৮. ৱিভত্তিহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা

৩৩. ধম্মেসূতি পুঞ্ঞাদিদানাদিভেদভিন্নেসু সভাৱধম্মেসু. তত্থ লব্ভমানোতি তেসু যথাৱুত্তেসু ধম্মেসু লব্ভমানো. ভূমিৱিভাগোতি কামাৱচৰাদিদস্সনাদিভূমিপ্পভেদো. পদট্ঠানৱিভাগোতি তে পুঞ্ঞাদিধম্মা যেসং পদট্ঠানং, তেসং ৱা যে ধম্মা পদট্ঠানং, তব্বিভাগো. যেসং সুত্তানন্তি মূলপদট্ঠানভূতানং সংকিলেসভাগিযাদীনং চতুন্নং সুত্তানং ৱসেন. অসঙ্কৰৱৱত্থানেন হি এতেসু সুত্তেসু সাতিসযং ধম্মা ৱিভত্তা নাম হোন্তি. তেনাহ ‘‘ৱিসেসতো’’তি. যদি এৱং কস্মা ৱাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযসুত্তানি এৱেত্থ গহিতানীতি? নযিদমেৱং নিক্খমনপৰিযোসানভাৱেন ইতৰেসম্পি গহিতত্তা. যতো হি নিস্সটা ৱাসনাভাগিযা ধম্মা, তে সংকিলেসভাগিযা. যংপৰিযোসানা নিব্বেধভাগিযা ধম্মা, তে অসেক্খভাগিযাতি দ্ৱযগ্গহণেনেৱ ইতৰম্পি দ্ৱযং গহিতমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘ইমেসং চতুন্নং সুত্তানং দেসনাযা’’তি. ইমানি চত্তাৰি সুত্তানীতি পাড়িযা, ৱক্খমানায দেসনায ৱা ইতৰদ্ৱযসঙ্গহো দট্ঠব্বো, ন পটিক্খেপো.

তেনেৱাতি নিযমস্স অকতত্তা, ততো চ তেন তন্নিস্সিতেন চ ব্ৰহ্মচাৰী ভৱতীতি সিদ্ধং হোতি. এৱ-সদ্দো ৱা সমুচ্চযত্থো দট্ঠব্বো. সিযা তস্স পটিক্খেপোতি তস্স অট্ঠসমাপত্তিব্ৰহ্মচৰিযস্স সিযা পটিক্খেপো. এৱং সতি সাৱসেসা দেসনা সিযা.

তদঙ্গাদিপ্পহানদ্ৱযং পদট্ঠানভূতং ইধ গণনূপগং ন হোতীতি ‘‘সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানানং ৱসেনা’’তি ৱুত্তং. তথা হেত্থ কেচি ‘‘তেনেৱা’’তি পঠন্তি. ‘‘তেনেৱ ব্ৰহ্মচৰিযেনাতি পঠন্তী’’তি ইদং ‘‘সংৱৰসীলে ঠিতো’’তি (নেত্তি. ৩৩) এত্থ ৱুত্তং পাড়িৱিকপ্পং সন্ধায ৱদতি. ‘‘যস্মা…পে… ৱক্খতী’’তি ইদং পচ্ছিমপাঠস্সেৱ যুত্ততায কাৰণৱচনং.

কথং মন্তাতি? অনিব্বেধসভাৱত্তা মহগ্গতপুঞ্ঞানং ন নিব্বেধভাগিযসুত্তেন সঙ্গহো, ৱাসনাভাগিযত্তা পন ৱাসনাভাগিযসুত্তেনেৱ সঙ্গহোতি. তদুপসঙ্গা হি পচ্ছিমো এৱ পাঠো যুত্ততৰো. ইতৰথা সাৱসেসা দেসনা ভৱেয্য. তেনাহ ‘‘ন হি…পে… দেসেতী’’তি.

সংকিলেসভাগিযঅসেক্খভাগিযানং পৰতো ৱক্খমানত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱক্খমানানং…পে… ৱসেনা’’তি. ‘‘সব্বতো’’তি ইদং পুব্বপৰাপেক্খং. তস্স পৰাপেক্খতায ‘‘সব্বতোভাগেন একাদসসু ঠানেসু পক্খিপিত্ৱা’’তি অট্ঠকথাযং যোজিতং. তত্থ পদাদিকে ৱিচযহাৰপদত্থে সন্ধায ‘‘একাদসসু ঠানেসূ’’তি ৱুত্তং. পুব্বপেক্খতায পন ‘‘সব্বতোভাগেন দেসনায ফলেনা’’তিআদিনা যোজেতব্বং.

সংকিলেসভাগিযানং তণ্হাসংকিলেসাদিনা দেসনানযো ৱেদিতব্বো. ফলং অপাযদুক্খেন মনুস্সেসু দোভগ্গিযেন. অসেক্খভাগিযানং অসেক্খেহি সীলক্খন্ধাদীহি দেসনানযো. ফলং অগ্গফলেন চ অনুপাদিসেসায চ নিব্বানধাতুযা ৱেদিতব্বং. ইতৰেসং পাড়িযং ৱুত্তমেৱ. কামৰাগব্যাপাদউদ্ধম্ভাগিযসংযোজনগ্গহণেন সংকিলেসভাগিযানং, ৱিৰাগগ্গহণেন অসেক্খগ্গহণেনেৱ চ অসেক্খভাগিযানং ৱক্খমানত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱক্খমানানং…পে… ৱসেনা’’তি. পদপদত্থৱিচাৰযুত্তিনিদ্ধাৰণমুখেন ধম্মৱিভত্তিআদিৱিচাৰো কাতব্বোতি দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘ৱিচযেন…পে… তব্বানী’’তি ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাযং ‘‘ৱিচযেন…পে… দস্সেতী’’তি ৱুত্তং.

৩৪. এৱন্তি ইতি. ধম্মেতি ৱুত্তসভাগধম্মে. সাধাৰণাসাধাৰণভাৱেহীতি সামঞ্ঞৱিসেসেন ৱিসিট্ঠেহি. দ্ৱে ধম্মা সাধাৰণাতি দ্ৱে ইমে ধম্মা যেহি সভাগধম্মা সাধাৰণা নাম হোন্তি. কতমে দ্ৱে? নামং, ৱত্থু চ. তত্থ নামং নামপঞ্ঞত্তি, তংমুখেনেৱ সদ্দতো তদত্থাৱগমো. সদ্দেন চ সামঞ্ঞৰূপেনেৱ তথাৰূপস্স অত্থস্স গহণং, ন ৱিসেসৰূপেন, তস্মা সদ্দৱচনীযা অত্থা সাধাৰণৰূপনামাযত্তগহণীযতায নামসাধাৰণা ৱুত্তা. ৱত্থূতি পৱত্তিট্ঠানং. যত্থ হি যে ধম্মা পৱত্তন্তি, তেসং সব্বেসং তে ধম্মা সাধাৰণাতি পৱত্তিট্ঠানসঙ্খাতানং ৱত্থূনং সাধাৰণা. যস্মা পনিদং দ্ৱযং তেসং ধম্মানং সাধাৰণভাৱে পকতিভূতং সভাৱভূতং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘দ্ৱে ধম্মাতি দুৱে পকতিযো’’তি. একসন্ততিপতিততাযাতি সমানসন্ততিপৱত্তিযা. তেনাহ ‘‘সমানৱত্থুকা’’তি. দস্সনপহাতব্বানঞ্হি যথা মিচ্ছত্তনিযতসত্তা পৱত্তিট্ঠানং, এৱং অনিযতাপীতি উভযে হি তে সমানৱত্থুকা. এস নযো ইতৰেসুপি. সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসা হি ভিন্নসভাৱাপেতে ধম্মা দস্সনেন পহাতব্বতং নাতিৱত্তন্তীতি তে নামসামঞ্ঞতং পত্তা, ৰূপৰাগাদযো চ ভাৱনায পহাতব্বতন্তি আহ ‘‘পহানেকট্ঠা নামসাধাৰণা’’তি. যথা পন ‘‘ৱত্থূনং সাধাৰণা ৱত্থুসাধাৰণা’’তি অযমত্থো লব্ভতি, এৱং ‘‘ৱত্থুনা সাধাৰণা ৱত্থুসাধাৰণা’’তি অযম্পি অত্থো লব্ভতীতি দস্সেন্তো ‘‘সহজেকট্ঠা ৱত্থুসাধাৰণা’’তি আহ. তে হি অঞ্ঞমঞ্ঞং ফুসনাদিসভাৱতো ভিন্নাপি যস্মিং পৱত্তন্তি, তেন ৱত্থুনা সাধাৰণা নাম হোন্তি. এত্থ চ লব্ভমানম্পি কুসলাদিনামসাধাৰণং অনামসিত্ৱা ৱত্থুসাধাৰণা তাৱ যোজিতাতি ৱেদিতব্বা. পটিপক্খাদীহীতি আদিসদ্দেন সমানফলতাসহব্যতাদিকে সঙ্গণ্হাতি. সেসপদেসূতি ‘‘পুথুজ্জনস্সা’’তিআদিৱাক্যেসু. কথং? তত্থ হি পুথুজ্জনস্স, সোতাপন্নস্স চ সম্ভৱতো অনাগামিনো, অৰহতো চ অসম্ভৱতোতিআদিনা যোজেতব্বং.

কথং তে ওধিসো গহিতাতি কেনাকাৰেন তে ‘‘সাধাৰণা’’তি ৱুত্তধম্মা ভাগসো গহিতা. ‘‘অমুকস্স, অমুকস্স চা’’তি অযঞ্হেত্থ অত্থো. সামঞ্ঞভূতা ধম্মা সাধাৰণা নাম, এৱং সন্তে কথং তেসং মিচ্ছত্তনিযতানিযতাদিৱসেন ৱিভাগেন পৱত্তিট্ঠানতা ৱুচ্চতি, ন ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. অথ ৱিভাগেন তং ৱত্তব্বং, ননু তে সাধাৰণাতি ন ৱত্তব্বমেৱাতি? এৱং সাধাৰণাতি মিচ্ছত্তনিযতানং, অনিযতানন্তি ইমেসং উভযেসংযেৱ তে ধম্মা সাধাৰণা. তেনাহ – ‘‘ন সব্বসত্তানং সাধাৰণতায সাধাৰণা’’তি. ‘‘যস্মা’’তিআদিনা তত্থ কাৰণমাহ, তেনেতং দস্সেতি ‘‘কেচি ধম্মা কেসঞ্চিদেৱ ধম্মানং সাধাৰণা হোন্তি, অঞ্ঞেসং অসাধাৰণা’’তি. তেনাহ ‘‘পটিনিযতঞ্হি তেসং পৱত্তিট্ঠান’’ন্তি.

ইতৰথাতি অনিযতপৱত্তিট্ঠানতায সব্বেসং সাধাৰণা, অসাধাৰণা ৱা সিযুং, তথা সতি. তথা ৱোহাৰোতি ‘‘সাধাৰণা, অসাধাৰণা’’তি চ অযং ৱোহাৰো সামঞ্ঞা এৱ ন ভৱেয্য. এতে এৱ ধম্মাতি ‘‘সাধাৰণা’’তি ৱুত্তধম্মা এৱ. এৱন্তি ‘‘মিচ্ছত্তনিযতান’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন. নিযতৱিসযা পৰিচ্ছিন্নপ্পৱত্তিট্ঠানা. ‘‘যোপী’’তিআদি পুগ্গলাধিট্ঠানেন ৱুত্তস্সেৱত্থস্স পাকটকৰণং. ‘‘ন হী’’তিআদিনা অন্ৱযতো, ব্যতিৰেকতো চ তমেৱত্থং ৱিভাৱেতি. সেসেপীতি ‘‘ভাৱনাপহাতব্বা’’তি এৱমাদিম্হিপি.

পচ্চত্তনিযতোতি পাটিপুগ্গলিকো. ইতৰস্সাতি অপচ্চত্তনিযতস্স. তথাতি অসাধাৰণভাৱেন. কোচি ধম্মো কঞ্চি ধম্মং উপাদায সাধাৰণোপি সমানো তদঞ্ঞং উপাদায অসাধাৰণোপি হোতীতি আহ ‘‘সাধাৰণাৱিধুৰতাযা’’তি. তেনাহ ‘‘তং তং উপাদাযা’’তিআদি. তথা হি ‘‘ধম্মতা’’তি ৱুত্তপঠমমগ্গট্ঠতা দীপিতা, তাদিসানং এৱ অনেকেসং অৰিযানং ৱসেন সাধাৰণাতি. পঠমস্সাতি অট্ঠমকস্স. দুতিযস্সাতি সোতাপন্নস্স. পুন অট্ঠমকস্সাতি ‘‘অট্ঠমকস্স, অনাগামিস্স চা’’তি এত্থ ৱুত্তঅট্ঠমকস্স. তেনাহ ‘‘অনাগামিমগ্গট্ঠস্সা’’তি. অগ্গফলট্ঠতো পট্ঠায পটিলোমতো গণিযমানো পঠমমগ্গট্ঠো অট্ঠমকো, মগ্গট্ঠতায, পহীযমানকিলেসতায চ সব্বেপি মগ্গট্ঠা অট্ঠমকা ৱিযাতি অট্ঠমকা, ‘‘একচিত্তক্খণতো উদ্ধং ন তিট্ঠতীতি অট্ঠমকো’’তি অপৰে নিৰুত্তিনযেন. ‘‘সেক্খা’’তি নামং সাধাৰণন্তি সম্বন্ধো. ইতৰেসূতি ‘‘ভব্বাভব্বা’’তি ৱুত্তেসু অনৰিযেসু. তেনাহ পাড়িযং ‘‘হীনুক্কট্ঠমজ্ঝিমং উপাদাযা’’তি.

নিযামাৱক্কন্তিযাতি অৱক্কন্তনিযামতায. ঞাণুত্থৰস্সাতি ঞাণাধিকস্স. তথাৱিধপচ্চযসমাযোগেতি ঞাণৱিসেসপচ্চযসমৱাযে. যথা হি ঞাণবলেন দন্ধাভিঞ্ঞতা ন হোতি, এৱং পটিপদাপটিপন্নোপি সুখেন ৱিসোসীযতীতি. সা হি সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা তংসমঙ্গিনো ঞাণুত্তৰত্তা ৱিপস্সনায পদট্ঠানন্তি ৱুত্তা.

ধম্মতো অনপেতা চিন্তা ধম্মচিন্তা, যোনিসোমনসিকাৰেন পৱত্তিতত্তা ধম্মেসু চিন্তা, ধম্মো ৱা ঞাণং, তস্মা ধম্মাৱহা চিন্তা ধম্মচিন্তা, চিন্তামযঞাণস্স হেতুভূতা চিন্তাতি অত্থো.

পাড়িযং সুতমযপঞ্ঞাগ্গহণেন ‘‘যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা…পে… তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তী’’তিআদি (অ. নি. ৮.২) সুত্তপদসঙ্গহো অত্থো পৰিগ্গহিতো, তথা যোনিসোমনসিকাৰগ্গহণেন ‘‘সো ‘অনিচ্চ’ন্তি যোনিসো মনসি কৰোতী’’তিআদিনা ৱুত্তো উপাযমনসিকাৰো পৰিগ্গহিতো. সম্মাদিট্ঠিগ্গহণেন ‘‘সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিত’’ন্তিআদিনা ৱুত্তা সম্মাদিট্ঠি পৰিগ্গহিতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অথ খো…পে… দস্সেতু’’ন্তি. সেসন্তি ‘‘ধম্মস্ৱাক্খাততা’’তি এৱমাদি.

যস্স চ পুব্বে অত্থো ন সংৱণ্ণিতো, তত্থ কল্যাণমিত্ততায আযতনগতো পসাদো, চিত্তৱূপসমো চ ফলন্তি দস্সেন্তো ‘‘সপ্পুৰিস…পে… পদট্ঠান’’ন্তি আহ. অত্তসম্মাপণিহিতত্তা পাপজেগুচ্ছিনিব্বিদাদিবহুলোৱ হোতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্থ…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. ধম্মো স্ৱাক্খাতো আদিতো পট্ঠায যাৱ পৰিযোসানা সব্বসম্পত্তিপাৰিপূৰিহেতূতি দস্সেন্তো ‘‘ধম্মস্ৱাক্খাততা…পে… পদট্ঠান’’ন্তি আহ. কুসলমূলৰোপনা হি সমাপত্তিপৰিযোসানাতি. সঙ্ঘসুট্ঠুতায সঙ্ঘস্স সুট্ঠুভাৱায সঙ্ঘস্স সপ্পতিস্সতায ‘‘সুট্ঠু, ভন্তে’’তি ৱচনসম্পটিচ্ছনভাৱায. ইতৰং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ৱিভত্তিহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.