১. লসুণৱগ্গো

১. লসুণসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘লসুণ’’ন্তি কিঞ্চাপি অৱিসেসেন ৱুত্তং, তথাপি মগধেসু জাতং লসুণমেৱ ইধাধিপ্পেতং, তম্পি ভণ্ডিকলসুণমেৱাতি আহ মগধৰট্ঠে জাত’’ন্তিআদি.

ভণ্ডিকলসুণন্তি পোট্টলিকলসুণমেৱ, সম্পুণ্ণমিঞ্জানমেতং অধিৱচনং. তেনাহ ‘‘ন একদ্ৱিতিমিঞ্জক’’ন্তি. অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰেতি (পাচি. অট্ঠ. ৭৯৫) এত্থ সচে দ্ৱে তযো ভণ্ডিকে একতোযেৱ সঙ্খাদিত্ৱা অজ্ঝোহৰতি, একং পাচিত্তিযং. ভঞ্জিত্ৱা একেকমিঞ্জকং খাদন্তিযা পন পযোগগণনায পাচিত্তিযানি.

পলণ্ডুকাদীনং ৱণ্ণেন ৱা মিঞ্জায ৱা নানাত্তং ৱেদিতব্বং – ৱণ্ণেন তাৱ পলণ্ডুকো নাম পণ্ডুৱণ্ণো হোতি, ভঞ্জনকো লোহিতৱণ্ণো, হৰিতকো হৰিতপণ্ণৱণ্ণো. মিঞ্জায পন পলণ্ডুকস্স একা মিঞ্জা হোতি, ভঞ্জনকস্স দ্ৱে, হৰিতকস্স তিস্সো. চাপলসুণো অমিঞ্জকো. অঙ্কুৰমত্তমেৱ হি তস্স হোতি. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন ‘‘পলণ্ডুকস্স তীণি মিঞ্জানি, ভঞ্জনকস্স দ্ৱে, হৰিতকস্স এক’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৭৯৭) ৱুত্তং. এতে পলণ্ডুকাদযো সভাৱেনেৱ ৱট্টন্তি. সূপসম্পাকাদীসু পন মাগধকম্পি ৱট্টতি. তঞ্হি পচ্চমানেসু মুগ্গসূপাদীসু ৱা মচ্ছমংসৱিকতিযা ৱা তেলে ৱা বদৰসাড়ৱাদীসু ৱা অম্বিলসাকাদীসু ৱা উত্তৰিভঙ্গেসু ৱা যত্থ কত্থচি অন্তমসো যাগুভত্তেপি পক্খিত্তং ৱট্টতি. বদৰসাড়ৱং (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৭৯৩-৭৯৭) নাম বদৰফলানি সুক্খাপেত্ৱা চুণ্ণেত্ৱা কত্তব্বা খাদনীযৱিকতি.

লসুণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সম্বাধলোমসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘পটিচ্ছন্নোকাসে’’তি এতস্স ৱিভাগদস্সনত্থং ‘‘উপকচ্ছকেসু চ মুত্তকৰণে চাতি অত্থো’’তি ৱুত্তং.

আবাধপচ্চযাতি কণ্ডুকচ্ছুআদিআবাধপচ্চযা সংহৰাপেন্তিযা অনাপত্তি. ‘‘ভিক্খুস্স এত্থ চ লসুণে চ দুক্কট’’ন্তি (ৱজিৰ. টী. পাচিত্তিয ৮০০) পোৰাণা.

সম্বাধলোমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. তলঘাতকসিক্খাপদৱণ্ণনা

তলঘাতকেতি মত্থকে পহাৰদানে, তঞ্চ খো তলং ‘‘মুত্তকৰণে পহাৰং দেতী’’তি (পাচি. ৮০৪) পদভাজনিযংৱুত্তত্তা ‘‘মুত্তকৰণস্সা’’তি ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘মুত্তকৰণস্স তলঘাতনে’’তি. পুৰিমনযেনেৱ সাণত্তিকন্তি অত্তনো অত্থায অঞ্ঞং আণাপেন্তিযা সাণত্তিকং.

তলঘাতকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. জতুমট্ঠকসিক্খাপদৱণ্ণনা

ৱত্থুৱসেনেতং ৱুত্তন্তি ‘‘জতুমট্ঠকে’’তি এতং নিদানৱসেন উপ্পন্নস্স ৱত্থুনো ৱসেনেৱ ৱুত্তং. যং কিঞ্চি পন দণ্ডকং পৱেসেন্তিযা আপত্তিযেৱ. তেনাহ ‘‘কামৰাগেন পনা’’তিআদি.

জতুমট্ঠকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. উদকসুদ্ধিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

আদাতব্বন্তি পৱেসেতব্বং. অগ্গপব্বন্তি কেসগ্গমত্তম্পি অগ্গপব্বং. ততিযং পব্বং পৱেসেতীতি কেসগ্গমত্তম্পি ততিযং পব্বং পৱেসেতি. ৱুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং (পাচি. অট্ঠ. ৮১২) ‘‘গম্ভীৰতো দ্ৱিন্নং পব্বানং উপৰি কেসগ্গমত্তম্পি পৱেসেন্তিযা পাচিত্তিয’’ন্তি.

অতিগম্ভীৰং উদকসুদ্ধিকং আদিযনৱত্থুস্মিন্তি অতিঅন্তো পৱেসেত্ৱা উদকধোৱনকৰণৱত্থুস্মিং. উদকসুদ্ধিপচ্চযেন (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৮১২) পন সতিপি ফস্সস্সাদিযনে যথাৱুত্তপৰিচ্ছেদে অনাপত্তি.

উদকসুদ্ধিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. উপতিট্ঠনসিক্খাপদৱণ্ণনা

তক্কাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰেনাতি তক্কদধিমত্থুৰসখীৰাদীসু অঞ্ঞতৰেন. যায কাযচি বীজনিযাতি অন্তমসো চীৱৰকণ্ণং উপাদায যায কাযচি বীজনিযা.

ইমং পিৱথাতি ইমং পানীযং ৱা সূপাদিং ৱা পিৱথ. ইমিনা বীজথাতি ইমিনা তালৱণ্টেন বীজথ. দাপেন্তিযাতি অঞ্ঞেন উভযম্পি দাপেন্তিযা.

উপতিট্ঠনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. আমকধঞ্ঞসিক্খাপদৱণ্ণনা

তস্মাতি যস্মা ৱিঞ্ঞত্তি চেৱ ভোজনঞ্চ পমাণং, তস্মা. ন কেৱলঞ্চেত্থ পটিগ্গহণেযেৱ দুক্কটং হোতি, পটিগ্গণ্হিত্ৱা পন অৰঞ্ঞতো আহৰণেপি সুক্খাপনেপি ৱদ্দলিদিৱসে ভজ্জনত্থায উদ্ধনসজ্জনেপি কপল্লসজ্জনেপি দব্বিসজ্জনেপি দাৰূনি আদায অগ্গিকৰণেপি কপল্লম্হি ধঞ্ঞপক্খিপনেপি দব্বিযা সঙ্ঘট্টনেসুপি কোট্টনত্থং উদুক্খলমুসলাদিসজ্জনেসুপি কোট্টনপপ্ফোটনধোৱনাদীসুপি যাৱ মুখে ঠপেত্ৱা অজ্ঝোহৰণত্থং দন্তেহি সঙ্খাদতি, তাৱ সব্বপ্পযোগেসু দুক্কটানীতি আহ ‘‘পটিগ্গহণতো পট্ঠায যাৱ দন্তেহি সংখাদনং, তাৱ পুব্বপ্পযোগেসু দুক্কটানী’’তি.

আমকধঞ্ঞসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমউচ্চাৰছড্ডনসিক্খাপদৱণ্ণনা

তিৰোকুট্টেতি ঘৰকুট্টস্স পৰভাগে. তিৰোপাকাৰেতি পৰিক্খেপপাকাৰস্স তিৰোভাগে, তে চ খো কুট্টপাকাৰা ইট্ঠকসিলদাৰূনং ৱসেন তিপ্পকাৰাতি আহ ‘‘যস্স কস্সচি কুট্টস্স ৱা পাকাৰস্স ৱা পৰতো’’তি. সব্বানিপেতানি একতো ছড্ডেন্তিযাতি এতানি চত্তাৰিপি ৱত্থূনি একতো ছড্ডেন্তিযা. পাটেক্কং পন ছড্ডেন্তিযা ৱত্থুগণনায আপত্তিযো. আণত্তিযম্পি এসেৱ নযো.

ভিক্খুস্স দুক্কটন্তি ভিক্খুস্স সব্বত্থ দুক্কটং.

পঠমউচ্চাৰছড্ডনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুতিযউচ্চাৰছড্ডনসিক্খাপদৱণ্ণনা

ভিক্খুনিযাপীতি পি-সদ্দেন ভিক্খুং সমুচ্চিনোতি. অনিক্খিত্তবীজেসু (পাচি. অট্ঠ. ৮৩০) পন খেত্তেসু কোণাদীসু ৱা অসঞ্জাতৰোপিমেসু খেত্তমৰিযাদাদীসু ৱা ছড্ডেতুং ৱট্টতি. মনুস্সানং কচৱৰছড্ডনট্ঠানেপি ৱট্টতিযেৱ. ছড্ডিতখেত্তেতি মনুস্সেসু সস্সং উদ্ধৰিত্ৱা গতেসু ছড্ডিতখেত্তং নাম হোতি, তত্থ ৱট্টতি. যত্থ পন ‘‘লাযিতম্পি পুব্বণ্ণাদি পুন উট্ঠহিস্সতী’’তি ৰক্খন্তি, তত্থ যথাৱত্থুকমেৱ. সামিকে অপলোকেত্ৱাতি এত্থ খেত্তপালকা, আৰামাদিগোপকা চ সামিকাৱ. ইমিনা চ সঙ্ঘসন্তকে ভিক্খুস্স ছড্ডেতুং ৱট্টতি সঙ্ঘপৰিযাপন্নত্তা, ন ভিক্খুনীনং. ভিক্খুনীনং পন অত্তনো সন্তকে ভিক্খুসন্তকে ৱুত্তনযেনেৱ ৱট্টতীতি দস্সেতি, এৱং সন্তেপি সাৰুপ্পৱসেন কাতব্বং.

দুতিযউচ্চাৰছড্ডনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. নচ্চগীতসিক্খাপদৱণ্ণনা

নচ্চন্তি নটাদযো ৱা নচ্চন্তু, সোণ্ডা ৱা অন্তমসো মোৰসুৱমক্কটাদযোপি, সব্বমেতং নচ্চমেৱ. তেনাহ ‘‘নচ্চন্তি অন্তমসো মোৰনচ্চম্পী’’তি. গীতন্তি নটাদীনং ৱা গীতং হোতু, অৰিযানং পৰিনিব্বানকালে ৰতনত্তযগুণূপসংহিতং সাধুকীড়িতগীতং ৱা, অন্তমসো ‘‘দন্তগীতম্পি গাযিস্সামা’’তি পুব্বভাগে ওকূজন্তা কৰোন্তি, সব্বমেতং গীতমেৱ. তেনাহ ‘‘গীতন্তি অন্তমসো ধম্মভাণকগীতম্পী’’তি. তত্থ ধম্মভাণকগীতং নাম অসঞ্ঞতভিক্খূনং তং তং ৱত্তং ভিন্দিত্ৱা অতিদীঘং কত্ৱা গীতস্সৰেন ধম্মভণনং, তম্পি নেৱ ভিক্খুনো, ন ভিক্খুনীনং ৱট্টতি. তথা হি ৱুত্তং পৰমত্থজোতিকায খুদ্দকট্ঠকথায (খু. পা. অট্ঠ. ২.পচ্ছিমপঞ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ধম্মূপসংহিতং গীতং ৱট্টতি, গীতূপসংহিতো পন ধম্মো ন ৱট্টতী’’তি. তস্মা ধম্মং ভণন্তেন জাতকৱত্তাদিং তং তং ৱত্তং অৱিনাসেত্ৱা চতুৰস্সেন (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৪৯) ৱত্তেন পৰিমণ্ডলানি পদব্যঞ্জনানি দস্সেতব্বানি. ৱাদিতন্তি তন্তিবদ্ধাদিৱাদনীযভণ্ডৱাদিতং ৱা হোতু, কুটভেৰিৱাদিতং ৱা অন্তমসো উদকভেৰিৱাদিতম্পি, সব্বমেৱেতং ৱাদিতমেৱ. তেনাহ ‘‘ৱাদিতন্তি অন্তমসো উদকভেৰিৱাদিত’’ন্তি. যং পন নিট্ঠুভন্তী ৱা সাসঙ্কে ৱা ঠিতা অচ্ছৰিকং ৱা ফোটেতি, পাণিং ৱা পহৰতি, তত্থ অনাপত্তি. দস্সনেন চেত্থ সৱনম্পি সঙ্গহিতং ৱিৰূপেকসেসনযেন. আলোচনসভাৱতায ৱা পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সৱনকিৰিযাযপি দস্সনসঙ্খেপসব্ভাৱতো ‘‘দস্সনায’’ইচ্চেৱ ৱুত্তন্তি আহ ‘‘এতেসু যং কিঞ্চি দস্সনায গচ্ছন্তিযা’’তি. যত্থ ঠিতাতি এৱং গন্ত্ৱা যস্মিং পদেসে ঠিতা.

ননু চ সযংনচ্চনাদীসু পাচিত্তিযং পাড়িযং ন ৱুত্তং, অথ কথং গহেতব্বন্তি আহ ‘‘সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্ত’’ন্তি, ইমিনা পাড়িযং অৱুত্তেপি অট্ঠকথাপমাণেন গহেতব্বন্তি দস্সেতি. সমুট্ঠানাদীনি এড়কলোমসদিসানীতি পন মাতিকাগতপাচিত্তিযস্সেৱ ৱসেন ৱুত্তং, সব্বেসং ৱসেন পন ছসমুট্ঠানন্তি গহেতব্বং. ‘‘আৰামে ঠত্ৱা’’তি ইদং নিদস্সনমত্তং সেসইৰিযাপথেহি যুত্তায পস্সন্তিযা অনাপত্তিযা ইচ্ছিতব্বত্তা. ইতৰথা হি নিসিন্নাপি পস্সিতুং ন লভেয্য. ‘‘পস্সিস্সামী’’তি ৱিহাৰতো ৱিহাৰং গচ্ছন্তিযা আপত্তিযেৱ. আসনসালায নিসিন্না পস্সতি, অনাপত্তি, ‘‘পস্সিস্সামী’’তি উট্ঠহিত্ৱা গচ্ছন্তিযা আপত্তি. ৱীথিযং ঠত্ৱা গীৱং পৰিৱত্তেত্ৱা পস্সন্তিযাপি আপত্তিযেৱ. ভিক্খুস্সাপি এসেৱ নযো, আপত্তিভেদোৱ নানং.

নচ্চগীতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

লসুণৱগ্গো পঠমো.