৪. পদট্ঠানহাৰসম্পাতাদিৱণ্ণনা

৬৬. যস্মা ৱা সংকিলেসতো ৰক্খিতচিত্তস্স তীণি সুচৰিতানি পাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সাতি এত্থ যাযং ৰক্খিতচিত্ততা, সা কাযসুচৰিতাদীনং তিণ্ণং সুচৰিতানং পদট্ঠানন্তি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. অত্তাধীনন্তি অত্তপৰাধীনং.

ততো এৱাতি কাৰণগ্গহণেন ফলস্স গহিতত্তা এৱ.

৬৮. তত্থ ইতিসদ্দোতি ‘‘পৰিপালীযতী’’তি ইতিসদ্দো.

৭৩-৪. পাড়িযং পঞ্চিন্দ্ৰিযানি তীহি খন্ধেহি সঙ্গহিতানীতি এত্থ সদ্ধাৱীৰিযসতিন্দ্ৰিযেহি পাতিমোক্খাদি তিৱিধং সীলং গহিতং সোধেতব্বত্তা. তেসন্তি তেহি সীলক্খন্ধো সঙ্গহিতো. সমাধিপঞ্ঞিন্দ্ৰিযেহি সমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধা গহিতাতি পাকটোযমত্থো, তথা সেসম্পীতি আহ ‘‘ইতো পৰেসু…পে… ৱুত্তনযমেৱা’’তি.

৭৬. হেতুহেতুসমুপ্পন্নপচ্চযপচ্চযুপ্পন্নসঙ্খাতস্সাতি এত্থ হেতুপচ্চযৱিভাগো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.

পদট্ঠানহাৰসম্পাতাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মিস্সকহাৰসম্পাতৱণ্ণনা

ইদানি যস্মা সুত্তেসু হাৰানং যোজনানযদস্সনত্তা হাৰসম্পাতদেসনা হাৰৱিভঙ্গদেসনা ৱিয ন হাৰসৰূপমত্তদস্সনত্তা, তস্মা পেটকোপদেসে আগতনযানুসাৰেন অপৰেহি ৱিপৰিযাযেহি হাৰসম্পাতযোজনাৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱিজ্জাৱিজ্জায কুসলাকুসলচিত্তপ্পৱত্তিযা অলোভাদোসলোভদোসাপি পৰম্পৰভাৱেন পৱত্তন্তি নিদানভাৱতোতি দস্সেন্তো ‘‘ছ ধম্মা…পে… মূলানী’’তি আহ. যথা চ নিদানভাৱেন পুব্বঙ্গমতা, এৱং অত্তনো ৱসেৱত্তনেনাপি পুব্বঙ্গমতা লব্ভতেৱাতি ৱুত্তং ‘‘সাধিপতিকানং অধিপতি, সব্বচিত্তুপ্পাদানং ইন্দ্ৰিযানী’’তি. অলোভস্সাতি অলোভযুত্তস্স চিত্তুপ্পাদস্স. নেক্খম্মচ্ছন্দেনাতি কুসলচ্ছন্দেন. নেক্খম্মসদ্দো পব্বজ্জাদীসু নিৰুড়্হো. ৱুত্তঞ্হি –

‘‘পব্বজ্জা পঠমং ঝানং, নিব্বানঞ্চ ৱিপস্সনা;

সব্বেপি কুসলা ধম্মা, ‘নেক্খম্ম’ন্তি পৱুচ্চৰে’’তি. (ইতিৱু. অট্ঠ. ১০৯; দী. নি. টী. ২.৩৫৯; অ. নি. টী. ২.২.৬৬) –

তেসু ইধ কুসলা ধম্মা অধিপ্পেতা. তেন ৱুত্তং ‘‘কুসলচ্ছন্দেনা’’তি. নেক্খম্মচ্ছন্দেন উপনিস্সযভূতেন, ন অধিপতিভূতেন. ইদং ৱুত্তং হোতি – অলোভপ্পধানো চে চিত্তুপ্পাদো হোতি, নেক্খম্মচ্ছন্দেন উপনিস্সযভূতেন মনো তস্স পুব্বঙ্গমো হোতি. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

যদগ্গেন তেসং ধম্মানং মনো পুব্বঙ্গমং, তদগ্গেন তেসং জেট্ঠং, পধানঞ্চাতি ৱুত্তং ‘‘মনোসেট্ঠাতি মনো তেসং ধম্মান’’ন্তিআদি. মনোমযতা মনেন কতাদিভাৱো, সো চ মনস্স তেসং সহজাতাদিনা পচ্চযভাৱো এৱাতি ৱুত্তং ‘‘মনোমযাতি…পে… পচ্চযো’’তি. তে পনাতি এত্থ পন-সদ্দো ৱিসেসত্থদীপকো, তেনেতং দস্সেতি – যদিপি তেসং ধম্মানং ছন্দাদযোপি পচ্চযা এৱ, ইন্দ্ৰিযাদিপচ্চযেন পন সৱিসেসং পচ্চযভূতস্স মনস্সেৱ ৱসেনেৱ ৱুত্তং ‘‘মনোমযা’’তি. তত্থ ছন্দসমুদানীতাতি যথাৱুত্তনেক্খম্মাদিছন্দেন সম্মা উদ্ধমুদ্ধং নীতা, ততো সমুদাগতাতি অত্থো. ততো এৱ নেক্খম্মৱিতক্কাদিতো সমুপ্পন্নত্তা অনাৱিলসঙ্কপ্পসমুট্ঠানা. তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতুসম্ফস্সেন সহাধিট্ঠানতো ফস্সসমোধানা. ‘‘ফুট্ঠো, ভিক্খৱে, ৱেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) হি ৱুত্তং. ইদং মনোকম্মন্তি কাযঙ্গৱাচঙ্গচোপনং অকত্ৱা সদ্ধাসমন্নাগতেন পসন্নেন মনসা পৱত্তং ইদং কুসলং মনোকম্মং. তং পন অনভিজ্ঝাসহগতং, অব্যাপাদসহগতং, সম্মাদিট্ঠিসহগতন্তি তিৱিধং হোতি.

ভাসতীতি অৱিসংৱাদনাদিনা ৱাচঙ্গচোপনাৱসেন পৱত্তেন্তিযা ৱচীৱিঞ্ঞত্তিযা সাধেতব্বং সাধেতীতি অত্থো, তেন কাযদ্ৱাৰতো পৱত্তকুসলৱচীকম্মম্পি সঙ্গহিতং হোতি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘ৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱিপ্ফাৰতো, তথা সাদিযনতো চ ভাসতী’’তি. সব্বম্পি ৱচীকম্মং সচ্চাদিৱসেন চতুব্বিধং. কৰোতীতি অত্তনো, পৰেসঞ্চ হিতাহিতানি কাৰণাকাৰণেহি কাযঙ্গচোপনাৱসেন পৱত্তেন্তিযা কাযৱিঞ্ঞত্তিযা সাধেতব্বং সাধেতীতি অত্থো, তেন ৱচীদ্ৱাৰতো পৱত্তকুসলকাযকম্মম্পি সঙ্গহিতং হোতি. তথা চ ৱক্খতি ‘‘কাযৱিঞ্ঞত্তিৱিপ্ফাৰতো, তথা সাদিযনতো চ কৰোতী’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৭৬ মিস্সকহাৰসম্পাতৱণ্ণনা). কম্মপথৱসেন গয্হমানে পাণাতিপাতাদিৱসেন তং তিৱিধং হোতি. তেনাহ ‘‘ইতি দসকুসলকম্মপথাদস্সিতা’’তি. দসপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুৱসেনাপি গাথায অত্থো যুজ্জতি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘সো পসন্নচিত্তো’’তিআদি. ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা কেৱলং মনসা পৱত্ততীতি অনিযমত্থো ৱা-সদ্দো. তথা চেৱ সংৱণ্ণিতং.

দসৱিধস্স কুসলকম্মস্সাতি দসৱিধস্স কুসলকম্মপথকম্মস্স, ৱক্খমাননযেন ৱা দসপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুসঙ্খাতস্স কুসলকম্মস্স. ননু তত্থ দানাদিমযং তিৱিধমেৱ পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱুত্তন্তি? সচ্চং, তং পন ইতৰেসং তদন্তোগধত্তা.

‘‘সুখমন্ৱেতী’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তং সুখানুগমং ৱিত্থাৰেন দস্সেন্তো ‘‘ইধস্সু পুৰিসো’’তিআদিমাহ. তত্থ এৱং সন্তন্তি এৱং ভূতং, অপ্পহীনানুসযো হুত্ৱা সুখৱেদনীযফস্সসম্ভূতন্তি অত্থো.

তত্থ ‘‘যং মনো’’তিআদিনা গাথাত্থৱসেন চতুসচ্চং নিদ্ধাৰেতি. আদিতো ৱৱত্থাপিতেসু খন্ধাদীসু খন্ধমুখেন সচ্চানং কথিতত্তা সত্তানং ভিন্নৰুচিভাৱতো নানানযেহি ৱিপস্সনাভূমিকোসল্লত্থং, পুব্বাপৰসম্বন্ধদস্সনত্থঞ্চ এৱং ৱুত্তং ‘‘এৱং…পে… নিদ্ধাৰেতব্বানী’’তি. সচ্চমুখেন অস্সাদাদিকে নিদ্ধাৰেত্ৱা দেসনাহাৰসম্পাতং যোজেতুং ‘‘তত্থ সমুদযেনা’’তিআদিমাহ, তং ৱুত্তনযমেৱ. যঞ্হেত্থ অঞ্ঞম্পি অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা, উত্তানত্থত্তা চাতি ৱেদিতব্বং.

মননলক্খণেতি মননলক্খণহেতু. ‘‘মননলক্খণেনা’’তি ৱা পাঠো. ঈহাভাৱতো ব্যাপাৰাভাৱতো. যেন পসাদেন সমন্নাগতত্তা মনো ‘‘পসন্নো’’তি ৱুত্তো, তস্স পসাদস্স কিচ্চং মনে আৰোপেত্ৱা আহ ‘‘অকালুসিযতো, আৰম্মণস্স ওকপ্পনতো চ পসন্নেনা’’তি. তথা সাদিযনতোতি ৱাচায ৱত্তব্বং অৱত্ৱাৱ ফস্সসাদিযনতো অনুজানতো. দুতিযে তথা সাদিযনতোতি কাযেন কাতব্বং যথা কতং হোতি, তথা ৱাচায সংৱিধানতো. তথা পসুতত্তাতি যথা সুখমন্ৱেতি, তথা উপচিতত্তা এৱাতি অত্থো. ততোতি ততো কাৰণা, মনসা পসন্নেন, ভাসনেন, কৰণেন চ হেতুনাতি ৱুত্তং হোতি. অনঞ্ঞত্থাতি এতস্মিং পন অত্থে. ততোতি ততো এৱ. যো হি পসন্নমনো তেন যং ভাসনং, কৰণঞ্চ, ততো এৱ নং সুখমন্ৱেতীতি ৱুত্তং হোতি. সাতভাৱতোতি সাতৱেদনাভাৱতো. ইট্ঠভাৱতোতি মনাপভাৱতো. কম্মতো ৱিপাকুপ্পত্তিফলদানসমত্থভাৱেন কম্মস্স নিব্বত্তত্তা ৱিপাকস্সেৱ অনিব্বত্তত্তাতি আহ ‘‘কতূ…পে… অন্ৱেতীতি ৱুত্ত’’ন্তি কাৰণাযত্ত ৱুত্তিতোতি কতভাৱহেতুকত্তা কম্মস্সাতি অধিপ্পাযো. অসঙ্কন্তিতোতি যস্মিং সন্তানে কম্মং নিব্বত্তং, তদঞ্ঞসন্তানা সঙ্কমনতো.

আধিপচ্চযোগতোতি সহজাতাধিপতিৱসেন আধিপচ্চযুত্তত্তা. সহজাতধম্মানঞ্হি তংসম্পযুত্তস্স মনস্স ৱসেন পুব্বঙ্গমতা ইধাধিপ্পেতা. ততো এৱাতি আধিপচ্চযোগতো এৱ. মনস্সাতি উপযোগত্থে সামিৱচনং. তেসং ধম্মানন্তি সম্বন্ধো. কুসলভাৱো যুজ্জতি পসাদস্স যোনিসোমনসিকাৰহেতুকত্তা. ননু ৱিভজ্জব্যাকৰণেসু তেসং সাৱকানং সদ্ধা উপ্পজ্জতীতি? নাযং সদ্ধা, তদাকাৰা পন অকুসলা ধম্মা তথা ৱুচ্চন্তীতি ৱেদিতব্বং. তথা হি ৱক্খতি ‘‘নাযং পসাদো’’তিআদি (নেত্তি. অট্ঠ. ৭৬ মিস্সকহাৰসম্পাতৱণ্ণনা). সুখং অন্ৱেতীতি যুজ্জতি কম্মস্স ফলদানে সমত্থভাৱতো. যথা হি কতং কম্মং ফলদানসমত্থং হোতি, তথা কতং উপচিতন্তি ৱুচ্চতীতি.

মনোপৱিচাৰা ইধ নেক্খম্মসিতা সোমনস্সূপৱিচাৰা, উপেক্খূপৱিচাৰা চ ৱেদিতব্বা কুসলাধিকাৰত্তা. তে পন যস্মা চিত্তং নিস্সাযেৱ পৱত্তন্তি, নানিস্সায, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মনো মনোপৱিচাৰানং পদট্ঠান’’ন্তি. কুসলপক্খস্স পদট্ঠানন্তি এত্থ কুসলো তাৱ ফস্সো কুসলস্স ৱেদনাক্খন্ধস্স সঞ্ঞাক্খন্ধস্স সঙ্খাৰক্খন্ধস্স সহজাতাদিনা পচ্চযো হোতি. ‘‘ফুট্ঠো, ভিক্খৱে, ৱেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) ৱুত্তং. এৱং ৱেদনাদীনম্পি ৱেদিতব্বং. সদ্ধাদীনম্পি পচ্চযভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. সব্বস্সাতি চতুভূমকস্স. কামাৱচৰা হি কুসলা ধম্মা যথাৰহং চতুভূমকস্সাপি কুসলস্স পচ্চযা হোন্তি, এৱং ইতৰভূমকাপি.

‘‘পসন্নেন মনসা ভাসতী’’তি ৱুত্তত্তা ৱিসেসতো সম্মাৱাচাপচ্চযং ভাসনং ইধাধিপ্পেতন্তি ৱুত্তং ‘‘ভাসতীতি সম্মাৱাচা’’তি. তত্থাযমধিপ্পাযো ‘‘ভাসতীতি যমিদং পদং, ইমিনা সম্মাৱাচা গহিতা হোতী’’তি. কৰোতীতি সম্মাকম্মন্তোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সুপৰিসুদ্ধে কাযৱচীকম্মে ঠিতস্স আজীৱপাৰিসুদ্ধি, ন ইতৰস্সাতি ৱুত্তং ‘‘তে সম্মাআজীৱস্স পদট্ঠান’’ন্তি. তত্থ তেতি সম্মাৱাচাকম্মন্তা. যস্মা পন আজীৱট্ঠমকে সীলে পতিট্ঠিতস্স উপ্পন্নানুপ্পন্নানং অকুসলধম্মানং পহানানুপ্পাদনানি, অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং কুসলধম্মানং উপ্পাদনপাৰিপূৰিযা চ সম্ভৱন্তি, তথা সম্মাৱাযামে ঠিতস্সেৱ কাযাদীসু সুভসঞ্ঞাদিৱিদ্ধংসিনী সম্মাসতি সম্ভৱতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সম্মাআজীৱো…পে…পদট্ঠান’’ন্তি. জেট্ঠকসীলং পাতিমোক্খসংৱৰো, সদ্ধাসাধনো চ সোতি আহ ‘‘তং সীলস্স পদট্ঠান’’ন্তি.

তেসন্তি কাযৱচীকম্মানং. কম্মপচ্চযতাযাতি কুসলকম্মহেতুকতায.

পদত্থো চ ৱুত্তনযেনাতি ‘‘মননতো আৰম্মণৱিজাননতো’’তিআদিনা.

অযং আৱট্টোতি অযং সভাগৱিসভাগধম্মাৱট্টনৱসেন আৱট্টো. এত্থ হি কুসলমূলসম্মত্তমগ্গাদিনিদ্ধাৰণা সভাগধম্মাৱট্টনা. অৱিজ্জাভৱতণ্হানং নিদ্ধাৰণা ৱিসভাগধম্মাৱট্টনা.

ৱিভত্তিহাৰে পদট্ঠানভূমিৱিভাগা ৱুত্তনযা, সুৱিঞ্ঞেয্যা চাতি ধম্মৱিভাগমেৱ দস্সেন্তো ‘‘নযিদ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘নযিদং যথাৰুতৱসেন গহেতব্ব’’ন্তি সুত্তস্স নেয্যত্থতং ৱত্ৱা ‘‘যোহী’’তিআদিনা তং ৱিৱৰতি. ‘‘দুক্খমেৱ অন্ৱেতী’’তি কস্মা ৱুত্তং, ননু যত্থ কত্থচি হিতেসিতা কুসলমেৱাতি? নযিদমীদিসং সন্ধায ৱুত্তং, অধম্মং পন ধম্মোতি, ধম্মঞ্চ পন অধম্মোতি দীপনেন লোকস্স সব্বানত্থবীজভূতেসু সকলহিতসুখুপাযপটিক্খেপকেসু তিত্থকৰেসু অসন্তগুণসম্ভাৱনৱসেন পৱত্তমিচ্ছাধিমোক্খং সন্ধায ৱুত্তং. যো হি লোকে অপ্পমত্তকম্পি পুঞ্ঞং কাতুকামং পাপিকং দিট্ঠিং নিস্সায পটিবাহতি, সোপি গাৰয্হো, কিমঙ্গং পন অৰিযৱিনযে সম্মাপটিপত্তিং পটিবাহন্তেসূতি দুক্খফলাৱ তত্থ সম্ভাৱনাপসংসা পযিৰুপাসনা. তথা হি ৱুত্তং – ‘‘ন খো অহং, মোঘপুৰিস, অৰহত্তস্স মচ্ছৰাযামি, অপিচ তুয্হেৱেতং পাপকং দিট্ঠিগতং…পে… দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্ততী’’তি (দী. নি. ৩.৭), ‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি (সু. নি. ৬৬৩; সং. নি. ১.১৮০, ১৮১; অ. নি. ৪.৩; নেত্তি. ৯২), সব্বস্সাপি অনত্থস্স মূলং বালূপসেৱনা’’তি চ.

ইদঞ্হি সুত্তন্তি ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা…পে…পদ’’ন্তি (ধ. প. ১, ২) পঠমং গাথং সন্ধায ৱদতি. এতস্সাতি সংৱণ্ণিযমানসুত্তস্স.

কিচ্চপঞ্ঞত্তীতি অধিপতিপচ্চযসঙ্খাতস্স কিচ্চস্স পঞ্ঞাপনং. পধানপঞ্ঞত্তীতি পধানভাৱস্স পঞ্ঞাপনা. সহজাতপঞ্ঞত্তীতি তেসং ধম্মানং মনসা সহভাৱপঞ্ঞাপনা.

মহাভূতাতীতি ইতিসদ্দো আদিঅত্থো, তেন মহাভূতাৱিনাভাৱী সব্বো ৰূপধম্মো সঙ্গয্হতি.

‘‘মনোপুব্বঙ্গমা’’তি সমাসপদে ‘‘মনো’’তি পদং তদৱযৱমত্তন্তি আহ ‘‘নেৱ পদসুদ্ধী’’তি. তেনেৱাহ ‘‘মনোপুব্বঙ্গমাতি পদসুদ্ধী’’তি. ‘‘ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি ইদং সুখানুগমস্স উদাহৰণমত্তং, ন যথাধিপ্পেতত্থপৰিসমাপনং. ‘‘সুখমন্ৱেতী’’তি পন যথাধিপ্পেতত্থপৰিসমাপনন্তি ৱুত্তং ‘‘পদসুদ্ধি চেৱ আৰম্ভসুদ্ধি চা’’তি.

একত্ততাতি মনোপুব্বঙ্গমাদিসামঞ্ঞং সন্ধায ৱদতি. এৱং সেসেসুপি. ৱেমত্ততা ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা’’তিআদিনা সামঞ্ঞতো ৱুত্তধম্মে পসাদো ধাৰণায নিৱত্তেত্ৱা পসন্নসঙ্খাতে ৱিসেসে অৱট্ঠাপনতো. সেসেসুপি এসেৱ নযো. পসাদো সিনেহসভাৱো, অস্সদ্ধিযং ৱিয লূখসভাৱং দোসং ৱিনোদেতীতি আহ ‘‘ব্যাপাদৱিক্খম্ভনতো’’তি. বহিদ্ধাতি সদ্ধেয্যৱত্থুং সন্ধাযাহ. ওকপ্পনতোতি আৰম্মণং অনুপৱিসিত্ৱা অনুপক্খন্দিত্ৱা সদ্দহনতো.

দেয্যধম্মাদযোতি এত্থ আদিসদ্দেন সংৱেগহিৰোত্তপ্পকসিণমণ্ডলাদযো সঙ্গয্হন্তি. ইট্ঠাৰম্মণাদযোতি আদিসদ্দেন ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণা, দ্ৱাৰধম্মা, মনসিকাৰোতি এৱমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা ফস্সোতি যথা ৱেদনাদীনং ইট্ঠাৰম্মণাদযো পচ্চযো, এৱং ফস্সোপীতি পচ্চযতাসামঞ্ঞমেৱ উপসংহৰতি তথা-সদ্দো. ৱেদনাদীনন্তি হি ৱেদনাদযো তযো খন্ধা গহিতা. ৱিঞ্ঞাণস্স ৱেদনাদযোতি নামৰূপং সন্ধায ৱদতি.

‘‘সীলমযস্স অদোসো পদট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং খন্তিপধানত্তা সীলস্স. অধিট্ঠাতীতি অনুযুঞ্জতি উপ্পাদেতি. সোতি এৱং কুসলচিত্তং ভাৱেন্তো. ‘‘অনুপ্পন্নান’’ন্তিআদিনা ভাৱনাপহানসমাৰোপনানি দস্সেন্তো নিব্বেধভাগিযৱসেন গাথায অত্থং ৱিচিনিত্ৱা সমাৰোপেতি, এৱম্পি সক্কা যোজেতুন্তি ৱাসনাভাগিযৱসেন পদট্ঠাননিদ্দেসে উদাহৰীযতি.

এৱং ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি গাথায ৱসেন হাৰসম্পাতযোজনাৱিধিং দস্সেত্ৱা ইদানি গাথান্তৰেন দস্সেতুং ‘‘তথা দদতো পুঞ্ঞ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ভাৱনামযন্তি পঞ্ঞাভাৱনামযং.

‘‘অলোভো কুসলমূল’’ন্তিআদি দানাদীনং অলোভাদিপধানত্তা ৱুত্তং, সব্বত্থ চ ‘‘ৱুত্ত’’ন্তি পদং আনেত্ৱা যোজেতব্বং. তেসন্তি ৰাগাদীনং. নিস্সৰণন্তি চ পৰিনিব্বানমেৱ সন্ধায ৱদতি.

পৰিচ্চাগসীলো অলোভজ্ঝাসযো কামেসু আদীনৱদস্সাৱী সম্মদেৱ সীলং পৰিপূৰেতীতি আহ ‘‘দদতো…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. ইধ ওড়াৰিকা নাম কিলেসা ৱীতিক্কমাৱত্থানং, তপ্পহানং তদঙ্গপ্পহানেন ৱেদিতব্বং. মজ্ঝিমানন্তি পৰিযুট্ঠানাৱত্থানং. সুখুমানন্তি অনুসযাৱত্থানং. কতাৱীভূমি ন্তি খীণাসৱভূমিং.

দদতোতি মগ্গসহগতেন অলোভেন সদেৱকস্স লোকস্স অভযদানং দদতো. পুঞ্ঞন্তি লোকুত্তৰকুসলং. সংযমতোতি মগ্গপৰিযাপন্নেহি সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱেহি দিট্ঠেকট্ঠাদিসংকিলেসতো মগ্গসংযমেন সংযমন্তস্স. ৱেৰন্তি পাণাতিপাতাদিপাপং. কুসলোতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা কুসলো ৱিচক্খণো. জহাতি পাপকন্তি তেহি তেহি মগ্গেহি তং তং পহাতব্বং পাপধম্মং ওধিসো জহাতি সমুচ্ছিন্দতি. তেনাহ ‘‘মগ্গো ৱুত্তো’’তি.

‘‘দদতো’’তিআদিনা পুব্বে অৱিভাগেন কুসলমূলানি উদ্ধটানীতি ইদানি ৱিভাগেন তানি উদ্ধৰন্তো ‘‘লোকিযকুসলমূল’’ন্তিআদিমাহ.

পুথুজ্জনভূমি সেক্খভূমি দস্সিতা পহানস্স ৱিপ্পকতভাৱদীপনতো. অসেক্খভূমি দস্সিতা অনুপাদাপৰিনিব্বানদীপনতো.

সগ্গগামিনী পটিপদা পুব্বভাগপ্পটিপত্তি.

পুঞ্ঞে কথিতে পুঞ্ঞফলম্পি কথিতমেৱ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘দদতো…পে… দেসনমাহা’’তি. সচ্চকম্মট্ঠানেন ৱিনা সংকিলেসপ্পহানং নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কুসলো…পে… দেসনমাহা’’তি.

ৱেৰসদ্দো অদিন্নাদানাদিপাপধম্মেসুপি নিৰুড়্হোতি ৱুত্তং ‘‘এৱং সব্বানিপি সিক্খাপদানি ৱিত্থাৰেতব্বানী’’তি. দ্ৱেপি ৱিমুত্তিযো সেক্খাসেক্খৱিমুত্তিযো, সউপাদিসেসঅনুপাদিসেসৱিমুত্তিযো চ. তথা হি ৱক্খতি ‘‘নিব্বুতোতি দ্ৱে নিব্বানধাতুযো’’তিআদি (নেত্তি. অট্ঠ. ৭৬).

কাৰণূপচাৰেন, কাৰণগ্গহণেন ৱা ফলং গহিতন্তি আহ ‘‘দ্ৱে সুগতিযো’’তিআদি. ৱট্টৱিৱট্টসম্পত্তিযো ইমিস্সা দেসনায ফলং, তস্স দানং সীলং ভাৱনা উপাযো, ‘‘সম্পত্তিদ্ৱযং ইচ্ছন্তেন দানাদীসু অপ্পমত্তেন ভৱিতব্ব’’ন্তি অযমেত্থ ভগৱতো আণত্তীতি ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘ফলাদীনি যথাৰহং ৱেদিতব্বানী’’তি.

ৱিচযোতি ৱিচযহাৰসম্পাতো, সো ৱুচ্চতীতি অত্থো. এস নযো ইতো পৰেসুপি. ‘‘তিৱিধম্পি দানময’’ন্তিআদিনা পদত্থৱিচযং দস্সেতি, তেন অস্সাদাদযো, ইতৰে চ ৱিচযহাৰপদত্থা অত্থতো ৱিচিতা এৱ হোন্তীতি. ৰূপাদিআৰম্মণস্স পৰিচ্চাগো ৱুত্তোতি সম্বন্ধো. সব্বোতি সকলো অনৱসেসতো কিচ্চস্স ৱুত্তত্তা.

দানাভিৰতস্স চাগাধিট্ঠানং পাৰিপূৰিং গচ্ছতীতি ৱুত্তং ‘‘দদতো…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. ৱিৰতিসচ্চে, ৱচীসচ্চে চ তিট্ঠতো সচ্চাধিট্ঠানং পাৰিপূৰিং গচ্ছতীতি ৱুত্তং ‘‘সংযম…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. কোসল্লযোগতো চ পাপপ্পহানতো চ পঞ্ঞাপাৰিপূৰিং গচ্ছতীতি ৱুত্তং ‘‘কুসলো…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. অনৱসেসৰাগাদীসু পহীনেসু উপসমো উপট্ঠিতো নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ৰাগ…পে… পদট্ঠান’’ন্তি.

কুসলোতি পুগ্গলাধিট্ঠানেন কোসল্লসম্মাদিট্ঠি ৱুত্তাতি আহ ‘‘কুসলো…পে… মগ্গঙ্গাদিভাৱেন একলক্খণত্তা’’তি. আদিসদ্দেন বোধিপক্খিযভাৱাদিং সঙ্গণ্হাতি. খেপেতব্বভাৱেনাতি পহাতব্বভাৱেন.

অৱেৰতন্তি অসপত্ততং. কুসলধম্মেহীতি অনৱজ্জধম্মেহি, ফলনিব্বানেহীতি অধিপ্পাযো. দানস্স মহপ্ফলতা, সীলাদিগুণেহি সত্থু অনুত্তৰদক্খিণেয্যভাৱো, অনুপাদাপৰিনিব্বানন্তি ইমেসং পচ্চৱেক্খণা ইমস্স দানস্স নিদানন্তি অযমত্থো পাড়িযং নিৰুড়্হোৱ. নিব্বচননিদানসন্ধযো সুৱিঞ্ঞেয্যাৱাতি আহ ‘‘নিব্বচননিদানসন্ধযো ৱত্তব্বা’’তি.

পটিপক্খনিদ্দেসেন সমুদযোতি দেসনত্থং পটিপক্খনিদ্দেসনেন নিদ্ধাৰিতো অযং মচ্ছৰিযাদিসংকিলেসপক্খিকো সমুদযো. অলোভেন…পে… দানাদীহীতি যেহি অলোভাদীহি দানাদযো ধম্মা সম্ভৱন্তি, তানি দানাদিগ্গহণেনেৱ গহিতানীতি কুসলমূলানি নিদ্ধাৰেতি ‘‘ইমানি তীণি কুসলানী’’তি. তেসন্তি কুসলমূলানং.

ভযহেতু দেতি পণ্ণাকাৰাদিৱসেন. ৰাগহেতু দেতি সভাগৱত্থুস্স. আমিসকিঞ্চিক্খহেতু দেতি লঞ্জাদিৱসেন. অনুকম্পন্তো ৱা কৰুণাখেত্তে. অপচযমানো গুণখেত্তে, উপকাৰখেত্তে ৱা. ভযূপৰতোতি ভযেন ওৰতো. তেন তথাৰূপেন সংযমেন ৱেৰং ন চিযতেৱ. এৱং সব্বস্স অকুসলস্স পাপকো ৱিপাকোতি যোজনা.

‘‘দদতো’’তিআদিনা যথা দানপটিক্খেপেন পৰিৱত্তনং দস্সিতং, এৱং পহানপটিক্খেপেনপি পৰিৱত্তনং দস্সেতব্বন্তি ৱুত্তং ‘‘অকুসলো পন ন জহাতী’’তি.

কম্মফলং সদ্দহন্তো দানকিৰিযাযং পদহন্তো যেন ৱিধিনা দানং দাতব্বং, তত্থ সতিং উপট্ঠপেন্তো চিত্তং সমাদহন্তো সম্মাদিট্ঠিং পুৰক্খৰোন্তো দানে সম্মাপটিপন্নো হোতীতি আহ ‘‘দানং নাম…পে… হোতী’’তি.

ভাৱনাপহানসমাৰোপনানি পাড়িযং সৰূপতো ৱিঞ্ঞাযন্তীতি পদট্ঠানৱেৱচনসমাৰোপনানি দস্সেতুং ‘‘তং সীলস্স পদট্ঠান’’ন্তিআদি ৱুত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যং. অঞ্ঞঞ্চ যদেত্থ অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং ৱুত্তনযত্তা, উত্তানত্থত্তা চাতি ৱেদিতব্বং.

হাৰসম্পাতৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.