১. দেসনাহাৰসম্পাতৱণ্ণনা

‘‘এৱ’’ন্তিআদি হাৰসম্পাতদেসনায সম্বন্ধদস্সনং. তত্থ পুৰিমেন উপমাদ্ৱযেন সুপৰিকম্মকতমণিকোট্টিমসদিসী, সুৱিৰচিতজম্বুনদাভৰণসদিসী চ পাড়ি. তত্থ কতনানাৱণ্ণপুপ্ফূপহাৰসদিসী, ৱিৱিধৰংসিজালাসমুজ্জলবদ্ধনানাৰতনাৱলিসদিসী চ হাৰৱিভঙ্গদেসনাতি দস্সেতি. পচ্ছিমেন তস্স পণীতমহাৰহে জটাহি সদ্ধিং দুক্কৰতৰতং দীপেতি. যাযং গাথা ৱুত্তাতি যোজনা.

৫২. যস্মাযং হাৰৱিভঙ্গৱাৰো নপ্পযোজেতি যথাৱুত্তেন কাৰণেন, তস্মা সা হাৰৱিভঙ্গৱাৰস্স আদিম্হি ন পচ্চামট্ঠাতি অধিপ্পাযো. হাৰসম্পাতৱাৰো পন তং পযোজেতীতি যস্মা পন হাৰসম্পাতৱাৰো তং গাথং পযোজেতি যথাৱুত্তেনেৱ কাৰণেন, তস্মা ‘‘সোড়স…পে… আহা’’তি আহ. যোজনানযদস্সনন্তি যোজনায নযদস্সনং.

তেনাতি ‘‘তং মচ্চুনো পদ’’ন্তি ৱচনেন. সব্বং ৱিপল্লাসন্তি দ্ৱাদসৱিধম্পি ৱিপল্লাসং. সামঞ্ঞস্স…পে… ৱোহৰীযতি যত্থ পতিট্ঠিতং সামঞ্ঞং, সো ৱিসেসো. অত্থতো পন সঞ্ঞাদযো এৱ ৰূপাদিৱিসযং ৱিপৰীতাকাৰেন গণ্হন্তে ৱিপল্লাসোতি দস্সেন্তো ‘‘সঞ্ঞাৱিপল্লাসো’’তিআদিমাহ.

ইন্দজালাদিৱসেন মণিআদিআকাৰেন উপট্ঠহন্তে উপাদানক্খন্ধপঞ্চকে অহংমমাদিকাৰণতায নিৰুত্তিনযেন ‘‘অত্তা’’তি ৱুচ্চমানো তংবুদ্ধিৱোহাৰপ্পৱত্তিনিমিত্ততায অত্তভাৱো সুখাদীনং ৱত্থুতায ‘‘অত্তভাৱৱত্থূ’’তি পৱুচ্চতীতি আহ ‘‘তেহী’’তিআদি. তেসন্তি উপাদানক্খন্ধানং. ৱিপল্লাসানং পৱত্তিআকাৰো ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তিআদি. ৱিসযো কাযৱেদনাচিত্তধম্মা. অৱিজ্জা চ…পে… এৱ সম্মোহপুব্বকত্তা সব্বৱিপল্লাসানং. চ-সদ্দো সুভসুখসঞ্ঞানন্তি এত্থাপি আনেত্ৱা যোজেতব্বো.

তত্থাযং যোজনা – ‘‘অৱিজ্জা চ সুভসুখসঞ্ঞানং পচ্চযো এৱ, ন তণ্হা এৱ, অৱিজ্জা সুভসুখসঞ্ঞানঞ্চ পচ্চযো, ন নিচ্চঅত্তসঞ্ঞানং এৱা’’তি. এৱং সন্তেপি পুৰিমানং দ্ৱিন্নং ৱিপৰীতসঞ্ঞানং তণ্হা, পচ্ছিমানং অৱিজ্জা ৱিসেসপচ্চযোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তথাপী’’তিআদি. অৱিজ্জাসীসেন চেত্থ দিট্ঠিযা গহণং ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘দিট্ঠিনিৱুতং চিত্ত’’ন্তি, ‘‘যো দিট্ঠিৱিপল্লাসো’’তি চ আদি, যথা চ অৱিজ্জাসীসেন দিট্ঠিযা গহণং, এৱং দিট্ঠিসীসেন অৱিজ্জাযপি গহণং সিযাতি আহ ‘‘দিট্ঠিসীসেন অৱিজ্জা ৱুত্তা’’তি. তণ্হাৱিজ্জাসু সুভসুখসঞ্ঞানং যথা তণ্হা ৱিসেসপচ্চযো, ন এৱং অৱিজ্জা. নিচ্চঅত্তসঞ্ঞানং পন যথা অৱিজ্জা ৱিসেসপচ্চযো, ন তথা তণ্হাতি দস্সেন্তো ‘‘মোহো ৱিসেসপচ্চযো’’তি আহ.

পচ্ছিমানং দ্ৱিন্নং…পে… হোতীতি অতীতংসে তণ্হাভিনিৱেসস্স বলৱভাৱাভাৱতো. তেনেৱ হি ‘‘সো অতীতং ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি’’চ্চেৱ ৱুত্তং, ন ‘‘অভিনন্দতী’’তি. তণ্হাৱিপল্লাসোতি তণ্হং উপনিস্সায পৱত্তো ৱিপল্লাসো, ন হি তণ্হা সযং ৱিপল্লাসো. তেনাহ ‘‘তণ্হামূলকো ৱিপল্লাসো’’তি. দিট্ঠাভিনন্দনৱসেনাতি তণ্হুপনিস্সযদিট্ঠাভিনন্দনৱসেন, যতো সো ‘‘তণ্হাৱিপল্লাসো’’তি ৱুত্তো. এতেনাতি ‘‘যো তণ্হাৱিপল্লাসো’’তিআদিপাঠেন. সোড়স সঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, পঞ্চ পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদা চ, যথা অত্তনো গতায, নিব্বানপ্পত্তিযা চ পৰিকপ্পৱসেন সুভসুখাকাৰগ্গাহিনো, ন এৱং সত্ত উচ্ছেদৱাদাতি আহ ‘‘যেভুয্যেনা’’তি. পটিপক্খৱসেনপীতি ৱিসুদ্ধিৱসেনপি. যাৱ হি উপক্কিলেসা, তাৱ চিত্তং ন ৱিসুজ্ঝতেৱ. যদা চ তে পহীনা, তদা ৱিসুদ্ধমেৱ. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. ‘‘অৰক্খিতেন চিত্তেনা’’তি পাড়িং নিক্খিপিত্ৱা ৱিপল্লাসমুখেনেৱ দেসনায নিদ্ধাৰিযমানত্তা ৱুত্তং ‘‘যথানুসন্ধিনাৱ গাথং নিট্ঠপেতু’’ন্তি.

মাৰস্সাতি কিলেসমাৰস্স. তস্স হি ৱসে ঠিতো সেসমাৰানং হত্থগতো এৱাতি. তেনাহ ‘‘কিলেসমাৰগ্গহণেনেৱা’’তিআদি.

মাৰবন্ধনন্তি সত্তমাৰপক্খে মাৰস্স বন্ধনন্তি মাৰবন্ধনং. সো হি কিলেসবন্ধনভূতে অত্তনো সমাৰকপৰিসে মঞ্ঞতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অন্তলি…পে… মোক্খসী’’তি (মহাৱ. ৩৩). ইতৰমাৰপক্খে মাৰোৱ বন্ধনন্তি মাৰবন্ধনং. ৱিসঙ্খাৰো নিব্বানং.

মোহসম্পযোগতো চিত্তং ‘‘মূড়্হ’’ন্তি ৱুত্তন্তি ৰত্তদুট্ঠানম্পি মূড়্হতায সব্ভাৱে ‘‘মূড়্হ’’ন্তি ৱিসুং ৱচনং আৱেণিকমোহৱসেন ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘দ্ৱিন্নং মোমূহচিত্তুপ্পাদানং ৱসেনা’’তি আহ. এৱন্তি এৱং ৰাগাদিঅকুসলপ্পত্তিযা কুসলভণ্ডচ্ছেদনতো অৰক্খিতং চিত্তং হোতি, সব্বোপি মিচ্ছাভিনিৱেসো এত্থেৱ সঙ্গহং সমোসৰণং গচ্ছতীতি আহ ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি …পে… ৱেদিতব্ব’’ন্তি. সব্বেপীতি ‘‘অৰক্খিতং, মিচ্ছাদিট্ঠিহতং, থিনমিদ্ধাভিভূত’’ন্তি তীহিপি পদেহি ৱুত্তধম্মা.

চক্খুনাতি দ্ৱাৰেন. ৰূপন্তি ৱিসভাগৱত্থুসন্নিস্সিতং ৰূপাযতনং. নিমিত্তগ্গাহীতি ‘‘ইত্থী’’তি ৱা পুৰিসো’’তি ৱা ‘‘সুভ’’ন্তি ৱা ‘‘অসুভ’’ন্তি ৱা পৰিকপ্পিতনিমিত্তং গণ্হাতি, তস্স ৱা গহণসীলো. অনুব্যঞ্জনগ্গাহীতি হত্থপাদহসিতকথিতাদিপ্পভেদে কিলেসানং অনু অনু ব্যঞ্জনতো অনুব্যঞ্জনসঞ্ঞিতে আকাৰে গণ্হাতি, তেসং ৱা গহণসীলো. যত্ৱাধিকৰণন্তি যং নিমিত্তং, নিমিত্তানুব্যঞ্জনগ্গহণনিমিত্তন্তি অত্থো. এৱং ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্ত’’ন্তি, যো ‘‘নিমিত্তগ্গাহী, অনুব্যঞ্জনগ্গাহী’’তি চ ৱুত্তো পুগ্গলো, তমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং চক্খুদ্ৱাৰং অসংৱুতং সতিকৱাটেন অপিহিতং কত্ৱা ৱত্তন্তং, তস্স চ ৰূপস্স ইট্ঠাকাৰগ্গহণে অভিজ্ঝা, অনিট্ঠাকাৰগ্গহণে দোমনস্সং, অসমপেক্খনে মোহো মিচ্ছাভিনিৱেসে মিচ্ছাদিট্ঠীতি এৱং অভিজ্ঝাব্যাপাদা, অঞ্ঞে চ লামকট্ঠেন পাপকা অকোসল্লসম্ভূতট্ঠেন অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং অনু অনু পৱত্তেয্যুং.

তস্স সংৱৰায ন পটিপজ্জতীতি তস্স চক্খুদ্ৱাৰস্স সংৱৰায সতিকৱাটেন পিদহনত্থং ন পটিপজ্জতি. সা পন অপ্পটিপত্তি চক্খুন্দ্ৰিযস্স অনাৰক্খাসংৱৰস্স অনুপ্পাদোতি দস্সেন্তো ‘‘ন ৰক্খতি…পে… আপজ্জতী’’তি আহ. জৱনে উপ্পজ্জমানোপি হি অসংৱৰো তেন দ্ৱাৰেন পৱত্তনতো ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযাসংৱৰো’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতীতি. সেসদ্ৱাৰেসুপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. ‘‘পুব্বন্তকপ্পনৱসেন চা’’তিআদিনা সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেন্তো ‘‘সঙ্খেপতো চ ৱিত্থাৰো অঞ্ঞো’’তি কত্ৱা তং সমুচ্চিনন্তো ‘‘যা চ খো ইমা’’তিআদিমাহ.

যথাৱুত্তা অকুসলা ধম্মাতি দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদধম্মা, তেসং ৱত্থূনি ৱা. তে হি সমুদযৱজ্জা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ‘‘এৱ’’ন্তি ইমিনা নেত্তিপাড়িযং, অট্ঠকথাযঞ্চ নিদ্ধাৰিতপ্পকাৰেন. ইধাতি ইমিস্সং ‘‘অৰক্খিতেন চিত্তেনা’’তি গাথাযং.

যদিপি দেসনাহাৰসম্পাতপাড়িযং ‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সা’’তি গাথা সৰূপতো ন গহিতা, অত্থতো পন ‘‘তেসং ভগৱা পৰিঞ্ঞাযা’’তিআদিনা গহিতা এৱাতি তস্সা গহিতভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘কথং দেসেতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সা’’তি গাথং উদ্ধৰি.

যোনিসোমনসিকাৰেন কম্মং কৰোন্তোতি ‘‘সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোনিসো মনসি কৰোতী’’তিআদিনা নযেন ৱিপস্সনাসঙ্খাতেন যোনিসোমনসিকাৰেন ভাৱনাকম্মং কৰোন্তো, ভাৱেন্তোতি অত্থো. যথাভূতঞাণন্তি ঞাতপৰিঞ্ঞায পুব্বভাগৱিপস্সনায ‘‘অৱিজ্জাসমুদযা ৰূপসমুদযো, অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধো’’তিআদিনা (পটি. ম. ১.৫০) সমপঞ্ঞাসায আকাৰেহি. নিৰযগতিযং দুক্খদুক্খতা, সুগতিৱিসেসে ব্ৰহ্মলোকেকদেসে সঙ্খাৰদুক্খতা, ইতৰত্থ দ্ৱে তিস্সোপীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যথাসম্ভৱং তিৱিধদুক্খতাযোগেনা’’তি.

দেসনাহাৰসম্পাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.