১. দেসনাহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা

৫. অন্ৱত্থসঞ্ঞতন্তি অত্থানুগতসঞ্ঞভাৱং, ‘‘দেসনাহাৰো’’তি অযং সঞ্ঞা অন্ৱত্থা অত্থানুগতাতি অত্থো.

অৱুত্তমেৱাতি পুব্বে অসংৱণ্ণিতপদমেৱ. ‘‘ধম্মং ৱো’’তিআদি (ম. নি. ৩.৪২০) ৱচনস্স সম্বন্ধং দস্সেতুং ‘‘কত্থ পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তেপিটকস্স হি বুদ্ধৱচনস্স সংৱণ্ণনালক্খণং নেত্তিপ্পকৰণং, তঞ্চ পৰিযত্তিধম্মসঙ্গাহকে সুত্তপদে সংৱণ্ণেতব্বভাৱেন গহিতে গহিতমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘দেসনাহাৰেন…পে… দস্সেতী’’তি.

যেসং অস্সাদাদীনং ৱিভজনলক্খণো দেসনাহাৰো, তে গাথায, ইধাপি চ আগতে ‘‘অস্সাদং আদীনৱ’’ন্তিআদিনা উদাহৰণৱসেন ৱিভজিতুং ‘‘তত্থ কতমো অস্সাদো’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ তত্থাতি তস্সং ‘‘অস্সাদাদীনৱতা’’তি গাথাযং ৱুত্তো কতমো অস্সাদো. অথ ৱা ‘‘অস্সাদং আদীনৱ’’ন্তিআদিনা যো ইধ অস্সাদাদীনং উদ্দেসো, তত্থ কতমো অস্সাদোতি চেতি অত্থো. এস নযো সেসেসুপি. কম্মকৰণত্থভিন্নস্স ৱিসযৱিসযিতালক্খণস্স অস্সাদদ্ৱযস্স নিদস্সনত্থং গাথাদ্ৱযুদাহৰণং, তথা কামৱিপৰিণামলক্খণস্স, ৱট্টদুক্খলক্খণস্স চাতি দুৱিধস্সাপি আদীনৱস্স নিদস্সনত্থং ‘‘অৰিযমগ্গো নিব্বান’’ন্তি দুৱিধস্সাপি নিস্সৰণস্স নিদস্সননিদস্সনত্থঞ্চ দ্ৱে দ্ৱে গাথা উদাহটা.

ধম্মো হৱে ৰক্খতি ধম্মচাৰিন্তি (জা. ১.১০.১০২-১০৩; নেত্তি. ৫, ২৬, ৩১; পেটকো. ২২) এত্থ ধম্মচাৰিনো মগ্গফলনিব্বানেহি সাতিসযাৰক্খা সম্ভৱতি, সম্পত্তিভৱস্সাপি ৱিপৰিণামসঙ্খাৰদুক্খতাহি দুগ্গতিভাৱো ইচ্ছিতোৱাতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘নিস্সৰণং অনামসিত্ৱা’’তি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘নিব্বানং ৱা উপনিধায সব্বা উপপত্তিযো দুগ্গতী’’তি.

অৱেক্খস্সূতি ৱিধানং. তস্সা পন অৱেক্খায পৱত্তিআকাৰো, ৱিসযো, কত্তা চ ‘‘সুঞ্ঞতো, লোকং, মোঘৰাজা’’তি পদত্তযেন ৱুত্তাতি আহ – ‘‘সুঞ্ঞতো…পে… আণত্তী’’তি. তত্থ সঙ্খাৰানং সুঞ্ঞতা অনত্তসভাৱতায, অত্তসুঞ্ঞতায চ সিযা. যতো তে ন ৱসৱত্তিনো, অত্তসাৰৱিৰহিতা চ, যতো তে অনত্তা, ৰিত্তা, তুচ্ছা চ অত্তনা, তদুভযং দস্সেতি ‘‘অৱসৱত্তিতা’’তিআদিনা. এৱং মচ্চুতৰো সিযাতি এৱং পটিপত্তিযা মচ্চুতৰো ভৱেয্যাতি অত্থো. পৰিকপ্পেত্ৱা ৱিধিযমানস্স মচ্চুতৰণস্স পুব্বভাগপটিপদা দেসনায পচ্চক্খতো সিজ্ঝমানং সাতিসযং ফলন্তি আহ ‘‘তস্স যং…পে… ফল’’ন্তি.

৬. উদাহৰণৱসেনাতি নিদস্সনৱসেন. তত্থ ‘‘পুগ্গলৱিভাগেনা’’তি ইমিনা উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিপুগ্গলপযোজিতো অস্সাদাদীসু ভগৱতো দেসনাৱিসেসোতি দস্সেতি.

ঘটিতমত্তন্তি সোতদ্ৱাৰানুসাৰেন মনোদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণসন্তানেন আলম্বিতমত্তং. সস্সতাদিআকাৰস্সাতি সস্সতুচ্ছেদাকাৰস্স. ইদঞ্হি দ্ৱযং ধম্মদেসনায চালেতব্বং, ন অনুলোমিকখন্তি, যথাভূতঞাণং ৱা. এতস্মিঞ্হি চতুক্কে আসযসামঞ্ঞতা. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠী চ, খন্তি চেৱানুলোমিকা;

যথাভূতঞ্চ যং ঞাণং, এতং আসযসঞ্ঞিত’’ন্তি. (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৩৬; দী. নি. টী. ১.পঠমমহাসঙ্গীতিকথাৱণ্ণনা; সাৰত্থ. টী. ১.পঠমমহাসঙ্গীতিকথাৱণ্ণনা, ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনা; ৱি. ৱি. টী. ১.ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনা);

চলনাযাতি ৱিক্খম্ভনায. পৰানুৱত্তিযাতি সমুচ্ছেদনায. উগ্ঘটিতে জানাতীতি উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি মূলৱিভুজাদিপক্খেপেন সদ্দসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. ৱিপঞ্চিতন্তি ‘‘ৱিসমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৱিয ভাৱনপুংসকনিদ্দেসোতি আহ ‘‘মন্দং সণিক’’ন্তি. নিস্সৰণআদীনৱনিস্সৰণঅস্সাদাদীনৱনিস্সৰণানং ৱিভাৱনা ৱেনেয্যত্তযৱিনযনসমত্থা.

চত্তাৰোতি অস্সাদো চ আদীনৱো চ অস্সাদো আদীনৱো চ অস্সাদো নিস্সৰণঞ্চাতি এতে চত্তাৰো. যদি নিস্সৰণৱিভাৱনা ৱেনেয্যৱিনযনসমত্থা, কস্মা পঞ্চমো ন গহিতোতি আহ ‘‘আদীনৱাৱচনতো’’তি. যদি হি উগ্ঘটিতঞ্ঞুং সন্ধায অযং নযো ৱুচ্চতি, নিস্সৰণমত্তেন সিদ্ধং সিযা. অথ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুং, নেয্যং ৱা, আদীনৱো চ নিস্সৰণঞ্চ অস্সাদো চ আদীনৱো নিস্সৰণঞ্চ ৱত্তব্বো সিযা? তথা অপ্পৱত্তত্তা ন গহিতো. তেনাহ ‘‘আদীনৱাৱচনতো’’তিআদি. দেসনন্তি সামঞ্ঞতো গহিতং ‘‘সুত্তেকদেসং গাথং ৱা’’তি ৱিসেসেতি. পদপৰমঅগ্গহণঞ্চেত্থ সউপাযস্স নিস্সৰণস্স অনামট্ঠত্তা.

‘‘কল্যাণ’’ন্তি ইমিনা ইট্ঠৱিপাকো, ‘‘পাপক’’ন্তি অনিট্ঠৱিপাকো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অযং অস্সাদো, অযং আদীনৱো’’তি. লাভাদীনং পুঞ্ঞফলত্তা তদনুৰোধং ৱা সন্ধায ‘‘অযং অস্সাদো’’তি ৱুত্তং. তব্বিপৰিযাযেন অলাভাদীনং আদীনৱতা ৱেদিতব্বা.

কামাতি কিলেসকামসহিতা ৱত্থুকামা. ৱিৰূপৰূপেনাতি অপ্পতিৰূপাকাৰেন. মথেন্তীতি মদ্দন্তি. পব্বজিতোম্হীতি পব্বজ্জং উপগতো অম্হি. অপণ্ণকন্তি অৱিৰজ্ঝনকং. সামঞ্ঞন্তি সমণভাৱো. সমিতপাপভাৱোযেৱ সেয্যো সুন্দৰতৰো.

তত্থ ‘‘কামা হি চিত্ৰা মধুৰা মনোৰমা’’তি অযং অস্সাদো, ‘‘ৱিৰূপৰূপেন মথেন্তি চিত্ত’’ন্তি অযং আদীনৱো, ‘‘অপণ্ণকং সামঞ্ঞ’’ন্তি ইদং নিস্সৰণন্তি আহ ‘‘অযং…পে… নিস্সৰণঞ্চা’’তি.

ফলাদীনং এককৱসেন চ তিকৱসেন চ পাড়িযং উদাহটত্তা ৱুত্তং ‘‘দুকৱসেনপী’’তি.

সুখা পটিপদা, দুক্খা পটিপদাতি যা দ্ৱে পটিপদা, তাসু একেকা দন্ধখিপ্পাভিঞ্ঞতায দ্ৱে দ্ৱে হোন্তীতি আহ ‘‘পটিপদাভিঞ্ঞাকতো ৱিভাগো পটিপদাকতো হোতী’’তি. কতপুব্বকিচ্চস্স পথৱীকসিণাদীসু সব্বপঠমং ‘‘পথৱী’’তিআদিনা পৱত্তমনসিকাৰো পঠমসমন্নাহাৰো. উপচাৰন্তি উপচাৰজ্ঝানং. পটিপজ্জিতব্বতায ঝানম্পি ‘‘পটিপদা’’তি ৱুচ্চতি. তদঞ্ঞা হেট্ঠিমপঞ্ঞতো অধিকা পঞ্ঞাতি কত্ৱা ‘‘অভিঞ্ঞা’’তি ৱুচ্চতি.

কিলেসেতি নীৱৰণপ্পকাৰে, তংসহগতকিলেসে চ. অঙ্গপাতুভাৱন্তি ৱিতক্কাদিঝানঙ্গপটিলাভং.

অভিনিৱিসন্তোতি পট্ঠপেন্তো. ৰূপাৰূপং পৰিগ্গণ্হন্তোতি ৰূপাৰূপধম্মে লক্খণাদীহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তো. পৰিগ্গহিতৰূপাৰূপস্স মগ্গপাতুভাৱদন্ধতা চ নামৰূপৱৱত্থানাদীনং কিচ্ছসিদ্ধিযা সিযাতি ন ৰূপাৰূপপৰিগ্গহকিচ্ছতায এৱ দুক্খাপটিপদতা ৱত্তব্বাতি চে? ন, নামৰূপৱৱত্থাপনাদীনং পচ্চনীককিলেসমন্দতায সুখসিদ্ধিযম্পি তথাসিদ্ধৱিপস্সনাসহগতানং ইন্দ্ৰিযানং মন্দতায মগ্গপাতুভাৱতো. ৰূপাৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱাতি অকিচ্ছেনপি পৰিগ্গহেত্ৱা, কিচ্ছেন পৰিগ্গহিতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. এৱং সেসেসুপি. নামৰূপং ৱৱত্থাপেন্তোতি ‘‘নামৰূপমত্তমেতং, ন অঞ্ঞো কোচি সত্তাদিকো’’তি ৱৱত্থাপনং কৰোন্তো. কতৰো পনেত্থ ৱাৰো যুত্তৰূপোতি? যো কোচি সকিং, দ্ৱিক্খত্তুং, অনেকসতক্খত্তুন্তি এৱমাদীসু হি ৱিক্খম্ভনৱাৰেসু সকিং, দ্ৱিক্খত্তুঞ্চ ৱিক্খম্ভনৱাৰো সুখা পটিপদা এৱ, ন ততো উদ্ধং সুখা পটিপদা হোতি, তস্মা তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনৱাৰতো পট্ঠায দুক্খা পটিপদা ৱেদিতব্বা. অপিচ কলাপসম্মসনাৱসানে উদযব্বযানুপস্সনায উপ্পন্নস্স ৱিপস্সনুপক্কিলেসস্স তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনেন কিচ্ছতাৱাৰো দুক্খা পটিপদা ৱেদিতব্বা. এত্থ দন্ধত্তা পটিপদায এতস্স অকিচ্ছত্তেপি পুৰিমানং কিচ্ছত্তে দুক্খাপটিপদতা ৱুত্তনযাৱ. যস্স পন সব্বত্থ অকিচ্ছতা, তস্স পৰমুক্কংসগতা সুখা পটিপদা ৱেদিতব্বা.

যথা নামৰূপপৰিগ্গহকিচ্ছতায মগ্গপাতুভাৱদন্ধতায দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা ৱুত্তা, তথা তব্বিপৰিযাযেন চতুত্থী, তদুভযৱোমিস্সতাৱসেন দুতিযা, ততিযা চ ঞাতব্বাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমিনা…পে… ৱেদিতব্বা’’তি. ৱট্টদুক্খতো নিয্যানস্স অধিপ্পেতত্তা ‘‘ৱিপস্সনাপক্খিকা এৱা’’তি ৱুত্তং.

হেতুপাযফলেহীতি এত্থ তণ্হাচৰিততা, মন্দপঞ্ঞতা চ পঠমায পটিপদায হেতু, তণ্হাচৰিততা, উদত্থপঞ্ঞতা চ দুতিযায, দিট্ঠিচৰিততা, মন্দপঞ্ঞতা চ ততিযায, দিট্ঠিচৰিততা, উদত্থপঞ্ঞতা চ চতুত্থিযা. উপাযো পন যথাক্কমং সতিসমাধিৱীৰিযপঞ্ঞিন্দ্ৰিযানি, সতিপট্ঠানঝানসম্মপ্পধানসচ্চানি চ উপনিস্সযভূতানি. ফলং ৱট্টদুক্খতো নিয্যানং.

সমাধিমুখেনাতি সমাধিমুখেন ভাৱনানুযোগেন. তেনেৱাহ ‘‘সমথপুব্বঙ্গমায ৱিপস্সনাযা’’তি. ইধাতি ইমস্মিং নেত্তিপ্পকৰণে. ৱক্খতি ‘‘ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি সেক্খফল’’ন্তি, ‘‘ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তিকামধাতুসমতিক্কম’’ন্তি চ. সোতি অনাগামী.

তেনাতি পটিপক্খেন. ততোতি পটিপক্খতো. সমানাধিকৰণৱসেন চ চেতোৱিমুত্তিসদ্দানং সমাসং কত্ৱা ভিন্নাধিকৰণৱসেন ৱত্তুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. পুন ‘‘চেতসো ৱা’’তিআদিনা অঞ্ঞপদত্থৱসেন চেতোৱিমুত্তিপদানং সমাসং দস্সেতি. ৱিঞ্ঞাণপৰিযাযেন চেতো-সদ্দেন ৱুত্তযোজনা ন সম্ভৱতীতি আহ ‘‘যথাসম্ভৱ’’ন্তি.

হা-সদ্দো গতিঅত্থো, গতি চেত্থ ঞাণগতি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘হাতব্বাতি গমেতব্বা’’তি. নেতব্বাতি ঞাপেতব্বা.

৭. তন্তি পুগ্গলৱিভাগং. ঞাণৱিভাগেনাতি সুতমযাদিঞাণপ্পভেদেন. নিব্বত্তনন্তি উপ্পাদনং. তত্থাতি তস্মিং উগ্ঘটিতঞ্ঞুতাতিআদিপুগ্গলৱিভাগভূতে দেসনাভাজনে. দেসনাযন্তি সুত্তে. তং দস্সেতুন্তি তং পুগ্গলৱিভাগং দস্সেতুং. ‘‘স্ৱাযং হাৰো কথং সম্ভৱতী’’তি কেচি পঠন্তি.

সাতি ৱুত্তপ্পকাৰধম্মত্থানং ৱীমংসনপঞ্ঞা. অধিকাৰতোতি ‘‘সত্থা ৱা ধম্মং দেসযতী’’তিআদিঅধিকাৰতো. সামত্থিযতো উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিৱেনেয্যৱিনযনসমত্থভাৱতো. পৰিযত্তিধম্মস্স উপধাৰণন্তি এত্থাপি ‘‘অধিকাৰতো সামত্থিযতো ৱা’’তি আনেত্ৱা যোজেতব্বং.

‘‘ৱীমংসাদিপৰিযাযৱতী পঠমৱিকপ্পৱসেন, ৱীমংসাদিৱিভাগৱতী দুতিযৱিকপ্পৱসেন, চিন্তায হেতুভূতায নিব্বত্তা চিন্তামযী’’তি এৱমাদিৱুত্তনযানুসাৰেন সক্কা যোজেতুন্তি আহ ‘‘সেসং ৱুত্তনযমেৱা’’তি.

সুতচিন্তামযঞাণেসূতি সুতমযঞাণে চ চিন্তামযঞাণে চ সুতচিন্তামযঞাণেসু চ সুতচিন্তামযঞাণেসূতি একদেসসৰূপেকসেসো ৱেদিতব্বো. চিন্তামযঞাণেযেৱ হি পতিট্ঠিতা মহাবোধিসত্তা চৰিমভৱে ৱিপস্সনং আৰভন্তি, ইতৰে সুতচিন্তামযঞাণেসূতি. তেহীতি তথা পঠন্তেহি. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘উপাদাৰূপং পৰিগ্গণ্হাতি, অৰূপং পৰিগ্গণ্হাতী’’তিআদিনা পটিপদাকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৫) ৱুত্তনযেন.

৮. পৰতো ঘোসো পচ্চযভূতো এতিস্সাতি অধিপ্পাযো. ‘‘পচ্চত্তসমুট্ঠিতেন চ যোনিসোমনসিকাৰেনা’’তি ইদং আৱুত্তিনযেন দুতিযং আৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. তেন সাৱকানং ভাৱনামযঞাণুপ্পত্তি সঙ্গহিতা হোতি. সাৱকানমেৱ ৱা ঞাণুপ্পত্তি ইধাধিপ্পেতা উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিৱিভাগকথনতো. এতস্মিং পক্খে পুব্বে ৱুত্তএকসেসনযোপি পটিক্খিত্তো দট্ঠব্বো. ‘‘আসযপযোগপবোধস্স নিপ্ফাদিতত্তা’’তি এতেন পচ্ছিমচক্কদ্ৱযপৰিযাপন্নানি পুব্বহেতুসঙ্গহানি সুতচিন্তামযঞাণানি সন্ধায ‘‘ইমা দ্ৱে পঞ্ঞা অত্থী’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেতি. অত্থিভাৱো চেতাসং পটিপক্খেন অনুপদ্দুততা ৱেদিতব্বা. অপৰিক্খতত্তা অনভিসঙ্খতত্তা. সুতমযঞাণস্সাপি পুৰিমসিদ্ধস্স.

৯. দেসনাপটিপদাঞাণৱিভাগেহীতি নিস্সৰণদেসনাদিদেসনাৱিভাগেহি, দুক্খাপটিপদাদিপটিপদাৱিভাগেহি, সুতমযঞাণাদিঞাণৱিভাগেহি.

অৱসিট্ঠপাৰিসজ্জেনাতি খত্তিযগহপতিপৰিসপৰিযাপন্নেন. অট্ঠন্নন্তি খত্তিযপৰিসা ব্ৰাহ্মণগহপতিসমণচাতুমহাৰাজিকতাৱতিংসমাৰব্ৰহ্মপৰিসাতি ইমাসং অট্ঠন্নং.

সমত্থেতীতি সমত্থং সম্বন্ধত্থং কৰোতি.

তমেৱ দ্ৱাদসপদভাৱং দীপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. তদত্থস্সাতি ছছক্কপৰিযাযত্থস্স (ম. নি. ৩.৪২০ আদযো). সব্বপৰিযত্তিধম্মসঙ্গাহকত্তা ছছক্কপৰিযাযস্স, তদত্থস্স চ ধম্মচক্কপ্পৱত্তেন সুত্তেন (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৩; পটি. ম. ২.৩০) সঙ্গহিতত্তা ৱুত্তং ‘‘সব্বস্সাপি…পে… ৱিভাৱেন্তো’’তি. ৱিসযিভাৱেন ব্যঞ্জনপদানং, ৱিসযভাৱেন অত্থপদানং সম্বন্ধং সন্ধাযাহ ‘‘তেসং…পে… সম্বন্ধভাৱ’’ন্তি.

পদাৱযৱো অক্খৰানি. পদত্থোতি পদত্থাৱযৱো. পদত্থগ্গহণস্সাতি পদত্থাৱবোধস্স. ৱিসেসাধানং ৱিসেসুপ্পত্তি. ৱাক্যভেদেতি ৱাক্যৱিসেসে. চিত্তপৰিতোসনং চিত্তাৰাধনং. বুদ্ধিনিসানং পঞ্ঞায তেজনং তিক্খভাৱকৰণং. নানাৱাক্যৱিসযতাপি সিদ্ধা হোতি পদাদীহিপি সঙ্কাসনস্স সিদ্ধত্তা. একৱাক্যৱিসযতায হি অত্থপদানং সঙ্কাসনাদযো যথাক্কমং অক্খৰাদিৱিসযা এৱাতি নিযমো সিযা. এতেনাতি অত্থপদানং নানাৱাক্যৱিসযত্থেন.

উগ্ঘটনাদিঅত্থানীতি উগ্ঘটনৱিপঞ্চননযনপ্পযোজনানি.

১০. উপতিট্ঠতি এত্থাতি উপট্ঠিতন্তি উপট্ঠিতসদ্দস্স অধিকৰণত্থতং দস্সেতুং ‘‘উপতিট্ঠনট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং যথা ‘‘পদক্কন্ত’’ন্তি. তেনাহ ‘‘ইদং নেস’’ন্তিআদি. পটিপত্তিদেসনাগমনেহীতি পটিপত্তিগমনদেসনাগমনেহি. ‘‘কিচ্ছং ৱতাযং লোকো আপন্নো জাযতি চ…পে… জৰামৰণস্সা’’তিআদিনা জৰামৰণতো পট্ঠায পটিচ্চসমুপ্পাদমুখেন ৱিপস্সনং অভিনিৱিসিত্ৱা মহাগহনং ছিন্দিতুং নিসানসিলাযং ফৰসুং নিসেন্তো ৱিয কিলেসগহনং ছিন্দিতুং লোকনাথো ঞাণফৰসুং তেজেন্তো বুদ্ধভাৱায হেতুসম্পত্তিযা পৰিপাকগতত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাধিগমায ৱিপস্সনাগব্ভং গণ্হাপেন্তো অন্তৰন্তৰা নানাসমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা অনুপদধম্মৱিপস্সনাৱসেন অনেকাকাৰৱোকাৰসঙ্খাৰে সম্মসন্তো ছত্তিংসকোটিসতসহস্সমুখেন যং ঞাণং পৱত্তেসি, তং ‘‘মহাৱজিৰঞাণ’’ন্তি ৱদন্তি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসমাপত্তিসঞ্চাৰিমহাৱজিৰঞাণ’’ন্তি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.১৪১) আগতং, তং দেৱসিকং ৱড়ঞ্জনকসমাপত্তীনং পুৰেচৰানুচৰঞাণং সন্ধায ৱুত্তং. যং পন ৱক্খতি ‘‘ঞাণৱজিৰমোহজালপদালন’’ন্তি, তং সহ ৱিপস্সনায মগ্গঞাণং ৱেদিতব্বং. এতং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সাসনব্ৰহ্মচৰিযং অধিপ্পেতন্তি তং দস্সেন্তো ‘‘ব্ৰহ্মুনো’’তিআদিমাহ.

দেসনাযাতি কৰণত্থে ইদং কৰণৱচনং. নিযুত্তোতি এত্থ হেতুঅত্থো অন্তোনীতোতি দস্সেন্তো ‘‘নিদ্ধাৰেত্ৱা যোজিতো’’তি আহ.

দেসনাহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.