২. ৱিচযহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা

১১. জাতিলিঙ্গকালসাধনৱিভত্তিসঙ্খ্যাৱিসেসাদিতো সদ্দতো পদৱিচযো কাতব্বো. তত্থ কৰিযমানো চ যথাসভাৱনিৰুত্তিযা এৱ কতো সুকতো হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘ইদং নামপদং …পে… অযং সদ্দতো পদৱিচযো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সো পনায’’ন্তিআদিমাহ. ৱত্তব্বঅত্থসংৱণ্ণনাতি তংতংপদৱচনীযস্স অত্থস্স ভেদং ৱত্ৱা পৰিযাযেহি ৱিৱৰিত্ৱা কথনং.

ৱিচিযমানস্স সুত্তপদস্সাতি পুচ্ছাৱসেন পৱত্তসুত্তপদস্স. ‘‘সুত্তন্তৰপদানিপি পুচ্ছাৱসেনেৱ পৱত্তানী’’তি ৱদন্তি ‘‘ন সব্বম্পি সুত্তপদ’’ন্তি. একস্সেৱ পদস্স সম্ভৱন্তানং অনেকেসং অত্থানং উদ্ধাৰো অত্থুদ্ধাৰো. একস্সেৱ পন অত্থস্স সম্ভৱন্তানং অনেকেসং পদানং উদ্ধাৰো পদুদ্ধাৰো. সব্বে হি সংৱণ্ণিযমানে সুত্তে লব্ভমানে সব্বে পদত্থে. নৱ সুত্তন্তেতি সুত্তগেয্যাদিৱসেন নৱপ্পকাৰে সুত্তস্মিং আনেত্ৱা ৱিচিনতীতি যোজনা. অথ ৱা ‘‘সব্বে নৱ সুত্তন্তে’’তি ইমিনা পৱিচযলক্খণেন হাৰেন সুত্তগেয্যাদীনি সব্বানিপি নৱপ্পকাৰানি সুত্তানি ৱিচিনতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সুত্তগেয্যাদিকে’’তিআদি.

‘‘কোসলানং পুৰা ৰম্মা’’তিআদিকা (সু. নি. ৯৮২) ছপঞ্ঞাস গাথা ৱত্থুগাথা. ‘‘পাৰাযনমনুগাযিস্স’’ন্তি (সু. নি. ১১৩৭ আদযো) পন আদিকা একূনৱীসতি গাথা অনুগীতিগাথা. ইদং নামং কতন্তি ইদং ‘‘পাৰাযন’’ন্তি নামং কতং. তেনাহ ‘‘পাৰং গমনীযা ইমে ধম্মা, তস্মা ইমস্স ধম্মপৰিযাযস্স ‘পাৰাযনন্ত্ৱেৱ অধিৱচন’’’ন্তি (সু. নি. পাৰাযনত্থুতিগাথা; চূড়নি. পাৰাযনত্থুতিগাথা ১৪৯ আদযো). বুদ্ধিযং ৱিপৰিৱত্তমানন্তি ইমস্স ৱিচযহাৰৱিভঙ্গস্স দেসনাকালে আযস্মা মহাকচ্চানো অত্তনো বুদ্ধিযং ৱত্তমানং কত্ৱা এৱমাহাতি যোজনা.

একংসব্যাকৰণস্স অযন্তি একংসব্যাকৰণীযা, একংসেন ৱা ব্যাকাতব্বত্তা একংসব্যাকৰণীযা, একংসব্যাকৰণযোগ্গাতি অত্থো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ঠপনীযাতি ঠপেতব্বত্তা অব্যাকৰণীযাতি অত্থো. সমযন্তৰপৰিচযেন নিৱাৰণধম্মং পতি সংসযপক্খন্দো পুচ্ছতীতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ৱিমতিচ্ছেদন’’ন্তি. পকতিযা পন নিৱাৰণধম্মং অজানন্তো ঞাতুকামতায পুচ্ছতীতি অদিট্ঠজোতনায পুচ্ছাপি সিযা. তথা হি ৱক্খতি ‘‘লোকস্স নিৱাৰণাদীনি অজানন্তেনা’’তি.

একৱত্থুপৰিগ্গহাতি একস্স অভিধেয্যত্থস্স গহণতো.

ৱিমুত্তিপৰিপাচকইন্দ্ৰিযানি ৱিৱট্টপক্খে ঠিতস্স সদ্ধাদযো ধম্মা, কিং পনেত্থ অৰিযানম্পি ইন্দ্ৰিযলোকেন সঙ্গহো হোতীতি আহ ‘‘পৰিযাপন্নধম্মৱসেনা’’তিআদি.

কাড়পক্খচাতুদ্দসীঘনৱনসণ্ডমেঘপটলচ্ছাদনঅড্ঢৰত্তীনং ৱসেন চতুৰঙ্গসমন্নাগতেন. ৱিৱিচ্ছাতি ৱিচিকিচ্ছায. তেনাহ ‘‘ৱিচিকিচ্ছাহেতূ’’তি. দুক্খমস্স মহব্ভযন্তি এত্থ ৱুত্তং ‘‘অস্সা’’তি পদং ‘‘জপ্পাভিলেপনং অস্স ব্ৰূমী’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘জপ্পা তণ্হা অস্স লোকস্সা’’তি আহ. ‘‘সব্বসত্তান’’ন্তিআদিনা, ‘‘সব্বসোৱা’’তিআদিনা চ অন্ৱযতো, ব্যতিৰেকতো চ সাতিসযং অৱিজ্জায নীৱৰণভাৱং দস্সেতি. ‘‘দূৰে সন্তো পকাসন্তি (ধ. প. ৩০৪; নেত্তি. ১১), ৰত্তো অত্থং ন জানাতী’’তি (নেত্তি. ১১, ২৭) গাথাদ্ৱযেনাপি অনুগীতিৱিচযং দস্সেতীতি যোজেতব্বং.

ৰূপাৱচৰাতি ৰূপাৱচৰসত্তা. ৱিপৰিণামদুক্খতায মুচ্চনস্স কাৰণৱচনন্তি সম্বন্ধো. যতো ৱট্টদুক্খতো মুচ্চনং. তং ৱট্টদুক্খং অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন সঙ্খাৰদুক্খতাগহণেন.

একাধাৰন্তি একৱত্থু অধিট্ঠানং. নিৱাৰণং ৱিক্খম্ভনং পিধানং সমুচ্ছেদোতি অত্থদ্ৱযস্স পুচ্ছিতত্তা ‘‘অনেকাধাৰং দস্সেতু’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘নিৱাৰণসঙ্খাতং সংৱৰং…পে… পিধিয্যন্তি পচ্ছিজ্জন্তী’’তি (সু. নি. অট্ঠ. ২.১০৪১; চূড়নি. অট্ঠ. ৩). তস্সত্থো ‘‘নিৱাৰণসঙ্খাতং ৱিক্খম্ভনং, সংৱৰং, পিধানঞ্চ কথেহী’’তি.

‘‘ৱোদান’’ন্তি ইমিনা সোতানং ৱিক্খম্ভনৱিসুদ্ধি, ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি ইমিনা সমুচ্ছেদৱিসুদ্ধি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘পুচ্ছায দুৱিধত্থৱিসযতং ৱিৱৰিতুং ‘এৱ’ন্তিআদি ৱুত্ত’’ন্তি. তথা চাহ ‘‘ৱোদাযতি…পে… অৰিযমগ্গো’’তি.

দিট্ঠিমানাৱিজ্জাসোতাপি তণ্হাসোতানুগাতি আহ ‘‘যেভুয্যেন অনুৰোধৱসেনা’’তি. উপচাৰৱসেনাতি নিস্সিতুপচাৰৱসেন. সব্বস্মাতি চক্খুতো যাৱ মনতোতি সব্বস্মা দ্ৱাৰতো. সব্বপ্পকাৰেনাত্তি তণ্হাযনমিচ্ছাভিনিৱেসনউন্নমনাদিপ্পকাৰেন.

তমেৱ সতিন্তি যাযং সতি পুব্বভাগে সোতানং ৱিক্খম্ভনৱসেন ৱুত্তা, তমেৱ সতিং. মগ্গক্খণে সোতানং সংৱৰং পিধানং ব্ৰূমি. যস্মা পন পিধাযিকাপি সতি মগ্গক্খণে পঞ্ঞানুগা, পঞ্ঞাকিচ্চমেৱেত্থ অধিকং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পঞ্ঞাযেতে পিধীযৰে’’তি.

সংৱৰপিধানানন্তি এত্থ সংৱৰসদ্দেন নিৱাৰণং ৱুত্তং.

যস্মিং যস্মিং অৰিযমগ্গে অনধিগতে যং যং অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জনাৰহং, তস্মিং তস্মিং অধিগতে তং তং ৱিঞ্ঞাণং অনুপ্পাদনিৰোধেন নিৰুজ্ঝতি সদ্ধিং অত্তনা সম্পযুত্তনামৰূপেনাতি আহ ‘‘তস্স তস্স ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন সহেৱা’’তি. অনুপ্পাদনিৰোধো হি এত্থ ‘‘নিৰোধো’’তি অধিপ্পেতো অনুপাদিসেসনিব্বানস্স অধিপ্পেতত্তাতি. অনুসন্ধীযতি এতেনাতি অনুসন্ধি, ইধ পুচ্ছিযমানো অত্থো.

সহ ৱিসযেন দস্সেতুন্তি এত্থ সচ্চানি এৱ ৱিসযো. পহাতব্বসভাৱং সমুদযসচ্চং, তস্স ৱিসযো দুক্খসচ্চং. ‘‘সংযোজনিযেসু, ভিক্খৱে, ধম্মেসু অস্সাদানুপস্সিনো ৱিহৰতো তণ্হা পৱড্ঢতী’’তি (সং. নি. ২.৫৩, ৫৭) হি ৱুত্তং. পহাযকসভাৱং মগ্গসচ্চং, তস্স ৱিসযো নিৰোধসচ্চন্তি আহ ‘‘সহ ৱিসযেন…পে… সচ্চেসূ’’তি. কামঞ্চেত্থ ‘‘সমুদযো দ্ৱীসু ভূমীসু পহীযতী’’তি আৰদ্ধং, ‘‘দস্সনেন তীণি সংযোজনানি পহীযন্তি, ভাৱনায সত্ত সংযোজনানি পহীযন্তী’’তি পন ৱিভাগৱচনমেৱ ৱত্তন্তি আহ ‘‘পহাযকৱিভাগমুখেন পহাতব্বৱিভাগং দস্সেতু’’ন্তি.

নিৰৱসেসকামৰাগব্যাপাদা ততিযমগ্গেন পহীযন্তি, ইতৰে চতুত্থমগ্গেনাতি ৱুত্তং ‘‘ইতৰেহি পন নিৰৱসেস’’ন্তি. তত্থাতি কম্মৱিপাকৱট্টপ্পভেদেন তেধাতুকে ভৱত্তযে. সংযোজনৱসেনাতি সব্বদা যোজনৱসেন বন্ধনৱসেন.

১২. অগ্গফলঞাণতায একম্পি সমানং তন্নিমিত্তস্স খযানুপ্পাদাৰম্মণস্স পচ্চৱেক্খণঞাণস্স ৱসেন ফলৱোহাৰেন দ্ৱে নামানি লভতি.

সোমনস্সনামলাভো ইমিনা আৰম্মণসঙ্কেতেনাতি তদত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘খযে…পে… সমঞ্ঞাযা’’তি আহ.

১৩. তগ্গহণেনেৱাতি ফস্সপঞ্চমকপঞ্চৰূপিন্দ্ৰিযগ্গহণেনেৱ. সহচৰণাদিনাতি সহজাতাদিঅনন্তৰাদিপচ্চযভাৱেন চেৱ নিস্সযাৰম্মণাদিনা চ. ‘‘সম্পযুত্ত’’ন্তি ইমিনা সহিততা অৱিসিট্ঠতা ইধাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘অৱিভাগেন গহণীযভাৱং সন্ধাযা’’তি.

কথং সমাধিন্দ্ৰিযং উপ্পাদেতীতি আহ ‘‘সতিগ্গহণেন চেত্থ পৰিযুট্ঠানপ্পহানং ইধাধিপ্পেত’’ন্তি. ন হি সমাধিনা পৰিযুট্ঠানপ্পহানং সম্ভৱতি.

পদহতি এতেনাতি পধানং, ৱীৰিযং. তেতি ৱীৰিযসঙ্খাৰা. একৰসেনাতি যথা ইন্দ্ৰিযানি একৰসানি হোন্তি, এৱং একৰসভাৱেন সৰণতো পৱত্তনতো. তথা পৱত্তিযা এৱ সুট্ঠু ৱত ৱীৰিযং ৱাহেসীতি যোগিনা সঙ্কপ্পেতব্বতো তদুপগৱীৰিযৱাহনট্ঠেন ‘‘সম্পহংসনা’’তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘এৱং মে…পে… হেতুভাৱতো’’তি.

ইদ্ধিসদ্দস্স পঠমো কত্তুঅত্থো, দুতিযো কৰণত্থো ৱুত্তো, পাদসদ্দস্স একো কৰণত্থো এৱ. পজ্জিতব্বা চ ইদ্ধী ৱুত্তা, ন চ ইজ্ঝন্তি. পজ্জিতব্বা চ ইদ্ধী পজ্জনকৰণেন পাদেন সমানাধিকৰণা ন হোন্তীতি ‘‘পঠমেন অত্থেন ইদ্ধি এৱ পাদো’’তি কথং সক্কা ৱত্তুং, তথা ইদ্ধিকিৰিযাকৰণেন সাধেতব্বা বুদ্ধিসঙ্খাতা ইদ্ধি পজ্জনকিৰিযাকৰণেন পজ্জিতব্বাতি দ্ৱিন্নং কৰণানং ন সমানাধিকৰণতা সম্ভৱতীতি ‘‘দুতিযেন অত্থেন ইদ্ধিযা পাদো’’তি কথং সক্কা ৱত্তুন্তি চে? সক্কা, পাদস্স ইজ্ঝমানকোট্ঠাস ইজ্ঝনকৰণূপাযভাৱতো. অথ ৱা ‘‘পঠমেন অত্থেন ইদ্ধিযা পাদো, দুতিযেন অত্থেন ইদ্ধি এৱ পাদো ইদ্ধিপাদো’’তি এৱং যোজনতো. কথং? অনন্তৰত্থো পচ্চাসত্তিঞাযেন ইধ পঠমোতি অধিপ্পেতো, ততো পুৰিমো দুতিযোতি.

‘‘ছন্দং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধি’’ন্তিআদি (ৱিভ. ৪৩২) ৱচনতো ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি এত্থাপি ছন্দাধিপতি সমাধি ছন্দসমাধীতি অধিপতিসদ্দলোপং কত্ৱা সমাসো ৱুত্তোতি ৱিঞ্ঞাযতি. অধিপতিসদ্দত্থদস্সনৱসেনেৱ পন ‘‘ছন্দহেতুকো, ছন্দাধিকো ৱা সমাধী’’তি সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ৪৩১) ৱুত্তং, তস্মা ইধাপি ছন্দাধিপতি সমাধি ছন্দসমাধীতি ৱেদিতব্বো. তং পন ছন্দং ৱুত্তনযেন সদ্ধাসীসেন দস্সেন্তো ‘‘সদ্ধাধিপতেয্যা চিত্তেকগ্গতা’’তি ৱুত্তং. ‘‘ইদং পধান’’ন্তি ৱা ৱীৰিযং ৱুত্তং. ৱীৰিযসদ্দাপেক্খাসহিতং একৱচনেন ৱত্ৱা চতুব্বিধস্সপি ৱীৰিযস্স অধিপ্পেতত্তা নিব্বত্তেতব্বধম্মৱিভাগেন চ ‘‘ইমে সঙ্খাৰা’’তি ৱুত্তং. তেন পধানভূতা সঙ্খাৰাতি এৱং সমাসো ৱেদিতব্বো. সঙ্খতসঙ্খাৰাদিনিৱত্তনত্থঞ্চেত্থ পধানগ্গহণং. অথ ৱা তং তং ৱিসেসং সঙ্খৰোতীতি সঙ্খাৰো, সব্বম্পি ৱীৰিযং. তত্থ চতুকিচ্চসাধকতো অঞ্ঞস্স নিৱত্তনত্থং পধানগ্গহণন্তি পধানভূতা সেট্ঠভূতাতি অত্থো.

ৱীৰিযিদ্ধিপাদনিদ্দেসে ‘‘ৱীৰিযসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগত’’ন্তি (ৱিভ. ৪৩৫) দ্ৱিক্খত্তুং ৱীৰিযং আগতং. তত্থ পুৰিমং সমাধিৱিসেসনং ‘‘ৱীৰিযাধিপতি সমাধি ৱীৰিযসমাধী’’তি, দুতিযং সমন্নাগমঙ্গদস্সনত্থং. দ্ৱে এৱ হি সব্বত্থ সমন্নাগমঙ্গানি সমাধি, পধানসঙ্খাৰো চ. ছন্দাদযো সমাধিৱিসেসনানি. পধানসঙ্খাৰো পন পধানৱচনেনেৱ ৱিসেসিতো, ন ছন্দাদীহীতি ন ইধ ৱীৰিযাধিপতিতা পধানসঙ্খাৰস্স ৱুত্তা হোতি. ৱীৰিযঞ্চ সমাধিং ৱিসেসেত্ৱা ঠিতমেৱ সমন্নাগমঙ্গৱসেন পধানসঙ্খাৰৱচনেন ৱুত্তন্তি নাপি দ্ৱীহি ৱীৰিযেহি সমন্নাগমো ৱুত্তো হোতি. যস্মা পন ছন্দাদীহি ৱিসিট্ঠো সমাধি তথা ৱিসিট্ঠেনেৱ তেন সম্পযুত্তো পধানসঙ্খাৰো, সেসধম্মা চ, তস্মা সমাধিৱিসেসনানং ৱসেন ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা’’তি ৱুত্তা. ৱিসেসনভাৱো চ ছন্দাদীনং তংতংঅপস্সযনৱসেন হোতীতি ছন্দসমাধি…পে… ইদ্ধিপাদন্তি এত্থ নিস্সযত্থেপি পাদসদ্দেন উপাযত্থেন ছন্দাদীনং ইদ্ধিপাদতা ৱুত্তা হোতি. তথা হি অভিধম্মে উত্তৰচূড়ভাজনীযে ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ছন্দিদ্ধিপাদো’’তিআদিনা (ৱিভ. ৪৫৭) ছন্দাদীনমেৱ ইদ্ধিপাদতা ৱুত্তা. পঞ্হাপুচ্ছকে চ ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধী’’তি (ৱিভ. ৪৬২) আৰভিত্ৱাপি পুন ছন্দাদীনংযেৱ কুসলাদিভাৱো ৱিভত্তো. উপাযিদ্ধিপাদদস্সনত্থমেৱ হি নিস্সযিদ্ধিপাদদস্সনং কতং. অঞ্ঞথা চতুব্বিধতাৱ ন হোতীতি. অযমেত্থ পাড়িৱসেন অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তদঙ্গসমুচ্ছেদনিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতত্তং ৱত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিতস্স অৱচনং ‘‘ছন্দসমাধি…পে… ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি (ৱিভ. ৪৩২) ভাৱেতব্বানং ইদ্ধিপাদানং ৱুত্তত্তা. ভাৱিতিদ্ধিপাদস্স হি সচ্ছিকাতব্বা ফলপৰিযাপন্না ইদ্ধিপাদাতি.

ৱোস্সগ্গসদ্দো পৰিচ্চাগত্থো, পক্খন্দনত্থো চাতি ৱোস্সগ্গস্স দুৱিধতা ৱুত্তা. যথাৱুত্তেন পকাৰেনাতি তদঙ্গসমুচ্ছেদপ্পকাৰেন, তন্নিন্নভাৱাৰম্মণপ্পকাৰেন চ. পৰিণমন্তং ৱিপস্সনক্খণে.

১৪. পুব্বভাগপঞ্ঞাযাতি একাৱজ্জননানাৱজ্জনৱীথীসু পৱত্তউপচাৰপঞ্ঞায. অধিগমপঞ্ঞাযাতি অপ্পনাপঞ্ঞায. পুন পুব্বভাগপঞ্ঞাযাতি নানাৱজ্জনুপচাৰপঞ্ঞায, পটিসন্ধিপঞ্ঞায ৱা. উপচাৰপঞ্ঞাযাতি একাৱজ্জনে, সব্বত্থ ৱা পৱত্তউপচাৰপঞ্ঞায.

পুচ্ছাৱিস্সজ্জনৱিচযোপীতি যথাৱুত্তায পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনৱিচযোপি. ৱুত্তনযানুসাৰেনাতি অদিট্ঠজোতনা, ৱিমতিচ্ছেদনা চাতি হেট্ঠা ৱুত্তনযানুগমনেন.

১৫. সেখে অসেখেতি সেক্খে অৰিযপুগ্গলে, অসেক্খে অৰিযপুগ্গলে. ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমপ্পহানেতি ৱিপস্সনং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা পৱত্তকিলেসপ্পহানে, পহানাভিসমযেতি অত্থো.

‘‘যং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি পাড়িং দস্সেত্ৱা পুন ‘‘যং অনিচ্চে দুক্খে অনত্তনী’’তি ৱচনং এৱম্পেত্থ পঠন্তীতি দস্সেতুং.

সেসসংকিলেসৱোদানধম্মাতি গেধতো অৱসিট্ঠসংকিলেসধম্মা চ সব্বৱোদানধম্মা চ. অভাৱেনাতি অভাৱনেন অভাৱকৰণেন.

পযোগপৰক্কমন্তি ভুসং যোগো পযোগো, পযোগোৱ পৰক্কমো পযোগপৰক্কমো, চিত্তং. উক্খিপতীতি কোসজ্জপক্খে পতিতুং অদেন্তো কুসলপক্খে উদ্ধং খিপেন্তো ৱিয পৱত্ততি. পধানৱীৰিযন্তি অকুসলানং অনুপ্পাদনট্ঠেন উত্তমৱীৰিযং. যোজেতব্বানীতি ‘‘আসেৱমানো ৱাযমতী’’তিআদিনা যোজেতব্বানি. অনুপ্পন্নাতি অৱত্তব্বতং আপন্নানন্তি ভূমিলদ্ধাৰম্মণাধিগ্গহিতাৱিক্খম্ভিতাসমুগ্ঘাটিতুপ্পন্নানং.

১৬. ‘‘অট্ঠমকস্স ইন্দ্ৰিযানী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘পঠমমগ্গে সদ্ধাদযো’’তিআদি ৱুত্তং. ইন্দ্ৰিযগ্গহণঞ্চ পাড়িযং নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং.

অসুভানুপস্সনা কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানন্তি আহ ‘‘সতিপট্ঠানভাৱনায সুনিগ্গহিতো কামৱিতক্কো’’তি. সমাধি উপ্পজ্জমানো কামৱিতক্কম্পি নিগ্গহেত্ৱা এৱ উপ্পজ্জতীতি দস্সেন্তো ‘‘অনৱজ্জসুখপদট্ঠানেনা’’তিআদিমাহ. ‘‘কুসলেসু ধম্মেসু আৰদ্ধৱীৰিযো’’তিআদিনা ধম্মচ্ছন্দতো উপ্পজ্জমানো ৱীৰিযচ্ছন্দো খন্তিং পৰিব্ৰূহেতীতি দস্সেতি. অনৱজ্জধম্মানং উপকাৰকধম্মাসেৱনং ৱিয অনুপকাৰকধম্মপৰিৱজ্জনম্পি পঞ্ঞানিসেৱনেনেৱ হোতীতি আহ ‘‘সমাধিআদীন’’ন্তিআদি.

১৭. সব্বধম্মাধিট্ঠানং দেসনং পুগ্গলাধিট্ঠানেন ৱিভজিতুং ‘‘লোকো নামা’’তিআদি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘সব্বধম্মানন্তি…পে… দস্সেতু’’ন্তি আহ. মহগ্গতধম্মেসু ঠানং তংসম্পাদনাৱ. তথা সেসেসু. ৱড্ঢিযমানেসূতি যথা ৱিমুত্তিং পৰিপাচযন্তি, এৱং ব্ৰূহিযমানেসু.

দস্সনপৰিঞ্ঞাতি ৰূপাৰূপধম্মানং সলক্খণতো, পচ্চযতো চ পৰিজাননা. তেনাহ ‘‘ঞাতপৰিঞ্ঞা’’তি. পটিপক্খৱিধমনেন সদ্ধিং লক্খণত্তযৱিভাৱনা ইধ ‘‘ভাৱনাপৰিঞ্ঞা’’তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘ভাৱনা…পে… পৰিঞ্ঞা চা’’তি. দস্সনত্থা পৰিঞ্ঞা দস্সনপৰিঞ্ঞা, ভাৱনত্থা পৰিঞ্ঞা ভাৱনাপৰিঞ্ঞাতি এৱং ৱা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

কক্খড়ফুসনাদীতি কক্খড়াদিফুসনাদি. অভিজানিত্ৱাতি অভিঞ্ঞায পঞ্ঞায জানিত্ৱা, ঠিতস্স অভিজাননহেতু ৱাতি অত্থো. অত্থোতি ফলং. নযোতি ৱুত্তনযো.

‘‘যং অসঙ্খত’’ন্তিপি পঠন্তি. চতুনযকোৱিদোতি একত্তনানত্তাদিনযচতুক্কে নিপুণো. দেসনাযুত্তিকুসলোতি ধম্মানং দেসনাৱিধিম্হি কুসলো.

সদিসী কাতব্বা সংসন্দনৱসেনাতি অধিপ্পাযো. আনেতব্বা ‘‘অযং দেসনা ইমায দেসনায এৱং সংসন্দতী’’তি. অত্থতো অপেতন্তি অযুত্তত্থং. অসম্বন্ধত্থন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং অসম্বন্ধপদত্থং. ননু পট্ঠানৱিচাৰো নযৱিচাৰো ৱিয হাৰেহি অসম্মিস্সো ৱিচাৰণন্তৰোতি চোদনং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ইধ নিক্খিত্তোতি ইধ সুত্তৱিচযে সুত্তত্থৱিচাৰভাৱতো নিক্খিত্তো, এতেন ৱা পট্ঠানস্স হাৰন্তোগধভাৱদস্সনেনেৱ মূলপদানং ৱিয পট্ঠানস্স পদত্থন্তৰাভাৱো দস্সিতোতি ৱেদিতব্বং.

ইমস্স সুত্তস্সাতি সংৱণ্ণিযমানসুত্তং সন্ধাযাহ. কস্মিং ৱা পদেতি সংৱণ্ণিযমানং গাথং সন্ধাযাহ. তব্বিচযেনাতি পুচ্ছাদিৱিচযেন, অস্সাদাদিৱিচযেন চ.

ৱিচযহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.