৩. ততিযপাৰাজিকৱণ্ণনা

ততিযে সঞ্চিচ্চাতি সংচেতেত্ৱা সদ্ধিং চেতেত্ৱা. ‘‘পাণো’’তিসঞ্ঞায সদ্ধিংযেৱ ‘‘ৱধামি ন’’ন্তি ৱধকচেতনায চেতেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা. মনুস্সৱিগ্গহন্তি কললতো পট্ঠায জীৱমানকমনুস্সজাতিকসৰীৰং. জীৱিতা ৱোৰোপেয্যাতি কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৱা ভেসজ্জসম্পদানেন ৱা ততো ৱা উদ্ধম্পি তদনুৰূপেন উপক্কমেন জীৱিতা ৱিযোজেয্য. ইমস্স পনত্থস্স আৱিভাৱত্থং পাণো ৱেদিতব্বো, পাণাতিপাতো ৱেদিতব্বো, পাণাতিপাতী ৱেদিতব্বো, পাণাতিপাতস্স পযোগো ৱেদিতব্বো. তত্থ পাণোতি ৱোহাৰতো সত্তো, পৰমত্থতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং. পাণাতিপাতোতি যায চেতনায জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকপযোগং সমুট্ঠাপেতি, সা চেতনা. পাণাতিপাতীতি ৱুত্তচেতনায সমঙ্গিপুগ্গলো. পাণাতিপাতস্স পযোগোতি পাণাতিপাতস্স ছ পযোগা সাহত্থিকো নিস্সগ্গিযো আণত্তিকো থাৱৰো ৱিজ্জামযো ইদ্ধিমযোতি. তত্থ সাহত্থিকোতি সযং মাৰেন্তস্স কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা পহৰণং. নিস্সগ্গিযোতি দূৰে ঠিতং মাৰেতুকামস্স কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা উসুসত্তিযন্তপাসাণাদীনং নিস্সজ্জনং. তত্থ একেকো উদ্দিস্সানুদ্দিস্সভেদতো দুৱিধো. তত্থ উদ্দিস্সকে যং উদ্দিস্স পহৰতি, তস্সেৱ মৰণেন কম্মবদ্ধো. ‘‘যো কোচি মৰতূ’’তি এৱং অনুদ্দিস্সকে পহাৰপ্পচ্চযা যস্স কস্সচি মৰণেন কম্মবদ্ধো. উভযত্থাপি চ পহৰিতমত্তে ৱা মৰতু, পচ্ছা ৱা তেনেৱ ৰোগেন, পহৰিতক্খণেযেৱ কম্মবদ্ধো. আণত্তিকোতি ‘‘অসুকং নাম মাৰেহী’’তি অঞ্ঞং আণাপেন্তস্স আণাপনং.

তত্থ –

ৱত্থু কালো চ ওকাসো, আৱুধং ইৰিযাপথো;

ক্ৰিযাৱিসেসোতি ইমে, ছ আণত্তি নিযামকা.

তত্থ ৱত্থূতি পুগ্গলো. যঞ্হি পুগ্গলং ‘‘মাৰেহী’’তি আণত্তো সচে তমেৱ মাৰেতি, আণাপকস্স আপত্তি. অথ অঞ্ঞং মাৰেতি, তংমঞ্ঞমানো ৱা অঞ্ঞং মাৰেতি, আণাপকো মুচ্চতি. ‘‘ইমং মাৰেহী’’তি আণত্তে পন আণাপকস্স দুক্কটং. কালোতি পুৰেভত্তাদিকালো. সচে হি ‘‘পুৰেভত্তং মাৰেহী’’তি আণত্তো পুৰেভত্তমেৱ মাৰেতি, আণাপকস্স আপত্তি. অথ যং পুৰেভত্তং নিযামিতং, ততো পচ্ছা ৱা পুৰে ৱা মাৰেতি, আণাপকো মুচ্চতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. থাৱৰোতি অসংহাৰিমেন উপকৰণেন মাৰেতুকামস্স ওপাতক্খণনং অপস্সেনসংৱিধানং অসিআদীনং উপনিক্খিপনং তড়াকাদীসু ৱিসসম্পযোজনং ৰূপূপহাৰোতিএৱমাদি. ৱুত্তনযেনেৱ চেত্থাপি উদ্দিস্সানুদ্দিস্সভেদো ৱেদিতব্বো. ৱিজ্জামযোতি মাৰণত্থং ৱিজ্জাপৰিজপ্পনং. ইদ্ধিমযোতি কম্মৱিপাকজায ইদ্ধিযা পযোজনং.

সত্থহাৰকং ৱাস্স পৰিযেসেয্যাতি এত্থ হৰতীতি হাৰকং, কিং হৰতি? জীৱিতং. অথ ৱা হৰিতব্বন্তি হাৰকং, উপনিক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. সত্থঞ্চ তং হাৰকঞ্চাতি সত্থহাৰকং. অস্সাতি মনুস্সৱিগ্গহস্স. পৰিযেসেয্যাতি যথা লভতি, তথা কৰেয্য, উপনিক্খিপেয্যাতি অত্থো. এতেন থাৱৰপযোগং দস্সেতি. ইতৰথা হি পৰিযিট্ঠিমত্তেযেৱ পাৰাজিকো ভৱেয্য, ন চেতং যুত্তং. পদভাজনে পনস্স ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৱা যং এত্থ থাৱৰপযোগসঙ্গহিতং সত্থং, তদেৱ দস্সেতুং ‘‘অসিং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. মৰণৱণ্ণং ৱা সংৱণ্ণেয্যাতি ৱাচায ৱা তালপণ্ণাদীসু লিখিত্ৱা ৱা ‘‘যো এৱং মৰতি, সো ধনং ৱা লভতী’’তিআদিনা নযেন মৰণে গুণং পকাসেয্য. এতেন যথা ‘‘অদিন্নাদানে আদিযেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা পৰিযাযকথায মুচ্চতি, নযিধ, এৱং ‘‘সংৱণ্ণেয্যা’’তি ৱচনতো পন ইধ পৰিযাযকথাযপি ন মুচ্চতীতি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. মৰণায ৱা সমাদপেয্যাতি ‘‘সত্থং ৱা আহৰা’’তিআদিনা (পাৰা. ১৭২) নযেন মৰণত্থায উপাযং গাহাপেয্য. এতেন আণত্তিকপ্পযোগং দস্সেতি. অম্ভো পুৰিসাতি আলপনমেতং. কিং তুয্হিমিনাতিআদি সংৱণ্ণনাকাৰনিদস্সনং. ইতি চিত্তমনোতি ইতি চিত্তো ইতি মনো. ‘‘মতং তে জীৱিতা সেয্যো’’তিএত্থ ৱুত্তমৰণচিত্তো মৰণমনোতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘মনো’’তিইদং চিত্তস্স অত্থদীপনত্থং ৱুত্তং. তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘যং চিত্তং তং মনো’’তি (পাৰা. ১৭২) আহ. চিত্তসঙ্কপ্পোতি ৱিচিত্তসঙ্কপ্পো. এত্থাপি ইতি-সদ্দো আহৰিতব্বো. ‘‘সঙ্কপ্পো’’তি চ সংৱিদহনমত্তস্সেতং নামং, ন ৱিতক্কস্সেৱ. তঞ্চ সংৱিদহনং ইমস্মিং অত্থে সঞ্ঞাচেতনাধিপ্পাযেহি সঙ্গহং গচ্ছতি, তস্মা ‘‘ইতি চিত্তসঙ্কপ্পো’’তি ‘‘মতং তে জীৱিতা সেয্যো’’তিএত্থ ৱুত্তমৰণসঞ্ঞী মৰণচেতনো মৰণাধিপ্পাযোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পদভাজনেপি হি অযমেৱ নযো দস্সিতো. এতেন মৰণচিত্তাদীহি ৱিনা ‘‘একাহং জীৱিতং সেয্যো, ৱীৰিযমাৰভতো দড়্হ’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ১১২) নযেন ধম্মং ভাসন্তস্স সংৱণ্ণনা নাম ন হোতীতি দস্সেতি. অনেকপৰিযাযেনাতি নানপ্পকাৰেন উচ্চাৱচেন কাৰণেন. পুন মৰণৱণ্ণন্তিআদি নিগমনৱচনং. পাৰাজিকো হোতীতি তঙ্খণূপপন্নম্পি মনুস্সৱিগ্গহং ৱুত্তনযেন জীৱিতা ৱোৰোপেন্তো পাৰাজিকো হোতীতি.

ৱেসালিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ অঞ্ঞমঞ্ঞং জীৱিতা ৱোৰোপনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘মৰণৱণ্ণং ৱা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, সাণত্তিকং, মাৰণত্থায ওপাতক্খণনাদীসু দুক্কটং, অনোদিস্স খতে ওপাতে যস্স কস্সচি পতনেপি দুক্কটং, যক্খপেততিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহানং তিৰচ্ছানগতস্স চ দুক্খুপ্পত্তিযং দুক্কটমেৱ, মনুস্সজাতিকস্স দুক্খুপ্পত্তিযং থুল্লচ্চযং, তথা যক্খাদীনং মৰণে, তিৰচ্ছানগতমৰণে পন পাচিত্তিযং, মনুস্সমৰণে পাৰাজিকন্তি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ পযোগভেদৱসেন আপত্তিভেদো ৱেদিতব্বো. অসঞ্চিচ্চ মাৰেন্তস্স অজানন্তস্স নমৰণাধিপ্পাযস্স উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. তত্থ অসঞ্চিচ্চাতি ‘‘ইমিনা উপক্কমেন ইমং মাৰেমী’’তি অচেতেত্ৱা কতেন উপক্কমেন মুসলুস্সাপনৱত্থুস্মিং (পাৰা. ১৮০ আদযো) ৱিয পৰে মতেপি অনাপত্তি. অজানন্তস্সাতি ‘‘ইমিনা অযং মৰিস্সতী’’তি অজানন্তস্স উপক্কমেন ৱিসগতপিণ্ডপাতৱত্থুস্মিং (পাৰা. ১৮১) ৱিয পৰে মতেপি অনাপত্তি. নমৰণাধিপ্পাযস্সাতি মৰণং অনিচ্ছন্তস্স উপক্কমেন ভেসজ্জৱত্থুস্মিং (পাৰা. ১৮৭) ৱিয পৰে মতেপি অনাপত্তি. এৱং অসঞ্চিচ্চাতিআদীসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সীলৱিপত্তি, মনুস্সজাতিকপাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৱধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মৰণন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অদিন্নাদানসমউট্ঠানং, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

ততিযপাৰাজিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.