২. ৱিচযহাৰসম্পাতৱণ্ণনা

৫৩. কুসলধম্মাৰম্মণাতি কুসলধম্মে উদ্দিস্স পৱত্তিমত্তং সন্ধায ৱুত্তং, ন তেসং আৰম্মণপচ্চযতং ইধ ‘‘কুসলা ধম্মা’’তি লোকুত্তৰধম্মানং অধিপ্পেতত্তা. ন হি কদাচি অনুপাদানিযা ধম্মা উপাদানাৰম্মণা হোন্তি. ফলধম্মে উদ্দিস্স পৱত্তায তণ্হায গহিতত্তা ‘‘কুসল…পে… দট্ঠব্বো’’তি ৱুত্তং. দেসনাহাৰেতি দেসনাহাৰসম্পাতে. কথং পন কুসলভাৱোতি ‘‘কুসলা’’তি ৱচনমত্তং গহেত্ৱা চোদেতি, তঞ্চ নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং, পহানহেতুভাৱোপিস্সা সিযা চোদকেন সম্পটিচ্ছিতোৱ. ‘‘মানোপি দুৱিধো’’তিআদিনা মানস্স চ তস্সা তণ্হায চ সেৱিতব্বভাৱো অকুসলানং পহানায, কুসলানং উপ্পত্তিযা চ পচ্চযভাৱতো.

নেক্খম্মস্সিতং দোমনস্সং নাম ‘‘অৰিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নং দোমনস্সন্তি সম্বন্ধো. এৱন্তি ইমিনা পাড়িযং ৱুত্তপ্পকাৰেন, পিহং উপট্ঠপেত্ৱা ছসু দ্ৱাৰেসু ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱাতি যোজনা. ইট্ঠাৰম্মণঞ্চেত্থ যথাৱুত্তঅনুসোচনদোমনস্সুপ্পত্তীনং যথাভিনিৱিট্ঠস্স আৰম্মণস্স অনিট্ঠতাযাতি দস্সনত্থং. ‘‘কথং নেক্খম্মৱসেনা’’তি পদস্স অত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘ৱিপস্সনাৱসেনা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিপস্সনাদিৱিনিমুত্তা ৱা পঠমজ্ঝানাদিৱসেন ৱুত্তা কুসলা ধম্মা ইধ নেক্খম্মং. অনুস্সতিগ্গহণেন উপচাৰজ্ঝানমেৱ গহিতন্তি ‘‘পঠমজ্ঝানাদিৱসেনা’’তি ৱুত্তং. আদিসদ্দেন দুতিযজ্ঝানতো পট্ঠায যাৱ অগ্গফলা উপৰিৱিসেসা সঙ্গহিতা. যায পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা.

উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিভাৱেনাতি উপেক্খাজনিতসতিপাৰিসুদ্ধিসব্ভাৱেন. কম্মযোগ্গন্তি ৱিপস্সনাভাৱনাদিকম্মস্স যোগ্গং অনুৰূপং অনুচ্ছৱিকং. অস্সদ্ধিযেতি অস্সদ্ধিযহেতু, ‘‘অস্সদ্ধিযেনা’’তিপি পঠন্তি, সো এৱত্থো. ওভাসগতন্তি ঞাণোভাসগতং. কামং পুব্বেপি পঞ্ঞা ৱুত্তা, অস্সদ্ধিযাদীহি পন অঞ্ঞেসং কিলেসানং ৱিধমনম্পি পঞ্ঞায এৱ হোতি, সা চ এৱংভূতাতি দস্সনত্থং ‘‘ওভাসগতং কিলেসন্ধকাৰে ন ইঞ্জতী’’তি ৱুত্তং.

কোপো কোধো. অপ্পচ্চযো দোমনস্সং. ইদ্ধিৱিধঞাণাদিকা ছ অভিঞ্ঞা পাকটা এৱাতি ‘‘দ্ৱে চ ৱিসেসে’’তি ৱুত্তধম্মে দস্সেতুং ‘‘মনোমযিদ্ধি, ৱিপস্সনাঞাণঞ্চা’’তি আহ. অঙ্গণানি ৰাগাদযো. উপক্কিলেসা অভিজ্ঝাৱিসমলোভাদযো. অনুলোমনং তদেকট্ঠতা. ফন্দনা দুব্বলা ৱিক্খেপপ্পৱত্তি. বলৱতী অনৱট্ঠানং. সব্বো মিচ্ছাভিনিৱেসো অযোনিসোমনসিকাৰেন হোতি, মিচ্ছাৱিতক্কেন চ. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰো অকুসলচিত্তুপ্পাদো তপ্পৰিযাপন্নো মিচ্ছাৱিতক্কো ৱিক্খেপসহিতো এৱাতি ৱুত্তং ‘‘মিচ্ছাভিনিৱেসহেতুতায দিট্ঠিপক্খো’’তি ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ৱিতক্কোপি দিট্ঠিট্ঠানং, অযোনিসো মনসিকাৰোপি দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তি (পটি. ম. ১.১২৪).

অথ ৱা ইঞ্জনাতি ফন্দনা, দিট্ঠপৰিত্তাসো. যথাহ ‘‘তদপি তেসং ভৱতং সমণব্ৰাহ্মণানং অজানতং অপস্সতং ৱেদযিতং তণ্হাগতানং পৰিতস্সিতৱিপ্ফন্দিতমেৱা’’তি (দী. নি. ১.১০৫ আদযো). অট্ঠিতীতি অনৱট্ঠানং, দিট্ঠিৱিতক্কো. তেন হি পুথুজ্জনো কালে সস্সতং, কালে উচ্ছেদন্তি তং তং দিট্ঠিগ্গহণং পক্খন্দন্তো সত্ততো পৰিব্ভট্ঠঅন্ধো ৱিয, সমুদ্দে ৱিস্সট্ঠৱাহনিকা ৱিয, যন্তে যুত্তগোণো ৱিয চ তথা তথা পৰিব্ভমতি. তেনাহ ‘‘দিট্ঠিযোপি দিট্ঠিট্ঠানং, ৱিতক্কোপি দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তি (পটি. ম. ১.১২৪) চ. এতস্মিঞ্চ পক্খে মিচ্ছাভিনিৱেসতায, মিচ্ছাভিনিৱেসহেতুতায চ তস্সা দ্ৱে পক্খাতি একদেসসৰূপেকসেসো কতোতি ৱেদিতব্বং.

‘‘এৱ’’ন্তিআদিনা ‘‘সো উপৰিম’’ন্তিআদিপাড়িযং সম্বন্ধং দস্সেতি. পটিঘসঞ্ঞাতি ভুম্মত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি দস্সেন্তো ‘‘পটিঘ…পে… সঞ্ঞাসূ’’তি আহ. ৰূপাৱচৰসঞ্ঞাতি সঞ্ঞাসীসেন ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি ৱদতি. নানত্তসঞ্ঞাতি নানাসভাৱা, নানাসভাৱে ৱা আৰম্মণে সঞ্ঞা. ঠপেত্ৱা পটিঘসঞ্ঞা অৱসিট্ঠকামাৱচৰসঞ্ঞা হেতা. তা সমতিক্কমতীতি তা ৰূপসঞ্ঞানানত্তসঞ্ঞাযো আৰম্মণেহি সদ্ধিং সম্মদেৱ অতিক্কমতি.

ৰূপাৱচৰজ্ঝানোভাসোপি কসিণাৰম্মণা. কসিণনিস্সন্দো হি আৰুপ্পজ্ঝানুপ্পত্তি. দস্সনন্তি কসিণৰূপানং দস্সনং. অভিজ্ঝাব্যাপাদপ্পহানেন সদ্ধিং ৱীৰিযাৰম্ভো উপকাৰকো সমথো সতিপস্সদ্ধিযো পৰিক্খাৰঙ্গতা ৱুত্তা এৱ. সতিৰহিতং সম্মসনং নাম নত্থীতি ‘‘যা উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, অযং ৱিপস্সনা’’তি ৱুত্তং. তেন সতিসীসেন ৱিপস্সনা গহিতাতি দস্সেতি. সম্মোসানং পহানমাহাতি সম্বন্ধো.

৫৪. পচ্চুপ্পন্নসুখআযতিসুখৱিপাককিৰিযনিৰামিসঅকাপুৰিসসেৱিতভাৱেহি এৱ সেসা পাড়িযং এতস্স সমাধিস্স সন্তপণীততাদিৱিসেসা ৱুত্তা, তেপি ইধ সঙ্গহিতাতি তেসং পদানং অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অঙ্গসন্ততাযা’’তিআদিমাহ. তত্থ অঙ্গসন্ততাযাতি ফলঝানঙ্গানং উপসন্ততায. কিলেসদৰথসন্ততাযাতি কিলেসদৰথপটিপ্পস্সদ্ধিযা. পণীতোতি উড়াৰো. একোদিভাৱেনাতি মগ্গসমাধিসঙ্খাতেন একোদিভাৱেন. একোদিভাৱন্তি সমাধানং. লোকিযসমাধিস্স পচ্চনীকনীৱৰণপঠমজ্ঝাননিকন্তিআদীনি নিগ্গহেতব্বানি, অঞ্ঞে চ কিলেসা ৱাৰেতব্বা. ইমস্স পন অৰহত্তসমাধিস্স পটিপ্পস্সদ্ধকিলেসত্তা ন নিগ্গহেতব্বং, ৱাৰেতব্বঞ্চ অত্থীতি সো মগ্গানন্তৰং সমাপত্তিক্খণেৱ অপ্পযোগেনেৱ অধিগতত্তা, ঠিতত্তা চ অপৰিহানিৱসেন ৱা অধিগতত্তা নসসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো.

‘‘সতিৱেপুল্লপ্পত্তো’’তি এতেন অপ্পৱত্তমানাযপি সতিযা সতিবহুলতায সতো এৱ নামাতি দস্সেতি. ‘‘যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱসেনা’’তি এতেন পৰিচ্ছিন্নসতিযা সতোতি দস্সেতি.

ৱক্খমানেনাতি ‘‘পীতিফৰণা’’তিআদিনা অনন্তৰং ৱক্খমানেন. ‘‘পীতিফৰণতা’’তি পন পাড়ি আগতা. তং ‘‘পঞ্চঙ্গিকো সম্মাসমাধী’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৫) সমাধিঅঙ্গভাৱেন পঞ্ঞা উদ্দিট্ঠাতি কত্ৱা ৱুত্তং. ততো এৱ অট্ঠকথাযং ‘‘পীতিফৰণতা’’তিআদীনঞ্চ অত্থসংৱণ্ণনা কতা. তত্থ ‘‘সো ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২২৬) নযেন পীতিযা, সুখস্স চ ফৰণং ৱেদিতব্বং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সমাধিৱসেন সমথো উদ্ধটোতি সভাৱৱসেন সমথো উদ্ধটো, ন উপকাৰকধম্মৱসেনাতি অধিপ্পাযো.

৫৫. ৰাগপটিপক্খত্তা সমাধিস্স ‘‘অধিচিত্তসিক্খায সিক্খন্তো’’তি ৱুত্তং. ৱুত্তনযানুসাৰেনাতি ‘‘সুখপণিধিআদিসমুগ্ঘাটনেন অপ্পণিহিতো’’তিআদিনা. এত্থ চ সঙ্খাৰানং খণভঙ্গুৰতং সম্মদেৱ পস্সন্তস্স ন ৰাগো পতিট্ঠং লভতীতি অনিচ্চানুপস্সনা ৰাগচৰিতস্স সপ্পাযা ৱুত্তা, তথা সঙ্খাৰানং সভাৱদুক্খতং সম্মদেৱ পস্সন্তস্স পকতিযাপি দুক্খিতেসু দুক্খুপ্পাদনং ৱণে খাৰোদকসেকসদিসন্তি ন দোসো পতিট্ঠং লভতীতি দুক্খানুপস্সনা দোসচৰিতস্স সপ্পাযা ৱুত্তা, তথা সঙ্খাৰেসু সম্মদেৱ ঘনৱিনিব্ভোগে কতে অত্তসুঞ্ঞতায উপট্ঠহমানায ন মোহো পতিট্ঠং লভতীতি অনত্তানুপস্সনা মোহচৰিতস্স সপ্পাযা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং. ৰাগপটিপক্খত্তা সমাধিস্স ‘‘অধিচিত্তসিক্খায সিক্খন্তো’’তি ৱুত্তং. এস নযো ইতৰেসু. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যং.

খন্তিবহুলো উপ্পন্নং অৰতিং অনভিৰতিং অভিভুয্য ৱিহৰন্তো সুখেন সমাধিং অধিগচ্ছতীতি খন্তিপ্পধানতাপি সমথপক্খভজনস্স কাৰণং ৱুত্তা. উট্ঠানং সম্পজ্জতীতি সম্পন্নকাযিকৱীৰিযং. সম্মাকম্মন্তৱাযামানং যো কাযিকাদিৱিকপ্পো ৱুত্তো পাড়িযং, সো নেসং কাযিকস্স পযোগস্স সমুট্ঠানৱসেন ৱেদিতব্বো.

‘‘খিপ্পাধিগমো’’তি ইমিনা মগ্গাসেৱনভাৱং দস্সেতি. ‘‘ৱিপস্সনায ৱিমুত্তাধিগমো’’তি ইমিনা ৱিপস্সনানুভাৱেন সমুচ্ছেদৱিমুত্তি ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তি ৱিয সমথানুভাৱেনাতি দস্সেতি. লোকিযেহীতি নিস্সক্কৱচনং. মহন্তানন্তি উড়াৰানং, পণীতানন্তি অত্থো.

৫৬. তন্তি ৱিচযহাৰং. ৱিসংৱাদনহেতূনং লোভাদীনং পাপধম্মানং. সোধেন্তোতি যথা সৰণাদিৱিসযা অঞ্ঞাণাদিসংকিলেসা ন পৱত্তন্তি, এৱং সোধেন্তো. পৰিপূৰেন্তাতি যথা সীলং অখণ্ডাদিভাৱেন পৰিপুণ্ণং হোতি অনূনং, এৱং পৰিপূৰেন্তা.

‘‘তথা পটিপজ্জন্তো’’তি ইমিনা সত্থু মহাপতিকাৰভাৱো পৰিপুণ্ণো দস্সিতোতি পঠমৱাদে ‘‘দস্সনাভূমিঞ্চ ভাৱনাভূমিঞ্চা’’তি ৱুত্তং.

যস্স অত্থাযাতি যস্স যস্স পহানত্থায. তথা পটিপন্নস্সাতি যথা অসুভজ্ঝানাদিং পাদকং কত্ৱা অনাগামিমগ্গাদিঅধিগমো হোতি, তথা পটিপন্নস্স.

ৱধিতন্তি ঘাতিতং.

‘‘মনুস্সভূতো’’তি ইদং পুব্বাপৰাপেক্খং কত্ৱা ‘‘পিতা মনুস্সভূতো খীণাসৱো’’তি চ তথা ‘‘মাতা মনুস্সভূতা’’তি যোজেতব্বং. ভেদানুৰূপস্স সাৱনং অনুস্সাৱনং, ভেদানুৰূপেন ৱা ৱচনেন ৱিঞ্ঞাপনং.

৫৭. মনুস্সত্তন্তি মনুস্সজাতিতা. লিঙ্গসম্পত্তীতি পুৰিসভাৱো. হেতূতি মনোৱচীপণিধানসিদ্ধিযা সদ্ধিং পুব্বহেতুসম্পদা. সত্থাৰদস্সনন্তি সত্থু সম্মুখীভাৱো. গুণসম্পত্তীতি অভিঞ্ঞাসমাপত্তিলাভো. অধিকাৰোতি অত্তনো সৰীৰনিৰপেক্খং সত্থু উপকাৰকৰণং. ছন্দতাতি বুদ্ধভাৱায দড়্হচ্ছন্দতা অনিৱত্তিধম্মতা.

ন উপ্পজ্জন্তীতি পন অত্থীতি ‘‘ন মে আচৰিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৱিজ্জতী’’তিআদি (ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; কথা. ৪০৫; মহাৱ. ১১; মি. প. ৪.৫.১১) ইমিস্সা লোকধাতুযা ঠত্ৱা ৱদন্তেন ভগৱতা ‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, অত্থেতৰহি অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ভগৱতো সমসমো সম্বোধিযন্তি এৱং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, ‘নো’তি ৱদেয্য’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৬১) ৱত্ৱা তস্স কাৰণং দস্সেতুং ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা’’তি (দী. নি. ৩.১৬১; অ. নি. ১.২৭৭) ইমং সুত্তং দস্সেন্তেন ধম্মসেনাপতিনাৱ বুদ্ধখেত্তভূতং ইমং লোকধাতুং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞত্থ অনুপ্পত্তি ৱুত্তা হোতীতি অধিপ্পাযো.

খেত্তপৰিগ্গহো কতো নাম হোতি ‘‘ইদং বুদ্ধখেত্তং নামা’’তি.

এৱং ঠানাট্ঠানভাৱং গতাতি ৱুত্তপ্পকাৰেন ঠানভূতা, ৱুত্তনযেন ৱা অঞ্ঞেপি যথাৰহং ঠানাট্ঠানভাৱেন পৱত্তা. সত্তপঞ্ঞত্তিযা উপাদানভূতাতি ইন্দ্ৰিযবদ্ধে খন্ধে সন্ধায ৱদতি.

৫৮. ফলস্স পচ্চক্খকাৰিতাতি ‘‘ইমস্স কম্মস্স ইদং ফল’’ন্তি তংতংকম্মফলাৱবোধো. অপ্পদানাভাৱোতি পচ্চযসমৱাযে কম্মস্স একন্ততো ফলুপ্পাদনং. তেনাহ ‘‘কতূপচিতান’’ন্তি.

৫৯. অজ্ঝোসিতৱত্থুনাতি তণ্হাভিনিৱেসৱসেন অভিনিৱিট্ঠৱত্থুনা. ৰূপভৱঅৰূপভৱাদিনাতি ভৱতণ্হা ৱিয সযং দস্সেতি.

খন্ধত্তযৱসেনাতি সীলাদিক্খন্ধত্তযৱসেন. পটিপদাৱিভাগেনাতি ‘‘সব্বত্থগামিনী’’তি আদিপটিপদায ভেদেন.

তত্থতত্থগামিনীতি নিৰযাদিনিব্বানন্তি দ্ৱীসু গন্ধব্বট্ঠানেসু তত্থ তত্থেৱ গমনসীলা. সব্বত্থগামিনীতি যথাৱুত্তেসু সব্বট্ঠানেসু চ গমনসীলা.

সঞ্জীৱো কাড়সুত্তং সঙ্ঘাতো ৰোৰুৱো মহাৰোৰুৱো তাপনো মহাতাপনো অৱীচীতি এতে অট্ঠ মহানিৰযা. একেকস্স চত্তাৰি চত্তাৰি দ্ৱাৰানি, একেকস্মিং দ্ৱাৰে চত্তাৰো চত্তাৰো গূথনিৰযাদযোতি এৱং সোড়স উস্সদনিৰযে ৱণ্ণেন্তি.

সক্কসুযামাদিকো জেট্ঠকদেৱৰাজা. পজাপতিৱৰুণঈসানাদযো ৱিয দুতিযাদিট্ঠানন্তৰকাৰকো পৰিচাৰকো.

কিলেসকামপক্খেতি ‘‘সঙ্কপ্পো কামো, ৰাগো কামো, সঙ্কপ্পৰাগো কামোতি (মহানি. ১) এত্থ ৱুত্তসঙ্কপ্পৱসেন ৱুত্তং. সোপি হি ৱিবাধতি, উপতাপেতি চাতি কিলেসত্তসম্ভৱতো কিলেসকামো ৱুত্তো, ন কিলেসৱত্থুভাৱতো. কামপটিসংযুত্তোতি কামৰাগসঙ্খাতেন কামেন সম্পযুত্তো, কামপটিবদ্ধো ৱা. অঞ্ঞেসু চ কামপটিসংযুত্তেসু ধম্মেসু ৱিজ্জমানেসু ৱিতক্কে এৱ কামসদ্দো ধাতুসদ্দো নিৰুড়্হোতি ৱেদিতব্বো ৱিতক্কস্স কামসঙ্কপ্পৱুত্তিযা সাতিসযত্তা. এস নযো ব্যাপাদধাতুআদীসু. পৰস্স, অত্তনো চ দুক্খাপনং ৱিহিংসা. তং তু মিচ্ছাহি ৱিহিংসা.

বীজাদিধাতুনানত্তৱসেন খন্ধাদিনানত্তং ৱেদিতব্বং. খন্ধোতি দ্ৱিধাভূতগ্গো.

৬০. অজ্ঝাসযধাতূতি অজ্ঝাসযসভাৱো. যথা গূথাদীনং সভাৱো এসো যং গূথাদীহেৱ সংসন্দতি, এৱং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযস্সেৱেস সভাৱো, যং দুস্সীলাদযো দুস্সীলাদিকেহেৱ সংসন্দন্তি.

সদ্ধামূলকত্তা কুসলকিৰিযায ৱুত্তং ‘‘যং সদ্ধাৱসেনা’’তিআদি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি (সু. নি. ৭৭). যং লোভৱসেন, সদ্ধাৱসেন চ দোসৱসেন, সদ্ধাৱসেন চ মোহৱসেন, সদ্ধাৱসেন চাতি যোজেতব্বং. ৱীৰিযৱসেনাতি সম্মপ্পধানৱীৰিযৱসেন. পঞ্ঞাৱসেনাতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিৱসেন.

অকুসলস্স কম্মস্স কতোকাসতায পাড়িযং ৱুত্তত্তা ‘‘ৱিপাকাৱৰণেন নিৱুত’’ন্তি ৱুত্তং. তং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং কম্মাৱৰণাদীহিপি নিৱুততায ইচ্ছিতত্তা. তথা হি যথা দেৱদত্তং কোকালিকং সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তন্তি উদাহটং, যদিপি ভগৱা পটিৱেধস্স অট্ঠানতং দিস্ৱা নিব্বেধভাগিযদেসনং ন দেসেতি, ৱাসনাভাগিযং পন তথাৰূপস্স দেসেতি এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘সচ্চপ্পটিৱেধ’’ন্তিআদিমাহ. অজাতসত্তুআদীনন্তি আদিসদ্দেন সচ্চকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তস্সাপি ভগৱা অনাগতে ৱাসনত্থায ধম্মং দেসেসি. সত্থা হি ‘‘অনাগতে তম্বপণ্ণিদীপে সাসনং পতিট্ঠহিস্সতী’’তি তত্থাযং কুলঘৰে নিব্বত্তো পব্বজিত্ৱা কাড়বুদ্ধৰক্খিতত্থেৰো নাম পভিন্নপটিসম্ভিদো মহাখীণাসৱো ভৱিস্সতীতি ইদং দিস্ৱা ধম্মং দেসেসি, সো চ তথা অহোসীতি.

অসম্পুণ্ণেতি একন্ততো ৱিপাকদানসমত্থতাৱসেন পাৰিপূৰিং অনুপগতে. দিট্ঠুপনিস্সযদিট্ঠিসহগতস্স কম্মং সন্ধায ‘‘কম্মে অসম্পুণ্ণে’’তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘কিলেসন্তৰায মিস্সকং কম্মন্তৰাযং দস্সেত্ৱা’’তি.

৬১. দিট্ঠি পনেত্থ পধানভাৱেন পাড়িযং গহিতা সীলব্বতপৰামাসস্স অধিপ্পেতত্তা. তথা হি ৱুত্তং ‘‘যথা পুণ্ণঞ্চ গোৱতিকং, অচেলঞ্চ কুক্কুৰৱতিক’’ন্তি. অসম্পুণ্ণত্তা এৱ হি তস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানস্স তেসং ভগৱা ‘‘চত্তাৰিমানি, পুণ্ণ, কম্মানী’’তিআদিনা (ম. নি. ২.৮১) ধম্মং দেসেসি. তায চ দেসনায তে তং দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সম্মত্তে পতিট্ঠহিংসু.

৬২. পগুণতায ৱোদানং পগুণৱোদানং. তদেৱ পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠহিত্ৱা দুতিযজ্ঝানাদিঅধিগমস্স পচ্চযত্তা ৱুট্ঠানং নাম হোতীতি আহ ‘‘ৱুট্ঠানং পগুণৱোদান’’ন্তি. ভৱঙ্গৱুট্ঠানং ভৱঙ্গুপ্পত্তি. ভৱঙ্গচিত্তে হি উপ্পন্নে তংসমঙ্গিসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতো নাম হোতি. সঞ্ঞাৱেদযিতঅপগমো এৱ অপগমৱিমোক্খো.

ইদং ৱুট্ঠানন্তি ইদং যথাৱুত্তং কোসল্লং ৱুট্ঠানহেতুভাৱতো ৱুট্ঠানং. তথা হি ৱুত্তং ‘‘ৱোদানম্পি তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠান’’ন্তি (ৱিভ. ৮২৮). ইমায পন ৱুট্ঠানপাড়িযা অসঙ্গহিতত্তা ‘‘নিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানং পাড়িমুত্তকৱুট্ঠানং নামা’’তি সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ৮২৮) ৱুত্তং. যে পন ‘‘নিৰোধতো ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠান’’ন্তি পাড়িযং নত্থীতি ৱদেয্যুং, তে ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭) ইমায পাড়িযা পটিসেধেতব্বা.

৬৩. অযং চস্স আসযোতি এত্থ আসযজাননাদিনা যেহি ইন্দ্ৰিযেহি যেহি পৰোপৰেহি সত্তা কল্যাণপাপাসযাদিকা হোন্তি, তেসং পজাননং ৱিভাৱেতীতি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্চ কত্ৱা ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তআসযানুসযঞাণানং ৱিসুং অসাধাৰণতা, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তনানাধিমুত্তিকতাঞাণানং ৱিসুং বলতা চ সিদ্ধা হোতি.

থামগতোতি এত্থ থামগমনং নাম অঞ্ঞেসং অসাধাৰণো কামৰাগাদীনং এৱ আৱেণিকো সভাৱো ৱেদিতব্বো, যতো ‘‘থামগতো অনুসযং পজহতী’’তি (পটি. ম. ৩.২১) ৱুত্তং.

আৱজ্জনমত্তেনেৱ সৰতি আকঙ্খাযত্তৱুত্তিকত্তা. ৱুত্তঞ্হি ‘‘আকঙ্খপটিবদ্ধং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণং, মনসিকাৰপটিবদ্ধং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণ’’ন্তিআদি (মহানি. ১৫৬; চূড়নি. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫; পটি. ম. ৩.৫). সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ৱিয হি সব্বং ভগৱতো ঞাণং পৰিকম্মনিৰপেক্খন্তি.

৬৪. উপক্কিলেসৱিমুত্তত্তাতি এত্থ চিত্তাদি এৱ উপক্কিলেসা, নিব্বত্তকস্স ৱা কম্মস্স পাৰিবন্ধকিলেসা. কসিণকম্মপৰিকম্মঝাননিব্বত্তনকসিণভাৱো চুদ্দসৱিধেন চিত্তপৰিদমনং অভিঞ্ঞাভিনীহাৰোতি সব্বত্থাপি ৱীৰিযবলস্স বহূপকাৰত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱীৰিযভাৱনাবলনিব্বত্ত’’ন্তি. দিব্বসদিসত্তাতি দিব্বে ভৱন্তি দিব্বং, যথাৱুত্তং পসাদচক্খু, দিব্বং ৱিযাতি দিব্বং, অগ্গতং অভিঞ্ঞাণং. দিব্বৱিহাৰো চত্তাৰি ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি. তেসং ৱসেন নিব্বত্তিত্ৱা পটিলদ্ধব্বত্তা দিব্বং, তেন দিব্বহেতুকত্তা দিব্বন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেতি. দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তাতি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানেন নিস্সযপচ্চযেন নিব্বত্তত্তা, তেন দিব্বনিস্সিতং দিব্বন্তি দস্সেতি. দিৱুসদ্দং অক্খৰচিন্তকা কীড়াদীসু পঠন্তীতি ৱুত্তং ‘‘তং সব্বং সদ্দসত্থানুসাৰেন ৱেদিতব্ব’’ন্তি. পুৰিমা হি তযো অত্থা কীড়ত্থস্স ৱসেন, ইতৰে জুতিগতিঅত্থৱসেনেৱ দস্সিতাতি.

মনুস্সূপচাৰন্তি মনুস্সগোচৰং. দট্ঠুং ন সক্কা ইত্তৰখণত্তা খণপচ্চুপ্পন্নস্স. ‘‘আসন্নচুতিকা’’তিআদিনা সন্ততিপচ্চুপ্পন্নৱসেন ‘‘চৱমানে উপপজ্জমানে’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেতি. ‘‘মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা’’তিআদিনা সত্তানং হীনপণীতত্তাদিভাৱস্স মোহাদিকম্মনিদানহেতুকতং, নিস্সন্দফলতঞ্চ দস্সেতি. দিব্বচক্খুস্স পাদকং এতেসন্তি দিব্বচক্খুপাদকানি. তেন ৱুত্তং ‘‘দিব্বচক্খুনা সহেৱ ইজ্ঝন্তী’’তি. তানি হিস্স পৰিভণ্ডঞাণানি.

সমাদীযন্তীতি সমাদানানি, কম্মানি সমাদানানি এতেসন্তি কম্মসমাদানা. সমাদাতব্বনানাৱিধকম্মাতি অত্থো পুৰিমে অত্থে, দুতিযে পন কম্মানি সমাদাপেন্তীতি কম্মসমাদানা, মিচ্ছাদিট্ঠিযা কম্মসমাদানা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, হেতুঅত্থে চেতং কৰণৱচনং.

তং ৱাচন্তি তং অৰিযানং উপৱদনৱাচং. তং চিত্তন্তি সমুট্ঠাপকচিত্তং. তং দিট্ঠিন্তি যেন মিচ্ছাগাহেন অৰিযে অনুদ্ধংসেতি, মিচ্ছাভিনিৱেসং. অযম্পেত্থ অত্থো – যথা নাম হেতুসম্পন্নস্স ভিক্খুনো ৱিসুদ্ধং সীলং, সমাধিঞ্চ সম্পাদেত্ৱা ঠিতস্স দন্ধো সতুপ্পাদো খিপ্পাভিঞ্ঞায দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা. এৱমেৱং যো অৰিযূপৱাদী যথাৱুত্তচিত্তদিট্ঠীহি অপক্কমিত্ৱা অপ্পতিৰূপং সভাৱং ‘‘মযা, ভন্তে, তুম্হাকং উপৰি ৱুত্ত’ন্তি অচ্চযদেসনায তে ন খমাপেতি, সো কাযস্স ভেদা নিৰযে এৱাতি. তেসু পসন্নচিত্তস্স খমাপনঞ্হেত্থ তেসং ৱাচাদীনং পহানং পটিনিস্সগ্গোৱ. ইতো সাৱজ্জতৰং নাম অঞ্ঞং নত্থি সব্বানত্থৱিধানতো, সব্বহিতসুখপৰিধংসনতো চ.

কাযস্স ভেদাতি ইধ কাযসদ্দো অত্তভাৱপৰিযাযোতি আহ ‘‘উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা’’তি. তদনন্তৰন্তি তস্স মৰণসঙ্খাতস্স খন্ধপৰিচ্চাগস্স অনন্তৰং. অভিনিব্বত্তক্খন্ধত্থো পৰসদ্দো, অনোৰিমভূতৱত্থুৱিসযো ৱা সিযা, অৱধিৱিসেসনমত্তং ৱা. তেসু পুৰিমং সন্ধাযাহ ‘‘অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণে’’তি, পচ্ছিমস্স পন ৱসেন ‘‘চুতিতো উদ্ধ’’ন্তি.

ৱুত্তৱিপৰিযাযেনাতি ‘‘সুট্ঠু চৰিতং, সোভনং ৱা চৰিত’’ন্তিআদিনা. হননন্তি ঘাতনং.

কাৰণাকাৰণন্তি ঠানাট্ঠানং. চেতনাচেতনাসম্পযুত্তধম্মে নিৰযাদিনিব্বানগামিপটিপদাভূতে কম্মন্তি গহেত্ৱা আহ ‘‘কম্মপৰিচ্ছেদমেৱা’’তি. কম্মৱিপাকন্তৰং কম্মৱিপাকৱিসেসো কম্মৱিপাকস্স ৱিভাগো. অপ্পেতুং ন সক্কোতি অট্ঠমনৱমবলানি ৱিয, তংসদিসং ইদ্ধিৱিধঞাণং ৱিয ৱিকুব্বিতুং, এতেনস্স বলসদিসতঞ্চ নিৱাৰেতি. ঝানাদিঞাণং ৱিয ৱা অপ্পেতুং, ৱিকুব্বিতুঞ্চ. যদিপি হি ঝানাদিপচ্চৱেক্খণাঞাণং ইধ ছট্ঠং বলন্তি তস্স সৱিতক্কসৱিচাৰতা ৱুত্তা, তথাপি ঝানাদীহি ৱিনা পচ্চৱেক্খণা নত্থীতি ঝানাদিসহগতং ঞাণং তদন্তোগধং কত্ৱা এৱং ৱুত্তং. অথ ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ঝানাদিকিচ্চং ৱিয ন সব্বং বলকিচ্চং কাতুং সক্কোতীতি দস্সেতুং ‘‘ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতুং, ইদ্ধি হুত্ৱা ৱিকুব্বিতুঞ্চ ন সক্কোতী’’তি (ৱিভ. মূলটী. ৮৩১) ৱুত্তং, ন পন কস্সচি বলস্স ঝানইদ্ধিভাৱোতি দট্ঠব্বং.

ৱিচযহাৰসম্পাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.