৫. লক্খণহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা
২৩. ‘‘লক্খণহাৰস্স ৱিসযং পুচ্ছতী’’তি ৱুত্তং, ‘‘কো পন তস্স ৱিসযো’’তি ৱুত্তে সমানলক্খণা অৱুত্তধম্মা. কাযানুপস্সনায সমাৰদ্ধায ৱেদনানুপস্সনাদযো সুখেনেৱ সিজ্ঝন্তীতি তব্বচনেন ৱেদনাগতাসতিআদীনং ৱুত্তভাৱো দস্সিতো সতিপট্ঠানভাৱেন একলক্খণত্তাতি কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানস্স সদ্ধানুগ্গহিতানি ৱীৰিযসতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্ৰিযানি সাধনং, এৱং ইতৰেসম্পীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অযং অত্থো অট্ঠকথাযমেৱ (নেত্তি. অট্ঠ. ৫১) পৰতো আগমিস্সতি. ইমিনা নযেন সেসেসুপি একলক্খণতানিদ্দেসেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. পৰতোতি চতুব্যূহহাৰৱণ্ণনাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ২০).
অসম্মিস্সতোতি ৱেদনাদযোপি এত্থ সিতা এত্থ পটিসন্ধাতি কাযে ৱেদনাদিঅনুপস্সনাপসঙ্গেপি আপন্নে তদসম্মিস্সতোতি অত্থো.
অৱযৱিগাহসমঞ্ঞাতিধাৱনসাৰাদানাভিনিৱেসনিসেধনত্থং কাযং অঙ্গপচ্চঙ্গেহি, তানি চ কেসাদীহি, কেসাদিকে চ ভূতুপাদাযৰূপেহি ৱিনিব্ভুজিতুং ‘‘তথা ন কাযে’’তিআদিমাহ. পাসাদাদিনগৰাৱযৱসমূহে অৱযৱিৱাদিনোপি অৱযৱিগাহণং কৰোন্তি. নগৰং নাম কোচি অত্থো অত্থীতি পন কেসঞ্চি সমঞ্ঞাতিধাৱনং সিযাতি ইত্থিপুৰিসাদিসমঞ্ঞাতিধাৱনে নগৰনিদস্সনং ৱুত্তং. অঞ্ঞো কোচি সত্তাদিকো. যং পস্সতি ইত্থিং, পুৰিসং ৱা. ননু চক্খুনা ইত্থিপুৰিসদস্সনং নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, ‘‘ইত্থিং পস্সামি, পুৰিসং পস্সামী’’তি পন পৱত্তসমঞ্ঞাৱসেন ‘‘যং পস্সতী’’তি ৱুত্তং. মিচ্ছাদস্সনেন ৱা দিট্ঠিযা যং পস্সতি, ন তং দিট্ঠং ৰূপাযতনং হোতি, ৰূপাযতনং ৱা তং ন হোতীতি অত্থো. অথ ৱা তং কোসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং দিট্ঠং ন হোতি, দিট্ঠং ৱা যথাৱুত্তং ন হোতীতি অত্থো. যং দিট্ঠং তং ন পস্সতীতি যং ৰূপাযতনং, কেসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং ৱা দিট্ঠং, তং পঞ্ঞাচক্খুনা ভূততো ন পস্সতীতি অত্থো.
ন অঞ্ঞধম্মানুপস্সীতি ন অঞ্ঞসভাৱানুপস্সী, অসুভাদিতো অঞ্ঞাকাৰানুপস্সী ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি.
পথৱীকাযন্তি কেসাদিং পথৱীধম্মসমূহত্তা ‘‘কাযো’’তি ৱদতি, লক্খণপথৱিমেৱ ৱা অনেকভেদভিন্নং সকলসৰীৰগতং পুব্বাপৰিযভাৱেন পৱত্তমানং সমূহৱসেন গহেত্ৱা ‘‘কাযো’’তি ৱদতি. এৱং অঞ্ঞত্থাপি.
আকাৰসমূহসঙ্খাতস্সাতি অনিচ্চতাদিআকাৰসমুদাযপৰিযাযস্স.
তীসু ভৱেসু কিলেসেতি ভৱত্তযৱিসযকিলেসে. সব্বত্থিকন্তি সব্বত্থ লীনে, উদ্ধতে চ চিত্তে ইচ্ছিতব্বত্থা, সব্বে ৱা লীনে, উদ্ধতে চ ভাৱেতব্বা বোজ্ঝঙ্গা অত্থিকা এতাযাতি সব্বত্থিকা. অন্তো সঙ্কোচোতি অন্তো ওলীযনা, কোসজ্জন্তি অত্থো.
২৪. গহিতেসূতি ভাৱনাগ্গহণেন গহিতেসু, ভাৱিতেসূতি অত্থো, ৱচনেন ৱা গহিতেসু. ভাৱনাগ্গহণদীপনত্থত্তা পন ৱচনেন গহণস্স ভাৱনাগ্গহণমেত্থ পধানং. যস্স সতিপট্ঠানা ভাৱিতা, তস্স সম্মপ্পধানাদযো বোধিপক্খিযধম্মা ন ভাৱিতাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি চ সমানলক্খণতাপদেসেন ইমমত্থং দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৱিযমানেসু চত্তাৰো সম্মপ্পধানা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তী’’তিআদি ৱুত্তং.
ৱিপল্লাসা পহীযন্তি উজুৱিপচ্চনীকভাৱতো. ‘‘আহাৰসমুদযা কাযস্স সমুদযো, ফস্সসমুদযা ৱেদনানং সমুদযো (সং. নি. ৫.৪০৮), সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি (সং. নি. ১.১, ৩৯; ম. নি. ৩.১২৬; মহাৱ. ১; উদা. ১; ৱিভ. ২২৫) ৱচনতো কাযাদীনং সমুদযভূতা কবড়ীকাৰাহাৰফস্সমনোসঞ্চেতনাৱিঞ্ঞাণাহাৰাকাযাদীনং পৰিজাননেন পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি তপ্পটিপক্খপ্পহানতোতি দস্সেন্তো ‘‘চত্তাৰো আহাৰা’’তিআদিমাহ. সব্বত্থাতি ‘‘উপাদানেহি অনুপাদানো ভৱতী’’তি এৱমাদীসু.
তত্থ যস্মা পঞ্চ কামগুণা সৱিসেসা কাযে লব্ভন্তীতি ৱিসেসেন কাযো কামুপাদানস্স ৱত্থু, সুখৱেদনস্সাদৱসেন পৰলোকনিৰপেক্খো ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদি (দী. নি. ১.১৭১; ম. নি. ১.৪৪৫; ২.৯৪-৯৫, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬; সং. নি. ৩.২১০; ধ. স. ১২২১; ৱিভ. ৯৩৮) পৰামাসং উপ্পাদেতীতি দিট্ঠুপাদানস্স ৱেদনা, চিত্তে নিচ্চগ্গহণৱসেন সস্সতস্স ‘‘অত্তনো সীলাদিৱসেন পৰিসুদ্ধপৰামসনং হোতী’’তি সীলব্বতুপাদানস্স চিত্তং, নামৰূপপৰিচ্ছেদেন ভূতং ভূততো অপস্সন্তস্স ‘‘অত্তাভিনিৱেসো হোতী’’তি অত্তৱাদুপাদানস্স ধম্মা ৱত্থু, তস্মা ‘‘চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৱিযমানেসু উপাদানেহি অনুপাদানো ভৱতী’’তি ৱুত্তং.
যস্মা পন ৱুত্তনযেনেৱ কাযো কামযোগস্স ৱত্থু, ভৱেসু সুখগ্গহণৱসেন ভৱস্সাদো হোতীতি ভৱযোগস্স ৱেদনা, সন্ততিঘনগ্গহণৱসেন চিত্তে অত্তাভিনিৱেসো হোতীতি দিট্ঠিযোগস্সচিত্তং, ধম্মৱিনিব্ভোগস্স দুক্কৰত্তা, ধম্মানং ধম্মমত্ততায চ দুপ্পটিৱিজ্ঝত্তা সম্মোহো হোতীতি অৱিজ্জাযোগস্স ধম্মা, ৱত্থু, তস্মা চতুসতিপট্ঠানভাৱনায তেসু তেসং পহানসিদ্ধিতো যোগেহি ৱিসংযুত্ততা ৱুত্তা. এতেনেৱ আসৱেহি অনাসৱতা, ওঘেহি নিত্তিণ্ণতা চ সংৱণ্ণিতা হোতি কামৰাগাদীনং এৱ কামযোগকামাসৱকামোঘাদিভাৱতো.
ৱুত্তনযেনেৱ কাযো অভিজ্ঝাকাযগন্থস্স ৱত্থু, ‘‘দুক্খায ৱেদনায পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫) দুক্খদুক্খৱিপৰিণামদুক্খসঙ্খাৰদুক্খভূতা ৱেদনা ৱিসেসেন ব্যাপাদকাযগন্থস্স ৱত্থু, চিত্তে নিচ্চাভিনিৱেসৱসেন সস্সতস্স ‘‘অত্তনো সীলেন সুদ্ধী’’তিআদিপৰামসনং হোতীতি সীলব্বতপৰামাসস্স চিত্তং ৱত্থু, সপ্পচ্চযনামৰূপদস্সনাভাৱতো ভৱৱিভৱদিট্ঠিসঙ্খাতো ইদংসচ্চাভিনিৱেসো হোতীতি তস্স ধম্মা ৱত্থূতি চতুসতিপট্ঠানাতি যোজেতব্বং.
ৱুত্তনযেনেৱ ৱিসেসতো কাযো ৰাগসল্লস্স ৱত্থু, ৱেদনা দোসসল্লস্স, ‘‘চিত্তং নিচ্চগ্গহণৱসেন অত্তাভিনিৱেসং অত্তানং সেয্যাদিতো দহতী’’তি চিত্তং মানসল্লস্স, ৱুত্তনযেনেৱ ধম্মা মোহসল্লস্স ৱত্থূতি চতুসতিপট্ঠানাতি যোজেতব্বং.
যস্মা পন কাযানুপস্সনাদীহি কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু পৰিঞ্ঞাতেসু ৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি, চিত্তে হি পৰিঞ্ঞাতে সঞ্ঞাপি পৰিঞ্ঞাতাৱ হোতি, তস্মা ‘‘ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো চস্স পৰিঞ্ঞং গচ্ছন্তী’’তি ৱুত্তং.
তথা ৱিসেসতো কাযে সাপেক্খা ছন্দাগতিং গচ্ছতীতি কাযো ছন্দাগতিযা ৱত্থু, ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদনা ব্যাপাদস্স নিমিত্তন্তি সা দোসাগতিযা ৱত্থু, সন্ততিঘনগ্গহণৱসেন সৰাগাদিচিত্তে সম্মোহো হোতীতি মোহাগতিযা চিত্তং, ধম্মসভাৱানৱবোধেন ভযং হোতীতি ভযাগতিযা ধম্মা ৱত্থূতি চতুসতিপট্ঠানভাৱনায অগতিগমনপ্পহানং হোতীতি আহ ‘‘অগতিগমনেহি চ ন অগতিং গচ্ছতী’’তি.
‘‘অকুসলস্স সোমনস্সস্স ৱসেনা’’তি ইদং ‘‘অযম্পি অত্থো সম্ভৱতী’’তি কত্ৱা ৱুত্তং. ‘‘সুখায ৱেদনায ৰাগানুসযো অনুসেতী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫) পন ৱচনতো সুখৱেদনাগ্গহণেন তত্থানুসযনেন সমুদযসচ্চং দেসিতন্তি ৱেদিতব্বং. দেসিতং দুক্খং অৰিযসচ্চন্তি দুক্খদুক্খগ্গহণেন সাতিসযং দুক্খং অৰিযসচ্চং পকাসিতং হোতীতি পাড়িযং ‘‘দুক্খং অৰিযসচ্চং দেসিত’’ন্তি ৱুত্তং. সহচৰণাদীসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা নিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৫ আদযো) ৱুত্তং.
লক্খণহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.