২. দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা

দুতিযে গামা ৱা অৰঞ্ঞাৱাতি এত্থ সব্বোপি এককুটিকাদিভেদো পৰিক্খিত্তো ৱা অপৰিক্খিত্তো ৱা সমনুস্সো ৱা অমনুস্সো ৱা অন্তমসো অতিৰেকচাতুমাসনিৱিট্ঠো যো কোচি সত্থোপি ‘‘গামো’’তি ৱেদিতব্বো. ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ অৱসেসং অৰঞ্ঞং নাম. তত্থ অসম্মোহত্থং ঘৰং ঘৰূপচাৰো গামো গামূপচাৰোতি অযং ৱিভাগো ৱেদিতব্বো. নিব্বকোসস্স হি উদকপতনট্ঠানব্ভন্তৰং ঘৰং নাম. যং পন দ্ৱাৰে ঠিতো মাতুগামো ভাজনধোৱনউদকং ছড্ডেতি, তস্স পতনট্ঠানঞ্চ মাতুগামেনেৱ অন্তোগেহে ঠিতেন পকতিযা বহি খিত্তস্স সুপ্পস্স ৱা সংমুঞ্জনিযা ৱা পতনট্ঠানঞ্চ ঘৰস্স পুৰতো দ্ৱীসু কোণেসু সম্বন্ধিত্ৱা মজ্ঝে ৰুক্খসূচিদ্ৱাৰং ঠপেত্ৱা গোৰূপানং পৱেসননিৱাৰণত্থং কতপৰিক্খেপো চ অযং সব্বোপি ঘৰূপচাৰো নাম. যং পন সব্বন্তিমং ঘৰং হোতি, তস্স ঘৰস্স তাদিসে ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স যথা তৰুণমনুস্সা অত্তনো বলং দস্সেন্তো বাহুং পসাৰেত্ৱা লেড্ডুং খিপন্তি, এৱং খিত্তস্স লেড্ডুস্স পতনট্ঠানব্ভন্তৰং গামো নাম. ততো অঞ্ঞস্স লেড্ডুপাতস্স অব্ভন্তৰং গামূপচাৰো নাম. পতিতস্স পন লেড্ডুনো পৱত্তিত্ৱা গতট্ঠানং ন গহেতব্বং. পৰিক্খিত্তস্স পন গামস্স পৰিক্খেপোযেৱ গামস্স পৰিচ্ছেদো, তস্স সচে দ্ৱে ইন্দখিলা হোন্তি অব্ভন্তৰিমে ইন্দখিলে ঠিতস্স লেড্ডুপাতব্ভন্তৰং গামূপচাৰো নাম. পদভাজনেপি (পাৰা. ৯২) হি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. তত্থ য্ৱাযং অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰো দস্সিতো, তস্স ৱসেন ৱিকালে গামপ্পৱেসনাদীসু আপত্তি পৰিচ্ছিন্দিতব্বা. ইতি ইমং ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ অৱসেসং ইমস্মিং সিক্খাপদে অৰঞ্ঞং নাম. দেসনামত্তমেৱ চেতং ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞাৱা’’তি. যে পন ইমেসং পৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ঘৰঘৰূপচাৰগামূপচাৰা ৱুত্তা, ততোপি পাৰাজিকৱত্থুং অৱহৰন্তস্স পাৰাজিকং হোতিযেৱ.

অদিন্নন্তি অঞ্ঞস্স মনুস্সজাতিকস্স সন্তকং. থেয্যসঙ্খাতন্তি এত্থ থেনোতি চোৰো, থেনস্স ভাৱো থেয্যং, অৱহৰণচিত্তস্সেতং নামং. সঙ্খা সঙ্খাতন্তি অত্থতো একং, কোট্ঠাসস্সেতং নামং ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খা’’তিআদীসু (সু. নি. ৮৮০; মহানি. ১০৯) ৱিয. থেয্যঞ্চ তং সঙ্খাতঞ্চাতি থেয্যসঙ্খাতং, থেয্যচিত্তসঙ্খাতো একো চিত্তকোট্ঠাসোতি অত্থো. কৰণত্থে চেতং পচ্চত্তৱচনং, তস্মা থেয্যসঙ্খাতেনাতি অত্থতো দট্ঠব্বং. যো চ থেয্যসঙ্খাতেন আদিযতি, সো যস্মা থেয্যচিত্তো হোতি, তস্মা ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৱা অত্থমেৱ দস্সেতুং ‘‘থেয্যচিত্তো অৱহৰণচিত্তো’’তি (পাৰা. ৯২) এৱমস্স পদভাজনং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

আদিযেয্যাতি পঞ্চৱীসতিযা অৱহাৰানং অঞ্ঞতৰৱসেন হৰেয্য. তে পন অৱহাৰা পঞ্চ পঞ্চকানি সমোধানেত্ৱা সাধুকং সল্লক্খেতব্বা. পঞ্চ পঞ্চকানি নাম নানাভণ্ডপঞ্চকং একভণ্ডপঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকং পুব্বপযোগপঞ্চকং থেয্যাৱহাৰপঞ্চকন্তি. তত্থ পুৰিমানি দ্ৱে পঞ্চকানি এতস্সেৱ পদস্স পদভাজনে ৱুত্তানং ‘‘আদিযেয্য হৰেয্য অৱহৰেয্য ইৰিযাপথং ৱিকোপেয্য ঠানা চাৱেয্যা’’তি ইমেসং পদানং ৱসেন লব্ভন্তি. তত্থ নানাভণ্ডপঞ্চকং সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকৱসেন দট্ঠব্বং, ইতৰং সৱিঞ্ঞাণকৱসেনেৱ. কথং? আদিযেয্যাতি আৰামং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং ভৱিস্সতী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. হৰেয্যাতি অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হৰন্তো সীসে ভাৰং থেয্যচিত্তো আমসতি, দুক্কটং. ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযং. খন্ধং ওৰোপেতি, পাৰাজিকং. অৱহৰেয্যাতি উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি ৱুচ্চমানো ‘‘নাহং গণ্হামী’’তি ভণতি, দুক্কটং. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতি, থুল্লচ্চযং. সামিকো ‘‘ন ময্হং ভৱিস্সতী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, পাৰাজিকং. ইৰিযাপথং ৱিকোপেয্যাতি ‘‘সহ ভণ্ডহাৰকং নেস্সামী’’তি পঠমং পাদং অতিক্কামেতি, থুল্লচ্চযং. দুতিযং পাদং অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. ঠানা চাৱেয্যাতি থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতি, দুক্কটং. ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযং. ঠানা চাৱেতি, পাৰাজিকং. এৱং তাৱ নানাভণ্ডপঞ্চকং ৱেদিতব্বং. সসামিকস্স পন দাসস্স ৱা তিৰচ্ছানগতস্স ৱা যথাৱুত্তেন অভিযোগাদিনা নযেন আদিযনহৰণঅৱহৰণইৰিযাপথৱিকোপনঠানাচাৱনৱসেন একভণ্ডপঞ্চকং ৱেদিতব্বং.

কতমং সাহত্থিকপঞ্চকং? সাহত্থিকো আণত্তিকো নিস্সগ্গিযো অত্থসাধকো ধুৰনিক্খেপোতি. তত্থ সাহত্থিকো নাম পৰস্স ভণ্ডং সহত্থা অৱহৰতি. আণত্তিকো নাম ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৱহৰা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. নিস্সগ্গিযো নাম সুঙ্কঘাতকপৰিকপ্পিতোকাসানং অন্তো ঠত্ৱা বহি পাতনং. অত্থসাধকো নাম ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোতি, তদা তং অৱহৰা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. তত্থ সচে পৰো অনন্তৰাযিকো হুত্ৱা তং অৱহৰতি, আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকং. পৰস্স ৱা পন তেলকুম্ভিযা পাদগ্ঘনকতেলং অৱস্সং পিৱনকানি উপাহনাদীনি পক্খিপতি, হত্থতো মুত্তমত্তেযেৱ পাৰাজিকং. ধুৰনিক্খেপো পন আৰামাভিযোগউপনিক্খিত্তভণ্ডৱসেন ৱেদিতব্বো. তাৱকালিকভণ্ডদেয্যানি অদেন্তস্সাপি এসেৱনযোতি ইদং সাহত্থিকপঞ্চকং.

কতমং পুব্বপযোগপঞ্চকং? পুব্বপযোগো সহপযোগো সংৱিধাৱহাৰো সঙ্কেতকম্মং নিমিত্তকম্মন্তি. তত্থ আণত্তিৱসেন পুব্বপযোগো ৱেদিতব্বো. ঠানা চাৱনৱসেন, খিলাদীনি সঙ্কামেত্ৱা খেত্তাদিগ্গহণৱসেন চ সহপযোগো ৱেদিতব্বো. সংৱিধাৱহাৰো নাম ‘‘অসুকং নাম ভণ্ডং অৱহৰিস্সামা’’তি সংৱিদহিত্ৱা সংমন্তযিত্ৱা অৱহৰণং. এৱং সংৱিদহিত্ৱা গতেসু হি একেনাপি তস্মিং ভণ্ডে ঠানা চাৱিতে সব্বেসং অৱহাৰা হোন্তি. সঙ্কেতকম্মং নাম সঞ্জাননকম্মং. সচে হি পুৰেভত্তাদীসু যংকিঞ্চি কালং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘অসুকস্মিং কালে ইত্থন্নামং ভণ্ডং অৱহৰা’’তি ৱুত্তো সঙ্কেততো অপচ্ছা অপুৰে তং অৱহৰতি, সঙ্কেতকাৰকস্স সঙ্কেতকৰণক্খণেযেৱ অৱহাৰো. নিমিত্তকম্মং নাম সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং অক্খিনিক্খণাদিনিমিত্তকৰণং. সচে হি এৱং কতনিমিত্ততো অপচ্ছা অপুৰে ‘‘যং অৱহৰা’’তি ৱুত্তো, তং অৱহৰতি, নিমিত্তকাৰকস্স নিমিত্তকৰণক্খণেযেৱ অৱহাৰোতি ইদং পুব্বপযোগপঞ্চকং.

কতমং থেয্যাৱহাৰপঞ্চকং? থেয্যাৱহাৰো পসয্হাৱহাৰো পৰিকপ্পাৱহাৰো পটিচ্ছন্নাৱহাৰো কুসাৱহাৰোতি. তত্থ যো সন্ধিচ্ছেদাদীনি কত্ৱা অদিস্সমানো অৱহৰতি, কূটমানকূটকহাপণাদীহি ৱা ৱঞ্চেত্ৱা গণ্হাতি, তস্সেৱং গণ্হতো অৱহাৰো থেয্যাৱহাৰোতি ৱেদিতব্বো. যো পন পসয্হ বলক্কাৰেন পৰেসং সন্তকং গণ্হাতি গামঘাতকাদযো ৱিয, অত্তনো পত্তবলিতো ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অধিকং গণ্হাতি ৰাজভটাদযো ৱিয, তস্সেৱং গণ্হতো অৱহাৰো পসয্হাৱহাৰোতি ৱেদিতব্বো. পৰিকপ্পেত্ৱা গহণং পন পৰিকপ্পাৱহাৰো নাম. সো ভণ্ডোকাসৱসেন দুৱিধো. তত্ৰাযং ভণ্ডপৰিকপ্পো – সাটকত্থিকো অন্তোগব্ভং পৱিসিত্ৱা ‘‘সচে সাটকো ভৱিস্সতি, গণ্হিস্সামি, সচে সুত্তং, ন গণ্হিস্সামী’’তি পৰিকপ্পেত্ৱা অন্ধকাৰে পসিব্বকং গণ্হাতি, তত্ৰ চে সাটকো হোতি, উদ্ধাৰেযেৱ পাৰাজিকং. সুত্তং চে হোতি, ৰক্খতি. বহি নীহৰিত্ৱা মুঞ্চিত্ৱা ‘‘সুত্ত’’ন্তি ঞত্ৱা পুন আহৰিত্ৱা ঠপেতি, ৰক্খতিযেৱ. ‘‘সুত্ত’’ন্তি ঞত্ৱাপি ‘‘যং লদ্ধং, তং গহেতব্ব’’ন্তি গচ্ছতি, পদৱাৰেন কাৰেতব্বো. ভূমিযং ঠপেত্ৱা গণ্হাতি, উদ্ধাৰে পাৰাজিকং. ‘‘চোৰো চোৰো’’তি অনুবন্ধো ছট্টেত্ৱা পলাযতি, ৰক্খতি. সামিকা দিস্ৱা গণ্হন্তি, ৰক্খতি যেৱ. অঞ্ঞো চে কোচি গণ্হাতি, ভণ্ডদেয্যং. সামিকেসু নিৱত্তেসু সযং দিস্ৱা পংসুকূলসঞ্ঞায ‘‘পগেৱেতং মযা গহিতং, মম দানি সন্তক’’ন্তি গণ্হন্তস্সাপি ভণ্ডদেয্যমেৱ. তত্থ য্ৱাযং ‘‘সচে সাটকো ভৱিস্সতি, গণ্হিস্সামী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তো পৰিকপ্পো, অযং ভণ্ডপৰিকপ্পো নাম.

ওকাসপৰিকপ্পো পন এৱং ৱেদিতব্বো – একচ্চো পন পৰপৰিৱেণাদীনি পৱিট্ঠো কিঞ্চি লোভনেয্যং ভণ্ডং দিস্ৱা গব্ভদ্ৱাৰপমুখহেট্ঠাপাসাদদ্ৱাৰকোট্ঠকৰুক্খমূলাদিৱসেন পৰিচ্ছেদং কত্ৱা ‘‘সচে মং এত্থন্তৰে পস্সিস্সন্তি, দট্ঠুকামতায গহেত্ৱা ৱিচৰন্তো ৱিয দস্সামি, নো চে পস্সিস্সন্তি, হৰিস্সামী’’তি পৰিকপ্পেতি, তস্স তং আদায পৰিকপ্পিতপৰিচ্ছেদং অতিক্কন্তমত্তে অৱহাৰো হোতি. ইতি য্ৱাযং ৱুত্তনযেনেৱ পৱত্তো পৰিকপ্পো, অযং ওকাসপৰিকপ্পো নাম. এৱমিমেসং দ্ৱিন্নম্পি পৰিকপ্পানং ৱসেন পৰিকপ্পেত্ৱা গণ্হতো অৱহাৰো ‘‘পৰিকপ্পাৱহাৰো’’তি ৱেদিতব্বো.

পটিচ্ছাদেত্ৱা পন অৱহৰণং পটিচ্ছন্নাৱহাৰো নাম. সো এৱং ৱেদিতব্বো – যো ভিক্খু উয্যানাদীসু পৰেসং ওমুঞ্চিত্ৱা ঠপিতঅঙ্গুলিমুদ্দিকাদীনি দিস্ৱা ‘‘পচ্ছা গণ্হিস্সামী’’তি পংসুনা ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেতি, তস্স এত্তাৱতা উদ্ধাৰো নত্থীতি ন তাৱ অৱহাৰো হোতি. যদা পন সামিকা ৱিচিনন্তা অপস্সিত্ৱা ‘‘স্ৱে জানিস্সামা’’তি সালযাৱ গতা হোন্তি, অথস্স তং উদ্ধৰতো উদ্ধাৰে অৱহাৰো. পটিচ্ছন্নকালেযেৱ ‘‘এতং মম সন্তক’’ন্তি সকসঞ্ঞায ৱা ‘‘গতা দানি তে, ছট্টিতভণ্ডং ইদ’’ন্তি পংসুকূলসঞ্ঞায ৱা গণ্হন্তস্স পন ভণ্ডদেয্যং. তেসু দুতিযততিযদিৱসে আগন্ত্ৱা ৱিচিনিত্ৱা অদিস্ৱা ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা গতেসুপি গহিতং ভণ্ডদেয্যমেৱ. পচ্ছা ঞত্ৱা চোদিযমানস্স অদদতো সামিকানং ধুৰনিক্খেপে অৱহাৰো হোতি. কস্মা? যস্মা তস্স পযোগেন তেহি ন দিট্ঠং. যো পন তথাৰূপং ভণ্ডং যথাঠানে ঠিতংযেৱ অপ্পটিচ্ছাদেত্ৱা থেয্যচিত্তো পাদেন অক্কমিত্ৱা কদ্দমে ৱা ৱালুকায ৱা পৱেসেতি, তস্স পৱেসিতমত্তেযেৱ অৱহাৰো.

কুসং সঙ্কামেত্ৱা পন অৱহৰণং কুসাৱহাৰো নাম. সোপি এৱং ৱেদিতব্বো – যো ভিক্খু ৱিলীৱমযং ৱা তালপণ্ণমযং ৱা কতসঞ্ঞাণং যংকিঞ্চি কুসং পাতেত্ৱা চীৱৰে ভাজীযমানে অত্তনো কোট্ঠাসস্স সমীপে ঠিতং অপ্পগ্ঘতৰং ৱা মহগ্ঘতৰং ৱা সমসমং ৱা অগ্ঘেন পৰস্স কোট্ঠাসং হৰিতুকামো অত্তনো কোট্ঠাসে পতিতং কুসং পৰস্স কোট্ঠাসে পাতেতুকামতায উদ্ধৰতি, ৰক্খতি তাৱ. পৰস্স কোট্ঠাসে পাতিতে ৰক্খতেৱ. যদা পন তস্মিং পতিতে পৰস্স কোট্ঠাসতো পৰস্স কুসং উদ্ধৰতি, উদ্ধতমত্তে অৱহাৰো. সচে পঠমতৰং পৰকোট্ঠাসতো পৰস্স কুসং উদ্ধৰতি, অত্তনো কোট্ঠাসে পাতেতুকামতায উদ্ধাৰে ৰক্খতি, পাতনেপি ৰক্খতি, অত্তনো কোট্ঠাসতো পন অত্তনো কুসং উদ্ধৰতো উদ্ধাৰেযেৱ ৰক্খতি, তং উদ্ধৰিত্ৱা পৰকোট্ঠাসে পাতেন্তস্স হত্থতো মুত্তমত্তে অৱহাৰো. অযং কুসাৱহাৰো. ইতি যং ৱুত্তং ‘‘আদিযেয্যাতি পঞ্চৱীসতিযা অৱহাৰানং অঞ্ঞতৰৱসেন হৰেয্যা’’তি, তস্সত্থো পকাসিতো হোতি.

যথাৰূপেতি যাদিসে. অদিন্নাদানেতি অদিন্নস্স পৰসন্তকস্স গহণে. ৰাজানোতিইদং বিম্বিসাৰংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞে পন তথা কৰেয্যুং ৱা ন কৰেয্যুং ৱাতি তে নপ্পমাণং. হনেয্যুং ৱাতি হত্থাদীহি ৱা পোথেয্যুং, সত্থেন ৱা ছিন্দেয্যুং. বন্ধেয্যুং ৱাতি ৰজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধেয্যুং ৱা. পব্বাজেয্যুং ৱাতি নীহৰেয্যুং ৱা. চোৰোসি বালোসি মূড়্হোসি থেনোসীতি ইমেহি ৱচনেহি পৰিভাসেয্যুং. কীদিসস্স পন অদিন্নস্স আদানে ৰাজানো এৱং কৰোন্তি? পাদস্স ৱা পাদাৰহস্স ৱা. তথাৰূপং ভিক্খু অদিন্নং আদিযমানোতি তাদিসং ভিক্খু পোৰাণকস্স কহাপণস্স পাদং ৱা পাদাৰহং ৱা ভণ্ডং অদিন্নং ভূমিআদীসু যত্থ কত্থচি ঠিতং যংকিঞ্চি সজীৱনিজ্জীৱং ৱুত্তপ্পকাৰানং অৱহাৰানং যেন কেনচি অৱহাৰেন অৱহৰন্তো পাৰাজিকো হোতি, কো পন ৱাদো ততো অতিৰেকতৰস্মিন্তি.

ৰাজগহে ধনিযত্থেৰং আৰব্ভ ৰঞ্ঞো দাৰূনি অদিন্নং আদিযনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, সাণত্তিকং, হৰণত্থায গমনাদিকে পুব্বপ্পযোগে দুক্কটং, আমসনে দুক্কটং, পাৰাজিকৱত্থুনো ফন্দাপনে থুল্লচ্চযং. আদিযন্তস্স মাসকে ৱা ঊনমাসকে ৱা দুক্কটং, অতিৰেকমাসকে ৱা ঊনপঞ্চমাসকে ৱা থুল্লচ্চযং, পঞ্চমাসকে ৱা অতিৰেকপঞ্চমাসকে ৱা পাৰাজিকং. সব্বত্থ গহণকালৱসেন চ গহণদেসৱসেন চ পৰিভোগভাজনপৰিৱত্তনাদীহি চ পৰিহীনাপৰিহীনৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সকসঞ্ঞিস্স, ৱিস্সাসগ্গাহে, তাৱকালিকে, পেতপৰিগ্গহে, তিৰচ্ছানগতপৰিগ্গহে, পংসুকূলসঞ্ঞিস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. সীলৱিপত্তি, অঞ্ঞস্স মনুস্সজাতিকস্স ৱসেন পৰপৰিগ্গহিতং, পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, গৰুপৰিক্খাৰো, থেয্যচিত্তং, ৱুত্তপ্পকাৰানং অৱহাৰানং ৱসেন অৱহৰণঞ্চাতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অদিন্নাদানসমুট্ঠানং, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.