৯. কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা

নৱমে ধম্মিকানং কম্মানন্তি ধম্মেন ৱিনযেন সত্থুসাসনেন কতানং অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি ইমেসং চতুন্নং কম্মানং. তত্ৰাযং সঙ্খেপতো কম্মৱিনিচ্ছযো – তত্ৰ অপলোকনকম্মং নাম সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তং তং ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা ‘‘ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খত্তুং সাৱেত্ৱা কত্তব্বং কম্মং ৱুচ্চতি. সমগ্গস্সেৱ পন সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিকম্মং নাম. একায ঞত্তিযা চেৱ অনুস্সাৱনায চ কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম. একায পন ঞত্তিযা তীহি চ অনুস্সাৱনাহি কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম.

তেসু অপলোকনকম্মং (পৰি. ৪৯৬; পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি ওসাৰণং নিস্সাৰণং ভণ্ডুকম্মং ব্ৰহ্মদণ্ডং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ কণ্টকসামণেৰস্স নাসনা ৱিয নিস্সাৰণা, তাদিসংযেৱ সম্মাৱত্তন্তং দিস্ৱা পৱেসনা ‘ওসাৰণা’তি ৱেদিতব্বা. পব্বজ্জাপেক্খস্স কেসচ্ছেদনাপুচ্ছনং ভণ্ডুকম্মং (মহাৱ. ৯৮) নাম. মুখৰস্স ভিক্খুনো ভিক্খূ দুৰুত্তৱচনেহি ঘট্টেন্তস্স ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু মুখৰো ভিক্খূ দুৰুত্তৱচনেহি ঘট্টেন্তো ৱিহৰতি, সো ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৱদেয্য, ভিক্খূহি ইত্থন্নামো ভিক্খু নেৱ ৱত্তব্বো, ন ওৱাদানুসাসনিং কত্তব্বো, ন ওৱদিতব্বো’’তি ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স দানং ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি, দুতিযম্পি পুচ্ছামি, ততিযম্পি পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স দানং ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি এৱং কত্তব্বং কম্মং ব্ৰহ্মদণ্ডং (চূড়ৱ. ৪৪৫) নাম. যং পন ভগৱতা ভিক্খুনীনং ঊৰুং ৱিৱৰিত্ৱা দস্সনাদিৱত্থূসু ‘‘অৱন্দিযো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’তি (চূড়ৱ. ৪১১) এৱং অৱন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতং, যং ভিক্খুনীহি ‘‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপ্পসাদনীযং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৱন্দিযকৰণং ‘ৰুচ্চতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্সা’’’তি এৱং উপস্সযে নিসিন্নাহেৱ ভিক্খুনীহি কত্তব্বং, এৱৰূপং কম্মং যস্মা তস্স কম্মংযেৱ লক্খণং ন ওসাৰণাদীনি, তস্মা কম্মলক্খণন্তি ৱুচ্চতি. ইদঞ্চ কম্মলক্খণং নাম ভিক্খুনিমূলকং পঞ্ঞত্তং, অপিচ ভিক্খূনম্পি লব্ভতি, তস্মা ভিক্খূহিপি অচ্ছিন্নচীৱৰকাদীনং চীৱৰাদীনি ৱা দেন্তেহি, পৰিভুঞ্জিতব্বানি অপনেতব্বানিপি ৱত্থূনি পৰিভুঞ্জন্তেহি ৱা, অপনেন্তেহি ৱা, তথাৰূপং ৱা ধম্মিকং কতিকং কৰোন্তেহি তিক্খত্তুং সাৱেত্ৱা অপলোকনকম্মং কাতব্বং, সব্বঞ্হেতং কম্মলক্খণমেৱ পৱিসতি, ইতি অপলোকনকম্মং পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.

ঞত্তিকম্মং পন নৱ ঠানানি গচ্ছতি ওসাৰণং নিস্সাৰণং উপোসথং পৱাৰণং সম্মুতিং দানং পটিগ্গহং পচ্চুক্কড্ঢনং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, অনুসিট্ঠো সো মযা, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো আগচ্ছেয্য, ‘আগচ্ছাহী’তি ৱত্তব্বো’’তি (মহাৱ. ১২৬) এৱং উপসম্পদাপেক্খস্স ওসাৰণা ওসাৰণা নাম. ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু ধম্মকথিকো, ইমস্স নেৱ সুত্তং আগচ্ছতি, নো সুত্তৱিভঙ্গো, সো অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতি, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইত্থন্নামং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেত্ৱা অৱসেসা ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেয্যামা’’তি এৱং উব্ভাহিকৱিনিচ্ছযে (চূড়ৱ. ২৩৩) ধম্মকথিকস্স ভিক্খুনো নিস্সাৰণা নিস্সাৰণা নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো…পে… উপোসথং কৰেয্যা’’তি এৱং উপোসথকম্মৱসেন ঠপিতা ঞত্তি উপোসথো নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জ পৱাৰণা পন্নৰসী, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৱাৰেয্যা’’তি (মহাৱ. ২১০) এৱং পৱাৰণাকম্মৱসেন ঠপিতা ঞত্তি পৱাৰণা নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অনুসাসেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অনুসাসেয্যা’’তি (মহাৱ. ১২৬) এৱং অত্তানং ৱা পৰং ৱা সম্মন্নিতুং ঠপিতা ঞত্তি সম্মুতি নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি (পাৰা. ৪৬৪) এৱং নিস্সট্ঠচীৱৰপত্তাদীনং দানং দানং নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতি উত্তানিং কৰোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি, তেন ৱত্তব্বো ‘পস্সসী’তি, ‘আম, পস্সামী’তি, ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি (চূড়ৱ. ২৩৯) এৱং আপত্তিপ্পটিগ্গহো পটিগ্গহো নাম. ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা আৱাসিকা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং কৰেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে কালে পৱাৰেয্যামা’’তি (মহাৱ. ২৪০) এৱং কতপ্পৱাৰণপ্পচ্চুক্কড্ঢনা পচ্চুক্কড্ঢনা নাম. তিণৱত্তাৰকসমথে (চূড়ৱ. ২১২) সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি, একেকস্মিং পক্খে একেকা ঞত্তি চাতি তিস্সোপি ঞত্তিযো কম্মলক্খণং নাম. ইতি ঞত্তিকম্মং নৱ ঠানানি গচ্ছতি.

ঞত্তিদুতিযকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি ওসাৰণং নিস্সাৰণং সম্মুতিং দানং উদ্ধাৰং দেসনং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ ভিক্খূনং অলাভায পৰিসক্কনাদিকেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স সঙ্ঘেন অসম্ভোগকৰণত্থং পত্তনিক্কুজ্জনৱসেন নিস্সাৰণা নিস্সাৰণা নাম. তস্সেৱ সম্মাৱত্তন্তস্স পত্তুক্কুজ্জনৱসেন ওসাৰণা চ ৱেদিতব্বা, সা খুদ্দকক্খন্ধকে ৱড্ঢলিচ্ছৱিৱত্থুস্মিং (চূড়ৱ. ২৬৫-২৬৬) ৱুত্তা. সীমাসম্মুতি তিচীৱৰেন অৱিপ্পৱাসসম্মুতিসন্থতসম্মুতিভত্তুদ্দেসকসেনাসনগ্গাহাপকভণ্ডাগাৰিকচীৱৰপ্পটিগ্গাহকযাগুভাজকফলভাজকখজ্জভাজকঅপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকসাটিযগ্গাহপকপত্তগ্গাহাপকআৰামিকপেসকসামণেৰপেসকসম্মুতীতি এতাসং সম্মুতীনং ৱসেন সম্মুতি ৱেদিতব্বা. কথিনচীৱৰমতকচীৱৰদানৱসেন দানং ৱেদিতব্বং. কথিনুদ্ধাৰৱসেন উদ্ধাৰো ৱেদিতব্বো. কুটিৱত্থুৱিহাৰৱত্থুদেসনাৱসেন দেসনা ৱেদিতব্বা. যা পন তিণৱত্থাৰকসমথে (চূড়ৱ. ২১২ আদযো) একস্মিং পক্খে একা, একস্মিং পক্খে একাতি দ্ৱে ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচা ৱুত্তা, যা চ মোহাৰোপনাদীসু কম্মৱাচা (পাচি. ৪৪৬) ৱুত্তা, তাসং ৱসেন কম্মলক্খণং ৱেদিতব্বং, ইতি ঞত্তিদুতিযকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.

ঞত্তিচতুত্থকম্মম্পি সত্তেৱ ঠানানি গচ্ছতি ওসাৰণং নিস্সাৰণং সম্মুতিং দানং নিগ্গহং সমনুভাসনং কম্মলক্খণন্তি. তত্থ তজ্জনীযকম্মাদীনং (চূড়ৱ. ১ আদযো) সত্তন্নং কম্মানং ৱসেন নিস্সাৰণা, তেসংযেৱ কম্মানং পটিপ্পস্সম্ভনৱসেন ওসাৰণা চ ৱেদিতব্বা, ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিৱসেন (পাচি. ১৪৬-১৪৭) সম্মুতি, পৰিৱাসদান(চঊড়ৱ. ১০২) মানত্তদানৱসেন (চূড়ৱ. ১০৫) দানং, মূলাযপটিকস্সনৱসেন (চূড়ৱ. ১১০) নিগ্গহো, উক্খিত্তানুৱত্তিকা, অট্ঠ যাৱততিযকা, অৰিট্ঠো (পাচি. ৪১৭), চণ্ডকাড়ী (পাচি. ৭০৯) চাতি ইমে তে যাৱততিযকাতি ইমাসং একাদসন্নং সমনুভাসনানং ৱসেন সমনুভাসনা, উপসম্পদাকম্মঅব্ভানকম্মৱসেন কম্মলক্খণং ৱেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিচতুত্থকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.

ইমেসু পন চতূসু কম্মেসু অপলোকনকম্মং অপলোকেত্ৱাৱ কাতব্বং, ঞত্তিকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিকম্মম্পি একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱাৱ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন অপলোকেত্ৱা কাতব্বম্পি অত্থি অকাতব্বম্পি, তত্থ সীমাসম্মুতি সীমাসমূহননং (মহাৱ. ১৩৯-১৪০, ১৪৪ আদযো) কথিনচীৱৰদানং কথিনুদ্ধাৰো কুটিৱত্থুদেসনা ৱিহাৰৱত্থুদেসনাতি ইমানি ছ কম্মানি গৰুকানি অপলোকেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টন্তি, ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচং সাৱেত্ৱাৱ কাতব্বানি. অৱসেসা তেৰস সম্মুতিযো সেনাসনগ্গাহাপকমতকচীৱৰদানসম্মুতিযো চাতি এতানি লহুকম্মানি অপলোকেত্ৱাপি কাতুং ৱট্টন্তি, ঞত্তিকম্মাদিৱসেন পন ন কাতব্বানেৱ. ঞত্তিচতুত্থকম্মম্পি সকলক্খণেনেৱ কাতব্বং, ন সেসকম্মৱসেন. এৱং অত্তনো অত্তনো লক্খণেনেৱ ৱত্থুঞত্তিঅনুস্সাৱনাসীমাপৰিসাসম্পত্তিযা কতানি এতানি কম্মানি ধম্মেন ৱিনযেন সত্থুসাসনেন কতত্তা ধম্মো এতেসু অত্থীতি ধম্মিকানি নাম হোন্তি, ইতি এতেসং ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জন্তস্স ৱাচায ৱাচায পাচিত্তিযং.

সাৱত্থিযং ছব্বগ্গিযে আৰব্ভ খীযনধম্মাপজ্জনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, ধম্মকম্মে ৱেমতিকস্স, অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং. অধম্মকম্মসঞ্ঞিস্স, ‘‘অধম্মেন ৱা ৱগ্গেন ৱা নকম্মাৰহস্স ৱা কম্মং কৰোন্তী’’তি ঞত্ৱা খীযন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. ধম্মকম্মতা, ধম্মকম্মসঞ্ঞিতা, ছন্দং দত্ৱা খীযনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানেৱ, ইদং পন দুক্খৱেদনন্তি.

কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.