সাসনপট্ঠানৱাৰৱণ্ণনা

৮৯. সঙ্গহৱাৰাদীসূতি সঙ্গহৱাৰউদ্দেসনিদ্দেসৱাৰেসু. সৰূপতো ন দস্সিতং, অত্থতো পন দস্সিতমেৱাতি অধিপ্পাযো. তমেৱ হি অত্থতো দস্সনত্থং উদাহৰণভাৱেন নিক্খিপতি, যথা মূলপদেহি পট্ঠানং নিদ্ধাৰেতব্বন্তি. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্গহো’’তি ইদং মূলপদপট্ঠানানং অঞ্ঞমঞ্ঞতো নিদ্ধাৰেতব্বতায কাৰণৱচনং ‘‘সতি অনুপ্পৱেসে ততো ৱিনিগ্গামো সিযা’’তি. পট্ঠানন্তি এত্থ প-ইতি উপসগ্গপদং, তং পন ‘‘ৱিভত্তেসু ধম্মেসু যং সেট্ঠং, তদুপাগমু’’ন্তিআদীসু ৱিয পকাৰত্থজোতকন্তি দস্সেন্তো ‘‘পকাৰেহি ঠান’’ন্তিআদীসু ৱিয পকাৰত্থজোতকন্তি দস্সেন্তো ‘‘পকাৰেহি ঠান’’ন্তি আহ. ইধাতি ইমস্মিং নেত্তিপ্পকৰণে. তস্সাতি দেসনাসঙ্খাতস্স পৰিযত্তিসাসনস্স. তথাভাৱদীপনন্তি ৱেনেয্যজ্ঝাসযানুৰূপেন পৱত্তিতত্তা সংকিলেসভাগিযতাদিপ্পকাৰেহি ঠিতভাৱেন দীপেতব্বত্তা ‘‘দীপিস্সতীতি দীপন’’ন্তি কত্ৱা. পতিট্ঠহন্তি অধিসীলসিক্খাদযো সমুদাযৰূপেন গহিতা. এতেহি সংকিলেসধম্মাদীহি, সংকিলেসধম্মাদীনং অধিসীলসিক্খাদীনং পৱত্তনুপাযতা অনুপুব্বিকথায সামুক্কংসিকায ধম্মদেসনায দীপেতব্বা. তেসন্তি সংকিলেসধম্মাদীনং. পুন তেসন্তি সুত্তানি সন্ধাযাহ.

গোট্ঠাতি ৱজা. পট্ঠিতগাৱোতি গতগাৱো. আগতট্ঠানস্মিন্তি সীহনাদসুত্তং (ম. নি. ১.১৫৬) ৱদতি. পৱত্তগমনত্তা এত্থাতি ৱচনসেসো. অথ ৱা গচ্ছতি এত্থাতি গমনং, দেসনাঞাণস্স নিস্সঙ্গৱসেন পৱত্তগমনদেসভাৱতো পট্ঠানং নামাতি অত্থো. ৱোমিস্সাতি ‘‘সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চা’’তিআদিনা দুকতিকচতুক্কভাৱেন মিস্সিতা.

সংকিলেসভাৱে ঞাপেতব্বে পৱত্তং, তং ৱিসযং কত্ৱা দেসিতন্তি অত্থো, অত্থমত্তৱচনঞ্চেতং, সংকিলেসভাগে ভৱন্তি সদ্দনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ‘‘সংকিলেসভাগিক’’ন্তিপি পাঠো, তস্স সংকিলেসভাগো এতস্স অত্থি, সংকিলেসভাগে ৱা নিযুত্তং, সংকিলেসভাগস্স ৱা পবোধনসীলং সংকিলেসভাগিকং, তদেৱ সংকিলেসভাগিযন্তি অত্থো ৱেদিতব্বো. পদালনং সমুচ্ছিন্দনং, পদালনসন্নিস্সযতা চেত্থ পদালনগ্গহণেন গহিতাতি দট্ঠব্বং. অসেক্খেতি অসেক্খধম্মে. তেসং ৱোমিস্সকনযৱসেনাতি তেসং সংকিলেসভাগিযাদীনং চতুন্নং পটিক্খেপাপটিক্খেপৱোমিস্সকনযৱসেন.

‘‘তানি পন ছ দুকা’’তিআদিনা পদানং গহণপৰিচ্ছেদতো ৱৱত্থাপনতং ৱত্ৱা পৰতো ‘‘সাধাৰণানি কতানী’’তি পদস্স অত্থসংৱণ্ণনায সযমেৱ সৰূপতো দস্সেস্সতি. ‘‘অনুদ্ধৰণে কাৰণং নত্থী’তি ৱত্ৱা উদ্ধৰণে পন কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘তথা হি ৱক্খতী’’তিআদিনা পাড়িমাহৰি. ৱোদানং নাম সংকিলেসতো হোতি সংকিলিট্ঠস্সেৱ ৱোদানস্স ইচ্ছিতত্তা. যস্মা ৱোদানং তদঙ্গাদিৱসেন সংকিলেসতো ৱিসুজ্ঝনং, তস্মা ‘‘তং পন অত্থতো ৱাসনাভাগিযাদি এৱ হোতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ তদঙ্গৱিক্খম্ভনেহি ৱোদানং ৱাসনাভাগিযাদিৱসেন হোতি, সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধীহি ৱোদানং নিব্বেধভাগিযৱসেন, অসেক্খভাগিযৱসেন ৱোদানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা এৱ ৱেদিতব্বং. যাযং দেসনা ৰাগাদিভাগিনী সিযা, সা সংকিলেসভাগিযা. যাযং দেসনা চাগাদিভাগিনী সিযা, সা ৱাসনাভাগিযা. যা পন আপত্তিৱিচ্ছেদনী সাৱসেসং, অনৱসেসঞ্চ, সা নিব্বেধভাগিযা, অসেক্খভাগিযা চ.

‘‘তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদিনা পঠমমেৱ সংকিলেসভাগস্স দস্সিতত্তা ৱুত্তং ‘‘সংকিলেসো তিৱিধো…পে… ৱিসযদস্সনত্থং আৰদ্ধ’’ন্তি. ভৱৰাগো ভৱপত্থনা. উপ্পজ্জতীতি ন ৱিগচ্ছতি. তত্ৰ তত্ৰ ভৱেতি যদি ৱা কামভৱে, যদি ৱা ৰূপভৱে, যদি ৱা অৰূপভৱে. পদন্তৰসংযোজনৱসেনাতি দুকনযেনেৱ পদন্তৰেন যোজনৱসেন. মিস্সিতানি কতানীতি সংসট্ঠানি কতানি.

এককচতুক্কৱসেন দস্সিতব্বানি পদানি এৱ গহেত্ৱা আৱুত্তিনযদস্সনৱসেন মিস্সেত্ৱা অৱসিট্ঠদুকৱসেন, তিকচতুক্কৱসেন চ ইতৰে অট্ঠ পট্ঠানভাগা দস্সিতাতি আহ ‘‘তানিযেৱ যথাৱুত্তানি অট্ঠ সুত্তানী’’তিআদি. চত্তাৰো এককাযেৱ পাড়িযং আদিতো দস্সিতা. ছদুকা পাড়িযং আগতা চত্তাৰো, অট্ঠকথাযং দ্ৱেতি. চত্তাৰো তিকা পাড়িযং আগতা দ্ৱে, অট্ঠকথাযং দ্ৱেতি. দ্ৱে চতুক্কা পন অট্ঠকথাযমেৱ আগতা. ‘‘পাড়িযং অনাগতা’’তি ইদং সৰূপতো অনাগমনং সন্ধায ৱুত্তং, নযতো পন আগতভাৱো দস্সিতো এৱ. যে পনেত্থ পাড়িযং অনাগতা, তেসং উদাহৰণানি পৰতো দস্সযিস্সাম.

সোড়সহীতি সোড়সৱিধেহি. ন হি তানি সুত্তানি সোড়সেৱ, অথ খো সোড়সপ্পকাৰানীতি মূলগণনং ঠপেত্ৱা কাৰণসুত্তলদ্ধেন সঙ্খাৰগব্ভেন তদনুৰূপো যো গণনৱিত্থাৰো, তস্স পত্থৰণৱিধি পট্ঠাননযো. ইমিনা…পে… নত্থীতি যথাৱুত্তপট্ঠানৱিনিমুত্তো পৰিযত্তিসাসনপ্পদেসো ন ৱিজ্জতি যথাৰহং তংতংপট্ঠানভাৱেন পৱত্তত্তাতি দস্সেতি. যদি সুত্তগেয্যাদি নৱৱিধং পৰিযত্তিসাসনং যথাৱুত্তপট্ঠানৱসেনেৱ পৱত্তং, তত্থ কথমিধ অনিদস্সিতানং গাথাদীনং সংকিলেসভাগিযাদিভাৱো গহেতব্বোতি পঞ্হং সন্ধায ‘‘গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা’’তিআদিপাড়ি পৱত্তাতি দস্সেতুং ‘‘কথং পনা’’তিআদি ৱুত্তং.

তত্থ অযং গাথা ৱিযাতি ‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, উদ্ধং অধো সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো, যস্স সেলূপমং চিত্ত’’ন্তিআদিনা ইধ উদাহটগাথা ৱিয. গাথাতি অঞ্ঞাপি তেপিটকে বুদ্ধৱচনে আগতা ইধ অনুদাহটা. সংৱণ্ণনাকালে সম্মুখীভাৱেন ‘‘অযং গাথা ৱিযা’’তি ৱুত্তা যা কাচি গাথা ‘‘সংকিলেসভাগিযা’’তি ৱা ‘‘সংকিলেসৱাসনানিব্বেধঅসেক্খভাগিযা’’তি ৱা অনুমিনিতব্বা নযগ্গাহেন ঞাপেতব্বাতি দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সংকিলেস…পে… জানিতব্বাতি অত্থো’’তি. ৱা-সদ্দো হি ইধ অৱুত্তৱিকপ্পনত্থো. সেসপদেসূতি ৱেয্যাকৰণসুত্তপদেসু.

৯০. অৰিযানং ধম্মন্তি চাৰিত্তৱাৰিত্তভেদং সীলাচাৰং. একন্তকৰণীযস্স অকৰণম্পি ৱীতিক্কমো এৱ.

অৱিজ্জাদিকে সংকিলেসধম্মে তদঙ্গাদিৱসেন ধুনাতীতি ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা. পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনপঞ্ঞাতি পন পকৰণেন অৱচ্ছিন্নত্তা ৱুত্তং. তং অতিক্কমিত্ৱা চৰন্তোতি পচ্চযানং অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চযপৰিভোগে আদীনৱং অপস্সন্তো ইণপৰিভোগৱসেন পৰিভুঞ্জন্তো ন পৰিমুচ্চতি নিৰযাদিদুক্খতো, ৱট্টদুক্খতো চ.

কুক্কুজনকং নাম কদলিযা পুপ্ফনাড়ি. পৰাভৱাযাতি ৱিনাসায. তথাতি যথা ফলপাকন্তা কদলী, এৱং ৱেড়ুনড়াপি ওসধিজাতিকত্তাতি উপসংহাৰত্থো তথা-সদ্দো. তেনাহ ‘‘ফলং ৱেড়ুং ফলং নড়’’ন্তি.

সুখেত্তেপীতি পি-সদ্দেন কো পন ৱাদো ঊসৰাদিদোসদুট্ঠেসু খেত্তেসূতি দস্সেতি. ‘‘ছকণ…পে… অত্থো’’তি এতেন যথাৱুত্তঅভিসঙ্খৰণাভাৱেন বীজদোসদুট্ঠন্তি দস্সেতি.

৯১. সজ্জিতন্তি সঞ্জিতং. অপৰিক্খতেতি পটিপক্খেহি ধম্মেহি অৱিক্খম্ভিতে অৰোগে.

যায সমন্নাগতো পুগ্গলো ‘‘কিং সুতং মযা, কিং ৱা সুণামী’’তি কুসলং গৱেসী চৰতি, সা ধম্মোজপঞ্ঞা কিস্সৱা নাম. দুব্ভাসিতাতি দুট্ঠু ভাসিতা, ইস্সামচ্ছৰিযদোসাদীহি দুট্ঠা ৱা ভাসিতা.

৯২. ৱিচিনাতীতি ৱিসেসতো চিনাতি পসৱতি.

ৱিগতভূতাতি ৱিগতসচ্চ. তেনাহ ‘‘অলীকৱাদী’’তি.

অৱজাতপুত্তাতি লামকপুত্ত. ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা নিহীনৱুত্তিতং সন্ধায ৱদতি. নেৰযিকোতি নিৰযে নিব্বত্তনকো. পাপকম্মিনো পপতন্তি এত্থাতি পপতং, নৰকং.

তণ্হাদীনং সভাৱভেদতোতি তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চৰিতানং তণ্হাযনৱিপৰীতদস্সনদুট্ঠচৰিততাসঙ্খাতসভাৱৱিভাগতো. অৱত্থাভেদতোতি তণ্হায ছন্দপেমলোভৰাগনন্দীপিপাসামুচ্ছাদযো, দিট্ঠিযা গাহপৰামাসমিচ্ছাভিনিৱেসৱিসুকৱিপ্ফন্দিতৱিপৰীতদস্সনাদযো, দুচ্চৰিতস্স তিৰচ্ছানপেত্তিৱিসযঅসুৰযোনিগামিতাদযো অৱত্থাৱিসেসা. চ-সদ্দেন তেসং কামতণ্হাদিৰূপতণ্হাদিঅত্তানুদিট্ঠাদিসস্সতগাহাদিকাযদুচ্চৰিতাদি- পাণাতিপাতাদিপ্পকাৰভেদো সঙ্গয্হতি.

৯৩. ৱিপুলন্তি উড়াৰং, তেলাদীহি চেৱ ধনধঞ্ঞাদীহি চ পহূতসন্নিচযন্তি অত্থো. সম্বাধাতি জনসংমদ্দসঙ্ঘটা.

দণ্ডেন ন হিংসতীতি এত্থ ৱুত্তং যং দণ্ডনিধানং, তং ৱট্টৱিৱট্টনিস্সিতং. তদুভযস্সাপি ফলং দস্সেন্তো ‘‘সো পুগ্গলো’’তিআদিমাহ.

৯৪. কিঞ্চতি তংসমঙ্গিনং ৱিমদ্দতীতি কিঞ্চনং, ৰাগাদি, পলিবুন্ধতি কুসলপ্পৱত্তিং নিৱাৰেতীতি পলিবোধো, ৰাগাদিযেৱ, কিঞ্চনমেৱ পলিবোধো কিঞ্চনপলিবোধো. অথ ৱা কিঞ্চনঞ্চ পলিবোধো চ কিঞ্চনপলিবোধো, আমিসকিঞ্চিক্খঞ্চ ৰাগাদিসংকিলেসো চাতি অত্থো.

ৱিসেসিতন্তি ৱিলোমং, ৱিসমং কিৰিযন্তি অত্থো. ৰাজভণ্ডন্তি ওৰোধে সন্ধায ৱদন্তি.

যাচযোগোতি যাচনযোগো, যাচকানং মনোৰথপৰিপূৰণতো. তেনাহ ‘‘যাচিতব্বযুত্তো’’তি. দানযুত্তোতি সততং দানকিৰিযাসমঙ্গী. দানসংৱিভাগৰতোতি এত্থ দানং নাম অত্থিকানং যথাধিপ্পাযপটিযত্তপৰিচ্চাগো, সংৱিভাগো অত্তনা পৰিভুঞ্জিতব্বতো অপ্পমত্তকতোপি সংৱিভজনং. ইমেহি খো…পে… হোতীতি এত্থ হোতিসদ্দেন ‘‘সমন্নাগতো’’তি পদং সম্বন্ধিতব্বং, ন ‘‘সোতাপন্নো’’তি দস্সেতুং ‘‘সোতাপন্নো…পে… হোতী’’তি ৱুত্তং. তেহি ধম্মেহি সমন্নাগমো হি ইধ ৱিধীযতি, ন সোতাপন্নভাৱো, তেন সোতাপন্নলক্খণমেতে ধম্মা, ন সোতাপন্নভাৱলক্খণন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সোতাপন্নেন…পে… লব্ভমানতং দস্সেতী’’তি ৱুত্তং.

৯৫. লপতি কথেতি এতেনাতি লপনং, ওট্ঠং.

৯৭. মুদিতোতি দিব্বসম্পত্তিযা পমুদিতো.

৯৯. কিঞ্চাপি উদতাৰীতি তৰণকিৰিযা অতীতভাৱেন ৱুত্তা, তৰণমেৱ পন গহেত্ৱা আহ ‘‘ওঘতৰণস্স অৰিযমগ্গকিচ্চত্তা’’তি. এৱং ৱিপ্পমুত্তো, ৱিমুত্তোতি চ এত্থ মুচ্চনকিৰিযাযপি ৱত্তব্বং.

১০০. পাতু-সদ্দপুব্বকো ভৱন্তি-সদ্দো সিযা উপ্পাদপৰিযাযো সিযা আৱিভাৱপৰিযাযোতি ‘‘পাতুভৱন্তী’’তি পদস্স ‘‘উপ্পজ্জন্তি, পকাসেন্তি চা’’তি অত্থো ৱুত্তো. পাতুভূতধম্মস্সাতি উপ্পন্নবোধিপক্খিযধম্মস্স, ৱিভূতচতুসচ্চধম্মস্স ৱা. নো কল্লোতি ন যুত্তো. সহেতুধম্মন্তি এত্থ পচ্চযুপ্পন্নধম্মাৱ গহিতা, ন পচ্চযধম্মাতি? নযিদমেৱং দট্ঠব্বং পচ্চযধম্মানম্পি পচ্চযুপ্পন্নভাৱানতিৱত্তনতো. অথ ৱা সহেতুধম্মন্তি পচ্চযুপ্পন্নধম্মো পধানভাৱেন ৱুত্তো, পচ্চযধম্মো পন গুণভাৱেনাতি এৱমেত্থ উভযেসং ৱুত্তভাৱো ৱেদিতব্বো.

আৰঞ্ঞকন্তি আৰঞ্ঞকঙ্গসমন্নাগতং. অঞ্ঞাতোতি পৰিচযৱসেন ন ঞাতো, অসংসট্ঠোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘নিচ্চনৱো’’তি.

ব্যাপাদৱিহিংসাৱিতক্কৱিৰহে ৱেৰিপৰিসঙ্কায অভাৱে অকিত্তিপৰিমুত্তীতি এৱমাদীহিপি কাৰণেহি কোধপ্পহানেন সুখং সুপতি. কোধপৰিড়াহাভাৱো পন পাকটতৰোতি আহ ‘‘কোধ…পে… সযতী’’তি. ৱিসমূলস্সাতি এত্থ ৱিসসৰিক্খতায ‘‘ৱিস’’ন্তি দুক্খং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দুক্খৱিপাকস্সা’’তি. সুখন্তি চেতসিকসুখং. অক্কুট্ঠস্স পচ্চক্কোসিত্ৱা চ পচ্চক্কোসনহেতু উপ্পজ্জতীতি যোজনা.

১০১. সল্লুব্বাহনং সল্লুদ্ধৰণং.

ৱিসযভেদেন, পৱত্তিআকাৰভেদেন চ অনেকভেদত্তা কামসঞ্ঞায ৱুত্তং ‘‘যায কাযচী’’তি.

দানমুখেনাতি দানেন মুখভূতেন, দানং পমুখং কত্ৱাতি অত্থো.

‘‘অৰিযমগ্গসম্পাপনৱসেনা’’তি ইমিনা অনুকম্পানুদ্দযানং একন্তানৱজ্জতমেৱ ৱিভাৱেতি. ‘‘অনুকম্পা’’তি পদস্সত্থৱিৱৰণং ‘‘কৰুণাযনা’’তি, ইতৰস্স ‘‘মেত্তাযনা’’তি.

১০২. পকতিআদীতি আদিসদ্দেন অণুইস্সৰপজাপতিপুৰিসকালাধিট্ঠাযকাৰিআদিকে সঙ্গণ্হাতি.

কামেসূতি কামগুণেসু ৰূপাদিৱিসযেসু.

বহলকিলেসতাযাতি বহুলকিলেসভাৱেন. পুব্বহেতুমন্দতাযাতি ৱিৱট্টূপনিস্সযস্স কুসলস্স অকতত্তা.

চিত্তৱূপসমভাৱনাযাতি চিত্তৱূপসমকৰভাৱনায সমথৱিপস্সনায.

পৰিস্সযা সীলাদিপৰিপূৰণস্স পৰিবন্ধভূতা কিলেসা এৱ. অনৰিযা পঞ্ঞাসীসং উক্খিপিত্ৱা ঠাতুমেৱ ন সক্কোন্তীতি ৱুত্তং ‘‘ঞাণসিৰেন অধোসিৰা হুত্ৱা’’তি.

১০৩. ভগৱতো, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ৱসনযোগ্যভাৱো, তেহি নিৱুত্থভাৱো চ তস্স সাতিসযো ৱণ্ণোতি ৱুত্তং ‘‘পঠমগাথায জেতৱনস্স ৱণ্ণং কথেত্ৱা’’তি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;

যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮; থেৰগা. ৯৯১);

ইধ ধম্মসদ্দো সমাধিপৰিযাযো ‘‘এৱংধম্মা তে ভগৱন্তো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৮; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৱিযাতি আহ ‘‘ধম্মোতি সমাধী’’তি সমাধিপক্খিকা ধম্মা সতিৱাযামা.

নানুগচ্ছেয্যাতি নানুতসেয্য. অনুতসনমেৱ হি তণ্হাদিট্ঠীহি অনুগমনং. পটিৱিপস্সেয্যাতি ৱিপস্সনাসম্মসনমাহ. যমকতো, হি খণিকতো, পটিপাটিতো চ সম্মসনং ৱিপস্সনাযপি সম্মসনতো পটিৱিপস্সনা নাম. সা হি ৱিপস্সনায দিট্ঠিউগ্ঘাটনমানসমুগ্ঘাটননিকন্তিপৰিযাদানহেতুতায ৱিসেসতো পটিপক্খেন অসংহীৰঅসংকুপ্পনহেতুভূতা পৰিব্ৰূহনা হোতি. ‘‘পুনপ্পুনং…পে… অপ্পেন্তো’’তি এতেন নিব্বানাৰম্মণধম্মানুব্ৰূহনং যথা ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি (ম. নি. ১.৬৪) দস্সেতি.

যং কিঞ্চি অপদিসিত্ৱা পটিঞ্ঞাদানং সঙ্গৰো. সো পন অত্তনো কিচ্চৱিসেসং অপদিসিত্ৱা মিত্তসন্থৱৱসেন ৱা কালাগমনং অপদিসিত্ৱা কিঞ্চিক্খানুপ্পদানেন ৱা পটিবাহকৰণং অপদিসিত্ৱা বলগ্গবোধৱসেন ৱা সিযাতি তস্স মিত্তকৰণাদিপৰিযাযতং সন্ধাযাহ ‘‘সঙ্গৰোতি…পে… নাম’’ন্তি. এৱং পটিপন্নত্তাতি এৱং অনিচ্চসঞ্ঞামুখেন তিযদ্ধকেসু সঙ্খাৰেসু অপ্পমাদপ্পটিপত্তিযা পটিপন্নত্তা.

দিব্বচক্খু সুৱিসুদ্ধন্তি সাৱসেসা দেসনাতি আহ ‘‘যং সচ্ছিকৰোতী’’তি. ৰূপাযতনঞ্হেত্থ অধিপ্পেতং.

১০৪. অন্তন্তি সঙ্খাৰানং পাৰিমন্তভূতং. ৱেদানন্তি মগ্গঞাণৱেদানমেৱ. অৰহত্তাধিগমেন অন্তং পৰিযোসানং গতত্তা. কম্মৱিপাকৱট্টানং, কিলেসৱট্টস্সাপি চ উস্সদেন উপচযেন উস্সদা, ৰাগাদযো.

সুক্কোভাসতায সুক্কা, অভিৱিসিট্ঠগ্গহা. সব্বানি ৱা তাৰকৰূপানি সুক্কা. ৱিন্দতীতি উপলভতি, পটিৱিজ্ঝতীতি অত্থো.

‘‘অজ্ঝত্তং ৱিপস্সনাভিনিৱেসো হোতী’’তি ইদং ‘‘সকেসু ধম্মেসূ’’তি পাৰগুভাৱস্স ৱিসেসিতত্তা ৱুত্তং, তঞ্চ খো অভিনিৱেসেনেৱ দেসিতং. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞেয্য’’ন্তি (সং. নি. ৪.৪৬; পটি. ম. ১.৩) ৱুত্তং. পাৰগুতা চ তেসং খন্ধানং পৰিঞ্ঞাভিসমযৱসেন হোতি. ততো চ নেসং হেতুভূতসমুদযে, তদপ্পৱত্তিলক্খণে নিৰোধে, নিৰোধগামিনিযা পটিপদায চ পহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযপাৰিপূৰিৱসেন ইতৰসচ্চেসুপি পাৰগুভাৱো ৱুত্তো এৱ হোতি. সব্বসো হি সকঅত্তভাৱবোধেনপি চতুসচ্চাভিসমযো হোতিযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ইমস্মিংযেৱ ব্যামমত্তে কড়েৱৰে সসঞ্ঞিম্হি সমনকে লোকঞ্চ পঞ্ঞপেমি, লোকসমুদযঞ্চা’’তিআদি (সং. নি. ১.১০৭; অ. নি. ৪.৪৫). অথ ৱা সকেসু ধম্মেসূতি অত্তনো ধম্মেসু. অত্তধম্মা নাম অত্থকামস্স কুলপুত্তস্স সীলাদিধম্মা. সীলসমাধিপঞ্ঞাদযো হি ৱোদানধম্মা একন্তহিতসুখসম্পাদনতো পুৰিসস্স সকধম্মা নাম, ন অনত্থাৱহা সংকিলেসধম্মা ৱিয পৰধম্মা. তেসং সীলাদীনং পাৰিপূৰিযা পাৰং পৰিযন্তং গতোতি পাৰগূ. ‘‘অক্কুল পক্কুল’’ইতি এৱং ৱিহিংসনকপযোগং. অজকলাপেন (উদা. ৭) হি তদা ভগৱন্তং ভীসাপেতুকামেন কতং যক্খগজ্জিতং ‘‘অক্কুল পক্কুল’’ ইতি ইমিনা আকাৰেন সত্তানং সোতপথং অগমাসি, তস্মা তং ‘‘অক্কুলং পক্কুলকৰণ’’ন্তি ৱুত্তং.

নাভিনন্দতীতি ‘‘অযং মং দট্ঠুং আগতা’’তি ন তুস্সতি. যস্মা পন ‘‘ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮৮) ৱিয সম্পটিচ্ছনত্থোপি অভিনন্দসদ্দো হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চিত্তেন ন সম্পটিচ্ছতী’’তি. ন সোচতীতি ‘‘মযা অসম্মোদিতা গচ্ছতী’’তি ন চিত্তসন্তাপং আপজ্জতি. ‘‘সঙ্গা সঙ্গামজিং মুত্ত’’ন্তি ইদং অভিনন্দসোচনানং অভাৱস্স কাৰণৱচনং.

তেনাতি উদকে ন্হানেন. তেনেৱাহ ‘‘ন উদকেন সুচী হোতী’’তি. তস্সত্থো – উদকুম্মুজ্জনাদিনা নেৱ সত্তানং সুচি পাপতো সুদ্ধি নাম হোতীতি. উদকুম্মুজ্জনাদীনি হি ইধ উত্তৰপদলোপেন ‘‘উদক’’ন্তি ৱুত্তং. উদকেনাতি ৱা উম্মুজ্জনাদিকিৰিযাসাধনভূতেন উদকেন সত্তানং সুচি পাপসুদ্ধি ন হোতীতি. অথ ৱা সুচিতেন যথাৱুত্তেন উদকেন পাপমলতো সুদ্ধো নাম সত্তো ন হোতীতি. যদি সিযা, সব্বেসমেৱ মচ্ছবন্ধানং পাপসুদ্ধি সিযা. তেনাহ ‘‘বহ্ৱেত্থ ন্হাযতী জনো’’তি. মাতুঘাতাদিপাপকম্মকাৰীনং, অঞ্ঞেসঞ্চ গোমহিংসাদীনং উদকং ওৰোহন্তানং অন্তমসো মচ্ছকচ্ছপে উপাদায সব্বেসম্পি পাপসুদ্ধি সিযা, ন পনেৱং হোতি. কস্মা? ন্হানীযপাপহেতূনং অপ্পটিপক্খভাৱতো. যঞ্হি যং ৱিনাসেতি, সো তস্স পটিপক্খো. যথা আলোকো অন্ধকাৰস্স, ৱিজ্জা অৱিজ্জায, ন এৱং ন্হানং পাপস্স, তস্মা নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং ‘‘ন উদকেন সুচী হোতী’’তি. যেন পন সুচি হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘যম্হি সচ্চঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সচ্চন্তি ৱচীসচ্চঞ্চ ৱিৰতিসচ্চঞ্চ. অথ ৱা সচ্চন্তি ঞাণসচ্চঞ্চেৱ পৰমত্থসচ্চঞ্চ. ধম্মোতি সেসো অৰিযধম্মো. সচ্চস্স পনেত্থ ৱিসুং গহণং তস্স বহুকাৰতাদস্সনত্থং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

জাতিবলনিসেধকন্তি জাতিমত্তব্ৰাহ্মণানং ভোৱাদিকানং পটিসেধকং. জাতিৱাদস্স ৱা নিসেধকং, ‘‘ন জচ্চা ব্ৰাহ্মণো হোতী’’তি (সু. নি. ৬৫৫) হি ৱুত্তং. থেৰো হি তথাৱাদেন তে অনিগ্গণ্হন্তোপি নিগ্গণ্হন্তো ৱিয হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং.

১০৫. ৱিমুত্তিযন্তি অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুযং.

সৱাসনন্তি এত্থ খীণাসৱস্সাপি অখীণাসৱসদিসকাযৱচীপযোগহেতুভূতা সন্তানে কিলেসভাৱনা ৱাসনা নাম আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২১৫; ধ. প. অট্ঠ. ২.পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰৱত্থু) ৱসলৱোহাৰো ৱিয, সহ ৱাসনাযাতি সৱাসনং, ভাৱনপুংসকঞ্চেতং ‘‘ৱিসমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৱিয. যথাৱুত্তৱাসনম্পি অসেসেত্ৱাতি অত্থো. কুম্মগ্গপৰিহৰণৱসেন মগ্গসম্পটিপত্তীতি মগ্গে কুসলো অমগ্গেপি কুসলো এৱ হোতি. ভগৱা পন সব্বঞ্ঞুতায সব্বত্থেৱ কুসলোতি আহ ‘‘মগ্গে চ অমগ্গে চ কোৱিদো’’তি.

১০৬. তমেন যুত্তোতি যথাৱুত্ততমো তস্স অত্থীতি তমো, পুগ্গলো. অপ্পকাসভাৱেন ঠিতা খন্ধাৱ তমো. আলোকভূতোতি জাতিগুণালোকো, পাকটগুণোতি অত্থো.

কিলেসমযং বন্ধনং ‘‘দড়্হ’’ন্তি ৱদন্তি. যতো সচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তা বুদ্ধাৱ নং ছিন্দন্তি, ন অঞ্ঞে.

দুচ্ছেদনত্থেন সতিপি দড়্হভাৱে সিথিলৱুত্তিতং তস্স দীপেতুং ‘‘বন্ধনভাৱম্পী’’তিআদিমাহ. তেন ‘‘অহো সুখুমতৰং খো, ভিক্খৱে, মাৰবন্ধন’’ন্তি ৱুত্তং.

১০৭. যদিপি চেতনা কুসলাকুসলসাধাৰণা, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো ইধাধিপ্পেতোতি তস্স ৱসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অকুসলচেতনাৱসেন চেতেতী’’তি আহ. চেতনং অভিসন্দহনং, চিত্তস্স ব্যাপাৰাপত্তিভাৱেন পৱত্তীতি অত্থো. যস্মা পন চেতনা যদা ৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেতি, তদা দিগুণুস্সাহাদিগুণৱাযামা ৱিয হুত্ৱা পাকটং পযোগং নিপ্ফাদেতি, তস্মা ‘‘পকপ্পেতী’’তি ৱুত্তা. পাকটপ্পযোগকপ্পনঞ্হেত্থ পকপ্পনং অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘তমেৱ পকপ্পেতী’’তি. পচ্চযট্ঠো ইধ আৰম্মণত্থোতি ৱুত্তং ‘‘পৱত্তিযা পচ্চযো হোতী’’তি.

১০৮. যথা জলসমুদ্দস্স ৱীচিসমুট্ঠানৱসেন লব্ভমানো ৱেগো ‘‘ৱীচিমযো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং চক্খুসমুদ্দস্সাপি ৰূপাৱভাসনৱসেন লব্ভমানো ৱেগো ‘‘ৰূপমযো’’তি ৱুত্তো. এসেৱ নযো সেসেসুপি. আৱিঞ্ছনতোতি আকড্ঢনতো, আকড্ঢনঞ্চেত্থ সন্তানস্স তন্নিন্নভাৱহেতুতায দট্ঠব্বং.

সমুদনং কিলেসতেমনং, অৱস্সৱহেতুতা, কিলেসানং ঊমিআদিসদিসতা সমাৱট্টনেন সত্তানং অনত্থাৱহতায ৱেদিতব্বা. উপৰূপৰিৱেগুপ্পত্তিযা উপগতস্স উট্ঠাতুং অপ্পদানেন, গুণসাৰৱিনাসনেন চ কোধুপনাহাদীনং ঊমিআদিসদিসতা দট্ঠব্বা.

অভিমুখো নন্দতীতি তদাৰম্মণং সুখং সোমনস্সং সাদিযন্তো সম্পটিচ্ছতি. অভিৱদতীতি তণ্হাভিনিৱেসৱসেন অভিনিৱিস্স ৱদতি. তঞ্হিস্স অভিনিৱেসং দীপেতুং ‘‘অহো সুখ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অজ্ঝোসানং অধিমুচ্চনভূতায তণ্হায তণ্হাৱত্থুকস্স অনুপৱিসিত্ৱা আৱেণিকতাকৰণন্তি আহ ‘‘অজ্ঝোসায তিট্ঠতীতি গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা’’তি.

১০৯. ‘‘কস্মা’’তিআদিনা সন্তাপদুক্খানং অসুপ্পতিকাৰতং আহ ‘‘যেন ৱা পকাৰেনা’’তি. যেনাতি যেন ৱা কামজ্ঝোসানদিট্ঠিজ্ঝোসানভূতেন মিচ্ছাভিনিৱেসপ্পকাৰেন. গহট্ঠপব্বজিতা তথাৰূপং কত্ৱা অত্তনো ৱড্ঢিঞ্চ মঞ্ঞন্তি. অৱড্ঢি এৱ পন হোতি তস্স পকাৰস্স ৱড্ঢিযং অনুপাযভাৱতো চ উপাযভাৱতো চ অৱড্ঢিযং. তথাপীতি তত্থ তত্থ ইচ্ছাৱিঘাতং পাপুণন্তোপি. যস্মা ইতো বাহিৰকা সব্বেন সব্বং ভৱনিস্সৰণং অপ্পজানন্তো মন্দকিলেসং দীঘাযুকং সুখবহুলং একচ্চং ভৱং তেনেৱ মন্দকিলেসাদিভাৱেন ‘‘নিব্বান’’ন্তি সমনুপস্সন্তি, তস্মা ভৱেন ভৱৱিপ্পমোক্খং ৱদন্তীতি.

ভৱদিট্ঠিসহগতা তণ্হা পুৰিমপদে উত্তৰপদলোপেন ভৱতণ্হাতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘ভৱতণ্হাতিআদীসু ৱিযা’’তি.

যত্থাতি যস্মিং ভৱে.

ততো এৱাতি ভূতৰতিযা এৱ. অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্হি সত্তানং ছন্দৰাগো বলৱা হোতি. অনৱসেসতোতি অনৱসেসেন, ন কিঞ্চি সেসেত্ৱা.

সংসাৰসোতস্স অনুকূলভাৱেন গচ্ছতীতি অনুসোতগামী. তস্সেৱ পটিক্কূলৱসেন নিব্বিদানুপস্সনাদীহি পৱত্ততীতি পটিসোতগামী, অচলপ্পসাদাদিসমন্নাগমেন ঠিতসভাৱোতি অত্থো.

১১০. ‘‘পলব্ভতি, নিখজ্জতী’’তিআদীসু ৱিয উপসগ্গো পদৱড্ঢনমত্তন্তি আহ ‘‘অভিজাতিকোতি জাতিযো’’তি. কণ্হধম্মসমন্নাগতত্তা ৱা কণ্হো. পঠমৱযেপি মজ্ঝিমৱযেপি পাপসমঙ্গী হুত্ৱা ঠিতো কণ্হধম্মে অভিজাযতি, পচ্ছাপি পাপং পসৱতীতি অত্থো. সুক্কোতি ৱা এত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.

১১১. পুৰিমস্মিন্তি পুৰিমস্মিং পদে. ৱিসযে ভুম্মং তত্থ দেয্যধম্মস্স পতিট্ঠাপনতো. দুতিযে অধিকৰণে, তদধিকৰণঞ্হি নিব্বানন্তি. গহট্ঠপব্বজিতকিচ্চেসু ৱা ৱিসিট্ঠধম্মদস্সনত্থং পচ্চযদানাৰহত্তানং সমধুৰতানিদ্দেসো. অথ ৱা যেন যেন পন ৱত্থুনাতি ৰূপাৰূপনিৰোধাদিনা তণ্হাৱত্থুনা. অমৰাৱিক্খেপৱত্থুআদিনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন সুভসুখাদিমিচ্ছাভিনিৱেসৱত্থুং সঙ্গণ্হাতি. যথা ৱা তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চৰিতানং ৱসেন সংকিলেসভাগিযস্স সুত্তস্স ৱিভাগো, এৱং সমথৱিপস্সনাসুচৰিতৱসেন তণ্হাৱোদানভাগিযাদিসুত্তৱিভাগোতি দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘তণ্হা…পে… নিদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

ইদং এৱং পৱত্তন্তি যথা দুচিন্তিতাদিৱসেন বালো হোতি পুগ্গলো, এৱং তস্স দুচিন্তিতচিন্তিতাদিভাৱনাৱসেন পৱত্তং ইদং সংকিলেসভাগিযং নাম সুত্তন্তি পুব্বে সংকিলেসধম্মৱিভাগেন ৱুত্তং ইদানি সামঞ্ঞতো সঙ্গহেত্ৱা ৱদতি. ইদং ৱাসনাভাগিযং সুত্তন্তি এত্থাপি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

কিলেসট্ঠানেহীতি কিলেসানং পৱত্তিট্ঠানেহি. কিলেসাৱত্থাহীতি কিলেসানং পৱত্তিআকাৰৱিসেসেহি. কামৰাগাদীহি সংযুজ্জতি কামৰাগাদিহেতু কম্মৱিপাকাদিনা. সতিপি তেসং কালন্তৰৱুত্তিযং সংযুত্তো নাম হোতি, যতো কামৰাগাদযো ‘‘সংযোজন’’ন্তি ৱুচ্চন্তি. উপাদিযতীতি দড়্হং গণ্হাতি পৱত্তেতি. সেসং ৱুত্তনযত্তা, উত্তানত্তা চ সংৱণ্ণিতং.

১১২. উদাহৰণৱসেনাতি নিদস্সনৱসেন, একদেসদস্সনৱসেনাতি অত্থো. সকলস্স হি পৰিযত্তিসাসনস্স সোড়সহি পট্ঠানভাগেহি গহিতত্তা. যথা তদেকদেসানং সোড়সন্নম্পি পট্ঠানভাগানং গহণং উদাহৰণমত্তং, তেসং পন সোড়সন্নং একদেসগ্গহণং উদাহৰণন্তি কিমেত্থ ৱত্তব্বং. তেন ৱুত্তং ‘‘একদেসদস্সনৱসেনাতি অত্থো’’তি. কস্মা পনেত্থ পাড়িযং পট্ঠানস্স একদেসোৱ উদাহটো, ন অৱসেসোতি? নযনিদস্সনত্থং. ইমিনা নযেন অৱসেসোপি পট্ঠানভাৱো ৱেদিতব্বোতি.

তত্থ ‘‘অপ্পম্পি চে সংহিত ভাসমানো…পে… স ভাগৱা সামঞ্ঞস্স হোতী’’তি (ধ. প. ২০) ইদং ৱাসনাভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ. এত্থ হি ‘‘অপ্পম্পি চে সংহিত ভাসমানো’’তি ইদং ৱাসনাভাগিযং, ‘‘স ভাগৱা সামঞ্ঞস্স হোতী’’তি ইদং অসেক্খভাগিযং.

তথা মঘদেৱসুত্তং. তত্থ হি ‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, ইমিস্সাযেৱ মিথিলাযং মঘদেৱো নাম ৰাজা অহোসি ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মে ঠিতো মহাধম্মৰাজা, ধম্মং চৰতি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জনপদেসু চ, উপোসথঞ্চ উপৱসতি চাতুদ্দসিং, পঞ্চদসিং, অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্সা’’তিআদি (ম. নি. ২.৩০৮), ইদং ৱাসনাভাগিযং. ‘‘ইদং খো পনানন্দ, এতৰহি মযা কল্যাণং ৱত্তং নীহৰিতং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততী’’তি (ম. নি. ৩.১৮৯) ইদং অসেক্খভাগিযং. ‘‘পমাদং অপ্পমাদেন, যদা নুদতি পণ্ডিতো’’তি (ধ. প. ২৮) ইদং নিব্বেধভাগিযং. ‘‘পঞ্ঞাপাসাদ…পে… অৱেক্খতী’’তি (ধ. প. ২৮) ইদং অসেক্খভাগিযন্তি ইদং নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ.

তথা ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানী’’তি (সং. নি. ৫.৪৯৩) সুত্তং. তত্থ ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি তীণীতি? অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞিন্দ্ৰিয’’ন্তি ইদং নিব্বেধভাগিযং, ‘‘অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিয’’ন্তি (সং. নি. ৫.৪৯৩) ইদং অসেক্খভাগিযং.

ৰট্ঠপালসুত্তং (ম. নি. ২.২৯৩ আদযো) সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ. তত্থ হি ‘‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তিআদিনা (ম. নি. ২.৩০৬) সংকিলেসো ৱিভত্তো, ‘‘একো ৱূপকট্ঠো’’তিআদিনা (ম. নি. ২.২৯৯) অসেক্খধম্মা, ইতৰেন ৱাসনাধম্মাতি.

‘‘ধম্মে চ যে অৰিযপৱেদিতে ৰতা, অনুত্তৰো তে ৱচসা মনসা কম্মুনা চ;

তে সন্তিসোৰচ্চসমাধিসণ্ঠিতা, সুতস্স পঞ্ঞায চ সাৰমজ্ঝগূ’’তি. (সু. নি. ৩৩২);

ইদং ৱাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ. এত্থ হি ‘‘ধম্মে চ যে অৰিযপৱেদিতে ৰতা’’তি অযং ৱাসনা, ‘‘অনুত্তৰা…পে… সণ্ঠিতা’’তি অযং নিব্বেধো, ‘‘সুতস্স পঞ্ঞায চ সাৰমজ্ঝগূ’’তি অসেক্খধম্মা.

তথা ‘‘সদ্ধো সুতৱা নিযামদস্সী’’তি গাথা (সু. নি. ৩৭৩). তত্থ হি ‘‘সদ্ধো সুতৱা’’তি ৱাসনা, ‘‘নিযামদস্সী ৱগ্গগতেসু ন ৱগ্গসাৰি ধীৰো, লোভং দোসং ৱিনেয্য পটিঘ’’ন্তি নিব্বেধো, ‘‘সম্মা সো লোকে পৰিব্বজেয্যা’’তি অসেক্খধম্মা.

সব্বাসৱসংৱৰো পৰিস্সযাদীনং ৱসেন সব্বভাগিযং ৱেদিতব্বং. তত্থ হি সংকিলেসধম্মা, লোকিযসুচৰিতধম্মা, সেক্খধম্মা, অসেক্খধম্মা চ ৱিভত্তা. অসব্বভাগিযং পন ‘‘পস্সং পস্সতী’’তিআদিকং (ম. নি. ১.২০৩) উদকাদিঅনুৱাদনৱচনং ৱেদিতব্বং. এৱমেতস্মিং সোড়সৱিধে সাসনপট্ঠানে এতে তণ্হাদিৱসেন তযো সংকিলেসভাগা, ৱোদানাদিৱসেন তযো ৱাসনাভাগা, সেক্খানং সীলক্খন্ধাদীনং ৱসেন তযো নিব্বেধভাগা, অসেক্খানং সীলক্খন্ধাদীনং এৱ ৱসেন তযো অসেক্খভাগা, তেসং ৱসেন মূলপট্ঠানানি এৱ দ্ৱাদস হোন্তি. তানি পন ৱিত্থাৰনযেন ৱিভজিযমানানি ছন্নৱুতাধিকানি চত্তাৰি সহস্সানি হোন্তি. যথাদস্সনং পনেতানি উদ্ধৰিতব্বানি. তানি পন যস্মা সঙ্গহতো কামতণ্হাদিৱসেন তযো তণ্হাসংকিলেসভাগা, সস্সতুচ্ছেদৱসেন দ্ৱে দিট্ঠিসংকিলেসভাগা, কাযদুচ্চৰিতাদিৱসেন তযো দুচ্চৰিতসংকিলেসভাগাতি অট্ঠ সংকিলেসভাগা. ধম্মামিসাভযদানৱসেন তিৱিধং দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, কাযসুচৰিতাদিৱসেন তিৱিধং সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, সমথৱিপস্সনাৱসেন দুৱিধং ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূতি অট্ঠেৱ ৱাসনাভাগা.

সদ্ধানুসাৰী সদ্ধাৱিমুত্তো ধম্মানুসাৰী দিট্ঠিপ্পত্তো কাযসক্খীতি (পু. প. মাতিকা ৭.৩২-৩৬; পু. প. ২৬-৩০) পঞ্চন্নং সেক্খানং পচ্চেকং তযো সীলাদিক্খন্ধাতি পন্নৰস নিব্বেধভাগা, সুঞ্ঞতানিমিত্তাপণিহিতভেদা পঞ্ঞাৱিমুত্তানং তযো অগ্গফলধম্মা, তেসু পচ্চেকং তযো তযো সীলাদিক্খন্ধা, তথা উভতোভাগৱিমুত্তানন্তি অট্ঠাৰস, সিক্খিতব্বাভাৱসামঞ্ঞেন অসঙ্খতধাতুং পক্খিপিত্ৱা একূনৱীসতি অসেক্খভাগা, ইতি পুৰিমানি একতিংস, ইমানি একূনৱীসতীতি সমপঞ্ঞাস সংকিলেসভাগিযাদিধম্মা হোন্তি. তস্মা ইমেসং সমপঞ্ঞাসায সংকিলেসভাগিযাদিধম্মানং ৱসেন সমপঞ্ঞাস সুত্তানি হোন্তি.

যস্মা চ তে পঞ্ঞাৱিমুত্তা উভতোভাগৱিমুত্তৱিভাগং অকত্ৱা অসঙ্খতায ধাতুযা অগ্গহণেন নিপ্পৰিযাযেন অসেক্খভাগাভাৱতো নৱেৱ অসেক্খভাগাতি সমচত্তালীস হোন্তি, তস্মা পেটকে ‘‘চত্তাৰীসায আকাৰেহি পৰিযেসিতব্বং, পঞ্ঞাসায আকাৰেহি সাসনপট্ঠানং নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি (পেটকো. ২১) চ ৱুত্তং. সঙ্গহতো এৱ পন পুব্বে ৱুত্তৱিত্থাৰনযেন সোড়স হোন্তি, পুন তিৱিধসংকিলেসভাগিযাদিৱসেন দ্ৱাদস হোন্তি, পুন তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চৰিতসংকিলেসতণ্হাদিট্ঠিদুচ্চৰিতৱোদানভাৱেন ছ হোন্তি, পুন সংকিলেসভাগিযং ৱাসনাভাগিযং দস্সনভাগিযং ৱাসনাভাগিযং অসেক্খভাগিযন্তি পঞ্চ হোন্তি, পুন মূলপট্ঠানৱসেন চত্তাৰি হোন্তি, পুথুজ্জনভাগিযসেক্খভাগিযঅসেক্খভাগিযভাৱেন তীণি হোন্তি, পুন সংকিলেসভাগিযৱোদানভাগিযভাৱেন দ্ৱে এৱ হোন্তি. পট্ঠানভাৱেন পন একৱিধমেৱ, ইতি পট্ঠানভাৱেন একৱিধম্পি সংকিলেসৱোদানভাগিযভাৱেন দুৱিধন্তি ৱিভাগতো যাৱ ছন্নৱুতাধিকং চতুসহস্সপ্পভেদং হোতি, তাৱ নেতব্বং. এৱমেতং পট্ঠানং সঙ্গহতো, ৱিভাগতো চ ৱেদিতব্বং.

ইমস্সাপি পট্ঠানৱিভাগস্স, ন পুৰিমস্সেৱাতি অধিপ্পাযো. লোকিকং অস্সত্থীতি, লোকিকসহচৰণতো ৱা লোকিযং, সুত্তং পদেসেনাতি একদেসেন. সব্বপদেসূতি তংতংতিকানং ততিযপদেসু. বুদ্ধাদীনন্তি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৱকানং. ধম্মো পনেত্থ বুদ্ধাদিগ্গহণেন ৱেদিতব্বো, আদিসদ্দেন ৱা.

পৰিণমতীতি পৰিপচ্চতি. ধৰন্তীতি পবন্ধৱসেন পৱত্তন্তি. ন্তি পাপকম্মং. তেতি কুসলাভিনিব্বত্তক্খন্ধা. ৰক্খন্তি ৱিপাকদানতো ৱিপচ্চিতুং ওকাসং ন দেন্তীতি অত্থো. অযঞ্চ অত্থো উপপজ্জৱেদনীযেসু যুজ্জতি, ইতৰস্মিম্পি যথাৰহং লব্ভতেৱ. তেনাহ ‘‘দুতিযে ৱা ততিযে ৱা অত্তভাৱে’’তি.

১১৩. অত্তনো অনৱজ্জসুখাৱহং পটিপত্তিং পটিপজ্জন্তো পৰমত্থতো অত্তকামো নামাতি আহ ‘‘অত্তনো সুখকামো’’তি. সুখানুবন্ধঞ্হি সুখং কামেন্তো সুখমেৱ কামেতীতি চ সুখকামোতি.

ৱিত্থতট্ঠেনাতি সুৱিপ্ফাৰদিট্ঠীনং পৱত্তনট্ঠানতাসঙ্খাতেন ৱিত্থাৰট্ঠেন.

১১৪. দিট্ঠে দুক্খাদিধম্মেতি ভাৱেনভাৱলক্খণে ভুম্মং, দুক্খাদিধম্মে দিট্ঠে ঞাতেতি অত্থো.

‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি কালদেসানং অনৱসেসপৰিযাদানন্তি আহ ‘‘উদ্ধন্তি অনাগতং, উপৰি চা’’তিআদি. গমনেনাতি চুতূপপাতগমনেন.

১১৫. নগৰদ্ৱাৰথিৰকৰণত্থন্তি নগৰস্স দ্ৱাৰবাহথিৰকৰণত্থং. গম্ভীৰনেমতাযাতি ‘‘নেমং’’ৱুচ্চতি নিখাতথম্ভাদীনং পথৱিং অনুপৱিসিত্ৱা ঠিতপ্পদেসো, গম্ভীৰং নেমং এতস্সাতি গম্ভীৰনেমো, তস্স ভাৱো গম্ভীৰনেমতা, তায. কম্পনং যথাঠিতস্স ইতো চিতো চ সঞ্চোপনং, চালনং ঠিতট্ঠানতো চাৱনং. অজ্ঝোগাহেত্ৱাতি অৱিপৰীতসভাৱাভিসমযৱসেন অনুপৱিসিত্ৱা, অনুপৱিট্ঠো ৱিয হুত্ৱাতি অত্থো.

সংযোজনানং পজহনৱসেনাতি গাথায ৱচনসেসং আনেত্ৱা দস্সেতি. অথ ৱা পহাতব্বস্স পহানেন ৱিনা ন ভাৱনাসিদ্ধীতি অত্থসিদ্ধং পহাতব্বপহানং অজ্ঝত্তং, বহিদ্ধাতি পদদ্ৱযেন যোজেত্ৱা দস্সেতুং অজ্ঝত্তং বহিদ্ধাতি ওৰম্ভাগিযউদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং ৱিসংযোগগহিতোতি ইমমত্থং পাড়িযা সমত্থেতুং ‘‘তেনাহ সব্বলোকে’’তি ৱুত্তং.

অলোভসীসেনাতি অলোভেন পুব্বঙ্গমেন, যতো যোগাৱচৰো ‘‘নেক্খম্মচ্ছন্দো’’তি ৱুচ্চতি. অসুভসঞ্ঞা ৰাগপ্পটিপক্খতায ‘‘ৱিসেসতো অলোভপ্পধানা’’তি ৱুত্তা, দসাসুভৱসেন ৱা. অধিগতজ্ঝানাদীনীতি আদিসদ্দেন ৱিপস্সনাদীনি সঙ্গণ্হাতি. ৱিহিংসাৰতিৰাগানং ব্যাপাদহেতুকতো চত্তাৰোপি ব্ৰহ্মৱিহাৰা অব্যাপাদপধানাতি আহ ‘‘চতু…পে… অব্যাপাদো ধম্মপদ’’ন্তি. অধিগতানি ঝানাদীনীতি যোজনা. দসানুস্সতি…পে… অধিগতানি সম্মাসতি ধম্মপদং সতিসীসেন তেসং অধিগন্তব্বত্তাতি অধিপ্পাযো. আনাপানভাৱনাযং সমাধিপি পধানো, ন সতি এৱাতি দস্সনত্থং ‘‘দসকসিণ…পে… সম্মাসমাধি ধম্মপদ’’ন্তি ৱুত্তং. চতুধাতুৱৱত্থানৱসেন অধিগতানম্পি এত্থেৱ সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

১১৬. উপলক্খণকাৰণানীতি সঞ্জানননিমিত্তানি.

পাপমেৱ পাপিযোতি আহ ‘‘পাপং হোতী’’তি, ‘‘পাপিযো’’তি চ লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন ৱুত্তং. একৱচনে বহুৱচনন্তি একৱচনে ৱত্তব্বে বহুৱচনং ৱুত্তং.

১১৭. ওলীযনতণ্হাভিনিৱেসৱসেনাতি ভৱতণ্হাভৱদিট্ঠিৱসেন. তা হি ভৱেসু সত্তে অল্লীযাপেন্তি. অতিধাৱনাভিনিৱেসৱসেনাতি উচ্ছেদদিট্ঠিৱসেন. সা হি অৱট্টুপচ্ছেদমেৱ ৱট্টুপচ্ছেদং কত্ৱা অভিনিৱিসনতো অতিধাৱনাভিনিৱেসো নাম. ওলীযন্তীতি সম্মাপটিপত্তিতো সঙ্কোচং আপজ্জন্তি. অভিধাৱন্তীতি সম্মাপটিপত্তিং অতিক্কমন্তি.

তেসঞ্চাতি তেসং উভিন্নং অভিনিৱেসানং, তদঞ্ঞেসঞ্চ সব্বমঞ্ঞিতানং.

১১৮. ইদং ইট্ঠৱিপাকং অনিট্ঠৱিপাকন্তি ইদং ইট্ঠৱিপাকসঙ্খাতং অনিট্ঠৱিপাকসঙ্খাতং ফলং.

‘‘অকঙ্খতো ন জানেয্যু’’ন্তি এতেন ‘‘আকঙ্খতো’’তি ইমিনা পদেন সদ্ধিং সম্বন্ধদস্সনমুখেন ‘‘ন জঞ্ঞা’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি.

ন উপলব্ভতীতি নত্থীতি অত্থো.

১২০. তানীতি কম্মকম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তানি. পত্থৰণাকাৰোযেৱ হেস, যদিদং ছাযানং ৱোলম্বনং. এৱং হোতীতি ‘‘অকতং ৱত মে কল্যাণ’’ন্তিআদিপ্পকাৰেন ৱিপ্পটিসাৰো হোতি.

১২২. এসকেহীতি গৱেসকেহি সপৰসন্তানে সম্পাদকেহি. দুক্খুদ্ৰযন্তি দুক্খফলং. তীহি কাৰণেহীতি কাযৱাচাচিত্তেহি. তানি হি তংতংসংৱৰানং দ্ৱাৰভাৱেন কাৰণানীতি ৱুত্তানি. তীহি ঠানেহীতি ৱা তীহি উপ্পত্তিট্ঠানেহি. পিহিতন্তি পিধাযকং.

‘‘উট্ঠানট্ঠানসঙ্খাত’’ন্তি ইদং পাসাণভাৱসামঞ্ঞং গহেত্ৱা ৱুত্তং.

১২৩. ৰজমিস্সকন্তি পুপ্ফৰজমিস্সকং. তস্সাতি তস্স সেক্খাসেক্খমুনিনো. মহিচ্ছাদীনং ৱিয গামে চৰণপ্পচ্চযা গামৱাসীনং সদ্ধাহানি ৱা ভোগহানি ৱা ন হোতি, অথ খো উপৰূপৰি ৱুদ্ধিযেৱ হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘পাকতিকমেৱ হোতী’’তি আহ. অজ্ঝত্তিককম্মট্ঠানন্তি চতুসচ্চকম্মট্ঠানং.

তেনাতি কুসলেন কাযৱচীকম্মেন. থিৰভাৱো থামং নামাতি তস্স অত্থং দস্সেন্তো ‘‘থামৱাতি ঠিতিমা’’তি আহ.

অত্তসংনিস্সযং পেমং অত্তাতি গহেত্ৱা ‘‘অত্তসম’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অত্তপেমেন সমং পেমং নত্থী’’তি. ভগৱতো ৱিপস্সনাঞাণোভাসপ্পৱত্তিং সন্ধাযাহ ‘‘পঞ্ঞা পন…পে… সক্কোতী’’তি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, পন অভিঞ্ঞাঞাণানি চ অনন্তাপৰিমাণং লোকধাতুং ওভাসেন্তি.

১২৪. কিস্স ভীতাতি কেন কাৰণেন ভীতা.

ঠপেত্ৱাতি পৱত্তেত্ৱা. ৱচনীযো যাচকানন্তি যোজনা, যাচিতব্বযুত্তোতি অত্থো. যঞ্ঞউপক্খৰোতি যঞ্ঞোপকৰণং. ‘‘এতেসু ধম্মেসু ঠিতো চতূসূ’’তি ৱুত্তং চতুক্কং ৱৱত্থপেতুং ‘‘সদ্ধোতি একং অঙ্গ’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

গাথাযং ৱুত্তধম্মে দ্ৱে দ্ৱে একং কত্ৱা অঙ্গকৰণং দুকনযো.

জাতিধম্মন্তি পৱত্তিধম্মং সন্ধায ৱদতি.

১২৫. সচ্চেকদেসতো সচ্চসমুদাযো অনৱসেসপৰিযাদানতো ৱিসিট্ঠোতি দস্সেন্তো ‘‘পৰমত্থসচ্চং ৱা হোতূ’’তি আহ. চতুৰো পদাতি চত্তাৰি পদানি, লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তং, চত্তাৰো ধম্মকোট্ঠাসাতি অত্থো. কেৱলং সত্তৱিভাগদস্সনত্থমেৱ চতুপদগ্গহণং, ন অধিগতধম্মানুৰূপতায.

নিম্মদাতি ন মদা.

‘‘সচ্চৱাদী জিনো ৰোমো’’তিপি পাঠো. তত্থ ৰোমোতি দিট্ঠিৰাগৰত্তানং তিত্থিযানং, তিত্থকৰানঞ্চ অধম্মৱাদীনং ৰাগৱিপৰীতধম্মদেসনতো ভযজনকো, অধম্মৱাদীনং ৱা তত্থ আদীনৱদস্সনেন ভাযিতব্বো, অপ্পহীনাসংৱৰানং ৱা দুৰুপসঙ্কমনতো দুৰাসদোতি অত্থো.

সচ্চো চ সো ধম্মো চাতি সচ্চধম্মো. তেনাহ ‘‘একন্তনিস্সৰণভাৱেনা’’তিআদি.

একাযনভাৱন্তি একমগ্গভাৱং, অঞ্ঞমগ্গভাৱন্তি অত্থো.

দস্সনভাগিযং ভাৱনাভাগিযন্তি নিব্বেধভাগিযমেৱ দ্ৱিধা ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সংকিলেসভাগিযাদীহি চতূহি পদেহী’’তি. সেসত্তিকানন্তি সত্তাধিট্ঠানত্তিকাদীনং অট্ঠন্নং তিকানং. সেসপদানঞ্চাতি সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চাতিআদিমিস্সকপদানঞ্চ. চ-সদ্দেন সংকিলেসভাগিযাদিপদানি চ সঙ্গণ্হাতি. লোকিযত্তিকস্সেৱ হি ‘‘সেসপদানী’’তি ৱুত্তেহি মিস্সকপদেহি এৱং সংসন্দনে নযদস্সনং, ইতৰেসং পন তিকানং সংকিলেসভাগিযাদিপদেহি চেৱ সেসপদেহি চ সংসন্দনে ইদং নযদস্সনন্তি ‘‘ৱুত্তনযানুসাৰেন সুৱিঞ্ঞেয্য’’ন্তি ৱুত্তং. সমতিক্কমনন্তি পহানং. সতিপি ৱাসনাভাগিযসংকিলেসভাগিযধম্মানং লোকিযভাৱে পুৰিমেহি পন পচ্ছিমা পহাতব্বা তদঙ্গৱসেন, ৱিক্খম্ভনৱসেন চ. এৱং পজহনসমত্থতায পহানন্তি ৱুত্তং ‘‘ৱাসনাভাগিযং সুত্তং সংকিলেসভাগিযস্স সমতিক্কমায হোতী’’তি. সংকিলেসধম্মানং সমতিক্কমেন অধিগন্তব্বা ৱোদানধম্মা ৱিযাতি যোজনা. ভাৱনা নাম তিৱিধা ঝানভাৱনা, ৱিপস্সনাভাৱনা, মগ্গভাৱনাতি. তাসু মগ্গভাৱনায গহিতায ৱিপস্সনাভাৱনা গহিতা এৱ হোতীতি তং অনামসিত্ৱা ইতৰা দ্ৱে এৱ গহিতা. তথাপি ‘‘ভাৱনাভাগিযস্স সুত্তস্স পটিনিস্সগ্গাযা’’তি ৱুত্তে কিং সব্বেন সব্বং অসেক্খস্স ঝানভাৱনাপি পটিনিস্সট্ঠাতি চোদনং মনসি কত্ৱা পাড়িযং ‘‘অসেক্খভাগিযং সুত্তং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থ’’ন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘অসেক্খধম্মেসু উপ্পন্নেসু মগ্গভাৱনাকিচ্চং নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ঝানভাৱনাপি দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থা এৱা’’তি আহ.

একং এৱ ভৱবীজং পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং একবীজং, তং অস্স অত্থীতি একবীজী. সন্ধাৱিত্ৱা সমাগন্ত্ৱা, নিব্বত্তনৱসেন উপগন্ত্ৱাতি অত্থো. সংসৰিত্ৱাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কুলং কুলং গচ্ছতীতি কোলংকোলো. পুৰিমপদে অনুনাসিকলোপং অকত্ৱা নিদ্দেসো.

তেসং সোতাপন্নানং. এতং পভেদন্তি একবীজিআদিৱিভাগং. পুৰিমভৱসিদ্ধং ৱিৱট্টূপনিস্সযপুঞ্ঞকম্মং ইধ পুব্বহেতু নাম. যো ‘‘কতপুঞ্ঞতা’’তি ৱুচ্চতি, সো পঠমমগ্গে সাধিতে চৰিতত্থতায ৱিপক্কৱিপাকং ৱিয কম্মং উপৰিমমগ্গানং উপনিস্সযো ন সিযাতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘উপৰি…পে… আপজ্জতী’’তি. তিণ্ণং মগ্গানং নিৰত্থকতা আপজ্জতি পঠমমগ্গেনেৱ তেহি কাতব্বকিচ্চস্স সাধিতত্তা. পঠমমগ্গে…পে… আপজ্জতীতি অনুপ্পন্নস্স অত্থকিৰিযাসম্ভৱতো. এৱং তিণ্ণং ৱাদানং যুত্তিঅভাৱং দস্সেত্ৱা চতুত্থৱাদো এৱেত্থ যুত্তোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিপস্সনা…পে… যুজ্জতী’’তি. ‘‘সচে হী’’তিআদিনা তং যুত্তিং ৱিভাৱেতি. ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযানং ধম্মানং পৰিপক্কতায ইন্দ্ৰিযানং তিক্খতায ঞাণস্স ৱিসদতায ৱিপস্সনায বলৱভাৱো ৱেদিতব্বো. সো হি ৱোমিস্সকনযেন সংসৰণকো ইধাধিপ্পেতো ‘‘দেৱে চেৱ মানুসে চ সন্ধাৱিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা. ইধ কামভৱে ঠিতো ইধট্ঠকো. মনুস্সদেৱলোকূপপজ্জনতো ওকাৰেন ৱোকিণ্ণো. অৰিযসাৱকস্স তংতংসত্তনিকাযুপপত্তি তস্স তস্স সোধনসদিসং কিলেসমলাদিঅনত্থাপনযনতোতি আহ ‘‘ছ দেৱলোকে সোধেত্ৱা’’তি. ‘‘অকনিট্ঠে ঠত্ৱা’’তি এতেন হেট্ঠাব্ৰহ্মলোকসোধনং ৱুত্তমেৱাতি ৱেদিতব্বং.

সদ্ধং ধুৰং কত্ৱাতি সদ্ধং ধুৰং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা. সদ্ধায অনুস্সতি পটিপত্তি, সদ্ধং ৱা পুব্বভাগিযং অনুস্সতি, সদ্ধায ৱা অনুসৰণসীলোতি সদ্ধানুসাৰী. ধম্মানুসাৰীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ধম্মোতি পনেত্থ পঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. সদ্দহন্তো ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. যদিপি সব্বথা অৱিমুত্তো, সদ্ধামত্তেন পন ৱিমুত্তোতি অত্থো. সদ্ধায ৱা অধিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. ৱুত্তনযেনাতি উপৰিমগ্গৱিপস্সনায বলৱমন্দমন্দতৰভাৱেন. দিট্ঠিযা পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো, চতুসচ্চদস্সনসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিৰোধপ্পত্তোতি অত্থো. দিট্ঠন্তং ৱা পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো, দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তৰপ্পৱত্তোতি ৱুত্তং হোতি. পঠমফলতো পট্ঠায হি যাৱ অগ্গমগ্গা দিট্ঠিপ্পত্তাতি. ইদন্তি যথাৱুত্তসোতাপন্নানং সদ্ধাৱিমুত্তদিট্ঠিপ্পত্ততাৱচনং. অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানন্তি চতস্সো ৰূপাৱচৰসমাপত্তিযো, চতস্সো অৰূপাৱচৰসমাপত্তিযোতি অট্ঠ ৱিমোক্খা, তেসং.

ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকৰোতীতি কাযসক্খী, ফুট্ঠানং অন্তো ফুট্ঠন্তো, ফুট্ঠানং অৰূপজ্ঝানানং অনন্তৰো কালোতি অধিপ্পাযো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং, ফুট্ঠানন্তৰকালমেৱ সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকৰোতীতি ৱুত্তং হোতি, ‘‘ৱিসমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৱিয ৱা ভাৱনপুংসকন্তি এতং দট্ঠব্বং. যো হি অৰূপজ্ঝানেন ৰূপকাযতো, নামকাযেকদেসতো চ ৱিক্খম্ভনৱিমোক্খেন ৱিমুত্তো, তেন নিৰোধসঙ্খাতো ৱিমোক্খো আলোচিতো পকাসিতো ৱিয হোতি, ন কাযেন সচ্ছিকতো, নিৰোধং পন আৰম্মণং কত্ৱা একচ্চেসু আসৱেসু খেপিতেসু তেন সো সচ্ছিকতো হোতি. তস্মা সো সচ্ছিকাতব্বং নিৰোধং যথাআলোচিতং নামকাযেন সচ্ছিকৰোতীতি ‘‘কাযসক্খী’’তি ৱুচ্চতি, ন তু ৱিমুত্তো একচ্চানং এৱ আসৱানং অপৰিক্খীণত্তা.

অভেদেনাতি অন্তৰাপৰিনিব্বাযিআদিভেদেন ৱিনা. ‘‘অভেদেনা’’তি চ ইদং ‘‘সদ্ধাৱিমুত্তদিট্ঠিপ্পত্তকাযসক্খিনো’’তি ইধাপি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. যথেৱ হি অন্তৰাপৰিনিব্বাযিআদিভেদানামসনেনেৱ একো অনাগামী হোতি, এৱং যথাৱুত্তভেদআমসনেনেৱ সদ্ধাৱিমুত্তো, দিট্ঠিপ্পত্তো, কাযসক্খীতি তযো অনাগামিনো হোন্তি. অযঞ্চ অনাগামিনো তাদিসমৱত্থাভেদং গহেত্ৱা গণনা কতাতি ৱেদিতব্বং. ‘‘অৱিহাদীসূ’’তিআদি সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

পঞ্ঞায এৱ ৱিমুত্তো, ন চেতোৱিমুত্তিভূতেন সাতিসযেন সমাধিনাপীতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো. উভতোভাগৱিমুত্তোতি উভোহি ভাগেহি উভতোভাগতো ৱিমুত্তো. কিলেসানং ৱিক্খম্ভনসমুচ্ছিন্নেহি ৰূপকাযনামকাযতো ৱিমুত্তোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ৱিক্খম্ভন…পে… ৱিমুত্তো নামা’’তি আহ. অৰূপসমাপত্তিযা ৰূপকাযতো, অগ্গমগ্গেন অৰূপকাযতো ৱিমুত্তং. যথাহ –

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা, তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি, অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উভতোভাগৱিমুত্তো’’তি (ম. নি. ২.১৮২).

যং পন মহানিদানসুত্তে ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদিকে (দী. নি. ২.১২৯) নিৰোধসমাপত্তিঅন্তে অট্ঠ ৱিমোক্খে ৱত্ৱা –

‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু ইমে অট্ঠ ৱিমোক্খে অনুলোমম্পি সমাপজ্জতি…পে… অযং ৱুচ্চতানন্দ, ভিক্খু উভতোভাগৱিমুত্তো, ইমায চ, আনন্দ, উভতোভাগৱিমুত্তিযা অঞ্ঞা উভতোভাগৱিমুত্তি উত্তৰিতৰা ৱা পণীততৰা ৱা নত্থী’’তি (দী. নি. ২.১৩০) –

ৱুত্তং, তং উভতোভাগৱিমুত্তসেট্ঠৱসেন ৱুত্তং. তত্থ যস্মা আৰুপ্পসমাপত্তীসু একাযপি ৰূপকাযো ৱিক্খম্ভিতো এৱ নাম হোতি, তস্মা চতুন্নং আৰুপ্পসমাপত্তীনং, নিৰোধসমাপত্তিযা চ লাভীনং ৱসেন পঞ্চ উভতোভাগৱিমুত্তা ৱেদিতব্বা. এস নযো কাযসক্খিম্হিপি. অট্ঠৱিমোক্খেকদেসেপি হি অট্ঠৱিমোক্খসমঞ্ঞা যথা ‘‘লোকে সত্তা’’তি.

তেৰসসু সীসেসু পলিবোধসীসাদীনি, পৱত্তসীসঞ্চ পৰিযাদিযিতব্বানি, অধিমোক্খসীসাদীনি পৰিযাদকানি, গোচৰসীসং পৰিযাদকফলং. তঞ্হি ৱিসযজ্ঝত্তং ফলং, ৱিমোক্খো পৰিযাদকস্স মগ্গস্স, ফলস্স চ আৰম্মণং. সঙ্খাৰসীসং সঙ্খাৰৱিৱেকভূতো নিৰোধোতি পৰিযাদিযিতব্বানং, পৰিযাদকফলানঞ্চ সহ ৱিসযসংসিদ্ধিদস্সনেন সমসীসিভাৱং দস্সেতুং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.৮৭) তেৰস সীসানি ৱুত্তানি. ইধ পন ‘‘যস্স পুগ্গলস্স অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চা’’তি (পু. প. ১৬) পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযং আগতত্তা তেসু কিলেসপৱত্তসীসানং এৱ ৱসেন যোজনং কৰোন্তো ‘‘কিলেসসীস’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ পৱত্তসীসম্পি মগ্গো পৱত্তিতো ৱুট্ঠহন্তো চুতিতো উদ্ধং অপ্পৱত্তিকৰণেন যদিপি পৰিযাদিযতি, যাৱ পন চুতি, তাৱ পৱত্তিসম্ভৱতো ‘‘পৱত্তসীসং জীৱিতিন্দ্ৰিযং চুতিচিত্তং পৰিযাদিযতী’’তি আহ.

কিলেসপৰিযাদানেন অত্তনো অনন্তৰং ৱিয নিপ্ফাদেতব্বা, পচ্চৱেক্খণৱাৰা চ কিলেসপৰিযাদানস্সেৱ ৱাৰাতি ৱত্তব্বতং অৰহন্তি. ‘‘ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৭৮; সং. নি. ৩.১২, ১৪) হি ৱচনতো পচ্চৱেক্খণপৰিসমাপনেন কিলেসপৰিযাদানং সমাপিতং নাম হোতি. তং পন পৰিসমাপনং যদি চুতিচিত্তেন হোতি, তেনেৱ জীৱিতপৰিসমাপনঞ্চ হোতীতি ইমায ৱাৰচুতিসমতায কিলেসপৰিযাদানজীৱিতপৰিযাদানানং অপুব্বাচৰিমতা হোতীতি আহ ‘‘ৱাৰসমতাযা’’তি. ভৱঙ্গং ওতৰিত্ৱা পৰিনিব্বাযতোতি এত্থ পৰিনিব্বানচিত্তমেৱ ভঙ্গোত্তৰণভাৱেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

চৰিতন্তি চৰিতা কাযৱচীমনপ্পৱত্তি. এত্থ চ যেন ৰাগাধিকভাৱেন পুগ্গলো ‘‘ৰাগচৰিতো’’তি লক্খীযতি, তযিদং লক্খণং. তেনাহ ‘‘ৰাগজ্ঝাসযো ৰাগাধিকোতি অত্থো’’তি, তেন অপ্পহীনভাৱেন সন্তানে থামগতস্স ৰাগস্স বলভাৱো লক্খীযতীতি দট্ঠব্বং. এসেৱ নযো সেসেসুপি.

সীলৱন্তেহীতি আদিসদ্দস্স লোপং কত্ৱা নিদ্দেসো কতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সীলৱন্তাদীহী’’তি. আদিসদ্দেন দাযকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

আৰম্মণভূতা ঞেয্যন্তি আৰম্মণভূতাৱ ঞেয্যং.

পুথুজ্জনভূমিআদীসূতি পুথুজ্জনসেক্খাসেক্খভূমীসু. তত্থ পুথুজ্জনভূমিৱসেন সংৱৰো, সেক্খভূমিৱসেন পহানভাৱনা, অসেক্খভূমিৱসেন সচ্ছিকিৰিযা, পুথুজ্জনভূমিসেক্খভূমিৱসেন ৱা যথাৰহং সংৱৰপহানভাৱনা. পুব্বভাগিযা হি সংৱৰপহানভাৱনা পুথুজ্জনস্স সম্ভৱন্তি, ইতৰা সেক্খস্স, অসেক্খভূমিৱসেন সচ্ছিকিৰিযা. নযতো দস্সিতন্তি ‘‘যং, ভিক্খৱে, মযা ‘ইদং ন কপ্পতী’তি অপ্পটিক্খিত্তং, তং চে কপ্পিযং অনুলোমেতি, অকপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৱো কপ্পতী’’তিআদিনা (মহাৱ. ৩০৫) নযদস্সনৱসেন পকাসিতং. সৰাগাদিসংৱত্তনন্তি সৰাগাদিভাৱায সংৱত্তনং.

অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসগ্গতোতি ‘‘সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চা’’তিআদিনা সংকিলেসভাগিযাদীনং পদানং অঞ্ঞমঞ্ঞসংসগ্গতো. অনেকৱিধোতি দ্ৱাদসৱিধো যাৱ দ্ৱানৱুতাধিকচতুসহস্সৱিধোপি অনেকপ্পকাৰো. লোকিযসত্তাধিট্ঠানাদিসংসগ্গতোতি আদিসদ্দেন লোকিযং ঞাণং, লোকুত্তৰং ঞাণং, লোকিযঞ্চ লোকুত্তৰঞ্চ ঞাণং, লোকিযং ঞেয্যং, লোকুত্তৰং ঞেয্যং, লোকিযঞ্চ লোকুত্তৰঞ্চ ঞেয্যং, লোকিযং ঞাণঞ্চ ঞেয্যঞ্চ, লোকুত্তৰং ঞাণঞ্চ ঞেয্যঞ্চ, লোকিযঞ্চ লোকুত্তৰঞ্চ ঞাণঞ্চ ঞেয্যঞ্চাতিআদিকো সম্ভৱন্তো পট্ঠানভেদো সঙ্গহিতো. উভযত্থাতি সংকিলেসভাগিযাদিকে, লোকিযাদিকে চ. যথাৰহন্তি যো যো সংসগ্গৱসেন যোজনং অৰহতি, সো সো ধম্মো. সম্ভৱাৱিৰোধেনেৱ হি যোজনা. ন হি ‘‘লোকিযং নিব্বেধভাগিয’’ন্তিআদিনা যোজনা সম্ভৱতি.

তীসু পিটকেসু লব্ভমানস্সাতি তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হে তেপিটকে বুদ্ধৱচনে উপলব্ভমানস্স ৱিজ্জমানস্স, এতেন ন কেৱলং সঙ্গহো এৱ যথাৱুত্তভেদানং পট্ঠানভাগানং নিদ্ধাৰণায কাৰণং, অথ খো পাড়িযং দস্সনঞ্চাতি ৱিভাৱেতি. তেনাহ ‘‘যং দিস্সতি তাসু তাসু ভূমীসূ’’তি. ‘‘তেনেৱ হী’’তিআদিনা যথাৱুত্তস্স অত্থস্স পাঠানুগমং দস্সেতি.

সাসনপট্ঠানৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনকথাৱণ্ণনা

সদ্ধম্মাৱতৰট্ঠানেতি দেসন্তৰতো আগন্ত্ৱা সদ্ধম্মস্স অৱতৰণোকাসভূতে সদ্ধম্মস্সৱনধাৰণপৰিচযপৰিপুচ্ছামনসিকাৰবহুলানং নিৱাসট্ঠানতং সন্ধাযেতং ৱুত্তং, অত্তনো ৱা সন্তানে পৰিযত্তিসদ্ধম্মস্স অনুপ্পৱেসনট্ঠানতায এৱং ৱুত্তং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

নেত্তিঅট্ঠকথায লীনত্থৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নেত্তিপ্পকৰণ-টীকা নিট্ঠিতা.