৯. সাসঙ্কসিক্খাপদৱণ্ণনা

উপসম্পজ্জন্তিআদীসু ৱিযাতি ‘‘পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮) ইমস্স ৱিভঙ্গে ‘‘উপসম্পজ্জা’’তি উদ্ধৰিতব্বে ‘‘উপসম্পজ্জ’’ন্তি উদ্ধটং. তদিহ নিদস্সনং কতং. আদিসদ্দেন পন ‘‘অনাপুচ্ছং ৱা গচ্ছেয্যা’’তিআদীনং (পাচি. ১১১, ১১৫) সঙ্গহো দট্ঠব্বো. উপগন্ত্ৱাতি উপসদ্দস্সত্থমাহ. ৱসিত্ৱাতি অক্খণ্ডং ৱসিত্ৱা. ‘‘যেন যস্স হি সম্বন্ধো, দূৰট্ঠম্পি চ তস্স ত’’ন্তি ৱচনতো ‘‘ইমস্স…পে… ইমিনা সম্বন্ধো’’তি ৱুত্তং. তত্থ ইমস্সাতি ‘‘উপৱস্স’’ন্তি পদস্স. ৱিনযপৰিযাযেন অৰঞ্ঞলক্খণং অদিন্নাদানপাৰাজিকে আগতং. তত্থ হি ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি অনৱসেসতো অৱহাৰট্ঠানপৰিগ্গহেন তদুভযং অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. গামূপচাৰো হি লোকে গামসঙ্খমেৱ গচ্ছতীতি. ইধ পন সুত্তন্তপৰিযাযেন ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পাৰা. ৬৫৪) আগতং আৰঞ্ঞকং ভিক্খুং সন্ধায. ন হি সো ৱিনযপৰিযাযিকে অৰঞ্ঞে ৱসন্তো ‘‘আৰঞ্ঞকো পন্থসেনাসনো’’তি (ম. নি. ১.৬১) সুত্তে ৱুত্তো, তস্মা তত্থ আগতমেৱ লক্খণং গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘সব্বপচ্ছিমানি আৰোপিতেন আচৰিযধনুনা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘আচৰিযধনু নাম পকতিহত্থেন নৱৱিদত্থিপমাণং. জিযায পন আৰোপিতায চতুহত্থপমাণ’’ন্তি ৱদন্তি. গামস্সাতি পৰিক্খিত্তস্স গামস্স. ইন্দখীলতোতি উম্মাৰতো. পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতোতি পৰিযন্তে ঠিতঘৰস্স উপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স পঠমলেড্ডুপাততো. কিত্তকেন মগ্গেন মিনিতব্বন্তি আহ ‘‘সচে’’তিআদি. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন ‘‘ৱিহাৰস্সাপি গামস্সেৱ উপচাৰং নীহৰিত্ৱা উভিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তৰা মিনিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. চোৰানং নিৱিট্ঠোকাসাদিদস্সনেনাতি আৰামে, আৰামূপচাৰে চ চোৰানং নিৱিট্ঠোকাসাদিদস্সনেন কাৰণেন. আদিসদ্দেন ভুত্তোকাসট্ঠিতোকাসনিসিন্নোকাসনিপন্নোকাসানং গহণং. চোৰেহি মনুস্সানং হতৱিলুত্তাকোটিতভাৱদস্সনতোতি আৰামে, আৰামূপচাৰে চ হতৱিলুত্তাকোটিতভাৱদস্সনতো.

অন্তৰঘৰে নিক্খিপেয্যাতি অন্তৰে অন্তৰে ঘৰানি এত্থ, এতস্সাতি ৱা অন্তৰঘৰং, গামো, তস্মিং ঠপেয্যাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘আৰঞ্ঞকস্সা’’তিআদি. তঞ্চাতি নিক্খিপনঞ্চ. ‘‘মহাপৱাৰণায পৱাৰিতো হোতী’’তি ইদং ৱস্সচ্ছেদং অকত্ৱা ৱুট্ঠভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং, ন পন পৱাৰণায অঙ্গভাৱং. তেনেৱ হি ব্যতিৰেকং দস্সেন্তেন সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৫৩-৬৫৪) ৱুত্তং ‘‘সচে পচ্ছিমিকায ৱা উপগতো হোতি ছিন্নৱস্সো ৱা, নিক্খিপিতুং ন লভতী’’তি. কত্তিকমাসো নাম পুব্বকত্তিকমাসস্স কাড়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৱ অপৰকত্তিকপুণ্ণমা, তাৱ একূনত্তিংস ৰত্তিন্দিৱা. এৱ-সদ্দেন কত্তিকমাসতো পৰং ন লভতীতি দস্সেতি. ঊনপ্পমাণে তাৱ অৰঞ্ঞলক্খণাযোগতো ন লভতু, কস্মা গাৱুততো অতিৰেকপ্পমাণে ন লভতীতি আহ ‘‘যত্ৰ হী’’তিআদি. নিমন্তিতো পন অদ্ধযোজনম্পি যোজনম্পি গন্ত্ৱা ৱসিতুং পচ্চেতি, ইদমপ্পমাণং. সাসঙ্কসপ্পটিভযমেৱ হোতীতি সাসঙ্কঞ্চেৱ সপ্পটিভযঞ্চ হোতি. এৱ-সদ্দেন অনাসঙ্কঅপ্পটিভযেহি অঙ্গযুত্তেপি সেনাসনে ৱসন্তো নিক্খিপিতুং ন লভতীতি দস্সেতি. এত্তাৱতা পুৰিমিকায উপগন্ত্ৱা অক্খণ্ডং কত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সো যং গামং গোচৰগামং কত্ৱা পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমে আৰঞ্ঞকসেনাসনে ৱিহৰতি, তস্মিং গামে চীৱৰং ঠপেত্ৱা সকলকত্তিকমাসং তস্মিংযেৱ সেনাসনে তেন চীৱৰেন ৱিনা ৱত্থুং অনুজানিত্ৱা ইদানি ৱিহাৰতো অঞ্ঞত্থ ৱসন্তস্স ছাৰত্তং ৱিপ্পৱাসং অনুজানন্তো ‘‘সিযা চ তস্স ভিক্খুনো’’তিআদিমাহ. অসমাদানচাৰঞ্হি অত্থতকথিনা এৱ লভন্তি, নেতৰেতি এত্থ ইদম্পি কাৰণং দট্ঠব্বং. তত্থ ছাৰত্তপৰমং তেন ভিক্খুনা তেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতব্বন্তি যো ভিক্খু ৱিহাৰে ৱসন্তো ততো অঞ্ঞত্থ গমনকিচ্চে সতি অন্তৰঘৰে চীৱৰং নিক্খিপতি, তেন ভিক্খুনা তেন চীৱৰেন ছাৰত্তপৰমং ৱিপ্পৱসিতব্বং, ছ ৰত্তিযো তম্হা ৱিহাৰা অঞ্ঞত্থ ৱসিতব্বাতি ৱুত্তং হোতি. ৱুত্তঞ্হি ভদন্তেন বুদ্ধদত্তাচৰিযেন –

‘‘যং গামং গোচৰং কত্ৱা, ভিক্খু আৰঞ্ঞকে ৱসে;

তস্মিং গামে ঠপেতুং তং, মাসমেকং তু ৱট্টতি.

‘‘অঞ্ঞত্থেৱ ৱসন্তস্স, ছাৰত্তপৰমং মতং;

অযমস্স অধিপ্পাযো, পটিচ্ছন্নো পকাসিতো’’তি.

তেনেৱাহ ‘‘ততো চে উত্তৰি ৱিপ্পৱসেয্যাতি ছাৰত্ততো উত্তৰি তস্মিং সেনাসনে সত্তমং অৰুণং উট্ঠাপেয্যা’’তিআদি. তথা অসক্কোন্তেনাতি গতট্ঠানস্স দূৰতায সেনাসনং আগন্ত্ৱা সত্তমং অৰুণং উট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তেন. এৱম্পি অসক্কোন্তেন তত্ৰেৱ ঠিতেন পচ্চুদ্ধৰিতব্বং ‘‘অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠস্সতী’’তি. ৱসিত্ৱাতি অৰুণং উট্ঠাপেত্ৱা. ভিক্খুসম্মুতি উদোসিতসিক্খাপদে ৱুত্তাৱ.

সেসন্তি ‘‘অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসম্মুতিযাতি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তী’’তিআদিকং. তত্থ হি অঙ্গেসু যং ৰত্তিৱিপ্পৱাসো চতুত্থমঙ্গং, তং ইধ ছাৰত্ততো উত্তৰি ৱিপ্পৱাসো হোতীতি অযমেৱ ৱিসেসো.

সাসঙ্কসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.