ্গণো সংকিলিট্ঠচিত্তো’’তিআদি. ৱুত্তনযানুসাৰেনাতি পঠমৱাৰে ৱুত্তনযানুসাৰেন. সব্বন্তি মাতুঘাতাদিআনন্তৰিযকৰণপৰিযোসানং সব্বং উপমাসংসন্দনৱচনং.
অতিৱিৰহাভাৱতোতি সতিসম্মোসাভাৱতো, উপট্ঠিতস্সতি ভাৱতোতি অত্থো. সেসন্তি ‘‘সো অৰাগো’’তিআদি. ‘‘ধোৱনঘংসনসণ্হছাৰিকাপৰিমজ্জনাদীহী’’তিআদিনা দুতিযৱাৰানুসাৰেন. ‘‘কো নু খো’’তিআদি পুচ্ছাৱসেন আগতং, ইদং নিগমনৱসেনাতি অযমেৱ ৱিসেসো.
৬০. অঙ্গণন্তি তত্থ তত্থ নামতো এৱ ৱিভাৱিতং, ন পন সভাৱতো, পভেদতো ৱাতি সভাৱাদিতো ৱিভাৱনং সন্ধাযাহ ‘‘নানপ্পকাৰতো পাকটং কাৰাপেতুকামেনা’’তি. ইচ্ছায অৱচৰানন্তি ইচ্ছাৱসেন অৱচৰণানং. ওতিণ্ণানন্তি চিত্তসন্তানং অনুপৱিট্ঠানং. তে পন তত্থ পচ্চযৱসেন নিব্বত্তত্তা পৱত্তা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘পৱত্তান’’ন্তি. নানপ্পকাৰানন্তি ৱিসযভেদেন পৱত্তিআকাৰভেদেন চ নানাৱিধানং. যেনকাৰণেন. ন কেৱলং লাভত্থিকতা এৱ, অথ খো পুঞ্ঞৱন্ততা সক্কতগৰুকতা চ এত্থ কাৰণভাৱেন গহেতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘পকতিযাপি চা’’তিআদিমাহ. তেন লাভত্থিকোপি ন যো কোচি এৱং চিত্তং উপ্পাদেতি পুঞ্ঞৱা সম্ভাৱনীযোতি দস্সেতি. থেৰা অৱজ্জপটিচ্ছাদনভযেন মজ্ঝিমানং আৰোচেন্তি, তথা মজ্ঝিমা নৱকানং, নৱকা পন অত্তনো নৱকভাৱেন ৱিঘাসাদাদীনং আৰোচেন্তি ‘‘পস্সথ তুম্হাকং থেৰস্স কম্ম’’ন্তি. ৱিঘাসাদাদযো নাম ‘‘ঈদিসস্স সন্তিকে ওৱাদত্থং তুম্হে আগতা’’তি ভিক্খুনীনং আৰোচেন্তি. ন চ মং ভিক্খূ জানেয্যুন্তি ন চ ৱত মং ভিক্খূ জানেয্যুং, অহো ৱত মং ভিক্খূ ন জানেয্যুন্তি যোজনা. ঠানং খো পনেতন্তি এত্থ খো-সদ্দো অৱধাৰণত্থো, পন-সদ্দো ৱচনালঙ্কাৰোতি আহ ‘‘অত্থিযেৱা’’তি. পুব্বে ইচ্ছুপ্পাদৱাৰৱণ্ণনায ৱুত্তনযেন. ইতি-সদ্দো ইধ আসন্নকাৰণত্থোতি তং দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা কাৰণেনা’’তি আহ. ইদঞ্চ কোপঅপ্পচ্চযানমেৱ গহণং. তাদিসানন্তি কোপঅপ্পচ্চযাধিভূতানন্তি অধিপ্পাযো.
অনুৰহোতি অনুৰূপে ৰহসি. এৱমেৱ হি অত্থং দস্সেতুং ‘‘ৱিহাৰপচ্চন্তে’’তিআদি ৱুত্তং. পুৰিমসদিসমেৱাতি ‘‘লাভত্থিকো হী’’তিআদিনা ৱুত্তেন পুৰিমেন যোজনানযেন সদিসমেৱ.
চোদনায পটিপুগ্গলভাৱো, চোদনা চ আপত্তিযাতি চুদিতকেন চোদকস্স সমানভাৱো আপত্তিআপন্নতাযাতি আহ ‘‘সমানোতি সাপত্তিকো’’তি. সপ্পটিপুগ্গলেনেৱস্স চোদনিচ্ছায কাৰণং ৱিভাৱেতুং ‘‘অয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ন চাযং সাপত্তিকতায এৱ সমানতং ইচ্ছতি, অথ খো অঞ্ঞথাপীতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. অঞ্ঞেন ৱা পটিপুগ্গলেন সপ্পটিপুগ্গলো. অযঞ্হি ‘‘সপ্পটিপুগ্গলোৱ মং চোদেয্যা’’তি ইচ্ছতি ‘‘এৱাহং তস্স পটিপুগ্গলেহি সদ্ধিং একজ্ঝাসযো হুত্ৱা তস্স উপৰি কিঞ্চি ৱত্তুং কাতুং ৱা লভিস্সামী’’তি মঞ্ঞমানো. ইমস্মিং পন পক্খে নো অপ্পটিপুগ্গলোতি নত্থি এতস্স পটিপুগ্গলোতি অপ্পটিপুগ্গলোতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.
‘‘অহো ৱতা’’তি ইদং পদং দিস্সতীতি সম্বন্ধো, ইমস্স পুগ্গলস্স ইচ্ছাচাৰে ঠিতত্তা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্যাতি ৱচনতো ‘‘তঞ্চ খো অনুমতিপুচ্ছাযা’’তি ৱুত্তং. ন হেস ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খূ’’তিআদিনা কিঞ্চি ৱীতিক্কমং উদ্দিস্স ভগৱতা পুচ্ছিতব্বতং ইচ্ছতি. নো মগ্গং ৱা ফলং ৱা ৱিপস্সনং ৱা অন্তৰং কত্ৱাতি মগ্গভাৱনং ৱা ফলসচ্ছিকিৰিযং ৱা সিখাপ্পত্তৱিপস্সনানুযোগং ৱা নিৰোধসমাপজ্জনং ৱা ঝানসমাপজ্জনমেৱ ৱা অন্তৰং কাৰণং কত্ৱা ভগৱতা অত্তানং পটিপুচ্ছিতব্বং নো ইচ্ছতি. নিচ্চং অনিচ্চন্তিআদিনা অনুমতিগ্গহণৱসেন পুচ্ছিতব্বং ইচ্ছতি, উত্তানমেৱ কত্ৱা পুচ্ছিতব্বং ইচ্ছতীতি অত্থো. উপহৰন্তে পস্সতীতি সম্বন্ধো. অভব্বট্ঠানভিক্খুতায নিহৰিস্সন্তি সাসনতো.
তং সম্পত্তিন্তি পৰিৱাৰসম্পত্তিঞ্চেৱ ভিক্খূহি কৰিযমানং সক্কাৰগৰুকাৰসম্পত্তিঞ্চ. গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি মযা সংৱিভাগে কৰিযমানে. সযমেৱ পঞ্ঞাযতীতি সযমেৱ গন্ত্ৱা ভিক্খূনং পুৰতো অত্তানং দস্সেতি, পুৰতো ৱসন্তং পন ভিক্খু পুৰক্খত্ৱা গচ্ছন্তিযেৱাতি অধিপ্পাযো.
দক্খিণোদকন্তি অগ্গতো উপনীযমানং দক্খিণোদকং. যতো এৱ-কাৰো, ততো অঞ্ঞত্থ নিযমো ইচ্ছিতো. অৱধাৰণত্থং ৱা এৱ-কাৰগ্গহণন্তি কত্ৱা অহমেৱ লভেয্যন্তি অহং লভেয্যমেৱাতি এৱমেতং অৱধাৰণং দট্ঠব্বন্তি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘অহমেৱ লভেয্যন্তি ইচ্ছা নাতিমহাসাৱজ্জা’’তি, অঞ্ঞথা যথাৰুতৱসেন অৱধাৰণে গয্হমানে ‘‘ন অঞ্ঞে লভেয্যু’’ন্তি অযমেৱেত্থ অত্থো সিযাতি. পাসাদিকো হোতীতি ইদং তস্স অগ্গাসনাদিপচ্চাসীসনায কাৰণদস্সনং.
অনুমোদনন্তি মঙ্গলামঙ্গলেসু অনুমোদনাৱসেন পৱত্তেতব্বধম্মকথং. খণ্ডানুমোদনন্তি অনুমোদনেকদেসং. ‘‘পুব্বে অনুমোদিতপুব্বো অনুমোদতূ’’তি অৱত্ৱা থেৰেন ৱুত্তমত্তেযেৱ.
তাদিসেসু ঠানেসূতি তাদিসেসু পেসলানং বহুস্সুতানং ৱসনট্ঠানেসু. সব্বম্পি ৰতিং পৱত্তনতো সব্বৰত্তিকানি. ৱিনিচ্ছযকুসলানন্তি অনেকৱিহিতেসু কঙ্খট্ঠানিযেসু কঙ্খাৱিনযনায তং তং পঞ্হানং ৱিনিচ্ছযে কুসলানং ছেকানং. তেসু তেসু ধম্মকথিকেসু অজ্ঝিট্ঠেসু ৱাৰেন ধম্মং কথেন্তেসু ‘‘অযং ব্যত্তো’’তি ধম্মজ্ঝেসকেন অজ্ঝিট্ঠত্তা ওকাসং অলভমানো.
সক্কচ্চঞ্চ কৰেয্যুন্তি ভিক্খূ যং মম অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মাদিং কৰোন্তি. তং আদৰেনেৱ কৰেয্যুং, যঞ্চ মে পৰিক্খাৰজাতং পটিযাদেন্তি, তম্পি সুন্দৰং সম্মদেৱ অভিসঙ্খতং কৰেয্যুন্তি অত্থো. ভাৰিযন্তি পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুকাতব্বং. এতং ৱিধিন্তি এতং ‘‘সক্কৰেয্যু’’ন্তিআদিনা ৱুত্তসক্কাৰাদিৱিধিং. তেনাতি তেন কাৰণেন, বাহুসচ্চাদিগুণৱিসেসৱতো এৱ সক্কাৰাদীনং অৰহত্তাতি অত্থো. এৱৰূপন্তি ঈদিসং ‘‘পিযো গৰূ’’তিআদিনা (অ. নি. ৭.৩৭) ৱুত্তপ্পকাৰং. এৱং কৰেয্যুন্তি এৱং ‘‘সক্কৰেয্যু’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰং সক্কাৰাদিং কৰেয্যুং. এস নযোতি যোযং ভিক্খুৱাৰে ৱুত্তৱিধি, এসেৱ নযো. ইতো পৰেসু ভিক্খুনীৱাৰাদীসু ৱাৰেসু.
অহমেৱ লাভী অস্সন্তি এত্থাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অৱধাৰণং গহেতব্বং. পিণ্ডপাতস্স পণীততা উপসেচনাদিৱসেনাতি আহ ‘‘সপ্পিতেলমধুসক্খৰাদিপূৰিতান’’ন্তি. মঞ্চপীঠাদীনন্তি নিদস্সনমত্তং উতুসপ্পাযানং নিৱাতানং ফস্সিততলানং পিহিতদ্ৱাৰকৱাড়ৱাতপানাদীনম্পি পণীতসেনাসনভাৱতো. আদি-সদ্দেন ৱা তেসম্পি গহণং দট্ঠব্বং. সব্বত্থাপীতি সব্বেসু তেসু চতূসুপি পচ্চযৱাৰেসু.
৬১. কাযকম্মং দিস্ৱাতি ইদং ন কাযকম্মং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং, কাযকম্মুনা পন সহ পৱত্তং ওট্ঠপৰিপ্ফন্দনং ভাকুটিকৰণং কাযঙ্গাদিদস্সনং কাযকম্মদস্সনং ৱিয হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. ৱচীকম্মং সুত্ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো, তস্মা কাযৱিকাৰজনকা ধম্মা ‘‘দিস্সন্তী’’তি ৱুত্তা, ৱচীৱিকাৰজনকা ‘‘সূযন্তী’’তি. ততো এৱ চ তে পচ্চক্খকালে সম্মুখকালে দিস্সন্তি নাম. তিৰোক্খকালে অসম্মুখকালে সূযন্তি নাম. অনুৰূপতো গহণং অনুগ্গহো. আৰঞ্ঞিকত্তন্তি তস্স ভিক্খুনো ধুতগুণত্তানুৰূপতো গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘আৰঞ্ঞিকত্তং অনুগ্গণ্হাতী’’তি. অৰঞ্ঞে নিৱাসো অস্সাতি আৰঞ্ঞিকো. পন্তং পৰিযন্তং দূৰতৰং সেনাসনং অস্সাতি পন্তসেনাসনো. তং পন অত্থমত্তেন দস্সেন্তেন ‘‘পন্তসেনাসনে ৱসতী’’তি ৱুত্তং. ভিক্খাসঙ্খাতানং পিণ্ডানং পাতো পিণ্ডাপাতো, তং পিণ্ডপাতং উঞ্ছতি গৱেসতীতি পিণ্ডপাতিকো. পিণ্ডায পতিতুং চৰিতুং ৱতমেতস্সাতি ৱা পিণ্ডপাতি, সো এৱ পিণ্ডপাতিকো. দানতো অৱখণ্ডনতো অপেতং অপদানং, সহ অপদানেন সপদানং, অনৱখণ্ডনং. অনুঘৰং চৰণসীলো সপদানচাৰী. উন্নতভাৱেন পংসুকূলং ৱিয পংসুকূলং, পংসু ৱিয ৱা কুচ্ছিতভাৱং উলতি গচ্ছতীতি পংসুকূলং, তস্স ধাৰণং ইধ পংসুকূলং, তং সীলমস্সাতি পংসুকূলিকো.
তীহি কাৰণেহি লূখং ৱেদিতব্বং অগ্ঘফস্সৱণ্ণপৰিহানিতো অপংসুকূলম্পি, কো পন ৱাদো পংসুকূলন্তি অধিপ্পাযো. থূলদীঘসুত্তকেনাতি থূলেন ওলম্বমানেন দীঘসুত্তকেন. ৱণ্ণেনাতি এত্থ ফস্সেনপি পৰিহাযতীতি ৱত্তব্বং. তঞ্হি তত্থ খৰফস্সম্পি হোতিযেৱাতি. কস্মা পন পাড়িযং আৰঞ্ঞিকাদিগ্গহণেন চত্তাৰোৱ ধুতগুণা ৱুত্তাতি? পধানত্তা, তগ্গহণেনেৱ চ ইতো পৰেসম্পি সুখপৰিভোগতায গহণসম্ভৱতো. যো হি আৰঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো, তস্স অব্ভোকাসিক-ৰুক্খমূলিক-নেসজ্জিক-যথাসন্থতিক-সোসানিকঙ্গানি সুপৰিপূৰানি. যো চ পিণ্ডপাতিকো সপদানচাৰী চ, তস্স পত্তপিণ্ডিকখলুপচ্ছাভত্তিকএকাসনিকঙ্গানি. যো পন পংসুকূলিকো, তস্স তেচীৱৰিকঙ্গং সুপৰিহৰমেৱাতি. পধানত্তা হি ভগৱতাপি ‘‘কদাহং নন্দং পস্সেয্যং, আৰঞ্ঞং পংসুকূলিক’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ২.২৪২; নেত্তি. ১০০) তত্থ তত্থ আৰঞ্ঞিকাদযো এৱ গয্হন্তি. এত্তকাতি পাড়িযং আগতানং পৰিচ্ছিজ্জ গহণমেতং, ন এত্তকা সব্বেপি একস্স একংসতো সম্ভৱন্তি, নাপি এত্তকাযেৱ পাপধম্মা পহাতব্বা. ন হি মক্খপড়াসাদীনং অপ্পহীনভাৱেপি সব্ৰহ্মচাৰী নেৱ সক্কৰোন্তি…পে… ন পূজেন্তীতি.
তমত্থন্তি ‘‘যস্স কস্সচী’’তিআদিনা ৱুত্তমত্থং. উপমায পাকটং কৰোন্তোতি অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ উদাহৰণেন ৱিভাৱেন্তো. অহিকুণপাদীনং অতিপটিকূলজিগুচ্ছনীযতা অতিৱিয দুগ্গন্ধতায. সা চ অহীনং তিখিণকোপতায, কুক্কুৰমনুস্সানং ওদনকুম্মাসূপচযতায সৰীৰস্স হোতীতি ৱদন্তি. ইমেসন্তি অহিআদীনং. ৱড্ঢেত্ৱাতি উপৰূপৰি খিপনেন ৰচিতং কত্ৱা. তং পন ৱড্ঢিতং তেন চ ভাজনং পূৰিতং হোতীতি আহ ‘‘ৱড্ঢেত্ৱা পৰিপূৰেত্ৱা’’তি. জনস্স দস্সনযোগ্যং দস্সনীযং জঞ্ঞং, তং পৰমপৰিসুদ্ধং মনোহৰঞ্চ হোতীতি আহ ‘‘চোক্খচোক্খ’’ন্তি. অভিনৱনিৱিট্ঠা মহামাতা ৱধুকা. সা পন পুত্তলাভযোগ্যতং উপাদায মঙ্গলৱচনেন ‘‘জনী’’তি ৱুচ্চতি, তস্সা নিয্যমানং পণ্ণাকাৰং জনিযা হৰতীতি জঞ্ঞং. উভযত্থাতি অত্থদ্ৱযে. পুনৰুত্তন্তি আমেডিতৱচনমাহ. ন মনাপং এতস্সাতি অমনাপো, তস্স ভাৱো অমনাপতা, তথাপৱত্তো চিত্তুপ্পাদোতি আহ ‘‘অমনাপং ইদন্তি…পে… অধিৱচন’’ন্তি. বুদ্ধৱেসত্তা লিঙ্গস্স পৰিসুদ্ধকংসপাতিসদিসকা. কুণপৰচনং ৱিয ইচ্ছাৱচৰেহি সন্তানস্স ভৰিতভাৱো. সো পন তেসং অপ্পহীনতাযাতি আহ ‘‘ইচ্ছাৱচৰানং অপ্পহান’’ন্তি.
৬২. ‘‘তেন গামন্তৱিহাৰং অনুগ্গণ্হাতী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘আৰঞ্ঞিকত্ত’’ন্তি পন পোত্থকে লিখিতং. ন হি সুক্কপক্খে পাড়িযং আৰঞ্ঞিকগ্গহণং অত্থি, সতি চ ইচ্ছাৱচৰপ্পহানে গামন্তৱিহাৰো একন্তেন ন পটিক্খিপিতব্বো, ইচ্ছিতব্বোৱ তাদিসানং উত্তৰিমনুস্সধম্মপটিচ্ছাদনতো. তথা হি ৱক্খতি ‘‘অপ্পিচ্ছতাসমুট্ঠানেহী’’তিআদি. সালিৱৰভত্তৰচনং ৱিয ইচ্ছাৱচৰপ্পহানং মনুঞ্ঞভাৱতো তিত্তিহেতুতো চ.
৬৩. মং তন্তি চ উপযোগৱচনং পটি-সদ্দযোগেন, অত্থো পন সম্পদানমেৱাতি আহ ‘‘ময্হং তুয্হ’’ন্তি চ. ‘‘সমযে’’তি ভুম্মত্থে ‘‘সময’’ন্তি উপযোগৱচনং. গিজ্ঝকূটপণ্ডৱইসিগিলিৱেভাৰৱেপুল্লপব্বতানং ৱসেন সমন্ততো গিৰিপৰিক্খেপেন. ৰাজগহেতি সমীপত্থে ভুম্মৱচনন্তি আহ ‘‘তং নিস্সায ৱিহৰামী’’তি.
পুৰাণযানকাৰপুত্তোতি পুৰাণে পব্বজিততো পুব্বে যানকাৰপুত্তো তথাপঞ্ঞাতো. জিম্হন্তি গোমুত্তকুটিলং. তেনাহ ‘‘সপ্পগতমগ্গসদিস’’ন্তি. সোতি পণ্ডুপুত্তো. ইতৰোতি সমিতি. চিন্তিতট্ঠানমেৱাতি চিন্তিতচিন্তিতট্ঠানমেৱ তচ্ছতি, তঞ্চ খো ন তস্স চিত্তানুসাৰেন, অথ খো অত্তনো সুত্তানুসাৰেন তচ্ছন্তো যানকাৰপুত্তো. চিত্তন্তি অত্তনো চিত্তেন মম চিত্তং জানিত্ৱা ৱিয.
‘‘ন সদ্ধায পব্বজিতো’’তি ইমিনাৱ কম্মফলসদ্ধায অভাৱো নেসং পকাসিতোতি আহ ‘‘অস্সদ্ধাতি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু সদ্ধাৱিৰহিতা’’তি. পব্বজিতানং জীৱিকা অত্থো এতেসন্তি জীৱিকত্থা. তেনাহ ‘‘ইণভযাদীহী’’তিআদি. কেৰাটিকং ৱুচ্চতি সাঠেয্যং. সঠানং গুণৱাণিজকানং কম্মং সাঠেয্যন্তি আহ ‘‘সাঠেয্যঞ্হী’’তিআদি. তুচ্ছসভাৱেন মানো নড়ো ৱিযাতি নড়ো, মানসঙ্খাতো উগ্গতো নড়ো এতেসন্তি উন্নড়া. তেনাহ ‘‘উট্ঠিততুচ্ছমানা’’তি. লহুকতায ৱা চপলা. ফৰুসৱচনতায খৰৱচনা. তিৰচ্ছানকথাবহুলতায নিৰত্থকৱচনপলাপিনো. অসংৱুতকম্মদ্ৱাৰাতি ইদং কম্মদ্ৱাৰাদীনং অসংৱুতভাৱো উপ্পত্তিদ্ৱাৰানং অসংৱুততায এৱ হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অথ ৱা ছসু ইন্দ্ৰিযেসূতি নিমিত্তে ভুম্মং, ছসু ইন্দ্ৰিযেসু নিমিত্তভূতেসু অসংৱুতকম্মদ্ৱাৰাতি অত্থো. যা মত্তাতি ভোজনে অযুত্তপৰিযেসন-অযুত্তপটিগ্গহণ-অযুত্তপৰিভোগে ৱজ্জেত্ৱা যুত্তপৰিযেসন-যুত্তপটিগ্গহণ-যুত্তপৰিভোগসঙ্খাতা যা মত্তা অপ্পমত্তেহি জানিতব্বা. তেনাহ ‘‘যুত্ততা’’তি. জাগৰেতি ৰত্তিন্দিৱং আৱৰণিযেহি ধম্মেহি চিত্তপৰিসোধনসঙ্খাতে জাগৰে. তেসং জাগৰিতায অধিসীলসিক্খায গাৰৱৰহিতানং ইতৰসিক্খাসু পতিট্ঠা এৱ নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘সিক্খাপদেসু বহুলগাৰৱা ন হোন্তী’’তি ৱত্ৱা তমেৱ গাৰৱাভাৱং সৰূপেন ৱিভাৱেন্তো ‘‘আপত্তিৱীতিক্কমবহুলা’’তি আহ.
পকতিযাপি সিদ্ধায ৰতনত্তযসদ্ধায কম্মফলসদ্ধায চ সদ্ধা. পিৱন্তি মঞ্ঞে যথা তং দ্ৰৱভূতং অমতং লদ্ধা. ঘসন্তি মঞ্ঞে যথা তং বহলপিণ্ডিকসুধাভোজনং লদ্ধা. অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেন্তা ‘‘সাধু সাধূ’’তি. তমেৱ পন সাধুকাৰং হদযে ঠপেত্ৱা অব্ভনুমোদন্তা. এত্থ চ অত্তমনৱাচানিচ্ছাৰণং পিৱনসদিসং কত্ৱা ৱুত্তং বহিদ্ধাভাৱতো, মনসা অব্ভনুমোদনং পন অব্ভন্তৰভাৱতো ঘসনসদিসং ৱুত্তং. সঙ্খাদনজ্ঝোহৰণঞ্হি ঘসনন্তি. ৰস্সঞ্চ একৱচনং হোতীতি আহ ‘‘ৰস্সে সতি সাৰিপুত্তস্স উপৰি হোতী’’তি. দীঘঞ্চ বহুৱচনং হোতীতি আহ ‘‘দীঘে সতি সব্ৰহ্মচাৰীন’’ন্তি. ‘‘উপৰি হোতী’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. আলসিযব্যসনাদীহীতি আলসিযেন ৱা ঞাতিব্যসনাদীহি ৱা. ‘‘মহানাগাতি ৱুচ্চন্তী’’তি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণং ৱিভাৱেন্তো ‘‘তত্ৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ন গচ্ছন্তীতি নাগা, ন আগচ্ছন্তীতি নাগা, ন আগুং কৰোন্তীতি নাগা’’তি যো ৱিৱিধো ৱচনত্থো ইচ্ছিতো, তং ৱিচাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ছন্দাদীহী’’তিআদি ৱুত্তং, তং পন ঞেয্যাৱবোধায ৱচনতো অপ্পমত্তকাৰণং.
সযমেৱ আগুং ন কৰোতি সব্বথা মগ্গেন পহীনআগুত্তা. সো কামযোগাদিকে সব্বসংযোগে দসৱিধসংযোজনপ্পভেদানি চ সব্ববন্ধনানি ৱিসজ্জ জহিত্ৱা সব্বত্থ যক্খাদীসু, সব্বেসু ৱা ভৱেসু কেনচি সঙ্গেন ন সজ্জতি তীহি চ ৱিমুত্তীহি ৱিমুত্তো, ততো এৱ ইট্ঠাদীসু তাদিভাৱপ্পত্তিযা তাদি, সো ৱুত্তলক্খণেন তথত্তা তংসভাৱত্তা নাগো পৱুচ্চতেতি অত্থো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি. অঞ্ঞেহি খীণাসৱনাগেহি অগ্গসাৱকত্তা গুণৱিসেসযোগতো পুজ্জতৰা চ পাসংসতৰা চ. সমং অনুমোদিসুন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিততো সম্পটিচ্ছনেন সমপ্পৱত্তমোদতায সমং সদিসং অব্ভনুমোদিংসু. তং পন সমনুমোদনং ‘‘তত্থা’’তিআদিনা পাড়িৱসেনেৱ দস্সেতি.
সম্মুতিপৰমত্থদেসনাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অনঙ্গণসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.